Dead Sea Discoveries 33/1 (2026)

 Dead Sea Discoveries 33/1 (2026)

Special Issue: Intersectional Investigations into the Complexity of Social Life in Early Judaism

Edited by Elisa Uusimäki and Hanna Tervanotko

Το τρέχον τεύχος του Dead Sea Discoveries αποτελεί μια σημαντική συμβολή στην κοινωνική ιστορία της πρώιμης ιουδαϊκής κοινωνίας. Οι επιμελήτριες του τεύχους, Elisa Uusimäki και Hanna Tervanotko, θέτουν ως κεντρικό άξονα την έννοια της διαθεματικότητας (intersectionality) και αναδεικνύουν την αναλυτική δυναμική του συγκεκριμένου μεθοδολογικού πρίσματος. Αντί να εξετάζουμε μεμονωμένα κάθε κατηγορία ταυτότητας —γένος, κοινωνική θέση, ηλικία, εθνότητα— η διαθεματική ανάλυση επιτρέπει να βλέπουμε πώς αυτές αλληλοεπιδρούν και πώς διαμορφώνουν σχέσεις ισχύος μέσα σε μια κοινωνία. Το πλαίσιο αυτό, που αρχικά αναπτύχθηκε στις σπουδές φύλου και στις κοινωνικές επιστήμες, εφαρμόζεται εδώ τόσο στα κείμενα της ερήμου της Ιουδαίας όσο και σε αρχαιολογικό υλικό από την Παλαιστίνη.

Τα άρθρα που φιλοξενούνται στο τεύχος αποτελούν επιμέρους μελέτες περίπτωσης, όπου το μεθοδολογικό αυτό πρίσμα εφαρμόζεται σε διαφορετικά παραδείγματα. Οι Millar, Comerford και Atkins επιχειρούν κάτι τολμηρό και πρωτοπόρο: αναδεικνύουν πώς η διαθεματική ανάλυση δεν αφορά μόνο τις ανθρώπινες ταυτότητες, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί και στον μη ανθρώπινο κόσμο, καθώς τα ζώα αποτελούν μέρος του κοινωνικού ιστού. Οι αναφορές στα ζώα, για παράδειγμα, στο Χειρόγραφο της Δαμασκού και στον Τωβίτ, αποκαλύπτουν δυναμικές ισχύος που δεν γίνονται εξίσου ορατές αλλού. Ο Martens, στη συνέχεια, εξετάζει το ζήτημα της εκπαίδευσης στην κοινότητα του Qumran και αναθεωρεί προηγούμενες αντιλήψεις, θέτοντας ένα κρίσιμο διττό ερώτημα: τι σημαίνει «εκπαίδευση» σε αυτήν την κοινότητα και κατά πόσο και τα κορίτσια είχαν πρόσβαση σε αυτήν. Στο επόμενο άρθρο του τεύχους, η Palmer φωτίζει ένα μικρό αλλά ενδιαφέρον κείμενο: ένα απόσπασμα από το Χειρόγραφο της Δαμασκού που αφορά την τροφό και δείχνει πώς η ταυτότητα αυτής της γυναίκας —εάν είναι ελεύθερη ή δούλη, Ιουδαία ή ξένη— μπορεί να δημιουργεί καταστάσεις συγκρούσεων σε σχέση με τους κοινοτικούς κανόνες. Τέλος, ο Nam στρέφεται στην οικονομική διάσταση: εξετάζει τα αρχεία του Ketef Jericho και αναδεικνύει ότι οι πρόσφυγες της Ιουδαϊκής Ερήμου δεν είναι απλώς «θύματα» του πολέμου· είναι ενεργοί οικονομικοί δρώντες που διατηρούν αρχεία, εντάσσονται σε δίκτυα συναλλαγών και καλλιεργούν μνήμη, ακόμη και μέσα σε συνθήκες προσφυγιάς.

• 🔓Elisa Uusimäki & Hanna Tervanotko, "Intersecting Identities: Towards a Refined Understanding of Social Life in Early Judaism," 1–24 
• 🔓Suzanna Millar, Charles Peter Comerford & Peter Joshua Atkins, "Blinding Birds, Bartered Bodies, and Bestial Betrothals: Exploring Interspecies Intersectionality in the Damascus Document and Book of Tobit," 25–51 
• John W. Martens, "Was There Universal Education of Girls and Boys in the Qumran Communities?", 52–86 (abstract)
• Carmen Palmer, "The Wetnurse and Her Conflicting Identities in the Damascus Document and Beyond," 87–115 (abstract)
• Roger Sangburm Nam, "Judean Desert Refugees as Economic Actors: Agency and Memory from the Ketef Jericho Archives," 116–141 (abstract)

------------------------------------------------------------------

The current issue of Dead Sea Discoveries represents a significant contribution to the social history of early Jewish society. The issue's editors, Elisa Uusimäki and Hanna Tervanotko, foreground the concept of intersectionality and highlight the analytical power of this methodological lens. Rather than examining each category of identity in isolation —gender, social status, age, ethnicity— intersectional analysis allows us to see how these categories interact with one another and how they shape relations of power within a society. This framework, originally developed in gender studies and the social sciences, is applied here both to the texts from the Judean Desert and to archaeological material from Palestine.

The articles hosted in this issue constitute individual case studies, in which this methodological lens is applied to different examples. Millar, Comerford, and Atkins undertake something bold and pioneering: they demonstrate how intersectional analysis does not concern only human identities, but can be extended to the nonhuman world as well, since animals form part of the social fabric. References to animals, for instance, in the Damascus Document and in Tobit, reveal dynamics of power that are not equally visible elsewhere. Martens, in turn, examines the question of education in the Qumran community and revisits previous assumptions, posing a crucial twofold question: what does "education" mean in this community, and to what extent did girls also have access to it? In the next article, Palmer sheds light on a small but fascinating text: a passage from the Damascus Document concerning the wetnurse, showing how this woman's identity —whether she is free or enslaved, Jewish or foreign— can give rise to situations of conflict in relation to the community's regulations. Finally, Nam turns to the economic dimension: he examines the Ketef Jericho archives and demonstrates that the refugees of the Judean Desert are not simply "victims" of war; they are active economic agents who maintain records, participate in networks of exchange, and cultivate memory, even under conditions of displacement.

