Ένα νεκροταφείο μονομάχων; / A gladiators' graveyard?

Τούρκοι αρχαιολόγοι που εργάζονται στις ανασκαφές της αρχαίας Αναζάρβου (Κιλικία της Μ. Ασίας) ανακοίνωσαν την ανακάλυψη ενός νεκροταφείου μονομάχων. Τα σχετικά δημοσιεύματα στον τύπο δε δίνουν αρκετές πληροφορίες και συνδυάζουν το νέο εύρημα με την παλαιότερη εκτίμηση ότι στο αμφιθέατρο της πόλης, που ήρθε στο φως, φιλοξενούνταν μονομαχικοί αγώνες (βλ. σχετικό δημοσίευμα της Hurriyet Daily).  Αν η εκτίμηση των αρχαιολόγων ισχύει, τότε πρόκειται για ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό και μοναδικό εύρημα, καθώς δεν έχουν εντοπιστεί πολλοί τέτοιοι τόποι ταφής μονομάχων στον αρχαίο κόσμο.  Για τις επιγραφικές μαρτυρίες από ταφικά μνημεία μονομάχων στο ανατολικό τμήμα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας βλ. την κλασική μελέτη του Louis Robert, Les gladiateurs dans l' orient grec (1940). 

Gladiator tombs discovered in ancient city in southern Turkiye

To υλικό αποτύπωμα της θρησκείας στην αρχαία Πομπηία / The material religion in ancient Pompeii

 Open Arts Journal 10 (2021)

Material Religion in Pompeii

• Annette Haug- Patric-Alexander Kreuz, "The diversity of Pompeii’s domestic cult activity" 
• Emma-Jayne Graham, "At home with the Lares: lived religion rematerialised at Pompeii" 
• Nathaniel B. Jones, "Material and immaterial religion in Pompeian painting"
• Brittany Demone - Lisa A. Hughes, "Sensing Hermaphroditus in the Dionysian Theatre Garden"
• Mirco Mungari - Kamila Wyslucha, "Material music in ritual soundscapes of Pompeii"
• Joe Sheppard, "Guardians of the threshold: the image of the gladiator and its protective function in Pompeii" 
• Ivo van der Graaff - Eric Poehler, "Tracing procession routes for the principal cults in Pompeii"
• Virginia L. Campbell, "Pompa in Pompeii: experiencing a funeral procession in the ancient city"

 

Στο τρέχον τεύχος του AJA / In the Current Issue of AJA

American Journal of Archaeology 124:1 (2020)

• Ville Hakanen, "Normative Masculinity and the Decoration of the Tepidarium of the Forum Baths in Pompeii," 37–71 (abstract)
• Michalis Karambinis, "Gladiatorial and Beast-Fight Monuments from Mytilene," 73–103 (abstract)

Παράσταση μονομάχων στην Πομπηία / Depiction of gladiators in Pompeii

Παράσταση των δύο μονομάχων από την Regio V της αρχαίας
Πομπηίας (Φωτο:  Italian Cultural Ministry ©2019)

Μία νέα παράσταση μονομαχικού αγώνα εντοπίστηκε από τους αρχαιολόγους που εργάζονται στη Regio V της αρχαίας Πομπηίας. Πρόκειται για τοιχογραφία ενός murmillo και ενός Θράκα μονομάχου, όπου ο πρώτος φαίνεται να έχει καταφέρει σημαντικά κτυπήματα στον δεύτερο. Εντύπωση μάλιστα προκαλεί η ρεαλιστική απεικόνιση των πληγών του νικημένου μονομάχου. Η παράσταση βρέθηκε στο υπόγειο ενός κτιρίου που μάλλον λειτουργούσε ως ταβέρνα και στην οποία σύχναζαν μονομάχοι της πόλης. Άλλωστε κοντά στην περιοχή υπήρχε το στρατόπεδό τους. Από την ίδια περιοχή προέρχονται κι άλλες τοιχογραφίες, οι οποίες ήρθαν στο φως την άνοιξη του 2019:

• "Pompeii dig unearths fighting fresco in 'gladiators' tavern'" (The Guardian)
• "A Harrowingly Realistic Fresco of Gladiators in Life-or-Death Combat Has Been Unearthed in Pompeii" (Art World)

 

Ένα ιερό της Νέμεσης στη Μυτιλήνη / A sanctuary of Nemesis in Mytilene

Οι ανασκαφές στο αρχαίο θέατρο της Λέσβου έφεραν στο φως τα ίχνη ενός ναού της θεάς Νέμεσης, η οποία κατά τα ρωμαϊκά χρόνια συνδέθηκε με τις μονομαχίες. Το ιερό χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ. και ταυτοποιήθηκε χάρη σε έναν  βωμό που βρέθηκε εκεί με αναθηματικές επιγραφές που μνημονεύουν διάφορα πρόσωπα της αρχαίας πόλης. Το ιερό της Νέμεσης στη νότια πάροδο του θεάτρου συνδέεται άμεσα με τη μετατροπή της ορχήστρας του σε αρένα κατά τα ρωμαϊκά χρόνια: 

