OA: Ancient Water Supply and Management Systems in the Western Mediterranean

(via AWOL)

Από τις εκδόσεις Archaeopress κυκλοφόρησε ένας συλλογικός τόμος που φιλοξενεί μελέτες σχετικές με τη διαχείριση των υδάτων από την εποχή του Σιδήρου έως την Ύστερη Αρχαιότητα στη δυτική Μεσόγειο (με έμφαση κυρίως στην Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία). Στον τόμο εξετάζονται κυρίως η κατασκευή και η λειτουργία υποδομών συγκέντρωσης και παροχής των υδάτων: υδραγωγεία, φρέατα, δεξαμενές/κινστέρνες, φράγματα, δίκτυα διανομής, αλλά και υποδομές απορροής και αποχέτευσης.

Οι μελέτες δεν περιορίζονται στην παρουσίαση μόνο των τεχνολογικών χαρακτηριστικών αυτών των υποδομών, αλλά εξετάζουν τη σημασία των τοπικών περιβαλλοντικών και πολιτισμικών παραγόντων και την προσαρμογή της τεχνολογίας στα επιμέρους τοπία και ανάγκες. Παράλληλα επισημαίνουν πώς το νερό καθίσταται το σημείο συνάντησης της τεχνικής γνώσης, της διοίκησης και των κοινωνικών πρακτικών, αλλά και πώς μετασχηματίζεται σε συμβολικό και ιερό αγαθό.

Ο τόμος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους αναγνώστες αυτού του ιστολογίου, διότι προσφέρει στέρεο υλικό για την κατανόηση του νερού όχι μόνο ως συμβόλου, αλλά κι ως καθημερινής πραγματικότητας γύρω από την οποία οργανώνονται η πόλη, η εργασία, η υγιεινή κι η πρόσβαση σε πόρους.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για τη θεματική του ιστολόγιου είναι εκείνες του Ugo Fusco ("Water and the City of Veii: A Link between Mythology, Religion, Archaeology, and History"), που συνδέει την υλική διάσταση του νερού με τον ιερό και συμβολικό χαρακτήρα του στην περίπτωση της πόλης Veii, της Gemma Jansen ("Rainwater Collection and Storage in the Pompeian House: Slaves at Work"), η οποία περιγράφει τον ρόλο των δούλων στη διαχείριση του νερού στην περίπτωση της Πομπηίας — με αξιοσημείωτη την αναφορά της Jansen στην απεικόνιση της Σαμαρείτιδος στο φρέαρ στις χριστιανικές κατακόμβες του 4ου αι. — και, τέλος, του Jesús Acero Pérez ("'Domesticating Water': Some Conclusions on Water Infrastructure in the Ancient World"), η οποία επισημαίνει τη διπλή πάντοτε σημασία του νερού ως χρηστικού και ιερού στοιχείου.

Η τελευταία μελέτη παρουσιάζει ιδιαίτερη οικοθεολογική σημασία: το νερό «εξημερώνεται» τεχνικά και ταυτόχρονα διατηρεί το θρησκευτικό του φορτίο. Αυτό το παράδοξο — ο έλεγχος της φύσης και η ταυτόχρονη αναγνώριση της ιερότητάς της — είναι ακριβώς στο επίκεντρο μιας βιβλικής οικοθεολογίας που δεν αρκείται στη χρήση αλλά αναζητά τη σχέση με τη δημιουργία.

María del Mar Castro García, Jesús Acero Pérez, Davide Gangale Risoleo, Catarina Felício (επιμ.), Ancient Water Supply and Management Systems in the Western Mediterranean: Construction and Operation (Archaeopress Roman Archaeology 131), 2025

-------------------------------------------------

[ENG]

A new edited volume has been published by Archaeopress, bringing together studies on water management in the western Mediterranean from the Iron Age to Late Antiquity (with a focus primarily on Italy, France, Spain, and Portugal). The volume examines the construction and operation of water-collection and supply infrastructure—aqueducts, wells, cisterns, dams, and distribution networks—as well as drainage and sewerage systems.

The contributions go beyond a purely technical account of these infrastructures, exploring the importance of local environmental and cultural factors and the ways in which technology is adapted to particular landscapes and needs. They also show how water becomes a meeting point of technical expertise, administration, and social practice—while at the same time taking on symbolic, even sacred, significance.

The volume is of particular interest to readers of this blog, as it offers solid material for understanding water not only as a symbol but also as an everyday reality around which urban life, labour, hygiene, and access to resources are organised.

Especially relevant to the themes of this blog are the studies by Ugo Fusco (“Water and the City of Veii: A Link between Mythology, Religion, Archaeology, and History”), which links the material dimension of water with its sacred and symbolic character in the case of Veii; by Gemma Jansen (“Rainwater Collection and Storage in the Pompeian House: Slaves at Work”), which examines the role of enslaved labour in water management at Pompeii (notably, Jansen refers to depictions of the Samaritan woman at the well in the Christian catacombs of Rome, 4th century AD); and finally by Jesús Acero Pérez (“‘Domesticating Water’: Some Conclusions on Water Infrastructure in the Ancient World”), which highlights the enduring dual significance of water as both a practical and a sacred element.

