Ένα νέο άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του In die Skriflig / A new article of biblical interest in the current issue of In die Skriflig

 In die Skriflig 60:1 (2026)

Anneke Viljoen, "Gender matters: A biblical-theological hermeneutical and conceptual framework"

ΟΑ: Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader

Maxwell Teitel Paule, Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader (Open Book Publishers, (2026)

[via AWOL] 

Ο Maxwell Teitel Paule στο Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader (Open Book Publishers, 2026) προσφέρει ένα πολύτιμο διδακτικό εργαλείο που συνδυάζει τη μελέτη της λατινικής γλώσσας με την εξέταση γυναικείων μορφών του μύθου. Το βιβλίο περιλαμβάνει διασκευασμένα κείμενα από λατινικές αρχαίες πηγές (π.χ. Οβίδιο, Βιργίλιο, Κάτουλλο), αλλά και με αξιοποίηση ευρύτερου μυθογραφικού υλικού και αφηγείται ιστορίες ηρωίδων, όπως της Μήδειας, της Διδούς, της Αριάδνης κ.ά.

Ο Paule έχει προσαρμόσει τα κείμενα για φοιτητές με γνώση λατινικών μεσαίου επιπέδου, αφαιρώντας σκηνές βίας και σεξουαλικού περιεχομένου προκειμένου να είναι κατάλληλα για διδακτική χρήση. Η επιλογή αυτή κάνει το βιβλίο ιδιαίτερα προσβάσιμο και χρηστικό στην εκπαιδευτική διαδικασία· ταυτόχρονα, όμως, συνεπάγεται ότι οι αφηγήσεις δεν αποδίδουν πάντοτε την πλήρη “ωμότητα” ή την πολυπλοκότητα της αρχαίας παράδοσης. Αυτή είναι μια αναγκαία επιφύλαξη όταν το αξιοποιούμε και για πολιτισμική/ιστορική συζήτηση.

Κάθε ενότητα συνοδεύεται από γλωσσάρια και γραμματικές παρατηρήσεις, ενώ παράλληλα προσφέρει πλούσιο υλικό για συζήτηση γύρω από το πώς οι αρχαίοι συγγραφείς κατασκευάζουν τις γυναικείες μορφές: άλλοτε ως θύματα ανδρικής απιστίας και εγκατάλειψης, άλλοτε ως ενεργά υποκείμενα με φωνή και πρωτοβουλία. Για όσους ασχολούνται με βιβλικά θέματα—ιδίως σε ρόλο εκπαιδευτικού—το βιβλίο λειτουργεί ως παράθυρο στο πολιτισμικό περιβάλλον της εποχής της Καινής Διαθήκης, δείχνοντας πώς η μυθολογία διαμόρφωνε ηθικά παραδείγματα και κοινωνικές προσδοκίες για τις γυναίκες. Κεφάλαια όπως αυτά της Μήδειας και της Κίρκης δίνουν αφορμή για συζήτηση γύρω από τη μαγεία και τις λαϊκές πρακτικές στο ελληνορωμαϊκό φαντασιακό, ενώ το κεφάλαιο για την Ίφιδα και την Ιάνθη θέτει σοβαρά ζητήματα για το σώμα, το φύλο και την έμφυλη ταυτότητα—θέματα που συναντάμε έμμεσα ή άμεσα και στα βιβλικά κείμενα.

Παρά τους περιορισμούς που θέτει η διδακτική προσαρμογή, ο τόμος δείχνει πειστικά πώς η γλωσσική εκπαίδευση μπορεί να συνδυαστεί με κριτική ανάγνωση των πολιτισμικών κατασκευών της αρχαιότητας γύρω από το φύλο και τους γυναικείους ρόλους.

------------------------

[ENG]

Maxwell Teitel Paule’s Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader (Open Book Publishers, 2026) is a valuable pedagogical resource that combines intermediate Latin reading with a focused exploration of female figures from Greco-Roman myth. Drawing primarily on ancient Latin sources (e.g., Ovid, Virgil, Catullus) while also engaging broader mythographic traditions, the volume presents adapted narratives of heroines such as Medea, Dido, and Ariadne.

Designed for classroom use, the texts are adapted to support intermediate learners and to minimize depictions of sexual violence/assault, making the book especially accessible—though this pedagogical choice also means that the narratives cannot always convey the full “rawness” and complexity of the ancient tradition. Each section includes glossaries and grammatical notes, and it encourages discussion of how ancient authors construct women in myth: at times as victims of abandonment, at times as agents with voice and initiative.

For readers working with biblical topics—especially educators—the book offers a compact window onto the cultural environment of the New Testament era, highlighting how mythology shaped moral exemplars and social expectations for women. It also provides useful entry points for discussing themes such as magic and popular practice (e.g., Circe) and questions of body, gender, and gender identity (e.g., Iphis and Ianthe).

Dead Sea Discoveries 33/1 (2026)

 Dead Sea Discoveries 33/1 (2026)

Special Issue: Intersectional Investigations into the Complexity of Social Life in Early Judaism

Edited by Elisa Uusimäki and Hanna Tervanotko

Το τρέχον τεύχος του Dead Sea Discoveries αποτελεί μια σημαντική συμβολή στην κοινωνική ιστορία της πρώιμης ιουδαϊκής κοινωνίας. Οι επιμελήτριες του τεύχους, Elisa Uusimäki και Hanna Tervanotko, θέτουν ως κεντρικό άξονα την έννοια της διαθεματικότητας (intersectionality) και αναδεικνύουν την αναλυτική δυναμική του συγκεκριμένου μεθοδολογικού πρίσματος. Αντί να εξετάζουμε μεμονωμένα κάθε κατηγορία ταυτότητας —γένος, κοινωνική θέση, ηλικία, εθνότητα— η διαθεματική ανάλυση επιτρέπει να βλέπουμε πώς αυτές αλληλοεπιδρούν και πώς διαμορφώνουν σχέσεις ισχύος μέσα σε μια κοινωνία. Το πλαίσιο αυτό, που αρχικά αναπτύχθηκε στις σπουδές φύλου και στις κοινωνικές επιστήμες, εφαρμόζεται εδώ τόσο στα κείμενα της ερήμου της Ιουδαίας όσο και σε αρχαιολογικό υλικό από την Παλαιστίνη.

