«Διομήδης χρηστιανός»: μια πρώιμη επιγραφική μαρτυρία χριστιανικής ταυτότητας από τη Μεσσήνη / "Διομήδης χρηστιανός": Early Epigraphic Evidence for Christian Identity from Messene

 Στο πρόσφατο άρθρο του Νίκου Τσιβίκη, “The Earliest χρηστιανοί of Messene and Their Third- and Fourth-century Funerary Monuments,” Tekmeria 19 (2025), δημοσιεύεται και αναλύεται μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επιγραφή από την αρχαία Μεσσήνη που ρίχνει φως στον τρόπο που οι αρχαίοι Χριστιανοί αυτοπροσδιορίζονταν. 

Η επιγραφή είναι χαραγμένη σε αρχιτεκτονικό λίθο ρωμαϊκού ταφικού μνημείου  (Μνημείο Μ), το οποίο βρισκόταν extra muros, νότια του σταδίου–γυμνασίου της πόλης, σε περιοχή με μακρά χρήση ως νεκροταφείο. 

Η Επιγραφή του Διομήδη

Το κείμενο είναι εξαιρετικά απλό:

ΔΙΟΜΗ|ΔΗC | ΧΡΗCΤΙΑΝΟC

    Αυτή η λιτότητα της επιγραφής σε συνδυασμό με παλαιογραφικά κριτήρια οδηγεί τον Τ. να την χρονολογήσει στα τ. του 3ου αι. – αρχ. 4ου αι. μ.Χ., δηλαδή στην προκωνσταντίνεια περίοδο.Tο ταφικό μνημείο στο οποίο χαράχτηκε είναι του 1ου-2ου αι. μ.Χ. και ανήκε σε κάποια επιφανή πιθανόν οικογένεια της Μεσσήνης, της οποίας μέλος φαίνεται πως ήταν κι ο νεκρός. Ήταν ένα μικρό ορθογώνιο κτίριο με θέσεις για την τοποθέτηση των νεκρών. Η πρακτική της προσθήκης νέων επιγραφών σε παλαιότερα ταφικά μνημεία είναι καλά τεκμηριωμένη στη Μεσσήνη και αλλού στον ελληνικό χώρο. Το νέο στοιχείο εδώ δεν είναι το ίδιο μνημείο, αλλά ο τρόπος αυτοπροσδιορισμού του νεκρού.

Χρηστιανός vs. Χριστιανός: Μια Κρίσιμη Διαφορά

    Το όνομα «χριστιανός» ως δηλωτικό ενός μέλους της χριστιανικής ταυτότητας είναι ήδη γνωστό από την Καινή Διαθήκη: Πραξ 211:26 και 1Πε 4:16 (σε συνάφεια που παραπέμπει σε διωγμούς και θλίψεις). Κατά το 2ο αι. ο τίτλος χρησιμοποιείται ως προσδιορισμός των μελών της χριστιανικής Εκκλησίας από τις ρωμαϊκές αρχές κι αποκτά σταδιακά θετικό πρόσημο ως αυτοπροσδιορισμός των μελών της εκκλησιαστικής κοινότητας.

    Το πραγματικά συναρπαστικό στην περίπτωση της Μεσσήνης και σε άλλα επιγραφικά μνημεία είναι η ορθογραφία με ήτα (η) αντί για ιώτα (ι): χρη-στιανός αντί χρι-στιανός. Αυτή η παραλλαγή δεν είναι τυχαία ούτε ορθογραφικό σφάλμα, αλλά παραπέμπει σε μία μια βαθύτερη διαδικασία (αυτο)προσδιορισμού θρησκευτικών κι άλλων ομάδων στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

    Πρόσφατη έρευνα του Walter Shandruk σε παπύρους από την Αίγυπτο έχει δείξει ότι οι δύο ορθογραφίες αντιπροσωπεύουν διαφορετικές οπτικές:

• Χριστός (με ι) = η "εσωτερική" γλώσσα των χριστιανικών κοινοτήτων. Οι χριστιανοί χρησιμοποιούσαν τον προσδιορισμό Χριστός για τον Ιησού, ακολουθώντας τους κανόνες της κοινής ελληνικής.
• Χρηστιανός (με η) = η "εξωτερική" γλώσσα της ρωμαϊκής διοίκησης. Όταν οι ρωμαϊκές αρχές κατηγοριοποιούσαν τους χριστιανούς, βασίστηκαν στο λατινικό όνομα Chrestus και δημιούργησαν τον όρο chrestiani, από όπου προέκυψε το ελληνικό χρηστιανός.

    Η ορθογραφία με «η» επικρατεί σε παπύρους έως τον 4ο αιώνα,  πριν δηλ. ο χριστιανισμός γίνει επίσημη θρησκεία και τυποποιηθεί η ορολογία. Όπως υποστηρίζει ο Sylvain Destephen: "η μεμονωμένη χρήση του όρου 'χριστιανός', ειδικά όταν υιοθετεί αρχαϊκή ορθογραφία (χρηστιανός αντί χριστιανός), φαίνεται να υποδεικνύει προκωνσταντίνεια χρονολόγηση".