This final study has particular eco-theological resonance: water is technically “domesticated” while simultaneously retaining its religious charge. This paradox—the control of nature alongside the recognition of its sacredness—lies at the heart of a biblical eco-theology that is not content with mere use, but seeks a relationship with creation.

María del Mar Castro García, Jesús Acero Pérez, Davide Gangale Risoleo, Catarina Felício (eds.), Ancient Water Supply and Management Systems in the Western Mediterranean: Construction and Operation (Archaeopress Roman Archaeology 131), 2025

OA: Ένας νέος εικονογραφημένος οδηγός για την / OA: A New Illustrated Guide to Karkemish

(via AWOL)

Κυκλοφόρησε πρόσφατα ένας ιδιαίτερα χρήσιμος κατάλογος έκθεσης με υλικό από την αρχαία Καρχεμίς. Πρόκειται για έκδοση του OrientLab, με αντικείμενα που παρέχουν πολύτιμη μαρτυρία για τη διοίκηση, την κοινωνική ιεραρχία και τις λατρευτικές πρακτικές στη βόρεια Συρία και τη ΝΑ Ανατολία κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (περίπου 1600–1200 π.Χ.) και την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1200–800 π.Χ.). Εκτός από τα κείμενα, ο κατάλογος περιέχει πλούσιο και ενδιαφέρον οπτικό υλικό και κυκλοφορεί ως open access (CC BY-NC-SA 4.0).

Η Καρχεμίς υπήρξε ένας σημαντικός εμπορικός και στρατιωτικός κόμβος στη δυτική όχθη του Ευφράτης, κοντά στα σημερινά σύνορα Τουρκίας–Συρίας. Η έκθεση του OrientLab μάς ανοίγει παράθυρο σε έναν κόσμο όπου η εξουσία δεν εκφράζεται μόνο με «μεγάλα» μνημεία, αλλά και μέσα από μικρότερα τεκμήρια: σφραγίδες, δακτυλικά αποτυπώματα πάνω στον πηλό, εικονογραφικές παραστάσεις που υποδηλώνουν εξουσία και κύρος, καθώς και συστήματα ελέγχου της διακίνησης αγαθών. Αυτά τα υλικά ίχνη καθιστούν απτό κάτι που συχνά περιγράφουμε αφηρημένα: πώς οργανώνεται η διοίκηση, πώς δηλώνεται η ταυτότητα, ποιος έχει πρόσβαση σε μηχανισμούς ελέγχου και εξουσίας. Και εδώ ο κατάλογος προσφέρει «νέα δεδομένα»—με αδημοσίευτα αντικείμενα και νέα τεκμηρίωση—ώστε ο αναγνώστης να μη μένει σε μια γενική περιγραφή, αλλά να βλέπει πώς αυτή στηρίζεται σε συγκεκριμένα υλικά τεκμήρια.

Ανάμεσα στα πολλά και ενδιαφέροντα εκθέματα σημειώνω εδώ τρία. Πρώτον, τις σφραγίδες με αρ. καταλ. 27–30, με παραστάσεις γυναικείας μορφής που κρατά ράβδο εξουσίας και παραπέμπουν στις γυναίκες κατόχους τους. Δεύτερον, την κρεμαστή σφραγίδα με αρ. καταλ. 26, η οποία πιθανότατα ήταν δεμένη ίσως σε ξύλινη πινακίδα. Τρίτον, το μπρούντζινο ειδώλιο του Θεού της Καταιγίδας, με αρ. καταλ. 44, που μας οδηγεί στη λατρεία και στην υλικότητα της θρησκευτικότητας στον αρχαίο κόσμο.

Nicoló Marcetti, Karkemish of the Hittites on the Euphrates: New Discoveries and New Acquisitions (2025)

Περαιτέρω βιβλιογραφία

OrientLab, "Karkemish"

----------------------------------------

[ENG] 

A particularly useful exhibition catalogue featuring material from ancient Karkemish has recently been published. Issued by OrientLab, it presents objects that provide valuable evidence for administration, social hierarchy, and cultic practices in northern Syria and southeastern Anatolia during the Late Bronze Age (ca. 1600–1200 BCE) and the Early Iron Age (1200–800 BCE). In addition to its texts, the catalogue includes rich and engaging visual documentation and is available open access (CC BY-NC-SA 4.0).

Karkemish was a major commercial and military hub on the western bank of the Euphrates, near today’s Turkey–Syria border. The OrientLab exhibition opens a window onto a world in which power was expressed not only through “monumental” architecture, but also through smaller-scale evidence: seals, fingerprints impressed in clay, iconographic scenes that signal authority and prestige, and systems for controlling the circulation of goods. These material traces make tangible what we often describe in abstract terms: how administration was organized, how identity was articulated, and who had access to mechanisms of control and power. Here the catalogue offers “new data”—including unpublished objects and updated documentation—so that the reader is not left with a general overview, but can see how the larger picture is grounded in specific material evidence.

Among the many interesting exhibits, I highlight three here. First, the seals catalogued as nos. 27–30, which depict a female figure holding a staff of authority and point to their female owners. Second, the hanging seal, catalogue no. 26, which was most likely tied—perhaps to a wooden tablet. Third, the bronze figurine of the Storm God, catalogue no. 44, which leads us into questions of cult and the materiality of religious life in the ancient world.