Τα άρθρα που φιλοξενούνται στο τεύχος αποτελούν επιμέρους μελέτες περίπτωσης, όπου το μεθοδολογικό αυτό πρίσμα εφαρμόζεται σε διαφορετικά παραδείγματα. Οι Millar, Comerford και Atkins επιχειρούν κάτι τολμηρό και πρωτοπόρο: αναδεικνύουν πώς η διαθεματική ανάλυση δεν αφορά μόνο τις ανθρώπινες ταυτότητες, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί και στον μη ανθρώπινο κόσμο, καθώς τα ζώα αποτελούν μέρος του κοινωνικού ιστού. Οι αναφορές στα ζώα, για παράδειγμα, στο Χειρόγραφο της Δαμασκού και στον Τωβίτ, αποκαλύπτουν δυναμικές ισχύος που δεν γίνονται εξίσου ορατές αλλού. Ο Martens, στη συνέχεια, εξετάζει το ζήτημα της εκπαίδευσης στην κοινότητα του Qumran και αναθεωρεί προηγούμενες αντιλήψεις, θέτοντας ένα κρίσιμο διττό ερώτημα: τι σημαίνει «εκπαίδευση» σε αυτήν την κοινότητα και κατά πόσο και τα κορίτσια είχαν πρόσβαση σε αυτήν. Στο επόμενο άρθρο του τεύχους, η Palmer φωτίζει ένα μικρό αλλά ενδιαφέρον κείμενο: ένα απόσπασμα από το Χειρόγραφο της Δαμασκού που αφορά την τροφό και δείχνει πώς η ταυτότητα αυτής της γυναίκας —εάν είναι ελεύθερη ή δούλη, Ιουδαία ή ξένη— μπορεί να δημιουργεί καταστάσεις συγκρούσεων σε σχέση με τους κοινοτικούς κανόνες. Τέλος, ο Nam στρέφεται στην οικονομική διάσταση: εξετάζει τα αρχεία του Ketef Jericho και αναδεικνύει ότι οι πρόσφυγες της Ιουδαϊκής Ερήμου δεν είναι απλώς «θύματα» του πολέμου· είναι ενεργοί οικονομικοί δρώντες που διατηρούν αρχεία, εντάσσονται σε δίκτυα συναλλαγών και καλλιεργούν μνήμη, ακόμη και μέσα σε συνθήκες προσφυγιάς.

• 🔓Elisa Uusimäki & Hanna Tervanotko, "Intersecting Identities: Towards a Refined Understanding of Social Life in Early Judaism," 1–24 
• 🔓Suzanna Millar, Charles Peter Comerford & Peter Joshua Atkins, "Blinding Birds, Bartered Bodies, and Bestial Betrothals: Exploring Interspecies Intersectionality in the Damascus Document and Book of Tobit," 25–51 
• John W. Martens, "Was There Universal Education of Girls and Boys in the Qumran Communities?", 52–86 (abstract)
• Carmen Palmer, "The Wetnurse and Her Conflicting Identities in the Damascus Document and Beyond," 87–115 (abstract)
• Roger Sangburm Nam, "Judean Desert Refugees as Economic Actors: Agency and Memory from the Ketef Jericho Archives," 116–141 (abstract)

------------------------------------------------------------------

The current issue of Dead Sea Discoveries represents a significant contribution to the social history of early Jewish society. The issue's editors, Elisa Uusimäki and Hanna Tervanotko, foreground the concept of intersectionality and highlight the analytical power of this methodological lens. Rather than examining each category of identity in isolation —gender, social status, age, ethnicity— intersectional analysis allows us to see how these categories interact with one another and how they shape relations of power within a society. This framework, originally developed in gender studies and the social sciences, is applied here both to the texts from the Judean Desert and to archaeological material from Palestine.

The articles hosted in this issue constitute individual case studies, in which this methodological lens is applied to different examples. Millar, Comerford, and Atkins undertake something bold and pioneering: they demonstrate how intersectional analysis does not concern only human identities, but can be extended to the nonhuman world as well, since animals form part of the social fabric. References to animals, for instance, in the Damascus Document and in Tobit, reveal dynamics of power that are not equally visible elsewhere. Martens, in turn, examines the question of education in the Qumran community and revisits previous assumptions, posing a crucial twofold question: what does "education" mean in this community, and to what extent did girls also have access to it? In the next article, Palmer sheds light on a small but fascinating text: a passage from the Damascus Document concerning the wetnurse, showing how this woman's identity —whether she is free or enslaved, Jewish or foreign— can give rise to situations of conflict in relation to the community's regulations. Finally, Nam turns to the economic dimension: he examines the Ketef Jericho archives and demonstrates that the refugees of the Judean Desert are not simply "victims" of war; they are active economic agents who maintain records, participate in networks of exchange, and cultivate memory, even under conditions of displacement.

