Από την παλαιογραφία στην υπολογιστική ανάλυση: προς μια νέα μεθοδολογία χρονολόγησης των χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας / From Paleography to Computational Analysis: Toward a New Methodology for Dating the Dead Sea Scrolls

 Σε πρόσφατο άρθρο τους στην ιστοσελίδα Bible Interpretation ("Redating the Dead Sea Scrolls and the Book of Daniel"), οι Ian Young, Gareth Wearne και Evan Caddy (Australian Catholic University) αξιοποιούν νέα δεδομένα ραδιοχρονολόγησης και ανάλυσης γραφής με τεχνητή νοημοσύνη (Popović κ.ά., PLoS One 2025) για να επανεξετάσουν τη χρονολόγηση χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας, εστιάζοντας στο 4Q114 (4QDanc), που περιλαμβάνει τμήματα των κεφαλαίων 10–11 του Δανιήλ. Το εύρος 230–160 π.Χ. που προτείνει η νέα ανάλυση είναι συμβατό με τη χρονολόγηση του βιβλίου στην εποχή του Αντιόχου Δ΄ Επιφανούς, και οι συγγραφείς αντιμετωπίζουν τα δεδομένα με μεθοδολογική προσοχή, αποφεύγοντας τις υπεραπλουστεύσεις ορισμένων «συντηρητικών» αναγνώσεων. Ιδιαίτερα εύστοχο είναι το δεύτερο μέρος του άρθρου, που ιχνηλατεί την ερμηνευτική ιστορία των αποκαλυπτικών οραμάτων του Δανιήλ — από τον Ιππόλυτο Ρώμης και τον Εφραίμ τον Σύρο έως τη σύγχρονη αμερικανική ευαγγελική πολιτική — δείχνοντας πώς η αποκαλυπτική εικονογραφία επανερμηνεύεται διαρκώς για να απαντήσει σε νέες κρίσεις. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η ανατολική ερμηνευτική παράδοση εκπροσωπείται ελάχιστα: απουσιάζουν οι βυζαντινοί σχολιαστές, ενώ η συριακή παράδοση περιορίζεται σε δύο μόνο ονόματα. Πώς διαμορφώθηκε η πρόσληψη του Δανιήλ στον ελληνόφωνο χριστιανικό κόσμο μετά τον Ιππόλυτο; Και σε ποιο βαθμό οι νέες μέθοδοι χρονολόγησης μπορούν να αναδιαμορφώσουν τη συζήτηση για τη σχέση υλικών τεκμηρίων και ερμηνευτικής παράδοσης; Ένα άρθρο που αξίζει τον χρόνο κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για τη Νεκρά Θάλασσα, τον Δανιήλ και τη ζωντανή δυναμική των βιβλικών κειμένων.

Η συμβολή του κειμένου είναι διπλή. Πρώτον, βοηθά να αποσαφηνιστεί τι μπορεί (και τι δεν μπορεί) να υποστηρίξει η ραδιοχρονολόγηση με C14: χρονολογεί πρωτίστως το υλικό φορέα (π.χ. περγαμηνή), σε διαστήματα πιθανότητας και δεν προτείνει μία «ακριβή» χρονολογία. Δεύτερον, καθιστά πιο ορατό το πώς η παλαιογραφική εφαρμογή της ΑΙ, εκπαιδευμένης σε περιορισμένο σύνολο δειγμάτων χρονολογημένων με C14, επιχειρεί να χρονολογήσει περισσότερα χειρόγραφα. Αυτή είναι μια πολλά υποσχόμενη εξέλιξη, η οποία όμως βρίσκεται ακόμη σε φάση ελέγχου και συζήτησης.

Για περαιτέρω μελέτη

• Popović κ.ά., “Dating ancient manuscripts using radiocarbon and AI-based writing style analysis” (PLOS ONE, 2025)
• Brent Nongbri, "New Radiocarbon Analysis of the Dead Sea Scrolls" 
•  Nathan Steinmeyer, "Can AI Date the Dead Sea Scrolls?" (BAS)

------------------------------------

[ENG]

In a recent article on the Bible Interpretation website ("Redating the Dead Sea Scrolls and the Book of Daniel"), Ian Young, Gareth Wearne, and Evan Caddy (Australian Catholic University) draw on new radiocarbon dating data and AI-assisted handwriting analysis (Popović et al., PLoS One 2025) to reassess the dating of Dead Sea Scrolls manuscripts, focusing on 4Q114 (4QDanc), which preserves portions of Daniel chapters 10–11. The range of 230–160 BCE suggested by the new analysis is compatible with dating the book to the era of Antiochus IV Epiphanes, and the authors treat the data with methodological caution, avoiding the oversimplifications of certain "conservative" readings. Particularly effective is the second part of the article, which traces the interpretive history of Daniel's apocalyptic visions — from Hippolytus of Rome and Ephrem the Syrian to contemporary American evangelical politics — showing how apocalyptic imagery is continually reinterpreted to address new crises. It is worth noting, however, that the eastern interpretive tradition is minimally represented: Byzantine commentators are absent, while the Syriac tradition is limited to just two names. How did the reception of Daniel develop in the Greek-speaking Christian world after Hippolytus? And to what extent can new dating methods reshape the discussion on the relationship between material evidence and interpretive tradition? An article well worth the time of any reader interested in the Dead Sea Scrolls, Daniel, and the living dynamic of biblical texts.

The contribution of this article is twofold. First, it helps clarify what radiocarbon (C14) dating can (and cannot) support: it primarily dates the material carrier (e.g., parchment) within probability intervals and does not propose a single "precise" date. Second, it makes more visible how a paleographic application of AI, trained on a limited set of C14-dated samples, attempts to date additional manuscripts. This is a very promising development, which is nevertheless still in a phase of scrutiny and discussion.

For further reading

• Popović κ.ά., “Dating ancient manuscripts using radiocarbon and AI-based writing style analysis” (PLOS ONE, 2025)
• Brent Nongbri, "New Radiocarbon Analysis of the Dead Sea Scrolls" 
•  Nathan Steinmeyer, "Can AI Date the Dead Sea Scrolls?" (BAS)