Ένα νέο άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στον τρέχοντα τόμο του In die Skriflig / A new article of biblical interest in the current volume of In die Skriflig

 In die Skriflig 60:1 (2026)

Takalani A. Muswubi, "Missio Dei uncovered in the study of Canaan’s curse in Genesis 9:25 – Paradox of God’s love and justice" (abstract) 

The Journal of Religion 106/1 (2026)

 The Journal of Religion 106/1 (2026)

• Elisha Friedman, "A Jewish Philosophy of Longing: Connecting the Story of Song of Songs with Its Message," 1–20 (abstract)
• Courtney J. P. Friesen, "Lucian of Samosata, Peregrinus Proteus, and the Fiction of Christian Conversion," 21–39 (abstract)
• Avigail Manekin-Bamberger, "The Riddles of the Sasanian-Athenian Elders: A Talmudic Narrative in Its Cultural-Historical Context," 40–60 (abstract)

Ο Τερτυλλιανός κι οι Ιουδαίοι / Tertullian and the Jews

Στη σελίδα του εκδοτικού οίκου Cambridge University Press διατίθεται ελεύθερη μέχρι τις 21.4.2026 η μελέτη της Stéphanie É. Binder, Tertullian and the Jews in Early Christian Literary Imagination (2026). Η μελέτη συμπεριλαμβάνεται στην πολύ καλή σειρά Cambridge Elements. Early Christian Literature: 

Stéphanie É. Binder, Tertullian and the Jews in Early Christian Literary Imagination (Cambridge 2026)

Online ISBN: 9781009481762

----------------------

[ENG]

On the Cambridge University Press website, Stéphanie É. Binder’s study Tertullian and the Jews in Early Christian Literary Imagination (2026) is available free of charge until April 21, 2026. The study appears in the excellent series Cambridge Elements: Early Christian Literature.

Stéphanie É. Binder, Tertullian and the Jews in Early Christian Literary Imagination (Cambridge 2026)

Online ISBN: 9781009481762

OA: Citizenship Practised, Citizenship Imagined

 Tο συλλογικό έργο Citizenship Practised, Citizenship Imagined: Multiple Ways of Experiencing Citizenship in the Greek World, που επιμελήθηκαν οι Lucia Cecchet και Chiara Lasagni, είναι διαθέσιμο ως open access και αξίζει την προσοχή όσων ενδιαφέρονται για την κοινωνική και πολιτική ιστορία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Πρόκειται για έναν τόμο που εξετάζει την έννοια της πολιτείας όχι ως στατικό νομικό προνόμιο, αλλά ως ένα σύνθετο κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό φαινόμενο.

Η βασική αρετή του βιβλίου είναι ότι αναδεικνύει την ποικιλία των πρακτικών εφαρμογών και των συμβολικών κατανοήσεων της ιδιότητας του πολίτη στις πόλεις του ελληνικού κόσμου. Οι μελέτες του τόμου κινούνται από την αρχαϊκή και κλασική περίοδο έως και τους αυτοκρατορικούς χρόνους, αξιοποιώντας ένα πλούσιο πηγαίο υλικό (επιγραφές, φιλολογικά και ιστορικά κείμενα). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι ενότητες για τη διαμόρφωση της συμμετοχής στην πόλη, για τη θέση και την ενσωμάτωση των «εκτός» στην πολιτειακή κοινότητα, αλλά και για μορφές της ιδιότητας του πολίτη πέρα από τα στενά όρια της πόλεως, όπως στα κοινά και στην περίπτωση των πολλαπλών πολιτειακών ταυτοτήτων. 

Για όσους ασχολούνται με την ιστορία των θεσμών, την επιγραφική, τις ταυτότητες και τις πρακτικές ένταξης στον αρχαίο κόσμο, ο τόμος αυτός προσφέρει ένα πολύ χρήσιμο ερμηνευτικό πλαίσιο. Παράλληλα, δείχνει πόσο ανεπαρκές είναι να σκεφτόμαστε την αρχαία ελληνική πολιτεία μόνο με όρους τυπικών δικαιωμάτων ή μόνο με αφετηρία την κλασική Αθήνα. Αντίθετα, προτείνει μια πιο σύνθετη και ιστορικά ευαίσθητη κατανόηση της έννοιας του πολίτη ως πρακτικής, λόγου και εμπειρίας. Οι μελέτες, όμως, του τόμου προσφέρουν χρήσιμο υλικό και για όσους μελετούν το περιβάλλον των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. Άλλωστε, το θέμα της πολιτειακής ταυτότητας φαίνεται να απασχολεί και τα κείμενα της Καινής Διαθήκης, όπου χρησιμοποιούνται σχετικοί όροι (πολίτευμα, έθνος κ.ά.) και προτείνεται η εναλλακτική ταυτότητα του χριστιανού (βλ. και τις σχετικές αναφορές σε κείμενα όπως η Επιστολή πρὸς Διόγνητον).