• 🔓Elisa Uusimäki & Hanna Tervanotko, "Intersecting Identities: Towards a Refined Understanding of Social Life in Early Judaism," 1–24 
• 🔓Suzanna Millar, Charles Peter Comerford & Peter Joshua Atkins, "Blinding Birds, Bartered Bodies, and Bestial Betrothals: Exploring Interspecies Intersectionality in the Damascus Document and Book of Tobit," 25–51 
• John W. Martens, "Was There Universal Education of Girls and Boys in the Qumran Communities?", 52–86 (abstract)
• Carmen Palmer, "The Wetnurse and Her Conflicting Identities in the Damascus Document and Beyond," 87–115 (abstract)
• Roger Sangburm Nam, "Judean Desert Refugees as Economic Actors: Agency and Memory from the Ketef Jericho Archives," 116–141 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του Biblical Theology Bulleting / The current issue of Biblical Theology Bulletin

 Biblical Theology Bulletin 55:4 (2025)

Το τρέχον τεύχος του περιοδικού έχει ως θέμα τη θέση και τη σημασία της βιβλικής θεολογίας μέσα στο κοσμικό κράτος. 

• Teresa J. Hornsby, "Building Intersectional Coalitions with Jesus and the WNBA: A Response to Judith Butler’s Who’s Afraid of Gender?" 232-239 (abstract)
• Erik J. Wielenberg, "Jesus’s Ethics of Wealth: Where Your Treasure Is, There Your Heart Will Be Also," 240-251 (abstract)
• Mark W. Hamilton, "Metaphors of Renewal and Return in the Hebrew Bible and Today," 252-262 (abstract)
• Drew J. Strait, "Resisting Trump’s Fascist Politics of Human Animalization: The Canaanite Woman, Jesus, and Gentile “Dogs” as a Paradigm," 263-276 (abstract)
• David J. Zucker, "Tamar, Abigail, Esther: A Thrice Told Tale," 277-287 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του Journal for the Study of Pseudepigrapha / The current issue of the Journal for the Study of Pseudepigrapha

 Το τεύχος Δεκεμβρίου 2025 του JSPs είναι αφιερωμένο στο φύλο και στη γυναίκα στον αρχαίο Ιουδαϊσμό και στον πρώιμο Χριστιανισμό. Δίνω τα περιεχόμενα και στη συνέχεια γράφω μερικές σκέψεις για δύο από τα άρθρα του τεύχους. [An English summary of my comments at the end of the post]

Τα δύο άρθρα που σχολιάζω εδώ—της Meyer για τις γυναίκες στην ανάσταση και του Kunkel για το όνειρο της γυναίκας του Πιλάτου—δεν ασχολούνται απλώς με λεπτομέρειες που αφορούν ένα ακαδημαϊκό κοινό. Θέτουν ερωτήματα με άμεσες συνέπειες: Πώς οι αρχαίες κοινότητες θυμούνταν την πρώτη γενιά των μαθητών και μαθητριών; Ποιοι ρόλοι ηγεσίας ήταν προσβάσιμοι στις γυναίκες; Πώς η θεότητα επικοινωνεί με τους ανθρώπους πέρα από πολιτισμικούς, θρησκευτικούς και έμφυλους περιορισμούς; Αυτά τα ερωτήματα είναι σημαντικά και σήμερα.

Journal for the Study of Pseudepigrapha 35:2 (2025)

• Gerbern S. Oegema / Jackie Wyse-Rhodes, "Introduction: Women and gender in ancient Judaism and Christianity," 101-104
• Katharine Fitzgerald, "Threatened bodies: Gender and trauma in the narratives of Judith and Susanna," 105-127 (περίληψη/abstract)
• Sarina Odden Meyer, "The heroines are in the details: Rediscovering the women in the resurrection narratives," 128-159 (OA)
• Daniel J. Kunkel, "The suffering of Pilate’s wife: Rethinking Matthew 27:19b in light of Matthean Christology," 160-173 (περίληψη/abstract)
• Carly Daniel-Hughes, "Adornments of empire: Early Christian dress and the colonial composition of gender," 174-197 (OA)

(a) Sarina Odden Meyer, "The heroines are in the details: Rediscovering the women in the resurrection narratives"

Η Sarina Odden Meyer (Concordia University) υποστηρίζει ότι οι λεπτομέρειες σχετικά με ηγετικό ρόλο των γυναικών στις πρώιμες χριστιανικές κοινότητες, οι οποίες εντοπίζονται μέσα στις αφηγήσεις της ανάστασης αντιπροσωπεύουν τις παλαιότερες μνήμες της αρχαίας χριστιανικής παράδοσης. Μέσα από συστηματική σύγκριση των τριών εκδοχών του τέλους του κατά Μάρκον (απότομο 16:8, σύντομο και εκτενές 16:9-20) και των αφηγήσεων της ανάστασης στα άλλα τρία κανονικά ευαγγέλια, η Meyer αποκαλύπτει ένα πρότυπο gendered redaction με στόχο τη σταδιακή διαγραφή, μείωση και απόκρυψη του ρόλου των γυναικών.

Μεθοδολογική Καινοτομία

Από πλευράς μεθοδολογίας η μελέτη της Meyer ξεχωρίζει για τη διεπιστημονική προσέγγιση: συνδυάζει την κριτική του κειμένου και την ιστορικοκριτική μέθοδο (κυρίως στο επίπεδο της ιστορίας της σύνταξης) με αρχαιολογικά στοιχεία από την πρώιμη χριστιανική τέχνη (εδώ στηρίζεται κυρίως στην έρευνα της Ally Kateusz για την παρουσία των γυναικών στις αφηγήσεις και τις εικονογραφικές παραστάσεις της ιστορίας της Κοίμησης της Θεοτόκου). Η χρήση της τέχνης ως «αποθετηρίου μνήμης», όπου διατηρούνται λεπτομέρειες που διαγράφονται από την κειμενική παράδοση, είναι ιδιαίτερα πρωτότυπη.

Βασικοί δείκτες της gendered redaction των κειμένων που εξετάζει η M. είναι οι εξής: ονόματα γυναικών, παρουσία, ομιλία, κίνηση, στάση σώματος, κατοχή μύρων/θυμιάματος, και ο τελετουργικός ρόλος των γυναικών.