Nicoló Marcetti, Karkemish of the Hittites on the Euphrates: New Discoveries and New Acquisitions (2025)

Further reading

OrientLab, "Karkemish"

ΟΑ: Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader

Maxwell Teitel Paule, Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader (Open Book Publishers, (2026)

[via AWOL] 

Ο Maxwell Teitel Paule στο Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader (Open Book Publishers, 2026) προσφέρει ένα πολύτιμο διδακτικό εργαλείο που συνδυάζει τη μελέτη της λατινικής γλώσσας με την εξέταση γυναικείων μορφών του μύθου. Το βιβλίο περιλαμβάνει διασκευασμένα κείμενα από λατινικές αρχαίες πηγές (π.χ. Οβίδιο, Βιργίλιο, Κάτουλλο), αλλά και με αξιοποίηση ευρύτερου μυθογραφικού υλικού και αφηγείται ιστορίες ηρωίδων, όπως της Μήδειας, της Διδούς, της Αριάδνης κ.ά.

Ο Paule έχει προσαρμόσει τα κείμενα για φοιτητές με γνώση λατινικών μεσαίου επιπέδου, αφαιρώντας σκηνές βίας και σεξουαλικού περιεχομένου προκειμένου να είναι κατάλληλα για διδακτική χρήση. Η επιλογή αυτή κάνει το βιβλίο ιδιαίτερα προσβάσιμο και χρηστικό στην εκπαιδευτική διαδικασία· ταυτόχρονα, όμως, συνεπάγεται ότι οι αφηγήσεις δεν αποδίδουν πάντοτε την πλήρη “ωμότητα” ή την πολυπλοκότητα της αρχαίας παράδοσης. Αυτή είναι μια αναγκαία επιφύλαξη όταν το αξιοποιούμε και για πολιτισμική/ιστορική συζήτηση.

Κάθε ενότητα συνοδεύεται από γλωσσάρια και γραμματικές παρατηρήσεις, ενώ παράλληλα προσφέρει πλούσιο υλικό για συζήτηση γύρω από το πώς οι αρχαίοι συγγραφείς κατασκευάζουν τις γυναικείες μορφές: άλλοτε ως θύματα ανδρικής απιστίας και εγκατάλειψης, άλλοτε ως ενεργά υποκείμενα με φωνή και πρωτοβουλία. Για όσους ασχολούνται με βιβλικά θέματα—ιδίως σε ρόλο εκπαιδευτικού—το βιβλίο λειτουργεί ως παράθυρο στο πολιτισμικό περιβάλλον της εποχής της Καινής Διαθήκης, δείχνοντας πώς η μυθολογία διαμόρφωνε ηθικά παραδείγματα και κοινωνικές προσδοκίες για τις γυναίκες. Κεφάλαια όπως αυτά της Μήδειας και της Κίρκης δίνουν αφορμή για συζήτηση γύρω από τη μαγεία και τις λαϊκές πρακτικές στο ελληνορωμαϊκό φαντασιακό, ενώ το κεφάλαιο για την Ίφιδα και την Ιάνθη θέτει σοβαρά ζητήματα για το σώμα, το φύλο και την έμφυλη ταυτότητα—θέματα που συναντάμε έμμεσα ή άμεσα και στα βιβλικά κείμενα.

Παρά τους περιορισμούς που θέτει η διδακτική προσαρμογή, ο τόμος δείχνει πειστικά πώς η γλωσσική εκπαίδευση μπορεί να συνδυαστεί με κριτική ανάγνωση των πολιτισμικών κατασκευών της αρχαιότητας γύρω από το φύλο και τους γυναικείους ρόλους.

------------------------

[ENG]

Maxwell Teitel Paule’s Heroines of Greek and Roman Myth: An Intermediate Latin Reader (Open Book Publishers, 2026) is a valuable pedagogical resource that combines intermediate Latin reading with a focused exploration of female figures from Greco-Roman myth. Drawing primarily on ancient Latin sources (e.g., Ovid, Virgil, Catullus) while also engaging broader mythographic traditions, the volume presents adapted narratives of heroines such as Medea, Dido, and Ariadne.

Designed for classroom use, the texts are adapted to support intermediate learners and to minimize depictions of sexual violence/assault, making the book especially accessible—though this pedagogical choice also means that the narratives cannot always convey the full “rawness” and complexity of the ancient tradition. Each section includes glossaries and grammatical notes, and it encourages discussion of how ancient authors construct women in myth: at times as victims of abandonment, at times as agents with voice and initiative.

For readers working with biblical topics—especially educators—the book offers a compact window onto the cultural environment of the New Testament era, highlighting how mythology shaped moral exemplars and social expectations for women. It also provides useful entry points for discussing themes such as magic and popular practice (e.g., Circe) and questions of body, gender, and gender identity (e.g., Iphis and Ianthe).

