Μια μαζική ταφή βρεφών στο Tel Azekah / A Mass Burial of Infants at Tel Azekah

Κάθετη τομή στην κιστέρνα όπου είναι φαίνεται 
το κατώτερο στρώμα της ταφής (Πηγή: PEQ 2026,
εικ. 3)

Ένα πρόσφατο άρθρο στο Palestine Exploration Quarterly για μια μαζική ταφή βρεφών στο Tel Azekah αναδεικνύει όχι μόνο ένα εντυπωσιακό εύρημα αλλά ανοίγει επίσης μια ευρύτερη συζήτηση για την παιδική ηλικία, την παιδική θνησιμότητα και τις ταφικές πρακτικές στην Ιουδαία κατά την περσική περίοδο. Σύμφωνα με τη μελέτη, σε μια κινστέρνα στο χαμηλότερο πλάτωμα του λόφου βρέθηκαν τα λείψανα τουλάχιστον 68 ατόμων, σχεδόν όλα βρέφη και μικρά παιδιά. Η οστεολογική ανάλυση έδειξε ότι περίπου το 90% ήταν κάτω των πέντε ετών και το 70% κάτω των δύο. Η απόθεση χρονολογείται στον 5ο αι. π.Χ., με βάση την ανάλυση της κεραμικής και των μικροευρημάτων.

Το ενδιαφέρον της μελέτης δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς. Οι συγγραφείς προτείνουν ότι η κινστέρνα χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως χώρος ταφής βρεφών που πιθανότατα δεν είχαν ακόμη απογαλακτιστεί και, γι’ αυτό, δεν λάμβαναν ατομική ταφή. Πρόκειται για μια τολμηρή αλλά σοβαρά διατυπωμένη υπόθεση, που συνδέει τα αρχαιολογικά δεδομένα με ευρύτερα ερωτήματα για την κοινωνική θέση των βρεφών, τον απογαλακτισμό ως κρίσιμο μεταβατικό στάδιο και τη διαφορετική μεταχείριση των πολύ μικρών παιδιών στον αρχαίο κόσμο. Οι συγγραφείς του άρθρου είναι προσεκτικοί με τα συμπεράσματά τους:  δεν παρουσιάζουν την ερμηνεία ως οριστική απόδειξη, αλλά ως πρόταση που προκύπτει από τη συνδυαστική ανάγνωση του αρχαιολογικού και ανθρωπολογικού υλικού.

Το άρθρο προσφέρει επίσης μια σπάνια ευκαιρία να φανεί πώς η αρχαιολογία συνομιλεί με τον βιβλικό κόσμο χωρίς να ταυτίζεται απλουστευτικά με αυτόν. Η αναφορά του Oded Lipschits (Πανεπιστήμιο του Tel Aviv), υπεύθυνου για την ανασκαφή, στον απογαλακτισμό του Σαμουήλ και του Ισαάκ είναι ενδιαφέρουσα ως πολιτισμικό παράλληλο, αλλά χρειάζεται μεθοδολογική προσοχή: άλλο πράγμα είναι να χρησιμοποιούμε βιβλικά κείμενα ως ενδείξεις για κοινωνικές αντιλήψεις και άλλο να θεωρούμε ότι ένα αρχαιολογικό εύρημα «αποδεικνύει» άμεσα μια βιβλική κοσμοαντίληψη. Το εύρημα φωτίζει πιθανές πρακτικές της περσικής περιόδου στην Ιουδαία· δεν λύνει οριστικά το ζήτημα του πώς ακριβώς νοούνταν η βρεφική ηλικία σε όλα τα κοινωνικά στρώματα ή σε όλες τις περιοχές.

Γι’ αυτό και η αξία του άρθρου είναι διπλή: αφενός προσθέτει ένα εξαιρετικά σπάνιο και σημαντικό σύνολο δεδομένων, αφετέρου μας υπενθυμίζει πόσο δύσκολη είναι η ερμηνεία του θανάτου και της κοινωνικής αναγνώρισης των παιδιών στην αρχαιότητα. Το άρθρο, λοιπόν, λειτουργεί ως αφορμή για στοχασμό πάνω στα όρια των πηγών, στη σχέση αρχαιολογίας και βιβλικών σπουδών, και στην αθέατη ιστορία των πιο ευάλωτων μελών των αρχαίων κοινωνιών.

Lipschits, Oded, et al. “A Mass Grave of Young Children and Infants from
the Persian Period in Tel Azekah and Its Importance for the Understanding of Burial Practices of Unweaned Infants.” Palestine Exploration Quarterly (2026)

------------------

[ENG] 

A recent article in Palestine Exploration Quarterly on a mass burial of infants at Tel Azekah highlights not only a striking archaeological find, but also opens a broader discussion about childhood, child mortality, and burial practices in Judah during the Persian period. According to the study, the remains of at least 68 individuals—almost all infants and young children—were found in a cistern on the lower terrace of the mound. Osteological analysis showed that approximately 90% were under five years of age and 70% under two. The deposit is dated to the fifth century BCE on the basis of ceramic evidence and small finds.