• 🔓Elisa Uusimäki & Hanna Tervanotko, "Intersecting Identities: Towards a Refined Understanding of Social Life in Early Judaism," 1–24 
• 🔓Suzanna Millar, Charles Peter Comerford & Peter Joshua Atkins, "Blinding Birds, Bartered Bodies, and Bestial Betrothals: Exploring Interspecies Intersectionality in the Damascus Document and Book of Tobit," 25–51 
• John W. Martens, "Was There Universal Education of Girls and Boys in the Qumran Communities?", 52–86 (abstract)
• Carmen Palmer, "The Wetnurse and Her Conflicting Identities in the Damascus Document and Beyond," 87–115 (abstract)
• Roger Sangburm Nam, "Judean Desert Refugees as Economic Actors: Agency and Memory from the Ketef Jericho Archives," 116–141 (abstract)

Πρώιμος Χριστιανισμός και αρχαίος Ιουδαϊσμός: οι δρόμοι που δεν χώρισαν εύκολα / Early Christianity and Ancient Judaism: The Paths That Didn’t Easily Part

Μία από τις πιο ζωηρές συζητήσεις στην καινοδιαθηκική έρευνα τις τελευταίες δεκαετίες αφορά το λεγόμενο «χωρισμό των δρόμων» Ιουδαϊσμού και Χριστιανισμού (parting of the ways). Το μοντέλο που πρότεινε ο James Dunn το 1991 — ότι οι δύο κοινότητες αρχικά ήταν «αδελφές» που προέρχονται από την ίδια ρίζα, τον Ισραήλ του 1ου αιώνα μ.Χ., αλλά ακολούθησαν αργότερα διακριτές πορείες — έγινε αποδεκτό ως ένα χρηστικό εργαλείο μελέτης, ιδίως στην αγγλόφωνη έρευνα. Με τα χρόνια, ωστόσο, η κριτική που ασκείται στο μοντέλο αυτό αυξάνεται. Η Judith Lieu, ο Tobias Nicklas και άλλοι καινοδιαθηκολόγοι έχουν επισημάνει ότι το δίπολο που προϋποθέτει αυτό το μοντέλο (Χριστιανισμός - Ιουδαϊσμός) αφήνει έξω την πολυμορφία, τις συναντήσεις και τις συγκρούσεις που καταγράφουν τα κείμενα. Επομένως, η επιλογή μίας συγκεκριμένης «στιγμής χωρισμού» είναι τουλάχιστον προβληματική.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο της γόνιμης κριτικής θα πρέπει να διαβαστεί και άρθρο του Markus Tiwald, καθηγητή Καινής Διαθήκης στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation του Πανεπιστημίου της Αριζόνας. Το κείμενο, που αποτελεί εισαγωγή στο νέο του βιβλίο (Early Judaism and the Beginnings of Christianity: Common Roots and the Parting of the Ways, Kohlhammer, 2026 — διαθέσιμο σε open access), διατυπώνει με τρόπο συστηματικό και τεκμηριωμένο μία θέση που αρχίζει να κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος στην έρευνα: ότι, δηλαδή, αυτό που αποκαλούμε «πρώιμος/αρχέγονος Χριστιανισμός» δεν ήταν αρχικά παρά ένα ακόμη θρησκευτικό κίνημα μέσα στην σύνθετη ιστορική πραγματικότητα του Ιουδαϊσμού της εποχής του Δεύτερου Ναού.

Markus Tiwald, "The Beginnings of Christianity as an Integral Part of Early Judaism"

Η θέση του Tiwald

Ο Tiwald εκκινεί από τρεις παρατηρήσεις που τυγχάνουν πλέον ευρείας αποδοχής στην έρευνα. Πρώτον, η λεγόμενη «Σύνοδος της Ιάμνειας» δεν είναι ιστορικό γεγονός, και η birkat ha-minim (η προσευχή κατά των minim, των «αιρετικών»/«αποστατών») δεν τεκμηριώνεται με βεβαιότητα ως μηχανισμός αποκλεισμού των Χριστιανών από τη συναγωγή, όπως νομίζαμε. Δεύτερον, οι μεσσιανικές προσδοκίες και διεκδικήσεις ήταν πολύ πιο διαδεδομένες στον αρχαίο Ιουδαϊσμό απ’ ό,τι συχνά υποτίθεται—από τον Bar Kokhba και την αναγνώρισή του ως Μεσσία από τον ραββίνο Akiva, έως τους διάφορους προφήτες και χαρισματικούς επικεφαλής αποκαλυπτικών κινημάτων που αναφέρει ο Ιώσηπος. Τρίτον, η θεότητα του Ιησού δεν διατυπώθηκε ως δεσμευτικό δογματικό σχήμα παρά τον 4ο αιώνα, σε οικουμενικές συνόδους. Πριν από αυτές, οι τίτλοι «Υιός του Θεού» και «Μεσσίας» (οι οποίες για τους χριστιανούς δήλωναν τη θεότητα του Ιησού) ήταν ανοιχτές έννοιες που μπορούσαν να κατανοηθούν ποικιλοτρόπως, με μεταφορική ή κυριολεκτική σημασία, κι επομένως, δεν έθεταν αυτομάτως όσους τις χρησιμοποιούσαν για τον Ιησού εκτός του Ιουδαϊσμού.

Στη συνέχεια, ο Tiwald διατρέχει τις πηγές, αρχίζοντας από τον ιστορικό Ιησού και φτάνοντας στους Πατέρες του 5ου αιώνα. Κάθε σταθμός επαληθεύει την ίδια θέση: ο χωρισμός ήταν μία μακροχρόνια διαδικασία, έλαβε διάφορες μορφές, και συνήθως συνίστατο σε μία σειρά μικρότερων χωρισμών, διαφορετικών στη μορφή, στην ταχύτητα και την ένταση κατά τόπους.  Οι «ιουδαΐζοντες» χριστιανοί που αναφέρονται στα κείμενα δεν εξέλειπαν πλήρως ακόμη και τον 5ο αιώνα — απαντούν στο έργο του Ωριγένη, του Κυρίλλου Αλεξανδρείας, του Ιωάννη Χρυσοστόμου και του Ιερώνυμου. Όλοι τους αντιμετωπίζουν ως μία πραγματικότητα κι όχι ως μία θεωρητική απειλή. 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο άρθρο του Tiwald παρουσιάζει η συζήτηση του Παύλου και του κύκλου του Στεφάνου.  Ο Tiwald επισημαίνει την αξιοποίηση του Ναού και της λατρείας του ως μεταφορικές εικόνες για τη χριστιανική εκκλησία και τη λατρεία της (η θεώρηση, για παράδειγμα, της εκκλησίας ως «ναού» ή η αντικατάσταση των θυσιών με τα «έργα αίνου»). Υποστηρίζει ότι δεν ήταν χριστιανική καινοτομία, αλλά μία τάση που παρατηρείται ήδη στην κοινότητα του Κουμράν και στον Φίλωνα. Ομοίως, η αποχή από τις διατάξεις περιτομής και καθαρότητας δεν ήταν αποκλειστικά θέση του Παύλου·  ήδη ακραίοι αλληγοριστές στους οποίους ασκεί κριτική ο Φίλων ή οι συντάκτες της Επιστολής Αριστέα συνιστούν μάρτυρες τέτοιων τάσεων στο εσωτερικό του Ιουδαϊσμού. 