Serving the Gods: ένας νέος Open Access τόμος για τους ανθρώπους των ιερών στην αρχαιότητα / Serving the Gods: A New Open-Access Volume on the People Who Served Ancient Sanctuaries

Kυκλοφόρησε πρόσφατα (2025) σε open access από τον οίκο Harrassowitz ένας συλλογικός τόμος Serving the Gods: Artists, Craftsmen, Ritual Specialists in the Ancient World, σε επιμέλεια Bernhard Schneider και Aleksandra Kubiak-Schneider. Οι μελέτες που φιλοξενούνται σε αυτόν τον τόμο προσφέρουν μια διεπιστημονική και διαπολιτισμική ματιά στο ερώτημα: ποιος, πέρα από τους ιερείς, υπηρετούσε τους θεούς στην αρχαιότητα;

Πρόκειται για τα πρακτικά του 23ου Melammu Workshop (Βρότσλαβ, Σεπτέμβριος 2024), με 16 μελέτες που καλύπτουν μία ευρεία γεωγραφικά, χρονικά και πολιτισμικά περιοχή: από τη Μεσοποταμία μέχρι τη ρωμαϊκή Παλαιστίνη και από την αρχαϊκή εποχή μέχρι την όψιμη αρχαιότητα.

Η βασική ιδέα είναι απλή αλλά πολύ γόνιμη: όταν μιλάμε για ναούς και λατρεία, συνήθως το ενδιαφέρον στρέφεται στο ιερατείο. Ο τόμος, όμως, μεταθέτει την προσοχή σε όσους/όσες στήριζαν πρακτικά τη λατρευτική ζωή και τη λειτουργία των ιερών: τεχνίτες, καλλιτέχνες, εργάτες, ειδικούς των τελετουργιών, μουσικούς, διαχειριστές, και γενικότερα το προσωπικό που έκανε δυνατή την καθημερινότητα του ιερού.

Ο τόμος είναι οργανωμένος σε δύο μέρη: 

• Ιστορία/Φιλολογία (μελέτες που δουλεύουν κυρίως με κείμενα και ιστορικές μαρτυρίες)
• Αρχαιολογία/Εθνογραφία (με έμφαση στην υλικότητα, τις πρακτικές και τα κατάλοιπα)

Ενδεικτικά αναφέρω εδώ κάποια θέματα του τόμου που έχουν ενδιαφέρον για τους αναγνώστες αυτού του ιστολογίου:

• Το μη-ιερατικό προσωπικό του Ναού Ιερουσαλήμ στην περσική περίοδο (πυλωροί, Νετινείμ, υιοί δούλων του Σολομώντα, ψάλτες) με βάση τα βιβλία Έσδρα και Νεεμία
• Παιδιά-ιερείς στη ρωμαϊκή Ιταλία – από τις Εστιάδες Παρθένες μέχρι τους Salii και την αυτοκρατορική οικογένεια
• Κτίστες, γλύπτες και διακοσμητές στους παρθικούς και ρωμαϊκούς ναούς της Ανατολής
• Εβραίοι στρατιώτες στο ρωμαϊκό στρατό και η θρησκευτική τους δράση (Dura-Europos, Παλμύρα, Σάρδεις)
• Τεχνίτες και προμηθευτές στους αιγυπτιακούς ναούς της ρωμαϊκής εποχής
• Εθνογραφικές προσεγγίσεις: από τους κεραμείς της αρχαίας Εγγύς Ανατολής μέχρι τους σύγχρονους κατασκευαστές θυμιατηρίων στην Κύπρο

Οι μελέτες του τόμου αναδεικνύουν πώς οι ναοί ήταν πολύπλοκοι κοινωνικοί, οικονομικοί και θρησκευτικοί θεσμοί που αξιοποιούσαν τεχνίτες, κτίστες, μουσικούς, διαχειριστές, βοσκούς, και πολλούς άλλους – και σίγουρα όχι μόνο ιερείς. Ο τόμος υπενθυμίζει ότι η λατρεία δεν είναι μόνο θεολογικό ή τελετουργικό γεγονός, αλλά και κοινωνική πράξη που προϋποθέτει ρόλους, εργασία και οργάνωση—και γι' αυτό έχει αξία ως υλικό συγκριτικής ανάγνωσης.

Bernhard Schneider / Aleksandra Kubiak-Schneider, Serving the Gods: Artists, Craftsmen, Ritual Specialists in the Ancient World, Harrassowitz Verlag 2025

doi: 10.13173/9783447125116

------------------------------------------------------------------

A new open access volume has recently been published (2025) by Harrassowitz: Serving the Gods: Artists, Craftsmen, Ritual Specialists in the Ancient World, edited by Bernhard Schneider and Aleksandra Kubiak-Schneider. The studies in this volume offer an interdisciplinary and cross-cultural perspective on the question: who, besides priests, served the gods in antiquity?

The volume contains the proceedings of the 23rd Melammu Workshop (Wrocław, September 2024), with 16 studies covering a broad geographical, chronological, and cultural area: from Mesopotamia to Roman Palestine and from the archaic period to late antiquity.

The core idea is simple but highly productive: when we talk about temples and worship, attention typically focuses on the priesthood. This volume, however, shifts attention to those who provided practical support for religious life and the functioning of sanctuaries: craftsmen, artists, laborers, ritual specialists, musicians, administrators, and more generally the personnel who made the daily operations of the sanctuary possible.