The importance of the study lies not only in the numbers. The authors suggest that the cistern was used primarily as a burial place for infants who had not yet been weaned and, for that reason, did not receive individual burial. This is a bold yet carefully argued hypothesis, linking the archaeological evidence with broader questions concerning the social status of infants, weaning as a crucial transitional stage, and the different treatment of very young children in the ancient world. The authors are cautious in their conclusions: they do not present this interpretation as definitive proof, but rather as a proposal emerging from a combined reading of the archaeological and anthropological evidence.

The article also offers a rare opportunity to see how archaeology can enter into dialogue with the biblical world without being simplistically identified with it. Oded Lipschits’s reference to the weaning of Samuel and Isaac is interesting as a cultural parallel, but it requires methodological caution: it is one thing to use biblical texts as indications of social attitudes, and quite another to claim that an archaeological find directly “proves” a biblical worldview. The find sheds light on possible practices in Persian-period Judah; it does not definitively resolve how infancy was understood across all social strata or in all regions.

This is precisely why the value of the article is twofold: on the one hand, it adds an exceptionally rare and important body of evidence; on the other, it reminds us how difficult it is to interpret death and the social recognition of children in antiquity. The article thus serves as an occasion for reflection on the limits of our sources, on the relationship between archaeology and biblical studies, and on the hidden history of the most vulnerable members of ancient societies.

Lipschits, Oded, et al. “A Mass Grave of Young Children and Infants from
the Persian Period in Tel Azekah and Its Importance for the Understanding of Burial Practices of Unweaned Infants.” Palestine Exploration Quarterly (2026)

Novum Testamentum 68/2 (2026)

 Novum Testamentum 68/2 (2026)

• Magnus Rabel, "Differenzierte Offenheit und Strategien zur Selbstvergewisserung in Joseph und Aseneth / Differentiated Openness and Strategies for Self-Reassurance in Joseph and Aseneth," 143–169 (OA)
• Francesco Filannino, "“… and His Brothers” (Matt 1:2, 11): Brotherhood in the Matthean Genealogy," 170–189 (abstract)
• W. Gil Shin,  " 'Jewish Intramural' in What Sense? The Temple and Israel’s Restoration in 2 Maccabees for Assessing the Perceived Jewishness of Luke-Acts," 190–214 (abstract)
• Jonathan Reichel, " 'Sold under Sin'—Rom 7:14d: A New Interpretation within the Subjugation to a Tyrant," 215–231 (abstract)
• L.L. Welborn, " 'Our Outer Person Is Wasting Away': Paul, Cicero, and Seneca on Old Age and Death," 232–253 (abstract)
• Tom de Bruin, "The Kingdom and Sodom in the Testament of Benjamin:  A Response to JM Na’s 'Echoes of the Kingdom' (2025)," 254–263 (OA)

Ένας δίσκος μάρτυρας ενός άωρου θανάτου: μνήμη, επιτελεστικότητα, μεταιχμιακότητα / A Disc Bearing Witness to an Untimely Death: Memory, Performativity, Liminality

 Ένας δίσκος που δεν ρίχτηκε ποτέ. Μια επιγραφή που δεν απευθύνεται στους ζωντανούς. Ένας θάνατος που δεν πρέπει να λησμονηθεί. Ένας αθλητής σκοτώνεται τραγικά από έναν συναθλητή του κι η οικογένειά του κάνει κάτι εντυπωσιακό: κατασκευάζει ένα ομοίωμα του φονικού οργάνου και στη λιτή επιγραφή του κατονομάζει τον δράστη και το γεγονός. Αυτός ο μαρμάρινος δίσκος, καρφωμένος πάνω στο φέρετρο του νεκρού Δορκείδη, αφηγείται, καταγγέλλει και παραπέμπει την υπόθεσή του στη δικαιοκρισία των χθόνιων θεών — ένα σπάνιο παράδειγμα υλικής επιτελεστικότητας του αρχαίου κόσμου.

Αλέξανδρος Τζανετάκης, "Ο ενεπίγραφος δίσκος του τάφου του αθλητή στην Άκανθο" ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΟΝ 14 (2025): 77-88

--------

[ENG] 

A discus that was never thrown. An inscription not addressed to the living. A death that must not be forgotten.

An athlete is tragically killed by a fellow competitor, and his family does something remarkable: they commission a replica of the deadly instrument and, in its brief inscription, they name the perpetrator and the act. This marble discus, nailed to the coffin of the deceased Dorkeidēs, narrates, accuses, and refers the case to the judgment of the chthonic gods—a rare example of material performativity in the ancient world.

