Αυτή η «υλικότητα» της γραφής έχει ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση του κόσμου της Καινής Διαθήκης. Οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες δε γεννήθηκαν μέσα σε ιστορικό κενό· έζησαν μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, στον ελληνορωμαϊκό κόσμο και, ειδικότερα, στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, όπου η ελληνική γλώσσα λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως κοινός κώδικας δημόσιας επικοινωνίας. Τα κείμενα της Καινής Διαθήκης γράφονται, διαβάζονται και ερμηνεύονται μέσα σε αυτό το πλαίσιο σχέσεων και θεσμών: μέσα σε πόλεις, δίκτυα, καθώς και σε ένα πολυεπίπεδο θρησκευτικό οικοσύστημα. Επομένως, η ερμηνεία των κειμένων δεν μπορεί να αποκοπεί από τον κόσμο που τα περιβάλλει. Αυτός ο κόσμος δεν είναι ένα γενικό και αόριστο σκηνικό, αλλά ένα δυναμικό πεδίο αλληλεπιδράσεων.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο η επιγραφική μαρτυρία μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη. Οι επιγραφές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της ιδιωτικής και δημόσιας ζωής και συχνά διασώζουν λεπτομέρειες που δεν αποτυπώνονται αλλού με τον ίδιο τρόπο: μορφές δημόσιου λόγου, πρακτικές τιμής και μνήμης, θεσμικές σχέσεις, τοπικές ιδιαιτερότητες, καθώς και φωνές κοινωνικών ομάδων που σπανιότερα ακούγονται στις φιλολογικές πηγές. Μπορούν, λοιπόν, να συμβάλουν ουσιαστικά ώστε ο ερμηνευτής της Καινής Διαθήκης και ο ιστορικός των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων να αναπαραστήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο κινήθηκαν αυτές οι ομάδες και να κατανοήσουν μέσα σε αυτό τον κόσμο των ιδεών τα κείμενα της Καινής Διαθήκης.
Θα πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί εξαρχής κάτι αυτονόητο αλλά συχνά παραγνωρισμένο: η επιγραφική δεν είναι «δεξαμενή παραλληλισμών» ούτε εργαλείο για εύκολες επιβεβαιώσεις. Πρόκειται για μία αυτοτελή επιστήμη, με δικά της μεθοδολογικά εργαλεία, η οποία προϋποθέτει κριτική επεξεργασία των δεδομένων. Το γεγονός ότι οι επιγραφές έχουν συχνά αμεσότητα, δεν σημαίνει ότι η χρήση τους είναι απλή· αντιθέτως, η επιγραφή σώζεται αποσπασματικά, φθείρεται, αποκαθίσταται, χρονολογείται, και πάντοτε πρέπει να εντάσσεται στη συνάφεια του μνημείου και του χώρου της.
Εδώ εμφανίζονται συνήθως δύο αντίθετοι κίνδυνοι. Ο πρώτος είναι να υποτιμηθεί η επιγραφική ως «βοηθητική» επιστήμη που απλώς συμπληρώνει άλλες πηγές. Ο δεύτερος είναι να υπερεκτιμηθεί, ζητώντας από τις επιγραφές να απαντήσουν σε ερωτήματα που δεν τις αφορούν ή να λειτουργήσουν ως άμεσες «αποδείξεις» για βιβλικά χωρία. Και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι προβληματικό. Αυτό που χρειάζεται είναι μια ισορροπημένη, μεθοδική προσέγγιση: σαφή ερωτήματα, προσεκτική αξιολόγηση των δεδομένων, καθαρή διάκριση ανάμεσα σε ό,τι πράγματι λέει το μνημείο και στις ερμηνευτικές υποθέσεις που μπορεί να προκύψουν.
Με αυτή τη στόχευση θα κινηθεί και η παρούσα σειρά. Δεν θα επιχειρήσει να συγκεντρώσει «εντυπωσιακές» επιγραφές που μοιάζουν με συγκεκριμένα χωρία, αλλά να δείξει πώς η επιγραφική μαρτυρία μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας πιο συγκεκριμένης, ιστορικά τεκμηριωμένης εικόνας για τον κόσμο της Καινής Διαθήκης: των θεσμών και των μορφών εξουσίας που διέπουν τη ζωή των πόλεων, των συλλογικών ταυτοτήτων και των κοινωνικών κατηγοριών, των θρησκευτικών οικοσυστημάτων και των πρακτικών τους, της μνήμη και της έκφρασης των συναισθημάτων. Επιπλέον, βοηθούν να κατανοήσουμε το τι σημαίνει να «γράφεται» κάτι δημόσια — και πώς αυτή η δημόσια γραφή λειτουργεί ως μνήμη, ως διάλογος με τον αναγνώστη και ως κοινωνική πράξη.