Κύρια Επιχειρήματα

1. Το μακρό τέλος του Μάρκου διατηρεί παλαιότερες μνήμες

Αντίθετα με την επιστημονική συναίνεση, το μακρό τέλος (16:9-20) - που περιέχεται στο 99% των 1,600+ χειρογράφων - διατηρεί περισσότερες λεπτομέρειες για το γυναικείο ηγετικό ρόλο:

• Δεν αναφέρει τον Πέτρο ονομαστικά
• Καταγράφει την επίπληξη του Ιησού στους έντεκα για τη δυσπιστία τους προς τις γυναίκες (16:14)
• Συνδέεται με την παράδοση της Q (ισότιμη αξιοπιστία μαρτύρων)

2. Τα μύρα ως λειτουργικό θυμίαμα

Η Meyer υποστηρίζει ότι οι γυναίκες πήγαν στον τάφο με λιβανωτούς για μία ταφική τελετουργία κι όχι για να αλείψουν το σώμα του Ιησού. Ωστόσο, στα κανονικά ευαγγέλια παρατηρείται μία σταδιακή διαγραφή αυτού του ρόλου: μύρα + άλειψη (Μάρκος) → μόνο μύρα (Λουκάς) → "να δουν" (Ματθαίος) → τίποτα (Ιωάννης).

Η αρχαία χριστιανική τέχνη, ωστόσο, διασώζει αυτή τη λειτουργική διάσταση της παρουσίας των γυναικών στον τάφο:

• Μία πυξίδα από ελεφαντόδοντο (500 μ.Χ.): πέντε γυναίκες στην αγία τράπεζα στο ναό της Αναστάσεως με λιβανωτούς
• Παράδοση για μυρροφόρες που λειτούργησαν στην Ανάσταση (Typikon 1122)
• Ένα ξυλόγλυπτο από την Santa Sabina (420-430 μ.Χ.), όπου δύο γυναίκες με αντικείμενα (πιθανώς μύρα) συναντούν όρθιο άγγελο

Συμπέρασμα: Η χριστιανική λατρεία μπορεί να ξεκίνησε με γυναικείες τελετουργίες θρήνου-ανάστασης, προγενέστερες του κηρύγματος στην 1 Κορ. 15:3-8.

3. Συστηματική αντικατάσταση γυναικών από άνδρες

Παρατηρείται μία σταδιακή εισαγωγή ανδρών στις αφηγήσεις για την ανάσταση:

• Μάρκος: αναφορά μόνο στον Πέτρο (16:7)
• Ματθαίος: φρουροί
• Λουκάς: Ο Πέτρος μπαίνει στον τάφο (24:12), "ὤϕθη Σίμωνι" (24:34)
• Ιωάννης: Πέτρος + αγαπημένος μαθητής μπαίνουν, Μαρία σκύβει από έξω

Κατά την M. είναι αξιοσημείωτο ότι ούτε στον Λουκά ούτε στον Ιωάννη οι άνδρες που επισκέπτονται τον τάφο μιλούν. Διατυπώνει την υπόθεση ότι η παράδοση των λόγων των γυναικών ήταν τόσο ισχυρή που δεν μπορούσαν να αποδοθούν σε άλλους στη συνέχεια.

Αξιολόγηση και Ερωτήματα

Η μελέτη της M. είναι μία πολύ προσεγμένη δουλειά η οποία στηρίζεται σε έναν γόνιμο συνδυασμό της φεμινιστικής ερμηνείας με την κριτική του κειμένου, την ιστορικοκριτική ανάλυση αλλά και την ιστορία της πρόσληψης. Κι όπως κάθε τέτοια πρωτότυπη έρευνα, είναι εύλογο να προκαλεί μία σειρά από ερωτήματα. Εδώ αναφέρω μόνο τρία:

1. Κυκλικό επιχείρημα; Η Meyer θεωρεί ότι κείμενα που διασώζουν περισσότερες λεπτομέρειες διασώζουν την παλαιότερη μνήμη των αρχαίων χριστιανικών κοινοτήτων, αλλά αναγνωρίζει εξαιρέσεις (π.χ. σύντομο Αιθιοπικό χειρόγραφο με μοναδικές λεπτομέρειες). Με ποια κριτήρια αποφασίζουμε πότε το περισσότερο είναι και αρχαιότερο;
2. Ιστορική ανάμνηση ή θεολογική επανερμηνεία; Πώς μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ της ιστορικής ανάμνησης και πρώιμης θεολογικής επανερμηνείας μίας ιστορίας για τον Ιησού;
3. Το παράδοξο της διατήρησης: Η θέση της Meyer ότι το εκτενές τέλος του κατά Μάρκον διασώζει αρχαιότερες μνήμες και μαρτυρεί έναν περισσότερο ηγετικό ρόλο των γυναικών στις αρχαίες κοινότητες πώς συμβιβάζεται με το γεγονός ότι η πλειονοψηφία των χειρογράφων του ευαγγελίου που διασώζουν αυτό το τέλος τοποθετούνται χρονικά στην εποχή που ο ρόλος των γυναικών έχει πλέον υποβαθμιστεί;

Daniel J. Kunkel: "The suffering of Pilate's wife"

Ο Daniel J. Kunkel (Fordham University) υποστηρίζει ότι το όνειρο της γυναίκας του Πιλάτου (Μτ 27:19) είναι ένα συμβολικό όνειρο θεοφάνειας που ενισχύει το χριστολογικό θέμα του κατά Ματθαίον ότι ο Ιησούς είναι ο «Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεὸς» («Ἐμμανουήλ», Μτ 1:23) δείχνοντας ότι ο Ιησούς ως θεία παρουσία παραμένει ενεργός ακόμα και στο πάθος - και μάλιστα μέσα σε όνειρα εθνικών.