Αλέξανδρος Τζανετάκης, "Ο ενεπίγραφος δίσκος του τάφου του αθλητή στην Άκανθο" ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΟΝ 14 (2025): 77-88

-----------------------------

Το 2004, στο αρχαίο νεκροταφείο της Ακάνθου στη Χαλκιδική, αποκαλύφθηκε ένας τάφος που κρύβει μια από τις πιο “συμπυκνωμένες” ιστορίες που μπορεί να αφηγηθεί η επιγραφική: σε ελάχιστες λέξεις, ένα αντικείμενο κατονομάζει θύμα και δράστη, αλλά ταυτόχρονα φαίνεται να λειτουργεί και ως πράξη κι όχι απλώς ως μνήμη.

Ένας τάφος, τρία αντικείμενα, μία ιστορία

Ο τάφος 11075 περιείχε τον καλά διατηρημένο σκελετό ενός άνδρα και λίγα κτερίσματα. Μια σιδερένια στλεγγίδα, τοποθετημένη κοντά στο δεξί χέρι και τον μηρό, παραπέμπει άμεσα στον κόσμο του γυμνασίου και της άσκησης. Υπήρχε επίσης ένα χάλκινο δακτυλίδι στο αριστερό χέρι (με ιδιαίτερη εικονογραφία, πιθανόν ανατολικής επίδρασης). Ωστόσο το εύρημα που συγκεντρώνει όλο το βάρος της ερμηνείας είναι ένα τρίτο αντικείμενο: ένας μαρμάρινος δίσκος.

Ο δίσκος (περ. 14 εκ. διάμετρος) είχε στο κέντρο του διαμπερή οπή με το σιδερένιο καρφί που τον προσήλωνε επάνω στο ξύλινο φέρετρο. Δεν μοιάζει με χρηστικό δίσκο αθλητικού αγώνα (τόσο εξαιτίας του υλικού όσο και του βάρους του)· περισσότερο θυμίζει συμβολικό αντίγραφο του αντικειμένου που σχετίζεται με τον θάνατο του νεκρού — ένα κτέρισμα φτιαγμένο για να συνοδεύσει τον άνθρωπο στον τάφο.

Η επιγραφή: δέκα λέξεις, ένας φόνος

Πάνω στον μαρμάρινο δίσκο χαράχθηκε σπειροειδώς επιγραφή σε αττικό/ιωνικό αλφάβητο (που παραπέμπει στην Άνδρο, τη μητρόπολη της Ακάνθου). Το κείμενο είναι λιτό:

Δορκείδεό ἐμι. Ἀντιμένον δέ με ἀπέκτενεν βαλόν.

Σε νεοελληνική απόδοση: «Ανήκω στον Δορκείδη. Ο Αντιμένων με σκότωσε ρίχνοντας [τον δίσκο].»

Η χάραξη φαίνεται βιαστική· ακόμη και ο χωρισμός της λέξης «ἀπέκτενεν» προδίδει ότι ο χαράκτης δεν “υπολόγισε” καλά το διαθέσιμο χώρο. Αυτό παραπέμπει μάλλον σε μία επείγουσα παραγγελία: η οικογένεια ήθελε να συνοδεύσει τον νεκρό στην αιώνιά του κατοικία ένα αντικείμενο που θα δήλωνε την αιτία του θανάτου.

Μέσα σε δέκα λέξεις η επιγραφή διηγείται μια τραγική ιστορία. Κάπου—πιθανόν στο γυμνάσιο της Ακάνθου—κατά τη διάρκεια άσκησης ή αγώνα δισκοβολίας, ο Αντιμένων έριξε το δίσκο του κι ίσως κατά λάθος ή από απροσεξία αυτός κτύπησε τον Δορκείδη και τον άφησε νεκρό. 

Από δημόσια μνήμη σε επιτελεστική πράξη

Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό το κείμενο δε φαίνεται να γράφτηκε για να το διαβάσουν οι ζωντανοί. Ο δίσκος θάβεται και είναι στερεωμένος πάνω στο φέρετρο: η “επικοινωνία” δεν είναι δημόσια, αλλά μάλλον είναι μια πράξη που αφορά τον νεκρό και τους υποχθόνιους  θεούς.