Η περίπτωση της Αντιόχειας επί Ορόντου: ένα case study

Το άρθρο του Tiwald παρέχει ένα γενικό θεωρητικό πλαίσιο, πολύ σημαντικό για την κατανόηση των σχέσεων Χριστιανισμού-Ιουδαϊσμού στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Θα ήταν χρήσιμο, ωστόσο, να δοκιμαστεί αυτό το μοντέλο σε συγκεκριμένα γεωγραφικά και πολιτιστικά οριζόμενα παραδείγματα. Μία τέτοια ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι η Αντιόχεια επί Ορόντου. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι συχνά παρουσιάζεται ως το κατεξοχήν παράδειγμα του χωρισμού από εκείνους που ενστερνίζονται τη θεωρία του χωρισμού των δύο δρόμων.  Η πόλη αποτελούσε τόπο συνάντησης και συμβίωσης μίας ιουδαϊκής κοινότητας — με ισοπολιτεία που διατηρήθηκε ακόμη και μετά την καταστροφή του Ναού — και μίας ανερχόμενης χριστιανικής κοινότητας ποικίλης προέλευσης: Ιουδαιοχριστιανοί της Παλαιστίνης, Σύριοι πρώην εθνικοί, Ιουδαίοι της Διασποράς που έγιναν χριστιανοί, πρώην εθνικοί από Κύπρο και Κυρήνη.

Αν διαβάσουμε τα κείμενα που συνδέονται με την Αντιόχεια ακολουθώντας τη μεθοδολογική πρόταση του Tiwald, προκύπτουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Στις Πραξ 15, οι οδηγίες που δίνονται στους εξ εθνών χριστιανούς της Αντιόχειας ομοιάζουν στις αντίστοιχες συζητήσεις περί kashrut και τους κανόνες για τους gerim — εκείνους τους μη Ισραηλίτες, δηλαδή, που προσκολλήθηκαν στον Ισραήλ κατά την είσοδό του στη Γη της Επαγγελίας. Είναι δύσκολο να μιλήσουμε για «χωρισμό», όταν οι οδηγίες που δίνονται στην κοινότητα είναι οι ίδιες με εκείνες της ιουδαϊκής παράδοσης για τους ξένους που εισέρχονται στον Ισραήλ. 

Το περιστατικό που περιγράφει ο Παύλος στο Γαλ. 2 — η ένταση μεταξύ Παύλου και Πέτρου στην Αντιόχεια — είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικό. Η έμφαση εδώ δεν είναι στη διάσταση μεταξύ Ιουδαίων και χριστιανών αλλά στο ερώτημα στο εσωτερικό της χριστιανικής κοινότητας: ποιες ιουδαϊκές πρακτικές θα πρέπει να αποτελούν κοινό στοιχείο της χριστιανικής ταυτότητας. Ο τρόπος που ο Παύλος χρησιμοποιεί τους όρους «Ἰουδαϊσμός» και «ἰουδαΐζειν» δε δηλώνει ένα απόλυτο ταυτοτικό μέγεθος αλλά μάλλον μία σειρά πρακτικών που συμμορφώνονται με τις ιουδαϊκές παραδόσεις και μπορούν να έχουν διαβαθμίσεις. Αυτή η κατανόηση ταιριάζει απόλυτα στο πλαίσιο που θέτει ο Tiwald κι ιδιαίτερα στην παρατήρηση ότι τα έργα νόμου στα οποία αναφέρεται ο Παύλος αφορούν κυρίως τις διατάξεις του τελετουργικού και της καθαρότητας. 

Πέρα από τον Tiwald: οι πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες

Η τοπική διάσταση της μελέτης των σχέσεων Ιουδαίων και Χριστιανών αναδεικνύει επίσης και μία σειρά άλλων μη θεολογικών παραγόντων στους οποίους δεν αναφέρεται ιδιαίτερα ο Tiwald στο άρθρο του. Είναι, δηλαδή, πιθανόν, ο χωρισμός των δρόμων να επηρεάζεται ή να επισπεύδεται από την περιρρέουσα  πολιτική κατάσταση ή τις κατά τόπους πολιτισμικές ιδιαιτερότητες (στην περίπτωση της Αντιόχειας, για παράδειγμα, το περιστατικό με τον Ιουδαίο "εξωμότη" Αντίοχο ή το αντι-ιουδαϊκό κλίμα στην πόλη). Ο συνυπολογισμός και των πολιτικών/πολιτισμικών παραγόντων καθιστά σαφές ότι ο χωρισμός δεν ήταν αποκλειστικά θεολογική απόφαση αλλά και σχέση πολιτικής ισορροπίας και κοινωνικής επιβίωσης.

Κατ' ανάλογο τρόπο, η αναφορά του Ιγνάτιου Αντιοχείας στον «Χριστιανισμό» ως αυτόνομο μέγεθος χρήζει μίας περισσότερο σύνθετης ανάγνωσης από αυτή που συνήθως γίνεται. Αν και η γλώσσα του παραπέμπει σε σαφή διάκριση Ιουδαϊσμού-Χριστιανισμού, οι εικόνες που χρησιμοποιεί — θυσία, θυσιαστήριο, η σχέση ΠΔ-ευαγγελίου ως χριστολογική συνέχεια, όχι ρήξη — δείχνουν ότι η αναφορά του Ιγνάτιου δεν θα πρέπει να κατανοηθεί μέσα από το δίπολο εμείς - οι άλλοι, αλλά έχει ένα πιο σύνθετο περιεχόμενο. 