The volume is organized in two parts:

• History/Philology (studies working primarily with texts and historical evidence)
• Archaeology/Ethnography (emphasizing materiality, practices, and material remains)

Some topics in the volume of particular interest to readers of this blog include:

• Non-priestly personnel of the Jerusalem Temple in the Persian period (gatekeepers, Netinim, sons of Solomon's servants, singers) based on the books of Ezra and Nehemiah
• Child priests in Roman Italy – from the Vestal Virgins to the Salii and the imperial family
• Builders, sculptors and decorators in Partho-Roman Eastern temples
• Jewish soldiers in the Roman army and their religious activities (Dura-Europos, Palmyra, Sardis)
• Craftsmen and suppliers in Egyptian temples during the Roman era
• Ethnoarchaeological approaches: from potters in the ancient Near East to modern incense-burner makers in Cyprus

The studies in this volume demonstrate how temples functioned as complex social, economic, and religious institutions that employed craftsmen, builders, musicians, administrators, shepherds, and many others – and certainly not just priests. The volume reminds us that worship is not only a theological or ritual event, but also a social practice that presupposes roles, labor, and organization—and for this reason it has value as material for comparative analysis.

Bernhard Schneider / Aleksandra Kubiak-Schneider, Serving the Gods: Artists, Craftsmen, Ritual Specialists in the Ancient World, Harrassowitz Verlag 2025

doi: 10.13173/9783447125116

Πέρα από τους “μεγάλους άνδρες”: ανδροκεντρισμός και βιογραφικό αφήγημα στην αρχαιότητα / Beyond the "Great Men": Androcentrism and Biographical Narrative in Antiquity

Στη σειρά Millennium-Studien του εκδοτικού οίκου De Gruyter κυκλοφόρησε πρόσφατα ένας συλλογικός τόμος που αξίζει της προσοχής όσων ενδιαφέρονται για τη βιογραφική αφήγηση στην αρχαία ελληνορωμαϊκή και πρωτοχριστιανική λογοτεχνία: 

Anna Ginestí Rosell & Felix John (επιμ.), Große Männer? Biographisches Erzählen in der griechischen und römischen, der frühjüdischen und der frühchristlichen Literatur (Millennium-Studien 117; Berlin/Boston: De Gruyter, 2026). DOI: 10.1515/9783112212295

Το βιβλίο είναι ελεύθερα διαθέσιμο σε Open Access.

Ο τόμος συγκεντρώνει μελέτες κλασικών φιλολόγων, ιστορικών και βιβλικών ερευνητών κι έχει ως στόχο να φέρει σε διάλογο τις παράλληλες αλλά συχνά απομονωμένες μεταξύ τους συζητήσεις για τη βιογραφία στον ελληνορωμαϊκό, τον αρχαίο ιουδαϊκό και τον πρωτοχριστιανικό κόσμο. Όπως επισημαίνουν οι επιμελητές στον πρόλογο, η ανδρική κυριαρχία αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό της αρχαίας βιογραφίας ανεξάρτητα από το λογοτεχνικό είδος ή την πολιτισμική προέλευση. Κατά συνέπεια, το ερωτηματικό στον τίτλο του τόμου («Μεγάλοι Άνδρες;») δεν είναι τυχαίο: ένας από τους στόχους του είναι να εξετάσει πού και πώς αυτή η κυριαρχία διαταράσσεται ή αμφισβητείται.

Η θεωρητική προσέγγιση του τόμου αντανακλά σύγχρονες εξελίξεις στις λογοτεχνικές σπουδές. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η υπέρβαση της παλαιάς διάκρισης μεταξύ «μυθοπλασίας» και «ιστοριογραφίας» που επέτρεψε αφενός την αναβάθμιση της βιογραφίας ως φιλολογικό είδος (σε αντίθεση με την παλαιότερη υποτίμησή της), και αφετέρου την εφαρμογή αφηγηματολογικών εργαλείων που εξετάζουν τόσο το «πώς» όσο και το «τι» της αφήγησης, καθώς και τα πολιτισμικά πλαίσια που τη διαμορφώνουν.

Για όσους ασχολούνται με τις βιβλικές σπουδές ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εξής μελέτες: 

Η μελέτη της Helen Bond για το κατά Μάρκον ως μία βιογραφία που ανατρέπει τις πολιτισμικές συμβάσεις/αξίες της εποχής του ("Mark’s Gospel: A Counter Cultural Bios"). Στη συνέχεια, στη μελέτη του Nils Neumann συγκρίνεται ο τρόπος που παρουσιάζεται ο Ιησούς στη συνοπτική παράδοση με τους βίους των κυνικών φιλοσόφων από τον Διογένη Λαέρτιο, εστιάζοντας στα κοινά εκείνα χαρακτηριστικά που συνθέτουν τον «ασεβή» χαρακτήρα αυτών των βιογραφιών ("Überzeugend respektlose Biographien: Jesus in der synoptischen Überlieferung und die Kyniker bei Diogenes Laertios"). Ο Felix John στη μελέτη του, εξετάζει τον τρόπο που περιγράφονται και αξιοποιούνται στην κεντρική αφήγηση των Πράξεων («Biographiewürdig? Nebenfiguren in der Apostelgeschichte»). Τέλος, η Silke Petersen  ανιχνεύει την εξέλιξη της βιογραφίας της Μαρίας, της μητέρας του Ιησού, από τα ευαγγέλια έως τις μεταγενέστερες παραδόσεις ("Vom Wachsen einer Biographie: Maria von Nazareth").

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η μελέτη της Anna Ginestí Rosell με τίτλο «Doch nicht nur Männer? 'Große Frauen' zwischen Herodot und Plutarch», που εξετάζει τις γυναικείες μορφές στην ελληνική ιστοριογραφία και βιογραφία. 