Η χρήση του καρφιού με το οποίο ο δίσκος προσηλώνεται στο ξύλινο φέρετρο αλλά και η σπειροειδής γραφή στην οποία είναι γραμμένη η επιγραφή υποδηλώνει τη μαγική και ιερή λειτουργία του δίσκου. Παραπέμπει στους γνωστούς μαγικούς καταδέσμους, αν και δεν ταυτίζεται με αυτούς. Δεν απαιτεί την τιμωρία του υπαίτιου, απλά τον κατανομάζει. Μάλιστα δεν απευθύνεται στους ανθρώπους (αφού το αντικείμενο θάβεται με τον νεκρό) αλλά στους υποχθόνιους θεούς παρουσιάζοντας σε αυτούς πια την υπόθεση του Δορκείδη. Πρόκειται για μία περίπτωση «βιαιοθάνατου» που θέτει τον νεκρό στο μεταίχμιο του κόσμου των νεκρών και του κόσμου των ζωντανών. Έτσι ο δίσκος συνδυάζει μία επιτελεστική (μαγική ενδεχομένως) λειτουργία με την αποτύπωση της μεταιχμιακότητας (liminality) του νεκρού Δορκείδη. 

Με άλλα λόγια, ο δίσκος λειτουργεί ως συμβολικό corpus delicti: το “όπλο” (έστω ως αντίγραφο) καθίσταται πλέον κτήμα του νεκρού και μέρος της ταυτότητάς του. Ταυτόχρονα, θέτει την υπόθεση του Δορκείδη υπό την κρίση των χθονίων δυνάμεων, μέσα σε ένα θρησκευτικό φαντασιακό όπου ο βιαιοθάνατος θεωρείται μεταιχμιακός — ένας νεκρός που δεν “περνά” απλά στον Άδη, αλλά μένει μετέωρος μεταξύ του κόσμου των νεκρών και των ζωντανών, άωρος, κοινωνικά επικίνδυνος και απαιτεί δικαιοσύνη.

Ποια η σημασία του ευρήματος

Το εύρημα είναι πολύ αρχαιότερο από την εποχή της Καινής Διαθήκης (τέλη 6ου–αρχές 5ου αι. π.Χ.). Είναι, όμως, πολύτιμο για όποιον ενδιαφέρεται για τον κόσμο μέσα στον οποίο θα ζήσουν αργότερα οι ιουδαϊκές και χριστιανικές κοινότητες της Μεσογείου: δείχνει πώς οι άνθρωποι επικοινωνούν με το θείο όχι μόνο με την προσευχή, αλλά και με αντικείμενα και κείμενα σε συγκεκριμένη μορφή· πώς ο άωρος θάνατος αποκτά υλική μορφή (ένα αντίγραφο του φονικού οργάνου)· και πώς η δικαιοσύνη μπορεί να μετατεθεί από το ανθρώπινο πεδίο στο θεϊκό/χθόνιο.

Τέλος, προσφέρει ένα μικρό μάθημα μεθόδου: πώς διαβάζουμε ένα κείμενο που δεν “στέκει” μόνο του, αλλά είναι δεμένο με την ύλη και τη μορφή του ίδιου του κειμένου και εν τέλει και με τον ίδιο τον νεκρό. 

--------------------------------------

[ENG] 

In 2004, an excavation at the ancient cemetery of Akanthos in Chalkidiki uncovered a tomb that conceals one of the most "condensed" stories that epigraphy can tell: in just a few words, an object names both victim and perpetrator, while simultaneously appearing to function as an act—not merely as memory.

One Tomb, Three Objects, One Story

Tomb 11075 contained the well-preserved skeleton of a man along with a few grave goods. An iron strigil, placed near the right hand and thigh, immediately evokes the world of the gymnasium and athletic training. There was also a bronze ring on the left hand (with distinctive iconography, possibly of Eastern influence). However, the find that bears the full weight of interpretation is a third object: a marble discus.

The discus (approx. 14 cm in diameter) had a hole through its center with an iron nail that fastened it to the wooden bier. It does not resemble a functional athletic discus (both because of its material and its weight); rather, it suggests a symbolic replica of the object connected to the deceased's death—a grave offering made to accompany the person to the tomb.

The Inscription: Ten Words, One Killing

On the marble discus, an inscription was carved in spiraling letters in the Attic/Ionic alphabet (which points to Andros, the mother-city of Akanthos). The text is terse:

Δορκείδεό ἐμι. Ἀντιμένον δέ με ἀπέκτενεν βαλόν.

In English: "I belong to Dorkeidēs. Antimenōn killed me by throwing [the discus]."

The carving appears hasty; even the splitting of the word "ἀπέκτενεν" reveals that the engraver did not calculate the available space well. This suggests an urgent commission: the family wanted to accompany the deceased to his eternal dwelling with an object that would declare the cause of his death.

In ten words, the inscription tells a tragic story. Somewhere—probably at the gymnasium of Akanthos—during a discus-throwing practice or competition, Antimenōn threw his discus and perhaps accidentally or through carelessness it struck Dorkeidēs and left him dead.