Συμπερασματικά

Το άρθρο του Tiwald και φυσικά και το νέο του βιβλίο αποτελούν αξιόλογες συμβολές στη συζήτηση για το "χωρισμό των δρόμων", ιδιαίτερα στο γερμανόφωνο χώρο, όπου αυτό το μοντέλο δεν είναι ακόμη απόλυτα αποδεκτό. Η αφήγηση αυτού του χωρισμού, όπως προτάθηκε από τον Dunn κι άλλους, συνέβαλε αναμφίβολα στην εδραίωση ενός νέου παραδείγματος και στην απομάκρυνση από το παλαιότερο μοντέλο της "θεολογίας της αντικατάστασης". Ωστόσο, αυτό που πρέπει να είναι πάντα σαφές είναι ότι αυτή η διαδικασία δεν ήταν τόσο μονοσήμαντη όσο συχνά παρουσιάζεται. Το άρθρο του Tiwald σωστά επισημαίνει ότι δεν υπάρχει μία απόλυτη ιστορική στιγμή κατά την οποία έλαβε χώρα οριστικά και αμετάκλητα αυτός ο χωρισμός. Επιπλέον, είναι πλέον σημαντικό να αναρωτηθούμε ποιοι δείκτες διαφοροποίησης (κοινή τράπεζα/καθαρότητα/περιτομή/εορτές/Γραφή/θεσμοί/ρητορικός λόγος) οδήγησαν στη διαφοροποίηση και πώς αυτό επιτεύχθηκε κατά τόπους. Η μελέτη των πηγών καταδεικνύει ότι αυτή η διαδικασία δεν ήταν τόσο καθαρή παντού: μια κοινότητα μπορεί να διαφοροποιείται θεσμικά, αλλά να μοιράζεται πρακτικές· ή να οξύνει τη ρητορική της ενώ στην πράξη συνεχίζει να ζει σε «γκρίζες ζώνες» συνύπαρξης. Η ρητορική μπορεί να είναι στρατηγική—και ακριβώς γι’ αυτό είναι ιστορικό τεκμήριο, αλλά όχι “φωτογραφία” της καθημερινότητας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Becker, Adam H. and Reed, Annette Yoshiko, επιμ. The Ways That Never Parted: Jews and Christians in Late Antiquity and the Early Middle Ages. Tübingen: Mohr Siebeck, 2003.
• Boyarin, Daniel. Border Lines: The Partition of Judaeo-Christianity. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2004.
• Dunn, James D. G. The Partings of the Ways: Between Christianity and Judaism and Their Significance for the Character of Christianity. 2nd ed. London: SCM Press, 2006.
• Fredriksen, Paula. When Christians Were Jews: The First Generation. New Haven, CT: Yale University Press, 2018.
• Kimelman, Reuven. “Birkat ha-Minim and the Lack of Evidence for an Anti-Christian Jewish Prayer in Late Antiquity.” Στο Jewish and Christian Self-Definition, τόμ. 2: Aspects of Judaism in the Graeco-Roman Period, επιμ. Sanders, E. P. με Baumgarten, Albert I. και Mendelson, Alan, 226–44. Philadelphia: Fortress Press, 1981.
• Lieu, Judith M.. Christian Identity in the Jewish and Graeco-Roman World. Oxford: Oxford University Press, 2004.
• Nicklas, Tobias. “Parting of the Ways? Probleme eines Konzepts.” Στο Juden – Heiden – Christen? Religiöse Inklusionen und Exklusionen im Römischen Kleinasien bis Decius, επιμ. Stefan Alkier και Hartmut Leppin, 21–41. WUNT I/400. Tübingen: Mohr Siebeck, 2018
• Carleton Paget, James. Jews, Christians and Jewish Christians in Antiquity. Tübingen: Mohr Siebeck, 2010.
• Zetterholm, Magnus. The Formation of Christianity in Antioch: A Social-Scientific Approach to the Separation between Judaism and Christianity. London: Routledge, 2003

-------------------------------------------------------

One of the most lively discussions in New Testament scholarship over the past few decades concerns the so-called "parting of the ways" between Judaism and Christianity. The model proposed by James Dunn in 1991 — that the two communities were originally "sisters" stemming from the same root, the Israel of the 1st century CE, but later followed distinct paths — was quickly accepted as a useful analytical tool, particularly in anglophone scholarship. Over the years, however, the criticism directed at this model has been growing. Judith Lieu, Tobias Nicklas, and other New Testament scholars have pointed out that the binary framework this model presupposes (Christianity vs. Judaism) leaves out the plurality, the encounters, and the conflicts that the texts actually record. Consequently, the selection of a specific "moment of parting" is, at the very least, problematic.

It is within this context of productive critique that we should read the recent article by Markus Tiwald, Professor of New Testament at the University of Vienna, published on the website The Bible and Interpretation of the University of Arizona. The piece, which serves as an introduction to his new book (Early Judaism and the Beginnings of Christianity: Common Roots and the Parting of the Ways, Kohlhammer, 2026 — available in open access), formulates in a systematic and well-documented way a position that is gaining ever more ground in scholarship: that what we call "early Christianity" was, initially, nothing other than one more religious movement within the complex historical reality of Judaism in the Second Temple period.

Markus Tiwald, "The Beginnings of Christianity as an Integral Part of Early Judaism"

---

Tiwald's Position

Tiwald begins from three observations that now enjoy broad acceptance in scholarship. First, the so-called "Council of Yavneh" is not a historical event, and the birkat ha-minim (the prayer against the minim, the "heretics"/"apostates") was not a mechanism for the exclusion of Christians from the synagogue, as was previously assumed. Second, the title "Messiah" ("christos") was far more common in ancient Judaism than had been maintained until now — from Bar Kokhba, who proclaimed himself Messiah with the support of Rabbi Akiva, to the various prophet-leaders of apocalyptic groups mentioned by Josephus. Third, the divinity of Jesus was not formulated as dogma until the 4th century, at ecumenical councils. Before these, the titles "Son of God" and "Messiah" (which for Christians denoted the divinity of Jesus) were open concepts that could be understood in various ways — figuratively or literally — and therefore did not automatically place those who used them with reference to Jesus outside of Judaism.

Tiwald then moves through the sources, starting from the historical Jesus and reaching the Church Fathers of the 5th century. Each stage confirms the same thesis: the parting was a long-term process, took various forms, and usually consisted of a series of smaller separations, different in form, speed, and intensity from place to place. The "Judaizing" Christians mentioned in the texts did not disappear fully even by the 5th century — they appear in the work of Origen, Cyril of Alexandria, John Chrysostom, and Jerome. All of them confront this as a living reality, not as a theoretical threat.