Lucia Cecchet και Chiara Lasagni (επιμ.), Citizenship Practised, Citizenship Imagined: Multiple Ways of Experiencing Citizenship in the Greek World (Franz Steiner Verlag, 2025).

--------------------

[ENG] 

The collective volume Citizenship Practised, Citizenship Imagined: Multiple Ways of Experiencing Citizenship in the Greek World, edited by Lucia Cecchet and Chiara Lasagni, is available in open access and deserves the attention of all those interested in the social and political history of the ancient Greek world. This volume explores citizenship not as a static legal privilege, but as a complex social, political, and cultural phenomenon.

One of the book’s main strengths is that it highlights the variety of practical expressions and symbolic understandings of citizen status in the cities of the Greek world. The studies included in the volume range from the Archaic and Classical periods to the Imperial era, drawing on a rich body of primary evidence, including inscriptions, literary texts, and historical sources. Particularly interesting are the sections devoted to the shaping of civic participation, to the position and integration of those “outside” the civic community, and to forms of citizenship beyond the narrow framework of the polis, such as in federal states and in cases of multiple civic identities.

For those working on the history of institutions, epigraphy, identities, and practices of integration in the ancient world, this volume offers a very useful interpretive framework. At the same time, it shows how inadequate it is to think about ancient Greek citizenship only in terms of formal rights or only from the perspective of Classical Athens. Instead, it proposes a more complex and historically sensitive understanding of citizenship as practice, discourse, and lived experience. The studies in this volume, however, also offer valuable material for those interested in the environment of the earliest Christian communities. After all, questions of civic identity also seem to concern the texts of the New Testament, where related terms are used (such as politeuma, ethnos, and others) and where an alternative identity for the Christian is proposed (see also the relevant references in texts such as the Epistle to Diognetus).

Lucia Cecchet και Chiara Lasagni (επιμ.), Citizenship Practised, Citizenship Imagined: Multiple Ways of Experiencing Citizenship in the Greek World (Franz Steiner Verlag, 2025).

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Theology / In the current issue of Theology

 Theology 129/1 (2026)

Teofilo Giovan S. Pugeda, III, "Integral ecology in Genesis 2.7 and 3.19 and Romans 5.12," 107-111 (abstract)

Journal of Hebrew Scriptures 25 (2025) - Special Issue

 Journal of Hebrew Scriptures 25 (2025)

Special Issue: Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia

• Kristin Joachimsen, Jason S. Mokhtarian, "Introduction Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia"
• Laura Carlson Hasler, James Nati, "Truth and Writing in Daniel: Memories of Persian Media Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia 1" 
• Maximilian Häberlein, "Imaginations of Persian Power and Kingship in 1 Esdras Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia 2"
• Deirdre N. Fulton, "Remembering the Achaemenids in the Character of Nehemiah Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia 3"
• Jill Middlemas, Ehud Ben Zvi, "Esther in Dura Europos Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia 4" 
• Tova Ganzel, "The Judean Community within the Persian Imperial Framework: Insights from Biblical and Extrabiblical Sources Ancient Jewish Memories of Achaemenid Persia 5"

Novum Testamentum 68/2 (2026)

 Novum Testamentum 68/2 (2026)

• Magnus Rabel, "Differenzierte Offenheit und Strategien zur Selbstvergewisserung in Joseph und Aseneth / Differentiated Openness and Strategies for Self-Reassurance in Joseph and Aseneth," 143–169 (OA)
• Francesco Filannino, "“… and His Brothers” (Matt 1:2, 11): Brotherhood in the Matthean Genealogy," 170–189 (abstract)
• W. Gil Shin,  " 'Jewish Intramural' in What Sense? The Temple and Israel’s Restoration in 2 Maccabees for Assessing the Perceived Jewishness of Luke-Acts," 190–214 (abstract)
• Jonathan Reichel, " 'Sold under Sin'—Rom 7:14d: A New Interpretation within the Subjugation to a Tyrant," 215–231 (abstract)
• L.L. Welborn, " 'Our Outer Person Is Wasting Away': Paul, Cicero, and Seneca on Old Age and Death," 232–253 (abstract)
• Tom de Bruin, "The Kingdom and Sodom in the Testament of Benjamin:  A Response to JM Na’s 'Echoes of the Kingdom' (2025)," 254–263 (OA)

Journal of Ancient Judaism 17/1 (2026)

 Jounal of Ancient Judaism 17/1 (2026)