From Public Memory to Performative Act

Interestingly, this text does not appear to have been written for the living to read. The discus is buried and fastened to the bier: the "communication" is not public, but rather appears to be an act concerning the deceased and the chthonic gods.

The use of the nail with which the discus is fastened to the wooden bier, as well as the spiral script in which the inscription is written, suggests the magical and sacred function of the discus. It evokes the well-known magical curse tablets (defixiones), though it does not fully correspond to them. It does not demand punishment of the responsible party, but simply names him. Indeed, it does not address humans (since the object is buried with the deceased) but rather the chthonic gods, presenting to them now the case of Dorkeidēs. This is an instance of a "violent death" (biaiothanatos) that places the deceased at the threshold between the world of the dead and the world of the living. Thus the discus combines a performative (possibly magical) function with the inscription of the liminality of the deceased Dorkeidēs.

In other words, the discus functions as a symbolic corpus delicti: the "weapon" (even as a replica) becomes the deceased's possession and part of his identity. At the same time, it places Dorkeidēs' case under the judgment of the chthonic powers, within a religious imaginary where the violently dead person is considered liminal—a dead person who does not simply "pass over" to Hades but remains suspended between the world of the dead and the living, untimely (aoros), socially dangerous, and demanding justice.

The Significance of the Find

The find is much older than the era of the New Testament (late 6th–early 5th century BCE). However, it is valuable for anyone interested in the world in which the Jewish and Christian communities of the Mediterranean would later live: it shows how people communicate with the divine not only through prayer but also with objects and texts in specific forms; how untimely death acquires material form (a replica of the deadly instrument); and how justice can be transferred from the human realm to the divine/chthonic.

Finally, it offers a small methodological lesson: how we read a text that does not "stand" on its own but is bound to the materiality and form of the text itself and ultimately to the deceased person himself.

Η αρχαιολογία της όσφρησης: βανίλια σε ταφικά αγγεία στη Μεγιδδώ / The Archaeology of Scent: Traces of Vanilla in Funerary Vessels at Megiddo

 Ένα ενδιαφέρον άρθρο της Vanessa Linares στο blog Bible History Daily (Biblical Archaeology Society) παρουσιάζει μία από τις πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις της τελευταίας δεκαετίας στην ανατολική Μεσόγειο: την παρουσία βανίλιας σε νεκρικές προσφορές στη Μεγιδδώ της Μέσης Εποχής του Χαλκού (1650-1550 π.Χ.).

Vanessa Linares, "Vanilla-Spiced Afterlife at Canaanite Megiddo"

Η ανάλυση οργανικών καταλοίπων από τρία μικρά κεραμικά αγγεία που βρέθηκαν στον Τάφο 50 αποκάλυψε χημικά κατάλοιπα της βανίλιας—βανιλίνη, 4-υδροξυβενζαλδεΰδη και ακετονοβανιλόνη—ανατρέποντας την επικρατούσα άποψη ότι η βανίλια καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά από τους Αζτέκους στο Μεξικό το 1300 μ.Χ. Η ανακάλυψη μεταθέτει την ιστορία του αρώματος πίσω στο χρόνο κατά 2.500 χρόνια.

Το άρθρο ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους αναγνώστες μας για τρεις λόγους: Πρώτον, αναδεικνύει τη σημασία των δικτύων εμπορίου μεγάλων αποστάσεων κατά τη 2η χιλιετία π.Χ. και συνδέει τη Χαναάν με την Ανατολική Αφρική ή τη Νοτιοανατολική Ασία. Δεύτερον, προσφέρει σπάνια πληροφόρηση για τις νεκρικές πρακτικές και τις αντιλήψεις των Χαναανιτών για την άλλη ζωή. Τρίτον, καθιστά σαφή τη δύναμη της διεπιστημονικής μεθόδου: η συνδυασμένη χρήση αρχαιολογίας, χημικής ανάλυσης, βοτανικής και μελέτης εμπορικών δικτύων οδηγεί σε χρήσιμα συμπεράσματα που δεν θα ήταν δυνατά με μία μόνο προσέγγιση.

Κρίσιμα ερωτήματα

Η ανακάλυψη ανοίγει σειρά ερωτημάτων που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Πώς ακριβώς χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι της Μεγιδδώ τη βανίλια; Η υπόθεση της ταρίχευσης, παρόμοια με τις αιγυπτιακές πρακτικές, είναι πειστική, αλλά θα μπορούσε να είχε λατρευτικές, θεραπευτικές ή ακόμα και γευστικές χρήσεις; Και δεύτερον: αν η βανίλια ταξίδεψε από την Ινδία ή την Αφρική μέσω τόσο μακρινών εμπορικών δικτύων, ποια άλλα εξωτικά αγαθά διακινούνταν στην περιοχή που δεν έχουμε ακόμα εντοπίσει αρχαιολογικά;

Βιβλιογραφία

Vanessa Linares et al., “First evidence for vanillin in the old world: Its use as mortuary offering in Middle Bronze Canaan,” Journal of Archaeological Science: Reports 25 (2019): 77–84.