Τα όνειρα στον ελληνορωμαϊκό κόσμο 

Ο K. χαρτογραφεί πρώτα το πολύπλοκο τοπίο των ονείρων στην ελληνορωμαϊκή και εβραϊκή παράδοση. Διαπιστώνει ότι δεν υπήρχε ενιαία στάση απέναντί τους - συνυπήρχαν σκεπτικισμός και ευλάβεια. Ωστόσο, γενικά τα θεϊκά όνειρα αντιμετωπίζονταν ως μία από τις αρχαιότερες και πλέον σεβαστές μορφές χρησμοδότησης (Πλούταρχος).

Συστηματική τυπολογία και συζήτηση των ονείρων κάνει ο Αρτεμίδωρος (2ος αι. μ.Χ.) στο έργο του Ὀνειροκριτικά. Εκεί διέκρινε δύο βασικούς τύπους ονείρων:

Ἐνύπνιον: καθημερινά όνειρα που λησμονιούνται και δεν έχουν αξία

Ὄνειρος: διακρίνεται σε δύο τύπους, τον άμεσα προφητικό και τον αλληγορικό/συμβολικό

Μεταξύ των χαρακτηριστικών των ονείρων θεοφάνειας, τα οποία ανήκουν στα όνειρα (κι όχι στα ενύπνια) ο Αρτεμίδωρος αναφέρει τα εξής: εμφάνιση θεού, συναισθηματική αναστάτωση και αυτονόητη σαφήνεια.

Πέντε Επιχειρήματα για το όνειρο της γυναίκας του Πιλάτου

Ο K. χαρακτηρίζει το όνειρο της γυναίκας του Πιλάτου ως ένα τέτοιο όνειρο θεοφάνειας. Επισημαίνει όμως τα εξής χαρακτηριστικά στην περίπτωσή του:

1. Το όνειρο το βλέπει γυναίκα. Είναι ενδιαφέρον ότι υπάρχουν λιγοστές αναφορές σε όνειρα που βλέπουν γυναίκες στην ιουδαϊκή παράδοση (στην εβραϊκή Βίβλο κανένα και στην ελληνιστική ιουδαϊκή γραμματεία μόνο 5 σε σύνολο περίπου 100 ονείρων). Σε αντίθεση με τους άνδρες, που λαμβάνουν εντολές μέσω αυτών των ονείρων, τα όνειρα των γυναικών απαιτούν ερμηνεία. Εδώ ο K. ακολουθεί την Hanna Tervanotko η οποία θεωρεί ότι αν και λίγα αυτά τα γυναικεία όνειρα μαρτυρούν την ανεξάρτητη σχέση κι επικοινωνία των γυναικών με τη θεότητα. Η γυναίκα του Πιλάτου, όπως η Μαριάμ (LAB 9:15) και η Ρεβέκκα (Jub. 27), ενεργεί ανεξάρτητα χωρίς να χρειάζεται ερμηνεία.

2. Υπέφερε πολύ (πολλὰ ἔπαθον)

Σύμφωνα με τον Αρτεμίδωρο, τα ἐνύπνια "εξαφανίζονται" και δεν αφήνουν κάποια αναστάτωση. Η αγωνία της γυναίκας του Πιλάτου που την οδηγεί να διακόψει ρωμαϊκή δικαστική διαδικασία υποδηλώνει ότι το όνειρο ήταν ὄνειρος, όχι ἐνύπνιον.

3. Η φόρμουλα "κατ' όναρ"

Η φόρμουλα "κατ' όναρ" συνδέει το όνειρο της γυναίκας του Πιλάτου με τα όνειρα των κεφ. 1-2, δημιουργώντας inclusio:

• Ματθ. 2:2: "Πού είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων;"
• Ματθ. 27:11: "Είσαι ο βασιλιάς των Ιουδαίων;"

Και στις δύο περιπτώσεις: εθνικοί (μάγοι, γυναίκα Πιλάτου) αναγνωρίζουν κάτι για τον Ιησού που οι άρχοντες των Ιουδαίων αρνούνται να αποδεχθούν.

4. Ο Ιησούς ως η θεία παρουσία

Στα κεφ. 1-2, άγγελος Κυρίου μεταδίδει τα μηνύματα. Στο 27:19, κανένας άγγελος - μόνο ο Ιησούς ("δι' αὐτόν").

Χριστολογική εξέλιξη:

• Κεφ. 1-2: "Θεός μαζί μας" (μέσω αγγέλου)
• Κεφ. 27: "Θεός μαζί μας παντού" - ακόμα και σε όνειρα εθνικών, ακόμα και στο πάθος

Όπως λέει ο Εφραίμ ο Σύρος: "Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος στάθηκε ενώπιον του Πιλάτου; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος τρόμαξε τη γυναίκα του Πιλάτου με όνειρο;"

5. Ρωμαϊκά παράλληλα

Ο K. σωστά επισημαίνει ότι, ενώ το ιουδαϊκό υπόβαθρο αυτής της ιστορίας με τη γυναίκα του Πιλάτου είναι προφανές, δεν θα πρέπει να υποβαθμιστεί το ρωμαϊκό/ελληνικό στοιχείο. Αναφέρει μάλιστα δύο σημαντικά παράλληλα: την γυναίκα του Ιούλιου Καίσαρα, Καλπούρνια και την Καικιλία Μέτελλα (1ος αι. π.Χ.). Σε όλες τις περιπτώσεις μία γυναίκα λαμβάνει θεϊκό όνειρο → αγωνία → προειδοποιεί ισχυρό άνδρα.