Of particular interest in Tiwald's article is the discussion of Paul and the circle of Stephen. Tiwald points out that the use of the Temple and its worship as metaphorical images for the Christian church and its worship (the understanding, for instance, of the church as a "temple," or the replacement of sacrifices with "works of praise") was not a Christian innovation, but a tendency already observable in the Qumran community and in Philo. Likewise, the abstention from the regulations on circumcision and purity was not exclusively Paul's position; already the radical allegorizers whom Philo criticizes, or the authors of the Letter of Aristeas, constitute witnesses to such tendencies within Judaism itself.

---

The Case of Antioch on the Orontes: A Case Study

Tiwald's article provides a general theoretical framework, very important for understanding the relations between Christianity and Judaism in the first Christian centuries. It would be useful, however, to test this model against specific geographically and culturally defined examples. One such interesting case is Antioch on the Orontes. It is no coincidence, in fact, that it is frequently presented as the paradigmatic example of the parting by those who embrace the theory of the two ways. The city constituted a place of encounter and coexistence between a Jewish community — with civic equality that was maintained even after the destruction of the Temple — and a rising Christian community of diverse origins: Jewish Christians from Palestine, Syrian former gentiles, Jews of the Diaspora who had become Christians, former gentiles from Cyprus and Cyrene.

If we read the texts connected with Antioch following Tiwald's methodological proposal, interesting conclusions emerge. In Acts 15, the instructions given to the gentile Christians of Antioch resemble the corresponding discussions about kashrut and the regulations for the gerim — the non-Israelites, that is, who attached themselves to Israel at the time of its entry into the Land of Promise. It is difficult to speak of a "parting," when the instructions given to the community are the same as those of the Jewish tradition for the foreigners who enter into Israel.

The incident described by Paul in Gal. 2 — the tension between Paul and Peter in Antioch — is even more revealing. The emphasis here is not on the division between Jews and Christians but on the question internal to the Christian community: which Jewish practices should constitute a common element of Christian identity. The way Paul uses the terms "Judaism" and "to Judaize" does not denote an absolute categorical identity but rather a series of practices conforming to Jewish traditions that can admit of degrees. This understanding fits perfectly with the framework set by Tiwald, and particularly with the observation that the "works of the law" to which Paul refers concern mainly the regulations of ritual and purity.

---

Beyond Tiwald: Political and Economic Factors

The local dimension of the study of Jewish-Christian relations also brings to light a series of other non-theological factors to which Tiwald does not refer particularly in his article. It is possible, that is, that the parting of the ways is influenced or accelerated by the surrounding political situation or by local cultural particularities (in the case of Antioch, for example, the incident with the Jewish "apostate" Antiochus, or the anti-Jewish climate in the city). Taking into account political and cultural factors as well makes it clear that the parting was not exclusively a theological decision but also a matter of political balance and social survival.

In an analogous way, Ignatius of Antioch's reference to "Christianity" as an autonomous entity requires a more complex reading than the one usually given. Although his language points to a clear distinction between Judaism and Christianity, the images he employs — sacrifice, altar, the relationship between the Old Testament and the gospel as christological continuity, not rupture — show that Ignatius's stance should not be understood through the binary of "us vs. them," but has a more complex content.

---

Conclusion

Tiwald's article and of course his new book constitute worthy contributions to the discussion about the "parting of the ways," particularly in the German-speaking world, where this model is not yet fully accepted. The narrative of this parting, as proposed by Dunn and others, undoubtedly contributed to the establishment of a new paradigm and to the move away from the older model of "supersessionist theology." However, what must always remain clear is that this process was not as straightforward as it is often presented. Tiwald's article correctly points out that there is no single historical moment at which this parting took place definitively and irreversibly. Furthermore, it is now important to ask which markers of differentiation (common table / purity / circumcision / feasts / Scripture / institutions / rhetorical discourse) led to differentiation, and how this was achieved locally. The study of the sources demonstrates that this process was not so clean-cut everywhere: a community can differentiate institutionally while sharing practices; or it can sharpen its rhetoric while in practice continuing to live in "grey zones" of coexistence. Rhetoric can be strategic — and precisely for that reason it is historical evidence, but not a "photograph" of everyday life.

Journal of Greco-Roman Christianity and Judaism 21 (2025)

• Craig S. Keener, "Salting Everyone with Fire (Mark 9.49-50): Purification, Preservation or Punishment?"
• Reuben Y.T. Lee, "Proselytes in Late Second Temple Judea: Conversion Requirements and Ethnic, Social and Cultural Boundaries in a Judean Area"
• Sung Min Park, "Peter’s Code Choice in the Pentecost Sermon: A Historical Sociolinguistic Approach to the Prestige Religious Language of the Jerusalem Church"
• Jihye Yu, "Paul's Speech in Acts 26 and Socrates's Speech in Plato's Apology: Beyond Forensic Oratory"
• Qiaoqiao Chen, "A Reexamination of the Historicity of Jesus' Encounter with the Gerasene Demoniac in Mark 5.1-20"
• Thomas Haviland-Pabst, "The Genealogy of Jesus in the Gospel of Luke: A Window into the Activities of the Relatives of Jesus in the Early Church"
• Andrew Steinmann, "The Twenty-Second Year of Tiberius and the Death of Herod the Great: A Reply to Raymond J. Jachowski"
• Craig A. Evans, "Were Samaritans Cursed in Pre-70 Jewish Synagogues? Did the People of Ephesus Thank Jesus for Casting Out Evil Spirits?—Why Research Autopsy Is Mandatory"

Το τρέχον τεύχος του JAJ / The current issue of JAJ

 Journal of Ancient Judaism 16:3 (2025)

• Josef Forsling, "The Bitter Effect of the Water in the Law of Jealousy (Num 5:11–31): Holiness and Impurity in Conflict," 301–323 (abstract)
• Jodi Magness, "When Was the First Samaritan Temple on Mount Gerizim Built?" 340–349 (abstract)
• Jonathan Reichel, "Moses as a Tyrant? Moses’s Anti-tyrannical Reaction to Zambrias’s Accusation (Ant. 4.145–149)," 350-370 (abstract)
• Jozef Tiňo - Marcela Andoková, "Ezekiel’s Exagoge: Jewish Pro-Ptolemaic Propaganda?" 371–401 (abstract)
• Daniel Charles Smith, "A Palm Grove in Smyrna and the Negotiation of Judean Difference," 402–420 (abstract)
• Chance E. Bonar, "Jewish Interconnectivity and Diasporic Unrest under Trajan: Stereotypes and Uneasy Histories," 421–444 (abstract)

ΟΑ: Κλέβοντας από τους θεούς: η ιεροσυλία στο ρωμαϊκό αυτοκρατορικό αφήγημα / ΟΑ: Stealing from the Gods: Temple Robbery in the Roman Imperial Narrative

Το open access βιβλίο της Isabel K. Köster, Stealing from the Gods: Temple Robbery in the Roman Imagination (University of Michigan Press, 2026), προσεγγίζει την ἱεροσυλία όχι απλώς ως ποινικό αδίκημα, αλλά ως λόγια και πολιτισμική κατηγορία με καθοριστική λειτουργία στο ρωμαϊκό αυτοκρατορικό αφήγημα.