-----------------------------------------------------------

In the De Gruyter Millennium-Studien series, a new edited volume has recently been published that deserves the attention of those interested in biographical narrative in ancient Greco-Roman and early Christian literature:

Anna Ginestí Rosell & Felix John (eds.), Große Männer? Biographisches Erzählen in der griechischen und römischen, der frühjüdischen und der frühchristlichen Literatur (Millennium-Studien 117; Berlin/Boston: De Gruyter, 2026). DOI: 10.1515/9783112212295

The book is freely available in Open Access.

The volume brings together studies by classicists, historians, and biblical scholars, aiming to foster dialogue among the parallel but often isolated discussions of biography in the Greco-Roman, ancient Jewish, and early Christian worlds. As the editors note in their preface, male dominance is a constant feature of ancient biography regardless of literary genre or cultural origin. Consequently, the question mark in the volume's title ("Great Men?") is not accidental: one of its goals is to examine where and how this dominance is disrupted or contested.

The volume's theoretical approach reflects contemporary developments in literary studies. Particularly significant is the transcendence of the old distinction between "fiction" and "historiography," which has enabled both the elevation of biography as a literary genre (in contrast to its earlier devaluation) and the application of narratological tools that examine both the "how" and the "what" of narrative, as well as the cultural frameworks that shape it.

For those engaged in biblical studies, the following contributions are of particular interest:

Helen Bond's study of Mark's Gospel as a biography that subverts the cultural conventions/values of its time ("Mark's Gospel: A Counter Cultural Bios"). Next, Nils Neumann's study compares the way Jesus is presented in the Synoptic tradition with the lives of Cynic philosophers by Diogenes Laertius, focusing on the common characteristics that compose the "irreverent" character of these biographies ("Überzeugend respektlose Biographien: Jesus in der synoptischen Überlieferung und die Kyniker bei Diogenes Laertios"). Felix John's study examines how minor characters are described and utilized in the central narrative of Acts ("Biographiewürdig? Nebenfiguren in der Apostelgeschichte"). Finally, Silke Petersen traces the development of the biography of Mary, the mother of Jesus, from the Gospels to later traditions ("Vom Wachsen einer Biographie: Maria von Nazareth").

Also of particular interest is Anna Ginestí Rosell's study titled "Doch nicht nur Männer? 'Große Frauen' zwischen Herodot und Plutarch," which examines female figures in Greek historiography and biography.

ΟΑ: Κλέβοντας από τους θεούς: η ιεροσυλία στο ρωμαϊκό αυτοκρατορικό αφήγημα / ΟΑ: Stealing from the Gods: Temple Robbery in the Roman Imperial Narrative

Το open access βιβλίο της Isabel K. Köster, Stealing from the Gods: Temple Robbery in the Roman Imagination (University of Michigan Press, 2026), προσεγγίζει την ἱεροσυλία όχι απλώς ως ποινικό αδίκημα, αλλά ως λόγια και πολιτισμική κατηγορία με καθοριστική λειτουργία στο ρωμαϊκό αυτοκρατορικό αφήγημα.

Η συγγραφέας δείχνει ότι η ἱεροσυλία (sacrilegium, με τη βασική σημασία της αφαίρεσης ιερού πράγματος) λειτουργεί στη ρωμαϊκή γραμματεία ως ισχυρός μηχανισμός ηθικής κατηγοριοποίησης. Ο ιερόσυλος περιγράφεται ως μορφή ακραίας ηθικής απόκλισης: άπληστος, χωρίς μέτρο και αποκομμένος από τις αξίες της pietas. Μέσω αυτής της κατασκευής, η ευθύνη για την προσβολή του ιερού μετατοπίζεται από συλλογικές πρακτικές—όπως η αρπαγή ιερών αντικειμένων στο πλαίσιο της πολεμικής επέκτασης—σε μεμονωμένα πρόσωπα, επιτρέποντας στη Ρώμη να διατηρεί την αυτοεικόνα της ως κατ' εξοχήν ευσεβούς αυτοκρατορίας και εξουσίας.

Κεντρική θέση στο επιχείρημα του βιβλίου κατέχει η κατανόηση της ιερότητας όχι ως σταθερής ιδιότητας, αλλά ως έννοιας διαρκώς υπό διαπραγμάτευση, της οποίας το περιεχόμενο καθορίζεται από το εκάστοτε αφηγηματικό και ιδεολογικό πλαίσιο. Τα ίδια αντικείμενα μπορούν, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, να παρουσιαστούν είτε ως απαραβίαστα αφιερώματα είτε ως θεμιτή λεία, αποκαλύπτοντας τη στενή διαπλοκή θρησκείας, ιδιοκτησίας και αυτοκρατορικής ισχύος στον ρωμαϊκό κόσμο.

Το βιβλίο προσφέρει μια ιδιαίτερα γόνιμη συμβολή στη μελέτη της αρχαίας θρησκείας και της πολιτικής του ιερού, δείχνοντας πώς αφηγήσεις περί ἱεροσυλίας λειτουργούν ως εργαλεία οριοθέτησης της ηθικής τάξης και νομιμοποίησης της αυτοκρατορικής εξουσίας.