Αξιολόγηση και Ερωτήματα

Είναι πολύ χρήσιμη η αξιοποίηση των αρχαίων πηγών για την κατανόηση της σημασίας του συγκεκριμένου ονείρου. Είναι επίσης πολύ σημαντική η σύνδεση αυτή της σύντομης αφήγησης με τη χριστολογία του κατά Ματθαίον. Και πάλι εγείρονται ερωτήματα, όπως:

1. Ο Ιησούς εμφανίστηκε πραγματικά στο όνειρο; Το «δι' αὐτόν» σημαίνει άμεση παρουσία ή απλά ότι «εξαιτίας της κατάστασης με αυτόν τον άνθρωπο»; Αν τον είδε ως Θεό, γιατί τον αποκαλεί «δίκαιον»; Και τι σημαίνει ο όρος δίκαιος όταν το χρησιμοποιεί μία εθνική; Ή μήπως είναι προσθήκη του Ματθαίου;
2. Η σκοπιμότητα του ονείρου στο επίπεδο της αφήγησης: Αν το όνειρο δεν αποσκοπούσε να αλλάξει τα γεγονότα (όπως υποστηρίζει ο Kunkel κατά του Luz), ποιος ήταν ο σκοπός του; Μόνο να επιβεβαιώσει την αθωότητα;
3. Η απουσία περιγραφής του ονείρου: Ο Kunkel σωστά συνδέει το όνειρο της γυναίκας του Πιλάτου με τα όνειρα στα κεφάλαια 1-2 του ευαγγελίου. Γιατί όμως εδώ δεν έχουμε περιγραφή του περιεχομένου του ονείρου; Είναι αρκετή η σύνδεση με τα όνειρα στα Μτ 1-2 για να καταλήξουμε ότι ο Ματθαίος θέλει να το παρουσιάσει ως όνειρο θεοφάνειας;
4. Τι μπορεί να υποδηλώνει η ανωνυμία της γυναίκας;

Συμπερασματικά

Τα δύο αυτά άρθρα, όπως και τα υπόλοιπα του συγκεκριμένου τεύχους, αποδεικνύουν ότι οι λεπτομέρειες που συχνά παραβλέπουμε—ονόματα, στάση σώματος, όνειρα, τελετουργίες—φέρουν θεολογικό βάρος. Μας δίνουν τη δυνατότητα να διαβάσουμε γνωστά κείμενα με φρέσκια ματιά και να αναρωτηθούμε: Τι άλλο έχει διαγραφεί; Ποιες άλλες φωνές περιμένουν να ανακτηθούν;

 -------------------------------------------------------------------------------------------------

Meyer: "The heroines are in the details"

Main Argument: Sarina Odden Meyer (Concordia University) argues that details of women's authority and leadership preserved in the resurrection narratives represent the oldest memories of the tradition. Through systematic comparison of the three endings of Mark and the four canonical resurrection accounts, she reveals a pattern of gendered redaction—the gradual diminishment, obscuration, and excision of women's roles.

Assessment: The article's strength lies in its interdisciplinary rigour, combining textual criticism with early Christian art (Santa Sabina doors 420-430 CE, ivory pyxis 500 CE) and parallels with the Dormition tradition (Kateusz). Meyer's use of art as a "conservative text" that preserves details erased from manuscripts is particularly innovative. Her most provocative claim—that the longer ending of Mark (16:9-20) preserves older memories than the abrupt ending—reverses scholarly consensus and has significant implications for canon, liturgy, and women's ordination. The argument that Christian worship may have originated with women's funerary-turned-resurrection liturgies (predating 1 Cor 15:3-8) is groundbreaking, though it raises methodological questions about distinguishing historical reminiscence from early theological reinterpretation.

Critical Questions:

1. Circular reasoning? Meyer argues that more details = older memory, but acknowledges exceptions (e.g., shorter Ethiopic manuscript with unique details). What criteria determine when this pattern holds?
2. Historical memory vs. theological reinterpretation: How can we distinguish between historical reminiscence and early theological reinterpretation of a story about Jesus?
3. The preservation paradox: If the longer ending preserves pre-patriarchal memories of women's leadership, how do we explain that 99% of manuscripts preserving it date to the patriarchal era (4th-15th centuries) when women's roles were already diminished?

Kunkel: "The suffering of Pilate's wife"

Main Argument: Daniel J. Kunkel (Fordham University) argues that Pilate's wife's dream (Matt 27:19b) is a divine symbolic dream that extends Matthew's "God-with-us" Christology, showing Jesus' divine presence remains active even in the Passion—and specifically in the dreams of Gentiles. Unlike the infancy narratives where an angel mediates divine messages, here Jesus himself appears to be the source of revelation, suggesting his omnipresence extends beyond physical incarnation.

Assessment: Kunkel's sophisticated use of Artemidorus' Oneirocritica to categorise the dream and his careful mapping of ancient dream traditions (Greek, Roman, and Jewish) demonstrate methodological rigour. His rejection of false dichotomies between Hebrew and Greco-Roman dream cultures (contra Gnuse) is particularly valuable. The five-fold argument for identifying this as a divine symbolic dream is compelling, especially the observations about female dreamers (following Tervanotko's feminist reading) and the inclusio structure linking Matt 2:2 with 27:11. The patristic support (Ephrem the Syrian) confirms early reception. However, the absence of dream content in the text itself raises questions about whether structural parallels alone suffice to establish theological function.

Critical Questions:

1. Jesus' presence in the dream: Does δι' αὐτόν truly mean Jesus appeared in the dream, or simply "because of the situation with this man"? If she saw him as God, why call him "righteous man" rather than acknowledge his divinity? What does "righteous" mean when used by a Gentile woman, or is this Matthean redaction?
2. Narrative function: If the dream wasn't meant to change events (contra Luz's "divine intervention"), what was its purpose? Merely to affirm Jesus' innocence? To whom?
3. Absence of dream content: Why does Matthew not describe the dream's content, unlike the detailed dreams in chapters 1-2? Is the inclusio structure sufficient evidence that Matthew presents this as a divine dream?
4. The anonymity: What might the woman's namelessness signify, especially compared to named female dreamers like Miriam and Rebecca?