Το γεωγραφικό και γλωσσικό πλαίσιο της σειράς θα είναι κατά κύριο λόγο οι ελληνόφωνες επιγραφές της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία: επιτρέπει να εργαστούμε με υλικό που «μιλά» την ίδια γλώσσα με μεγάλο μέρος των κειμένων της Καινής Διαθήκης και να δούμε με μεγαλύτερη καθαρότητα το κοινωνικό πλαίσιο, τη θρησκευτική ατμόσφαιρα, τους πολιτικούς μηχανισμούς και τα οικονομικά δίκτυα του κόσμου μέσα στον οποίο συγκροτούνται οι πρώτες χριστιανικές ομάδες.
Στην επόμενη ανάρτηση (Μάρτιος): Όταν τα γράμματα μέσα σε αγκύλες [ ] γίνονται «γεγονότα». Τι συμβαίνει όταν αποκαθιστούμε μια επιγραφή με βάση το βιβλικό κείμενο—και μετά χρησιμοποιούμε την αποκατάσταση για να «επιβεβαιώσουμε» το ίδιο το βιβλικό κείμενο; Ένα παράδειγμα από την Πάφο της Κύπρου που δείχνει τους κινδύνους της κυκλικής επιχειρηματολογίας—και γιατί αυτό έχει σημασία για την ερμηνεία της Καινής Διαθήκης.
Σημείωση: Η παρούσα ανάρτηση κι όσες θα ακολουθήσουν στη συνέχεια σε αυτήν τη θεματική παρουσιάζει υλικό της υπό εκπόνηση μονογραφίας μου για τις ελληνόφωνες επιγραφές και τον κόσμο της Καινής Διαθήκης.
---------------------------------
[ENG]
Notes on epigraphic evidence and the world of the New Testament.
Each month, typically the first Monday.
Inscriptions—texts, that is, written on hard surfaces (stone, metal, ceramics, and other materials)—constitute an undeniably significant form of ancient written culture. What we have before us are not merely "words," but material monuments that are erected, displayed, and read in specific spaces: in the agora, in sanctuaries, in public buildings, along roads, or in necropoleis. In other words, an inscription is simultaneously text and object; and precisely for this reason it functions as evidence of memory, honor, power, piety, grief, expectations—but also as a trace of social relationships within the public (or semi-public) space of the city.
This "materiality" of writing is particularly significant for understanding the world of the New Testament. The first Christian communities were not born in a historical vacuum; they lived within a specific social and cultural environment, in the Greco-Roman world and, more specifically, in the eastern Roman Empire, where the Greek language functioned largely as a common code of public communication. The texts of the New Testament were written, read, and interpreted within this framework of relationships and institutions: within cities, networks, and a multilayered religious ecosystem. Therefore, the interpretation of these texts cannot be severed from the world that surrounds them. This world is not a generic and vague backdrop, but a dynamic field of interactions.
It is precisely at this point that epigraphic evidence can prove invaluable. Inscriptions cover a wide spectrum of private and public life and often preserve details that are not captured elsewhere in the same way: forms of public discourse, practices of honor and memory, institutional relationships, local particularities, as well as voices of social groups that are heard less frequently in literary sources. They can, therefore, contribute substantially so that the interpreter of the New Testament and the historian of the early Christian communities can reconstruct with greater accuracy the social environment within which these groups moved and understand within this world of ideas the texts of the New Testament.
It should be emphasized from the outset, however, something self-evident but often overlooked: epigraphy is not a "reservoir of parallels" nor a tool for easy confirmations. It is an autonomous discipline, with its own methodological tools, which requires critical processing of data. The fact that inscriptions often have immediacy does not mean that their use is simple; on the contrary, an inscription survives fragmentarily, deteriorates, is restored, is dated, and must always be situated within the context of the monument and its space.
Here two opposing dangers usually emerge. The first is to underestimate epigraphy as an "auxiliary" discipline that merely supplements other sources. The second is to overestimate it, asking inscriptions to answer questions that do not concern them or to function as direct "proofs" for biblical passages. In both cases the result is problematic. What is needed is a balanced, methodical approach: clear questions, careful evaluation of data, clear distinction between what the monument actually says and the interpretive hypotheses that may emerge.
It is with this aim that the present series will proceed. It will not attempt to gather "impressive" inscriptions that resemble specific passages, but to show how epigraphic evidence can contribute to forming a more concrete, historically grounded picture of the world of the New Testament: of the institutions and forms of power that govern the life of cities, of collective identities and social categories, of religious ecosystems and their practices, of memory and the expression of emotions. Moreover, they help us understand what it means for something to be "written" publicly—and how this public writing functions as memory, as dialogue with the reader, and as social action.
The geographical and linguistic framework of the series will be primarily the Greek-language inscriptions of the eastern Roman Empire. This choice is not accidental: it allows us to work with material that "speaks" the same language as much of the texts of the New Testament and to see with greater clarity the social framework, the religious atmosphere, the political mechanisms, and the economic networks of the world within which the first Christian groups are formed.
Next post (March): When the letters inside square brackets [ ] become "facts." What happens when we restore an inscription based on the biblical text—and then use the restoration to "confirm" that same biblical text? An example from Paphos, Cyprus that shows the dangers of circular reasoning—and why this matters for the interpretation of the New Testament.
Note: This post and those that follow in this series present material from my monograph-in-progress on Greek-language inscriptions and the world of the New Testament.