Κρίσιμο στοιχείο της μελέτης είναι ότι η ἱεροσυλία δεν αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη ή αντικειμενικά οριζόμενη πράξη, αλλά ως ρητορική κατασκευή, η οποία αποκτά νόημα μέσα σε συγκεκριμένα αφηγηματικά και ιδεολογικά πλαίσια. Οι ρωμαϊκές πηγές δεν περιγράφουν μόνο την προσβολή του ιερού· την παράγουν νοηματικά, ορίζοντας ποιος μπορεί να χαρακτηριστεί ἱερόσυλος, υπό ποιες συνθήκες και με ποιες ηθικές συνέπειες.

Με τον τρόπο αυτό, ο λόγος περί ἱεροσυλίας λειτουργεί κανονιστικά: συγκροτεί πρότυπα ορθής θρησκευτικής συμπεριφοράς, αποκλείει αποκλίνουσες πρακτικές και συμβάλλει στη νομιμοποίηση της αυτοκρατορικής εξουσίας ως προστάτιδας του ιερού.

Η θεματική αυτή ανοίγει και ένα γόνιμο συγκριτικό πεδίο με βιβλικά, αρχαία ιουδαϊκά και πρώιμα χριστιανικά κείμενα, όπου η γλώσσα της ἱεροσυλίας εμφανίζεται άλλοτε ως κατηγορία εναντίον «άλλων» και άλλοτε ως κριτική της ίδιας της εξουσίας. Ενδεικτικά, ο Παύλος χρησιμοποιεί ρητά το ρήμα «ἱερὰ συλᾶν» ως ηθική αιχμή (Ρωμ 2:22), ενώ στις Πράξεις ο όχλος της Εφέσου διαβεβαιώνει ότι οι σύντροφοι του Παύλου «οὔτε ἱερόσυλοι εἰσίν» (Πρξ 19:37), δείχνοντας πόσο φορτισμένη ήταν η κατηγορία στον δημόσιο λόγο. Παράλληλα, η εβραϊκή ιστοριογραφία προσφέρει κλασικές αφηγήσεις «αρπαγής του ιερού» από φορείς εξουσίας: η απόπειρα του Ἡλιοδώρου να αφαιρέσει χρήματα από τον ναό (2 Μακκ 3) λειτουργεί ως υπόδειγμα της βίας της κοσμικής ισχύος απέναντι στο ιερό, ενώ στον Ιώσηπο απαντούν επεισόδια όπου ρωμαϊκοί διοικητές κατηγορούνται ότι πήραν χρήματα από το ἱερόν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα: Πόντιος Πιλάτος (Αρχαιολ. 18.55–62) και Γέσσιος Φλώρος (Ιουδ. Πόλ. 2.293–296). Έτσι, σε αυτά τα σώματα κειμένων η «ἱεροσυλία» δεν είναι μόνο ατομικό έγκλημα· μπορεί να λειτουργεί και ως ερμηνευτική κατηγορία πολιτικής κριτικής.

[Το βιβλίο διατίθεται ελεύθερα (open access) με άδεια CC BY-NC 4.0.]

-------------------------------------------------------

[ENGLISH TRANSLATION] 

Isabel K. Köster's open access book, Stealing from the Gods: Temple Robbery in the Roman Imagination (University of Michigan Press, 2026), approaches temple robbery not simply as a criminal offense, but as a discursive and cultural category with a defining function in the Roman imperial narrative.

The author demonstrates that, in Roman literature, temple robbery (sacrilegium, meaning the removal of sacred property) functions as a powerful mechanism of moral categorisation. The temple robber is depicted as an extremely deviant figure: greedy, immoderate and disconnected from the values of pietas. Through this construction, responsibility for the violation of the sacred is shifted from collective practices, such as the seizure of sacred objects in the context of military expansion, to isolated individuals. This allows Rome to maintain its self-image as a supremely pious empire and power.

Central to the book's argument is the idea that sacredness is not a fixed property, but a constantly negotiated concept whose meaning is determined by the prevailing narrative and ideological framework. Depending on the context, the same objects can be presented either as sacred dedications or as legitimate spoils, revealing the close entanglement of religion, property and imperial power in the Roman world.

This work makes a significant contribution to the study of ancient religion and the politics of the sacred by showing how narratives about temple robbery function as tools for establishing moral order and legitimising imperial power.

A critical element of the study is that temple robbery is not treated as an inherently evil act, but as a rhetorical construction that acquires meaning within specific narrative and ideological frameworks. Roman sources do not merely describe the violation of the sacred; they semantically produce it, defining who can be characterised as a temple robber, under what conditions, and with what moral consequences.

In this way, discourse about temple robbery functions normatively: it establishes standards of proper religious behaviour, excludes deviant practices, and contributes to the legitimisation of imperial power as protector of the sacred.

This theme also opens up fertile ground for comparison with biblical, Jewish and early Christian contexts, in which the language of temple robbery is sometimes used to accuse 'others' and sometimes to critique power itself. For example, Paul explicitly uses the verb 'ἱερὰ συλᾶν' (to rob temples) as a moral weapon (Rom. 2:22), while in Acts, the crowd in Ephesus asserts that Paul's companions 'are not temple robbers' (Acts 19:37), demonstrating the gravity of this accusation in public discourse. Similarly, Jewish historiography provides classic examples of the 'seizure of the sacred' by those in power. Heliodorus' attempt to steal money from the Temple in 2 Maccabees 3 is a prime example of the violence of secular power against the sacred. Conversely, Josephus recounts instances in which Roman governors are accused of stealing from the Temple. Characteristic examples include: Pontius Pilate (Ant. 18.55–62) and Gessius Florus (B.J. 2.293–296). Thus, in these bodies of texts, 'temple robbery' is not only an individual crime, but can also function as an interpretive category of political critique.