Το τρέχον τεύχος του Biblical Interpretation / The current issue of Biblical Interpretation

 Biblical Interpretation 30/4 (2022)

• Jeremy Schipper, "The Blessing of Ham: Genesis 9:1 in Early African American Biblical Scholarship," 399–414 (abstract)
• David A. Schones, "Texts of Terror: The Bible and Bathroom Bill in Texas," 415–436 (abstract)
• Katherine E. Southwood, "The “Foreigner” and the Eunuch: The Politics of Belonging in Isaiah 56:1–8,"
•  437–459
• Daniel L. Smith-Christopher, "Plowshares: The Career of a Biblical Allusion in The New York Times, 1940–1990," 460–485 (abstract) 
• Richard Anthony Purcell, "Playing the Man in the Book of Ruth: Reshaping the Masculine Ideal," 486–508 (abstract) 
• Laura Nasrallah, "Christemporos: Christ and the Market in Early Christian Texts," 509–537 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του KuD / In the current issue of KuD

 Kerygma und Dogma 68/2 (2022)

Silke Petersen, "Familie, Ehebruch, Ehescheidung und neue Beziehungen in der Jesusbewegung:  Überlegungen zur (Nicht-)Aktualität frühchristlicher Überlieferungen," 93-114 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του JAJ / The current issue of JAJ

 Journal of Ancient Judaism 13/2 (2022)

• Annette Yoshiko Reed, "Gendering Revealed Knowledge? Prophecy, Positionality, and Perspective across Sibylline and Enochic Discourses," 113–150 (abstract)
• Sanghwan Lee, "An Examination of the Punitive Blindness of Asael in Light of the Triadic Relationship between Sight, Light, and Knowledge," 151–185 (abstract)
• Carmen Palmer, "Philo’s Hellenistic-Jewish Approach in On the Decalogue and On the Contemplative Life: Blending Wisdom of Solomon’s Critique against Idols with a Hellenistic Notion of Moderation," 186–201 (abstract)
• Yonatan Adler, "The Jewish Coins at Dura-Europos," 202–223 (abstract)
• Catherine E. Bonesho, "R. Cleopatra? Constructions of an Egyptian Queen in the Babylonian Talmud," 224–251 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του JSPs / The current issue of JSPs

 Journal for the Study of Pseudepigrapha 31/3 (2022)

• Daniel C. Olson, "The wicked angels of 1 En. 69:4–15: Part 1: New evidence and proposals for the names; Part 2: The nature and purpose of the list," 133-164 (abstract)
• Michael E Stone, "Esoterica Iudaica Antiqua: Some reflections," 165-183 (abstract)
• Shlomo Zuckier, "Nothing to sniff at: Odorless Reah Nihoah in early biblical interpretation," 184-214
• Angela Standhartinger, "Manuscript and gender: Eve’s testament in GLAE/Apoc. Mos. 15–30 and LLAE 45–60," 215-246 

Στο τρέχον τεύχος του Bible & Critical Theory / In the current issue of Bible & Critical Theory

 Bible & Critical Theory 17/2 (2021)

• Timothy C. McNinch, “’To This Day’ as Blast from the Past: Revisiting a Rhetorical Idiom in Joshua, in Conversation With Walter Benjamin” 1-20
• Yael Cameron, “On Reading Love in Frankenstein and The Song of Songs,” 21-32
•  Anne Aalbers, “A Fresh Reading of John 20:17: ‘Do not Touch Me’,” 33-50
• Meredith J. C. Warren, “Five Husbands: Slut-Shaming the Samaritan Woman,” 51-70

Books & Culture

• Bernadette J. Brooten, “Preface to Liebe zwischen Frauen: Wiebliche Homoerotik in hellenistisch-römischer Zeit und im Frühen Christentum,” 71-77

Το τρέχον τεύχος του JSOT / The current issue of JSOT

 Journal Study of the Old Testament 46/2 (2021)

• Tova Ganzel, "Ceremonial Celebrations Outside the Temple Compound in Ezra-Nehemiah in Babylonian Ritual Context," 147–160 
• Michael A Lyons, "The Aqedah as ‘template’? Genesis 22 and 1 Kings 17–18," 161–176
• Elizabeth Boase, "Engaging Westermann and the Assumptive World," 177–192
• Gregory Goswell, "The Main Character of the Book of Esther: The Contribution of the Textual Divisions and the Assigned Titles of the Book of Esther to Uncovering Its Protagonist, " 193–205
• Dr. Melvin Sensenig, "'Die Empörten Weiber': Gender, Authority and Protestant Modernism in Jeremiah 44," 206–229
• Orit Avnery, "On the Threshold: Liminality in the Stories of the Concubine of Gibeah and Ruth," 230–248
• Ekaterina E. Kozlova, "King Solomon and the ‘Anatomy’ of Wisdom," 249–268
• Mathias Winkler, "The ancestors’ masculinities in Genesis," 269–288

Το τρέχον τεύχος του JECH / The current issue of JECH

 Journal of Early Christian History 11/1 (2021)

Masculinity, Historiography and Uses of the Past

• Blossom Stefaniw, "Masculinity, Historiography, and Uses of the Past: An Introduction," 1-14 (abstract)
• Grace Emmett, "The Apostle Paul’s Maternal Masculinity," 15-37 (abstract)
• Tyler Schwaller, "Picturing the Enslaved Christ: Philippians 2:6–8, Alexamenos, and a Mockery of Masculinity," 38-65 (abstract)
• Blossom Stefaniw, "Masculinity as Flight: Vulnerability, Devotion, Submission and Sovereignty in the Teachings of Silvanus," 66-87 (abstract)
• Jamie Wood, "Military Manuals, Masculinity, and the Making of Christian Soldiers in Late Antiquity," 88-128 (abstract)

Open Access: Gender Stereotypes in Archaeology

Laura Coltofean-Arizancu, Bisserka Gaydarska &Uroš Matić (eds.), Gender stereotypes in archaeology: A short reflection in image and text  | 2021 

Ένα νέο άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του In die Skriflig / A new article of biblical interest in the current issue of In die Skriflig

 In die Skriflig 55/1 (2021)

Christin E. Bøsterud, "Women in the Bible: What can they teach us about gender equality?"