Η συγγραφέας δείχνει ότι η ἱεροσυλία (sacrilegium, με τη βασική σημασία της αφαίρεσης ιερού πράγματος) λειτουργεί στη ρωμαϊκή γραμματεία ως ισχυρός μηχανισμός ηθικής κατηγοριοποίησης. Ο ιερόσυλος περιγράφεται ως μορφή ακραίας ηθικής απόκλισης: άπληστος, χωρίς μέτρο και αποκομμένος από τις αξίες της pietas. Μέσω αυτής της κατασκευής, η ευθύνη για την προσβολή του ιερού μετατοπίζεται από συλλογικές πρακτικές—όπως η αρπαγή ιερών αντικειμένων στο πλαίσιο της πολεμικής επέκτασης—σε μεμονωμένα πρόσωπα, επιτρέποντας στη Ρώμη να διατηρεί την αυτοεικόνα της ως κατ' εξοχήν ευσεβούς αυτοκρατορίας και εξουσίας.

Κεντρική θέση στο επιχείρημα του βιβλίου κατέχει η κατανόηση της ιερότητας όχι ως σταθερής ιδιότητας, αλλά ως έννοιας διαρκώς υπό διαπραγμάτευση, της οποίας το περιεχόμενο καθορίζεται από το εκάστοτε αφηγηματικό και ιδεολογικό πλαίσιο. Τα ίδια αντικείμενα μπορούν, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, να παρουσιαστούν είτε ως απαραβίαστα αφιερώματα είτε ως θεμιτή λεία, αποκαλύπτοντας τη στενή διαπλοκή θρησκείας, ιδιοκτησίας και αυτοκρατορικής ισχύος στον ρωμαϊκό κόσμο.

Το βιβλίο προσφέρει μια ιδιαίτερα γόνιμη συμβολή στη μελέτη της αρχαίας θρησκείας και της πολιτικής του ιερού, δείχνοντας πώς αφηγήσεις περί ἱεροσυλίας λειτουργούν ως εργαλεία οριοθέτησης της ηθικής τάξης και νομιμοποίησης της αυτοκρατορικής εξουσίας.

Κρίσιμο στοιχείο της μελέτης είναι ότι η ἱεροσυλία δεν αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη ή αντικειμενικά οριζόμενη πράξη, αλλά ως ρητορική κατασκευή, η οποία αποκτά νόημα μέσα σε συγκεκριμένα αφηγηματικά και ιδεολογικά πλαίσια. Οι ρωμαϊκές πηγές δεν περιγράφουν μόνο την προσβολή του ιερού· την παράγουν νοηματικά, ορίζοντας ποιος μπορεί να χαρακτηριστεί ἱερόσυλος, υπό ποιες συνθήκες και με ποιες ηθικές συνέπειες.

Με τον τρόπο αυτό, ο λόγος περί ἱεροσυλίας λειτουργεί κανονιστικά: συγκροτεί πρότυπα ορθής θρησκευτικής συμπεριφοράς, αποκλείει αποκλίνουσες πρακτικές και συμβάλλει στη νομιμοποίηση της αυτοκρατορικής εξουσίας ως προστάτιδας του ιερού.

Η θεματική αυτή ανοίγει και ένα γόνιμο συγκριτικό πεδίο με βιβλικά, αρχαία ιουδαϊκά και πρώιμα χριστιανικά κείμενα, όπου η γλώσσα της ἱεροσυλίας εμφανίζεται άλλοτε ως κατηγορία εναντίον «άλλων» και άλλοτε ως κριτική της ίδιας της εξουσίας. Ενδεικτικά, ο Παύλος χρησιμοποιεί ρητά το ρήμα «ἱερὰ συλᾶν» ως ηθική αιχμή (Ρωμ 2:22), ενώ στις Πράξεις ο όχλος της Εφέσου διαβεβαιώνει ότι οι σύντροφοι του Παύλου «οὔτε ἱερόσυλοι εἰσίν» (Πρξ 19:37), δείχνοντας πόσο φορτισμένη ήταν η κατηγορία στον δημόσιο λόγο. Παράλληλα, η εβραϊκή ιστοριογραφία προσφέρει κλασικές αφηγήσεις «αρπαγής του ιερού» από φορείς εξουσίας: η απόπειρα του Ἡλιοδώρου να αφαιρέσει χρήματα από τον ναό (2 Μακκ 3) λειτουργεί ως υπόδειγμα της βίας της κοσμικής ισχύος απέναντι στο ιερό, ενώ στον Ιώσηπο απαντούν επεισόδια όπου ρωμαϊκοί διοικητές κατηγορούνται ότι πήραν χρήματα από το ἱερόν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα: Πόντιος Πιλάτος (Αρχαιολ. 18.55–62) και Γέσσιος Φλώρος (Ιουδ. Πόλ. 2.293–296). Έτσι, σε αυτά τα σώματα κειμένων η «ἱεροσυλία» δεν είναι μόνο ατομικό έγκλημα· μπορεί να λειτουργεί και ως ερμηνευτική κατηγορία πολιτικής κριτικής.

[Το βιβλίο διατίθεται ελεύθερα (open access) με άδεια CC BY-NC 4.0.]

-------------------------------------------------------

[ENGLISH TRANSLATION] 

Isabel K. Köster's open access book, Stealing from the Gods: Temple Robbery in the Roman Imagination (University of Michigan Press, 2026), approaches temple robbery not simply as a criminal offense, but as a discursive and cultural category with a defining function in the Roman imperial narrative.

The author demonstrates that, in Roman literature, temple robbery (sacrilegium, meaning the removal of sacred property) functions as a powerful mechanism of moral categorisation. The temple robber is depicted as an extremely deviant figure: greedy, immoderate and disconnected from the values of pietas. Through this construction, responsibility for the violation of the sacred is shifted from collective practices, such as the seizure of sacred objects in the context of military expansion, to isolated individuals. This allows Rome to maintain its self-image as a supremely pious empire and power.