A. Amir et al., “Burial offerings in intramural tombs at Middle Bronze Age Megiddo,” Archaeometry (2023).

---------------------------------------------------------

[ENG]

An interesting article by Vanessa Linares on the Bible History Daily blog (Biblical Archaeology Society) presents one of the most remarkable discoveries of the last decade in the eastern Mediterranean: the presence of vanilla in mortuary offerings at Middle Bronze Age Megiddo (1650-1550 BCE).

Vanessa Linares, "Vanilla-Spiced Afterlife at Canaanite Megiddo"

Organic residue analysis of three small ceramic vessels found in Tomb 50 revealed chemical traces of vanilla—vanillin, 4-hydroxybenzaldehyde, and acetonvanillone—overturning the prevailing view that vanilla was first cultivated by the Aztecs in Mexico around 1300 CE. This discovery pushes back the history of the spice by 2,500 years.

The article is of particular interest for three reasons: First, it highlights the significance of long-distance trade networks in the 2nd millennium BCE, connecting Canaan with East Africa or Southeast Asia. Second, it offers rare information about Canaanite funerary practices and conceptions of the afterlife. Third, it demonstrates the power of interdisciplinary methodology: the combined use of archaeology, chemical analysis, botany, and the study of trade networks leads to valuable conclusions that would not be possible with a single approach.

Critical Questions

The discovery opens a series of questions requiring further investigation. How exactly did the inhabitants of Megiddo use vanilla? The hypothesis of embalming, similar to Egyptian practices, is compelling, but it could also have had cultic, therapeutic, or even culinary uses. And second: if vanilla traveled from India or Africa through such distant trade networks, what other exotic goods were circulating in the region that we have not yet identified archaeologically?

Bibliography

• Vanessa Linares et al., "First evidence for vanillin in the old world: Its use as mortuary offering in Middle Bronze Canaan," Journal of Archaeological Science: Reports 25 (2019): 77–84.
• A. Amir et al., "Burial offerings in intramural tombs at Middle Bronze Age Megiddo," Archaeometry (2023).

To υλικό αποτύπωμα της θρησκείας στην αρχαία Πομπηία / The material religion in ancient Pompeii

 Open Arts Journal 10 (2021)

Material Religion in Pompeii

• Annette Haug- Patric-Alexander Kreuz, "The diversity of Pompeii’s domestic cult activity" 
• Emma-Jayne Graham, "At home with the Lares: lived religion rematerialised at Pompeii" 
• Nathaniel B. Jones, "Material and immaterial religion in Pompeian painting"
• Brittany Demone - Lisa A. Hughes, "Sensing Hermaphroditus in the Dionysian Theatre Garden"
• Mirco Mungari - Kamila Wyslucha, "Material music in ritual soundscapes of Pompeii"
• Joe Sheppard, "Guardians of the threshold: the image of the gladiator and its protective function in Pompeii" 
• Ivo van der Graaff - Eric Poehler, "Tracing procession routes for the principal cults in Pompeii"
• Virginia L. Campbell, "Pompa in Pompeii: experiencing a funeral procession in the ancient city"

 

Η εξέλιξη της ιδέας της sheʾol / The development of the concept of sheʾol

 Στην ιστοσελίδα TheTorah.com η Μeghan Henning (University of Dayton) παρουσιάζει την εξέλιξη της ιδέας της sheʾol από τον τόπο λήθης όπου καταλήγουν οι νεκροί σε τόπο μεταθανάτιας τιμωρίας:

No Heaven or Hell, Only Sheʾol

Η μούμια του Ηρακλείδη /Herakleides' mummy

Περιηγηθείτε στην πολύ κατατοπιστική σελίδα του Google Arts&Culture η οποία παρουσιάζει και σχολιάζει την εικονογράφηση και τις τεχνικές μουμιοποίησης  στη ρωμαϊκή Αίγυπτο. Ως παράδειγμα χρησιμοποιείται η μούμια του Ηρακλείδη, ενός νέου ανώτερου κοινωνικού στρώματος της Αιγύπτου, ο οποίος έζησε και πέθανε μεταξύ του 120 και του 140 μ.Χ.