• Mark G. Brett, "Inward and Sociocentric Formations of Ancient Selves," 1–25 (abstract)
• Paba Nidhani De Andrado, "Does Mishneh Matter? The Significance of Huldah’s Place," 26–43 (abstract
• William Bowes, "Jewish Rewritten Scripture and Greco-Roman Imitation: Two Sides of the Same Coin?" 44–79 (abstract)
• Yosef Spiezer, Yehiel Zelinger, and Boaz Zissu, "The Rural Hinterland of Jerusalem in the Hasmonean Period," 80–121 (OA)
• Yosef Marcus, "The Role of Hand and Foot Washing in the Temple in Tannaitic Literature," 122–151 (abstract)

Στάχτη, οσμές και οικιακή λατρεία στην Πομπηία / Ash, Smells, and Domestic Cult in Pompeii

Θυμιατήριο από οικιακό ιερό της Πομπηίας (W

 Ένα πρόσφατο άρθρο στο Antiquity (Johannes Eber et al., "Ashes from Pompeii: incense burners, residue analyses and domestic cult practices") μάς δίνει την ευκαιρία να δούμε από πολύ κοντά μια όψη της καθημερινής θρησκευτικής ζωής στον ρωμαϊκό κόσμο: τι ακριβώς καιγόταν στα θυμιατήρια που χρησιμοποιούνταν στην οικιακή λατρεία; Οι συγγραφείς μελέτησαν κατάλοιπα από δύο πήλινα θυμιατήρια, ένα από την Πομπηία και ένα από αγροτική έπαυλη στο Boscoreale, και επιχείρησαν, με τη βοήθεια της μικροσκοπικής ανάλυσης φυτολίθων και οργανικών καταλοίπων να ταυτοποιήσουν τα υλικά που είχαν καεί μέσα τους.

Η σημασία της μελέτης δεν βρίσκεται μόνο στο ειδικό εύρημα, αλλά κυρίως στη μέθοδό της. Τα θυμιατήρια είναι γνωστά από πολλές ρωμαϊκές ανασκαφές, όμως, πολύ συχνά δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι περιείχαν. Εδώ, η ανάλυση έδειξε καύση ξυλωδών φυτών και στα δύο σκεύη, ενώ στο ένα εντοπίστηκαν ίχνη ρητίνης της οικογένειας Burseraceae, πιθανότατα Canarium (elemi), καθώς και ενδείξεις που ίσως παραπέμπουν σε προϊόν σταφυλιού, όπως κρασί ή ξίδι. Οι ίδιοι οι συγγραφείς, ωστόσο, είναι προσεκτικοί: επειδή τα αντικείμενα προέρχονται από παλαιότερες ανασκαφές και δεν υπήρχαν δείγματα ελέγχου από το περιβάλλον τους, ορισμένα συμπεράσματα πρέπει να διατυπωθούν με επιφύλαξη.

Αυτό ακριβώς κάνει τη μελέτη ενδιαφέρουσα και για ένα ευρύτερο κοινό: μας επιτρέπει να περάσουμε από τα αντικείμενα στις πρακτικές. Δεν βλέπουμε απλώς ένα θυμιατήριο ως «εύρημα», αλλά ως φορέα πράξεων, οσμών, καπνού, προσφορών και κινήσεων που συνιστούσαν την καθημερινότητα των αρχαίων ανθρώπων. Το άρθρο εντάσσει ρητά τα σκεύη αυτά στο πλαίσιο της ρωμαϊκής οικιακής λατρείας και των lararia, δηλαδή των μικρών οικιακών ιερών, όπου προσφέρονταν θυμιάματα, οίνος, καρποί και άλλα δώρα στους θεούς του οίκου.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο είναι ότι τα κατάλοιπα ρητίνης υποδεικνύουν πιθανές διασυνδέσεις της Πομπηίας με ευρύτερα εμπορικά δίκτυα που έφθαναν πέρα από τη Μεσόγειο. Έτσι, η οικιακή λατρεία δεν αποδεικνύεται μια κλειστή, «τοπική» υπόθεση, αλλά μια πρακτική που μπορούσε να ενσωματώνει και υλικά προερχόμενα από μακρινές περιοχές. Το παγκόσμιο εμπόριο, με άλλα λόγια, έφθανε έως τον πιο ιδιωτικό χώρο του σπιτιού: το μικρό οικακό ιερό, τη γωνιά της προσευχής, την πράξη της προσφοράς.