Central to the book's argument is the idea that sacredness is not a fixed property, but a constantly negotiated concept whose meaning is determined by the prevailing narrative and ideological framework. Depending on the context, the same objects can be presented either as sacred dedications or as legitimate spoils, revealing the close entanglement of religion, property and imperial power in the Roman world.

This work makes a significant contribution to the study of ancient religion and the politics of the sacred by showing how narratives about temple robbery function as tools for establishing moral order and legitimising imperial power.

A critical element of the study is that temple robbery is not treated as an inherently evil act, but as a rhetorical construction that acquires meaning within specific narrative and ideological frameworks. Roman sources do not merely describe the violation of the sacred; they semantically produce it, defining who can be characterised as a temple robber, under what conditions, and with what moral consequences.

In this way, discourse about temple robbery functions normatively: it establishes standards of proper religious behaviour, excludes deviant practices, and contributes to the legitimisation of imperial power as protector of the sacred.

This theme also opens up fertile ground for comparison with biblical, Jewish and early Christian contexts, in which the language of temple robbery is sometimes used to accuse 'others' and sometimes to critique power itself. For example, Paul explicitly uses the verb 'ἱερὰ συλᾶν' (to rob temples) as a moral weapon (Rom. 2:22), while in Acts, the crowd in Ephesus asserts that Paul's companions 'are not temple robbers' (Acts 19:37), demonstrating the gravity of this accusation in public discourse. Similarly, Jewish historiography provides classic examples of the 'seizure of the sacred' by those in power. Heliodorus' attempt to steal money from the Temple in 2 Maccabees 3 is a prime example of the violence of secular power against the sacred. Conversely, Josephus recounts instances in which Roman governors are accused of stealing from the Temple. Characteristic examples include: Pontius Pilate (Ant. 18.55–62) and Gessius Florus (B.J. 2.293–296). Thus, in these bodies of texts, 'temple robbery' is not only an individual crime, but can also function as an interpretive category of political critique.

Το τρέχον τεύχος του Novum Testamentum / The current issue of Novum Testamentum

 Novum Testamentum 65/2 (2023)

• Andreas Märs - Tommy Wasserman, "Scribal Harmonization and Matthew’s Fulfillment Citations in Codices Alexandrinus, Vaticanus, and Sinaiticus," 143–174 (abstract)
• Cornelis Hoogerwerf, "A Farewell to the Pondering Mary: Lexical, Aspectual and Exegetical Considerations Regarding συμβαλλουσα in Luke 2:19," 175–191 (abstract)
• Matthew J. Klem, "Prophecy in Philo and the Fourth Gospel: Beyond Wayne Meeks’s Prophet-King," 192-204 (abstract)
• Jackson Abhau, "Whence the Womb? John 7:37–39 and the Motherhood of Jesus in John," 205–220 (abstract)
• Luca Cadili, "'The Scythians Do Still Scare Us': A Case for the Traditional Interpretation of Col 3:11," 221–226 (abstract)
• Kai Akagi, "A Note on the Structure of Hebrews 10:11–13," 227–239 (abstract)
• Benjamin Sargent, "Neither Jew nor Greek: Ignatius of Antioch’s Use of Scripture and the 'Parting(s) of the Ways'," 240–255 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του Studies in Church History / In the current issue of Studies in Church History

Studies in Church History 58 (2022)

Carson Bay, "Contagion of the Jews: Metaphorical and Rhetorical Uses of Sickness, Plague, and Disease in Pseudo-Hegesippus," 8-27 (abstract)

Open Access: Lesepraktiken im antiken Judentum

Jonas Leipziger, Lesepraktiken im antiken Judentum: Rezeptionsakte, Materialität und Schriftgebrauch / Reading Practices in Ancient Judaism. Acts of reception, materiality and use of writing. Funded by: Deutsche Forschungsgemeinschaft. Materiale Textkulturen 34. Berlin: de Gruyter 2021

ISBN: 9783110732764 

Το τρέχον τεύχος του JSJ / The current issue of JSJ

 Journal for the Study of Judaism 53/1 (2022)

• Peter Altmann, "The Significance of the Divine Torah in Ptolemaic Egypt in Documentary and Literary Sources from the Third and Second Centuries BCE," 1–31 (abstract)
• Rivkah Gillian Glass, "Aseneth’s Epiphanies," 32–68 (abstract)
• Michael Zellmann-Rohrer, "Hippocratic Diagnosis, Solomonic Therapy, Roman Amulets: Epilepsy, Exorcism, and the Diffusion of a Jewish Tradition in the Roman World," 69–93 
• Krista N. Dalton, "Rabbis as Recipients of Charity and the Logic of Grammarian Piety," 94–130 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του JECS / In the current issue of JECS

 Journal of Early Christian Studies 29/4 (2021)

• Travis W. Proctor, "A Cartography of Kinship: Domestic Space, Tomb Cult, and the Re-Mapping of Ephesus in the Acts of John," 463-493 (abstract)
• Karl Heiner Dahm, "Commotion, Rebellion, and War: Eusebius of Caesarea's Narrative of Jewish Revolts against Roman Rule in His Ecclesiastical History," 495-523 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του HTR / In the current issue of HTR

 Harvard Theological Review 114/4 (2021)

• Jonathan Ben-Dov, "A 360-Day Administrative Year in Ancient Israel: Judahite Portable Calendars and the Flood Account," 431-450 
• Nili Samet, "Qoheleth’s Idiolect and Its Cultural Context," 451-468 
• Daniel J. Tolan, "The Flight of the All-One to the All-One: The φυγὴ μόνου πρὸς μόνον as the Basis of Plotinian Altruism," 469-490 (abstract)

Open Access: The reception of Roman law and tribunals by Jews and other inhabitants of the Empire

Katell Berthelot, Natalie B. Dohrmann et Capucine Nemo-Pekelman (επιμ.), Legal engagement:  The reception of Roman law and tribunals by Jews and other inhabitants of the Empire. Collection de l'École française de Rome | 579. Rome: Publications de l’École française de Rome 2021

Το τρέχον τεύχος του JSJ / The current issue of JSJ

 Journal for the Study of Judaism 52/3 (2021)