Investigating Herakleides: A Portrait Mummy from Roman Egypt

Στο τρέχον τεύχος του Interpretation / In the current issue of Interpretation

 Interpretation 75/3 (2021)

• Joel S. Kaminsky, "'Is there no Balm in Gilead?': Health, Illness, Death, and Dying in the Hebrew Bible and Today," 196-206 (abstract)
• Jim Wright, "Resurrecting the nepeš," 207-215 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του Journal of Roman Studies / In the current issue of Journal of Roman Studies

 Journal of Roman Studies 110/2020

• Allison L. C. Emmerson, "Re-examining Roman Death Pollution," 5-27 (abstract)
• John Weisweiler, "The Heredity of Senatorial Status in the Principate," 29-56 (abstract)
• Monica Hellström, "Epigraphy and Ambition: Building Inscriptions in the Hinterland of Carthage," 57-90 (abstract)
• Katharine P. D. Huemoeller, "Freedom in Marriage? Manumission for Marriage in the Roman World," 123-139 (abstract)    

    

Προέλευση και χρονολόγηση της "Επιγραφής της Ναζαρέτ" / Provenance and Dating of the 'Nazareth Inscription"

Η επιγραφή της Ναζαρέτ, το διάταγμα ενός άγνωστου πλέον αυτοκράτορα το οποίο θεωρήθηκε από πολλούς ως έμμεση αναφορά στο χριστιανικό κήρυγμα για την ανάσταση, συνεχίζει να απασχολεί την έρευνα. Πολλές είναι οι θεωρίες που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς (για μία σύνοψή τους βλ. το άρθρο μου στα Tekmeria ). Mία νέα μελέτη έρχεται να ανατρέψει τα μέχρι τώρα δεδομένα, καθώς υποστηρίζει ότι η ισοτοπική ανάλυση της πέτρας βεβαιώνει την προέλευσή της από την Κω και τοποθετεί το επιγραφικό μνημείο στην εποχή του Αυγούστου. Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι το μνημείο πρέπει να αποσυνδεθεί από το κήρυγμα της Ανάστασης και μάλλον αφορά τα όσα ακολούθησαν τη βεβήλωση του τύραννου του νησιού Νικία:

KyleHarper -Michael McCormick -Matthew Hamilton -Chantal Peiffert -Raymond Michels -Michael Engel, "Establishing the provenance of the Nazareth Inscription: Using stable isotopes to resolve a historic controversy and trace ancient marble production," Journal of Archaeological Science: Reports 30 (April 2020), 102228

Στο τρέχον τεύχος του Antiquity / In the current issue of Antiquity

Antiquity 94/373 (2020)

• Rachelle Martyn, Oliver E. Craig, Sarah T.D. Ellingham, Meez Islam, Luciano Fattore, Alessandra Sperduti, Luca Bondioli, Tim Thompson, "A re-evaluation of manner of death at Roman Herculaneum following the AD 79 eruption of Vesuvius," 79-91 (abstract)
• Matthew Symonds, "Fords and the frontier: waging counter-mobility on Hadrian's Wall," 92-109 (abstract)

Τα ειδώλια των αιγυπτιακών τάφων / The figurines in Egyptians tombs

Ο Rune Nyord συζητά τη σημασία και το ρόλο των αναθηματικών ειδωλίων που προσφέρονται μαζί με άλλα κτερίσματα στους αιγυπτιακούς τάφους:

Servant Figurines from Egyptian Tombs: Whom Did They Depict, and How Did They Work?

Μεταθανάτιες προσδοκίες και πίστη στην ανάσταση στον Ιουδαϊσμό του Δεύτερου Ναού / Afterlife expectations and resurrection in Second Temple Judaism

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation ο Jan A. Sigvartsen συζητά τις ποικίλες προσδοκίες για τη μετά θάνατον ζωή και την ανάσταση στον Ιουδαϊσμό της περιόδου του Δεύτερου Ναού:

Afterlife and Resurrection Beliefs in the Second Temple Period

Βανίλια και ταφικά έθιμα / Vanilla and funeray rituals

Στην ιστοσελίδα ANE Today οι Melissa S. Cradic και Vanessa Linares παρουσιάζουν τα ευρήματα από μία ταφή στην αρχαία Μεγιδδώ της Μέσης Εποχής του Χαλκού (1650-1550 π.Χ). Μεταξύ αυτών και υπολείμματα βανίλιας, κάτι που πιστοποιεί τη χρήση της στις ταφικές τελετές τόσο ως προσφορά στους νεκρούς όσο και ως συστατικό των αρωμάτων που χρησιμοποιούνταν στην ταφή:

Vanilla in the Middle Bronze Age: New Findings from Megiddo

Ένας οδηγός για τον Κάτω Κόσμο / A Guide to the Underworld

Στην ηλεκτρονική έκδοση των Τhe New York Times διαβάστε για την ανακάλυψη ενός αιγυπτιακού βιβλίου, του "Βιβλίου των Δύο Οδών", το οποίο χρονολογείται στα χρόνια του Μέσου Βασιλείου της Αιγύπτου (2055-1650 π.Χ.). Το βιβλίο, το οποίο συνοδεύεται από εικονογράφηση περιγράφει την κάθοδο της ψυχής στον Κάτω Κόσμο και παρέχει, επομένως, σημαντικές πληροφορίες για τις αιγυπτιακές αντιλήψεις περί θανάτου και τη μετά θάνατον ύπαρξη:

An Afterlife So Perilous, You Needed a Guidebook

Ένας σταυρωμένος στην Ιταλία / A Crucified Man in Italy

Μολονότι η σταύρωση ήταν ένας τρόπος εκτέλεσης που συχνά αναφέρεται στις πηγές, τα αρχαιολογικά ευρήματα που την πιστοποιούν είναι εξαιρετικά λιγοστά. Το πιο γνωστό είναι ο σταυρωμένος άνδρας από το κοιμητήριο Giv’at ha-Mivtar έξω από την Ιερουσαλήμ, ο Yehohanon ben Hagkol, μία ανακάλυψη για την οποία έχουν γραφεί αρκετά. Σε δημοσίευμα στην ηλεκτρονική έκδοση της Forbes η αρχαιολόγος Kristina Killgrove παραπέμπει σε ένα πρόσφατο δημοσίευμα του περιοδικού Archaeological and Anthropological Sciences, στο οποίο γίνεται λόγος για ένα δεύτερο σκελετό σταυρωμένου ανθρώπου, αυτήν την φορά από την Ιταλία (Gavello, περιοχή Βενετίας). Το γεγονός ότι χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ. καθιστά το εύρημα ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τη μελέτη της εποχής της Καινής Διαθήκης. Kαθώς τα ευρήματα σχετικά με την πρακτική της σταύρωσης είναι τόσο λίγα, οι γνώσεις μας για αυτήν αναγκαστικά είναι περιορισμένες. Δε χωρεί αμφιβολία ότι ήταν ένας γνωστός τρόπος εκτέλεσης, όπως βεβαιώνουν αρχαία κείμενα αλλά και μία επιγραφή από τη Θεσσαλονίκη η οποία το 2011 σχολιάστηκε από τον John Granger Cook στο περιοδικό Early Christianity. Σε κάθε περίπτωση, το νέο εύρημα έρχεται να προσθέσει μία ακόμη σημαντική μαρτυρία στις πληροφορίες που ως τώρα διαθέταμε:

Heel Bone From Italy Is Only Second Example of Crucifixion Ever Found 

Το τρέχον τεύχος του JAJ / The current issue of JAJ

Journal of Ancient Judaism 10:1 (2019)

• Jonathan Kaplan, Kelley Coblentz Bautch, "Theme Issue: 'Death and Afterlife Traditions in Early Judaism;," 2–3
• C. D. Elledge, "Critical Issues in Death and the Afterlife in Ancient Judaism," 4–33 (abstract)
• Rachel Hachlili, "Unique Jewish Funerary Practices in the Jericho Cemetery of the Second Temple Period," 34–78 (abstract)
• G. Anthony Keddie, "The Vitae Prophetarum and the Archaeology of Jewish Burials: Exploring Class Distinctions in Early Roman Palestine," 79–98 (abstract)
• Rebecca L. Harris, "Torah and Transformation: The Centrality of the Torah in the Eschatology of 2 Baruch," 99–114 (abstract)

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του In die Skriflig / A new article in the current issue of In die Skriflig

In die Skriflig 53:2 (2019)

William J. Henderson, "Some more ways to die: Accidental deaths in Hellenistic epigrams"

Μια πολυτελής ταφή / A luxurious burial

Νεκρική ταφή με άρμα και δύο άλογα στην ανατολική Κροατία
(Φωτο: Franjo Sorčik/Novosti.hr)

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στο Stari Jankovci (ανατολική Κροατία) έφεραν στο φως έναν πολυτελή τάφο και την εντυπωσιακή ταφή ενός άρματος μαζί με τα δύο άλογα που το έσερναν. Το εύρημα τοποθετείται χρονολογικά στον 3ο αι. μ.Χ. και συνδέεται με κάποια τοπική αριστοκρατική οικογένεια των ρωμαϊκών χρόνων. Ας σημειωθεί ότι από τη γειτονική προς την αρχαιολογική τοποθεσία πόλη Vinkovci κατάγονται δύο Ρωμαίοι αυτοκράτορες, ο Ουαλεντιανός κι ο Ουάλης:

1,800-year-old Roman chariot with horses found buried in Croatia

Στο τρέχον τεύχος του Material Religion / In the current issue of Material Religion

Material Religion 15:4 (2019)

Jeremy D. Smoak, "Wearing Divine Words: In Life and Death," 433-455 (abstract)