Open Access: H. von Siebentahl, Ancient Greek Grammar for the Study of the New Testament

Heinrich von Siebenthal, Ancient Greek Grammar for the Study of the New Testament, Petter Lang 2020

ISBN: 9781789975871

Open Access: The Classical Parthenon

William St Clair, The Classical Parthenon:  Recovering the Strangeness of the Ancient World, Open Book Publishers 2022

ISBN: 978-1-80064-346-8

    

Open Access: Material and Digital Reconstruction of Fragmentary Dead Sea Scrolls

Jonathan Ben-Dov, Asaf Gayer, και Eshbal Ratzon (επιμ.), Material and Digital Reconstruction of Fragmentary Dead Sea Scrolls:  The Case of 4Q418a. Studies on the Texts of the Desert of Judah, 136, Brill 2022

ISBN: 978-90-04-47305-8 

Open Access: The Dead Sea Scrolls and the Nag Hammadi Codices

Dylan M. Burns - Matthew J. Goff (επιμ.),  The Dead Sea Scrolls and the Nag Hammadi Codices: Selected Papers from the Conference “The Dead Sea Scrolls and the Nag Hammadi Codices” in Berlin, 20–22 July 2018. Nag Hammadi and Manichaean Studies, 103. Leiden/Boston: Brill 2022

ISBN: 978-90-04-51756-1  

Open Access: Terror in the Bible

Monica Jyotsna Melanchthon - Robyn J. Whitaker (επιμ.), Terror in the Bible: Rhetoric, Gender, and Violence. IVBS 14. Atlanta: SBL Press 2021

Open Access: Conceptions of Time in Greek and Roman Antiquity

Richard Faure, Simon-Pierre Valli and Arnaud Zucker (επιμ.), Conceptions of Time in Greek and Roman Antiquity, DeGruyter 2022

ISBN: 9783110736076 

Open Access: Religion and the Everyday Life of Manichaeans in Kellis

Mattias Brand,  Religion and the Everyday Life of Manichaeans in Kellis: Beyond Light and Darkness. Nag Hammadi and Manichaean Studies 102. Brill 2022

ISBN:    978-90-04-51029-6 

Το κοινωνικό πλαίσιο της γραφής / The social context of writing

 Στο ιστολόγιο ANE Today o Philip Boyes εξηγεί πώς η γραφή είναι μία σύνθετη κοινωνική διεργασία η οποία για να κατανοηθεί πρέπει να ληφθούν υπόψη διάφοροι πολιτισμικοί και κοινωνικοί παράγοντες, αλλά και τα υλικά που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία γραφής καθώς κι οι άνθρωποι που εμπλέκονται σε αυτήν. Ως παράδειγμα ο Boyes παρουσιάζει τις πινακίδες της αρχαίας Ουγαρίτ:

The Social Context of Writing in Ancient Ugarit

Μπορείτε να διαβάσετε το βιβλίο του Philip Boyes, Script and Society: The Social Context of Writing Practices in Late Bronze Age Ugarit εδώ.

Open Access: Invisible Manuscripts

Liv Ingeborg Lied, Invisible Manuscripts: Textual Scholarship and the Survival of 2 Baruch, STAC 128,
Mohr Siebeck: Tübingen, 2021

XVIII + 320 σελ.

ISBN 978-3-16-160673-1

Open Access: The Bearers of Business Letters in Roman Egypt

Paul Schubert, The Bearers of Business Letters in Roman Egypt, Papyrologica Bruxellensia, 41 (Leuven: Peeters, 2021)

E-ISBN: 9789042947313

Σελίδες: VIII-64 p.

Open Access: The Dispute concerning Rhetoric in Hellenistic Thought

Josef Z. Liebersohn, The Dispute concerning Rhetoric in Hellenistic Thought, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 2010

eISBN 978-3-666-25294-5

ISBN 978-3-525-25294-9

Open Access: Lesepraktiken im antiken Judentum

Jonas Leipziger, Lesepraktiken im antiken Judentum: Rezeptionsakte, Materialität und Schriftgebrauch / Reading Practices in Ancient Judaism. Acts of reception, materiality and use of writing. Funded by: Deutsche Forschungsgemeinschaft. Materiale Textkulturen 34. Berlin: de Gruyter 2021

ISBN: 9783110732764 

Open Access: Chronicles and the Priestly Literature of the Hebrew Bible

 Jaeyoung Jeon and Louis C. Jonker (επιμ.), Chronicles and the Priestly Literature of the Hebrew Bible. Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 528. Berlin: de Gruyter 2021

Funded by: Schweizerischer Nationalfonds (SNF)

Open Access: Exploring Written Artefacts

Jörg B. Quenzer (επιμ.), Exploring Written Artefacts: Objects, Methods, and Concepts. Vol. 1 & 2.  Studies in Manuscript Cultures 25. Berlin: de Gruyter 2021