• Sylvie Honigman, "Antiochus III’s Decree for Jerusalem and the Persian Decrees in Ezra-Nehemiah and LXX 1 Esdras," 303–329 (abstract)
• Nikolaos Domazakis, "On the Date of Composition of Additions B and E to LXX Esther," 330–358 
• Joabson Xavier Pena, "Wearing the Cosmos: The High Priestly Attire in Josephus’ Judean Antiquities,"  359–387 
• Lydia Gore-Jones, "Torah as Wisdom in 4 Ezra and 2 Baruch," 388–416 
• Michael Kochenash, "Trojan Horses: The Counterintuitive Use of Dinah, Helen, and Goliath in Joseph and Aseneth," 417–441 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του RRE / The current issue of RRE

 Religion in the Roman Empire 7/1 (2021)

Curses in Context, 2: Curses in the Eastern and North African Provinces of the Roman Empire

• Richard L. Gordon, "Curse-Practices in the Late-Antique Roman Levant and North Africa," 3-18 (abstract)
• Roger S. O. Tomlin, "The Latin Curses from Uley and Other Sanctuaries in Britain," 19-30 (abstract)
• Riccardo Vecchiato, "Crucified and Beheaded: The Archaeological Context of the Amathous Curses (DTAud 22–37)," 31-42 (abstract)
• Andrew T. Wilburn, "The Selenite and Lead Curse Tablets from Amathous, Cyprus and the Transmission of Magical Technology," 43-70 (abstract)
• Robert Daniel, "A Vestige of the Ptolemaic Crocodile Cult in a Curse from Caesarea Maritima against a Pantomime Dancer," 71-77 (abstract)
• Attilio Mastrocinque, "Cursing Dancers in the Roman Levant: A Forgotten Text in Milan," 78-95 (abstract)
• Raquel Martín Hernández, "The Figural Representation of Victims on Agonistic Late-Antique Curse Tablets," 96-124 (abstract)
• Christopher A. Faraone, "The Curse Tablets of PGM VII: A North African Tradition?" 125-148 (abstract)
• Ortal-Paz Saar, "Jewish Curse Tablets?" 149-166 (abstract)
• Korshi Dosoo, "The Powers of Death: Memory, Place and Eschatology in a Coptic Curse," 167-194 (abstract)
• Nicole Belayche, "Curse Tablets in the Eastern Provinces of the Roman Empire," 195-213 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του JECS / In the current issue of JECS

 Journal of Early Christian Studies 29/1 (2021)

William E. Arnal, "Minding the Margins: 'Scholia' in the Text of the Gospel of Thomas," 1-30 (abstract)

• Matthew R. Crawford, "'The Hostile Devices of the Demented Demons': Tatian on Astrology and Pharmacology," 31-60 (abstract)
• Hugo Méndez, "Revising the Date of the Armenian Lectionary of Jerusalem," 61-92 (abstract)
• Andrew S. Jacobs, "Gender, Conversion, and the End of Empire in the Teaching of Jacob, Newly Baptized," 93-120 (abstract)
• Amanda Marina Kelly, "Staging Martyrdom in the Roman Amphitheater of Gortyna in Crete," 121-158 (abstract)

Διάλογοι Ιουδαίων και χριστιανών στην αρχαιότητα κι η λειτουργία τους / Dialogues among Jews and Christians in antiquity and their function

 Στην ιστοσελίδα Ancient Jew Review φιλοξενείται η παρουσίαση από τον Michail Kitsos της διατριβής του σχετικά με τους αρχαίους διαλόγους Χριστιανών και Ιουδαίων:

In Others’ Words: Dialogues and Legitimation in Ancient Jewish and Christian Multivocal Texts 

Για τη διατριβή του Kitsos πατήστε εδώ.

Στο τρέχον τεύχος του EvTh / In the current issue of EvTh

 Evangelische Theologie 80/6 (2020)

Parting of the Ways. Die Trennung der Wege von Juden und Christen in der neueren Forschung

•  Angela Standhartinger, "»Parting of the Ways«. Stationen einer Debatte," 406-417 (abstract)
• Manuel Vogel, "Jüdisch versus christlich? »Parting of the ways« als Problem der Terminologie in Quellen- und Beschreibungssprache," 418-431 (abstract)
• Udo Schnelle, "Römische Religionspolitik und die getrennten Wege von Juden und Christen," 432-443 (abstract)
• Tobias Nicklas, "Diversität, Dynamik und Differenzierung. Eine Diskussion mit Udo Schnelles Modell der »getrennten Wege von Römern, Juden und Christen«," 444-454 (abstract)
• Kathy Ehrensperger, "Die ›Paul within Judaism‹-Perspektive. Eine Übersicht," 455-464 (abstract)
• Adele Reinhartz, "The Gospel of John and the »Parting of the Ways«," 465-471 (abstract)
•  Markus Ö Öhler, "Michael Wolter, Der Brief an die Römer," 472-478

Στο τρέχον τεύχος του ThSt / In the current issue of ThSt

 Theological Studies 81/3 (2020)

Andrew R. Davis, "A Biblical View of Covenants Old and New," 631-648 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του JJMJS / The current issue of JJMJS

 Journal of the Jesus Movement in its Jewish Setting 7 (2020)

• Carmen Palmer, "A Few Good (Adopted) Men: A Renewed Assessment of the Influences for Paul's Adoption Metaphorn through an Analysis of Women's Marginal Place in Jewish, Greek, and Roman Adoption Tradition"
• Frantisek Ábel, "The Role of Israel Concerning the Gentiles in Context of Romans 11:25-27"
• Andrew R. Krause, "Reading Texts and Reading Practice: Luke 4 in the Context of First-Century Synagogue Reading Practices"
• Roger David Aus, "The Judaic Background of the 'Beloved Disciple' in the Gospel of John"
• Collin Cornell, "The Costobar Affair: Comparing Idumaism and Early Judaism"
• Eyal Regev, "The Early Church Father on Sacrifices and Temple: Rejection, Substitution or Metaphor?"
• Anthony Le Donne, "Reading John with Reinhartz: Receptions of and Reflections on Cast Out of the Covenant"

Τα φιλολογικά είδη της ιουδαϊκής γραμματείας των ελληνιστικών χρόνων / The genres of Jewish literature in Hellenistic times

 Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation o Sean A. Adams δημοσιεύει ένα κατατοπιστικό άρθρο σχετικά με τα φιλολογικά είδη του ελληνιστικού περιβάλλοντος τα οποία υιοθέτησαν οι Ιουδαίοι συγγραφείς καθώς και τους τρόπους με τους οποίους τα αφομοίωσαν δημιουργικά μέσα στο έργο τους:

Jewish-Greek Literature in the Hellenistic and Roman Eras: Some Findings from a Study of Genre