Για όσους μελετούν τον κόσμο της Βίβλου, τέτοιες έρευνες έχουν ιδιαίτερη αξία, ακόμη κι αν δεν είναι «βιβλικές» με στενή έννοια. Φωτίζουν πτυχές της καθημερινότητας, της υλικότητας και της θρησκευτικής εμπειρίας των ανθρώπων της αρχαιότητας: τι έκαιγαν, τι μύριζαν, τι πρόσφεραν, τι θεωρούσαν κατάλληλο για τους θεούς ή για τους νεκρούς. Με αυτήν την έννοια, η αρχαιολογία της στάχτης μάς βοηθά να πλησιάσουμε λίγο περισσότερο τον αισθητηριακό και θρησκευτικό κόσμο μέσα στον οποίο έζησαν και οι άνθρωποι της Βίβλου. Επιπλέον αναδεικνύει με πολύ σαφή τρόπο πώς η αρχαιολογία των αισθήσεων μπορεί να αλλάξει την εικόνα μας για την αρχαία θρησκεία, την οποία συχνά προσεγγίζουμε μέσα από άλλες πηγές, όπως γραπτά κείμενα, εικόνες και παραστάσεις. 

Johannes Eber et al., "Ashes from Pompeii: incense burners, residue analyses and domestic cult practices" Antiquity 30.3.2026

Πρόσθετη βιβλιογραφία

• William Van Andringa, Archéologie du geste: Rites et pratiques à Pompéi (Herrmann 2021)
• Eleanor Betts (ed.), Senses of the Empire: Multisensory Approaches to Roman Culture (Routledge 2017)
• Mark Bradley (επιμ.), Smell and the Ancient Senses (Routledge 2015)
• Susan Ashbrook Harvey, Scenting Salvation: Ancient Christianity and the Olfactory Imagination (Univ. of California Press 2006)

----------------

[ENG] 

A recent article in Antiquity (Johannes Eber et al., “Ashes from Pompeii: incense burners, residue analyses and domestic cult practices”) gives us the opportunity to take a closer look at one aspect of everyday religious life in the Roman world: what exactly was burned in the incense burners used in domestic cult? The authors examined residues from two clay incense burners, one from Pompeii and one from a rural villa at Boscoreale, and sought, with the help of microscopic analysis of phytoliths and organic residues, to identify the materials that had been burned inside them.

The importance of the study lies not only in the specific find, but above all in its method. Incense burners are known from many Roman excavations; yet very often we do not know with certainty what they contained. Here, the analysis showed the burning of woody plants in both vessels, while in one of them traces of resin from the Burseraceae family were identified, probably Canarium (elemi), together with indications that may point to a grape product, such as wine or vinegar. The authors themselves, however, are cautious: because the objects come from earlier excavations and no control samples from their surrounding environment were available, some conclusions must be stated with reservation.

This is precisely what makes the study interesting for a wider audience as well: it allows us to move from objects to practices. We do not simply see an incense burner as a “find,” but as a vehicle of actions, smells, smoke, offerings, and gestures that formed part of the everyday life of ancient people. The article explicitly places these vessels within the framework of Roman domestic cult and the lararia, that is, the small household shrines where incense, wine, fruit, and other gifts were offered to the gods of the household.

Another interesting point is that the resin residues suggest possible connections between Pompeii and wider trade networks extending beyond the Mediterranean. Domestic cult thus emerges not as a closed, “local” affair, but as a practice capable of incorporating materials originating in distant regions. Global trade, in other words, reached into the most private space of the house: the small household shrine, the corner of prayer, the act of offering.

For those who study the world of the Bible, such research is of particular value, even if it is not “biblical” in a narrow sense. It sheds light on aspects of everyday life, materiality, and the religious experience of ancient people: what they burned, what they smelled, what they offered, what they considered appropriate for the gods or for the dead. In this sense, the archaeology of ash helps us come a little closer to the sensory and religious world in which the people of the Bible also lived. It also shows very clearly how the archaeology of the senses can change our picture of ancient religion, which we often approach through other kinds of sources, such as written texts, images, and visual representations.

Johannes Eber et al., "Ashes from Pompeii: incense burners, residue analyses and domestic cult practices" Antiquity 30.3.2026

Additional bibliography

• William Van Andringa, Archéologie du geste: Rites et pratiques à Pompéi (Herrmann, 2021)
• Eleanor Betts, ed., Senses of the Empire: Multisensory Approaches to Roman Culture (Routledge, 2017)
• Mark Bradley, ed., Smell and the Ancient Senses (Routledge, 2015)
• Susan Ashbrook Harvey, Scenting Salvation: Ancient Christianity and the Olfactory Imagination (University of California Press, 2006)

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του In die Skriflig / A new article of biblical interest in the current issue of In die Skriflig

 In die Skriflig 60:1 (2026)

Chris van der Walt, "Weariness in the book of Isaiah: A biblical–theological exploration of its recurrence and role in canonical unity"