Temple of Nemesis Found Under Remains of Ancient Theater on Lesvos

Στο τρέχον τεύχος του Greece & Rome / In the current issue of Greece & Rome

Greece & Rome 66:1 (2019)

• Kathleen M. Coleman, "Defeat in the Arena," 1-36 (abstract)
• Anna Kouremenos, "Ρωμαιοκρατία ≠ Roman Occupation: (Mis)perceptions of the Roman Period in Greece," 37-60 (abstract)
• Carolynn Roncaglia, "Claudius' Houseboat," 61-70 (abstract)
• Summer Trentin, "Reality, Artifice, and Changing Landscapes in the House of Marcus Lucretius in Pompeii," 71-92 (abstract)
• Christopher Trinacty, "Fear and Healing: Seneca, Caecilius Iucundus, and the Campanian Earthquake of 62/63 CE," 93-112 (abstract)

Οι μονομάχοι κι η διατροφή τους / Gladiators and their their diet

Μνημείο μονομάχου στην Έφεσο (Φωτο: Photo: © 2014 Lösch et al.
Doi:10.1371/journal.pone.0110489.g002)

Στην ιστοσελίδα Bible History Daily διαβάστε ένα πολύ σύντομο κείμενο για τη διατροφή των μονομάχων:

What Did Gladiators Eat?

Και για όσους ενδιαφέρονται και για τηn παλαιότερη σχετική μελέτη των Πανεπιστημίων της Βέρνης και της Βιέννης, αυτήν μπορούν να την βρουν στον εξής σύνδεσμο:

"Stable Isotope and Trace Element Studies on Gladiators and Contemporary Romans from Ephesus (Turkey, 2nd and 3rd Ct. AD) - Implications for Differences in Diet"

και την συνέντευξη του επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Fabian Kanz:

"Roman Gladiators ate a mostly vegetarian diet and drank a tonic of ashes after training"

Μια βάση δεδομένων για μνημεία μονομάχων / A database of gladiator monuments

Υπό την αιγίδα της Generaldirektion Kulturelles Erbe Rheinland-Pfalz λειτουργεί η ιστοσελίδα www.amphi-theatrum.de, μία διαδικτυακή βάση δεδομένων των μνημείων του ρωμαϊκού κόσμου που σχετίζονται με τους μονομαχικούς αγώνες και τους μονομάχους. Η βάση βρίσκεται στη διαδικασία συγκέντρωσης υλικού, παρέχει όμως ήδη πολύ χρήσιμες πληροφορίες για πολλά από αυτά τα μνημεία με φωτογραφίες και βιβλιογραφία:

www.amphi-theatrum.de

Η ζωή κι ο θάνατος των μονομάχων / Life and death of gladiators

To μνημείο δύο γυναικών μονομάζων, της
Αμαζόνας και της Αχιλλείας. Το μνημείο
μάλλον στήθηκε με αφορμή την απόλυσή
τους από τις τάξεις των μονομάχων.
Αλικαρνασσός, 1ος-2ος αι. μ.Χ.
Πηγή: Βρετανικό Μουσείο

Στη σελίδα του BBC History Extra δημοσιεύεται ένα κατατοπιστικό άρθρο σχετικά με τη ζωή και τον θάνατο των μονομάχων της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η φωτογραφία που ανεβάζω ένα μικρό συμπλήρωμα στο άρθρο· η παρουσία και γυναικών (gladiatrices) στις τάξεις των μονομάχων:

Gladiators in Ancient Rome: how did they live and die?

Kαι για τις γυναίκες μονομάχους βλ. το παλαιότερο δημοσίευμα του BBC Culture.

Γυναίκες μονομάχοι / Women gladiators

Μνημείο για δύο γυναίκες μονομάχους, την Αμαζόνα και την Αχιλλεία.
Αλικαρνασσός, πρώιμη ρωμαϊκή περίοδος (σήμερα στο Βρετανικό
Μουσείο). Φωτό: Sarah Bond

Στην ηλεκτρονική έκδοση του περιοδικού Forbes η Sarah Bond δημοσιεύει ένα ενδιαφέρον σύντομο άρθρο για τις γυναίκες μονομάχους του ρωμαϊκού κόσμου. Επιγραφικές και γραμματειακές πηγές βεβαιώνουν την ύπαρξή τους. Κάποιες μάλιστα από αυτές φαίνεται ότι προέρχονταν από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Η Bond σχολιάζει το ενδιαφέρον ανάγλυφο δύο τέτοιων γυναικών μονομάχων που προέρχεται από την Αλικαρνασσό (βλ. φωτό) και δίνει μία ενδεικτική βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η σημείωσή της ότι υπάρχει μία αμφισημία όσον αφορά στον όρο που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να τις χαρακτηρίσει, μία αμφισημία που γενικά παρατηρείται, όταν γυναίκες υπερβαίνουν τους καθιερωμένους κοινωνικούς τους ρόλους (βλ. κάτι αντίστοιχο στην περίπτωση του όρου "(ἡ) διάκονος" / "(ἡ) διακόνισσα").