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του Verbum et Ecclesia / A new article in the current issue of Verbum et Ecclesia

 Verbum et Ecclesia 42/1 (2021)

Philip Suciadi Chia, "An irresistible beauty in 1 Peter"

Το τρέχον τεύχος του JECH / The current issue of JECH

 Journal of Early Christian History 10/3 (2020)

Modelling Christian Cult Groups among Graeco-Roman Cults

• Gerhard van den Heever, "Once Again: Modelling Early Christian Social Formations and Christ-Cult Groups among Graeco-Roman Cults," 1-11 (abstract)
• Jarkko Vikman, "Kinship as a Trustworthy Cue: The Signalling of Religious Expertise in the Epigraphy of Ephesian Voluntary Associations," 12-28 (abstract)
• Jin Hwan Lee, "Reading 1 Cor 11:19 in Light of Election Practices in Private Associations," 29-43 (abstract)
• Margaret Froelich, "Sacrificed Meat in Corinth and Jesus Worship as a Cult Among Cults," 44-56 (abstract)
• Chris L. de Wet, "Modelling Christian Cult Groups among Graeco-Roman Cults: A Response," 57-63 (abstract)

General Articles

• John-Christian Eurell, "Becoming Christian: On the Identification of Christ-Believers as Χριστιανοί," 64-82 (abstract)
• Luis Josué Salés, "Queerly Christified Bodies: Women Martyrs, Christification, and the Compulsory Masculinisation Thesis," 83-109 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του OTE / The current issue of OTE

 Old Testament Essays 34/1 (2021)

• Bartosz Adamczewski, "Abraham and Sanballat," 14-26
• Nissim Amzallag, "Edomite Defectors among the Israelites: Evidence from Psalm 124," 27-49
• Katherine Gwyther, "Feasting and Fasting: Hybridity in the Book of Esther," 50-67
• Cephas Tushima, "Homosexuality and Liminality in Sodom: The Quests for Home, Fun and Justice (Gen 19:1-29)," 68-88
• Gesila Uzukwu, "'Like Father, Like Son'? The Woman as a Bargaining Object in Gen 20:1-18 and Gen 26:1-11," 89-113
• Albert Coetsee, "YHWH's 'Greatness,' 'Mighty hand,' 'Deeds' and 'Mighty Acts' in Deuteronomy 3:24,"114-140
• Jakob Böckle, "'Der Herr ist mein Hirte''  - Konzeptuelle Metapher als Lebenswirklichkeit," 189-217 (abstract)
• Eckart Otto, "The Suffering Moses in the Pentateuch and Psalms," 240-253 

Στο τρέχον τεύχος του PHASIS / In the current issue of PHASIS

 PHASIS: Greek and Roman Studies 23 (2020)

• Thomas Emmrich, "Pygmalionismus. Über Narzissmus, Gender und Kunst," 4-53
• Magda Mtchedlidze, "The Biblical Quotations in the Old Georgian Translations of The Hexaemeron of Basil of Caesarea," 54-73
• Simone Rendina, "The Cities of the Greek East after the First Mithridatic War. Aspects of Sulla’s Financial Policy," 74-92
• Luca Ricci, "Anatomical Ex-Votos as a Reflection of "Religious Romanization"? Reappraising a Central Italian Practice," 93-116

Το τρέχον τεύχος του JSOT / The current issue of JSOT

 Journal for the Study of the Old Testament 45/2 (2020)

• Jared Beverly, "Nebuchadnezzar and the animal mind (Daniel 4)," 145-157 (abstract)
• Timothy J. Sandoval, "Text and Intertexts: A Proposal for Understanding Proverbs 30.1b," 158-177 (abstract)
• Jessie DeGrado, "An Infelicitous Feast: Ritualized Consumption and Divine Rejection in Amos 6.1–7," 178-197 (abstract)
• Samuel T. S. Goh, "The Hebel World, Its Ambiguities and Contradictions," 198-216 (abstract)
• Chwi-Woon Kim, "Reading the Book of Habakkuk through a Lens of Cultural Trauma," 217-235 (abstract)
• Joanna Töyräänvuori, "Homosexuality, the Holiness Code, and Ritual Pollution: A Case of Mistaken Identity," 236-267 (abstract)
• Joseph W. Mueller, "Planting gardens: Mesopotamian influence on a Hebrew trope in Jeremiah 29," 268-287 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του STJ / In the current issue of STJ

 Stellenbosch Theological Journal 6/1 (2020)

Gender and Household

• Zorodzai Dube, "Healing the female body: Representation of ideas about healing and the female body in Mark's gospel"
• Mary Getui, ; Grace Kambona Richard, "Masculinity and public space in the Greco-Roman period: Implications for Africa today"
• Mary L. Kategile, "The Bible and gender equality in church leadership in Tanzania"
• Elia Shabani Mligo, "The power of silence in marriage: a gender-based reading of John 4:1-11"
• Lethabo M. Molopyane, "The female body on the dance floor: Reclaiming power from the dance floor in Mark's Herodian daughter"
• Halvor Moxnes, "Household and gender: Interpretation in dialogue between the contexts of the New Testament and contemporary cultures"

General articles

• Elma Cornelius, "The rhetorical purpose of the battle between protagonist and antagonist in 2 Maccabees 9"
• Michael Oyebowale Oyetade, "A study of speaking in tongues in Acts and 1 Corinthians and its use and abuse in some selected contemporary churches in Nigeria"