    Το αξιοσημείωτο στην επιγραφή της Μεσσήνης είναι ότι αυτή η «εξωτερική» ονομασία υιοθετείται από τον ίδιο τον πιστό ως αυτοπροσδιορισμός. Πρόκειται για μια πρώιμη φάση κατά την οποία η χριστιανική ταυτότητα δεν έχει ακόμη πλήρως θεσμοποιηθεί, αλλά δηλώνεται με όρους που γίνονται κατανοητοί και από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Μόνο Τέσσερις Επιγραφές σε όλη την Ελλάδα

    Η σπανιότητα των επιγραφών με τον προσδιορισμό «χρηστιανός» (δηλ. με «η») υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα του ευρήματος. Μόνο τέσσερις επιγραφές στον ελλαδικό χώρο μαρτυρούν αυτήν την γραφή του ονόματος,

• 2 από τη Θεσσαλονίκη:
• ICG 3659: Ταφική επιγραφή
• ICG 3141: Το επιτάφιο του Ευτυχίου με διπλή ορθογραφία: "χρηστιανοῦ χρηστειανοῦ" - πιθανώς διδάσκαλος και νεοβαπτισμένος ταυτόχρονα
• Από τη Μεσσήνη:
• Η νέα επιγραφή του Διομήδη (3ος αι.)
• ICG 3432: Το επιτάφιο του Γλυκά (4ος-5ος αι.) με την πιο επεξεργασμένη φόρμουλα "χρηστιανέ, φιλοπάτωρ, φιλάδελφε, φιλόφιλε"

    Αντίθετα, στη Φρυγία αυτός ο τύπος ήταν εξαιρετικά διαδεδομένος. Έχουν έως τώρα εντοπισθεί 33 επιγραφές με τον προσδιορισμό «χρηστιανός», οι γνωστές επιγραφές με τη διατύπωσ "Χριστιανοί υπέρ Χριστιανῶν" του 3ου και του4ου αιώνα. Η σπανιότητα στην Ελλάδα ίσως υποδηλώνει διαφορετικές τοπικές παραδόσεις ή όψιμη ανάπτυξη των ελληνικών χριστιανικών κοινοτήτων (κυρίως από τον ύστερο 4ο αι. κι εξής).

Ποιος ήταν ο Διομήδης;

    Ο Διομήδης είναι το τρίτο γνωστό μέλος της προκωνσταντίνειας χριστιανικής κοινότητας της Μεσσήνης, μετά τον αναγνώστη Παράμονο και τον επίσκοπο Θεόδουλο. Αλλά αντίθετα με εκείνους τους κληρικούς, φαίνεται πως ήταν λαϊκός.

Η ανώτερη κοινωνική του θέση συνεπάγεται από:

• Το μυθολογικό όνομα (ο ομηρικός ήρωας Διομήδης)
• Την ταφή σε επιβλητικό οικογενειακό μνημείο (1ος-2ος αι. μ.Χ.)
• Την επιλογή δημόσιας δήλωσης πίστης

    Αυτό το τελευταίο είναι κρίσιμο. Στην εποχή πριν ο χριστιανισμός αναγνωρισθεί επίσημα από το ρωμαϊκό κράτος, ο Διομήδης επέλεξε να δηλώσει την ταυτότητά του σε ένα μνημείο στο δημόσιο χώρο. Αυτή η πράξη αντικατοπτρίζει την πρακτική των μαρτύρων: όταν ο Κάρπος της Περγάμου (2ος αι.) ανακρινόταν για το όνομά του, απάντησε: "Τὸ πρῶτον καὶ ἐξαίρετον ὄνομα Χριστιανός" - "Το πρώτο και εξαίρετο όνομά μου είναι Χριστιανός". Η επιλογή του να δηλώσει στην ταφική του επιγραφή μόνο το όνομα και την ιδιότητα χρηστιανός κι όχι με την καταγωγή ή την οικογένειά του υποδηλώνει ότι, ήδη πριν από την Κωνσταντίνεια στροφή, η χριστιανική πίστη μπορούσε να λειτουργήσει ως πρωτεύων δείκτης ταυτότητας. Με αυτή την έννοια, η επιγραφή αποτελεί μικρό αλλά εξαιρετικά πυκνό τεκμήριο της διαδικασίας με την οποία ο Χριστιανισμός μετατρέπεται από περιθωριακή ομάδα σε σαφώς ορατή κοινότητα μέσα στον κοινωνικό ιστό της αρχαίας πόλης.

Η σπουδαιότητα του επιγραφικού ευρήματος

Η επιγραφή είναι σημαντική για την ιστορία του αρχαίου χριστιανισμού γιατί:

• Προσφέρει σπάνια μαρτυρία για τον χριστιανισμό του 3ου αιώνα στην Πελοπόννησο, πριν ο χριστιανισμός γίνει επίσημη θρησκεία
• Αποκαλύπτει τη διαδικασία κατασκευής ταυτότητας - πώς δημιουργούνταν οι θρησκευτικές ταυτότητες και πώς διέφεραν η "εσωτερική" και "εξωτερική" γλώσσα
• Δείχνει την κοινωνική σύνθεση - ελίτ λαϊκοί χριστιανοί που διατηρούσαν παραδοσιακές ταφικές πρακτικές, ενώ δήλωναν δημόσια τη νέα τους πίστη
• Επιτρέπει συγκρίσεις ανάλογων φαινομένων σε διαφορετικούς τόπους της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (Ελλάδα vs Φρυγία, Μεσσήνη vs Θεσσαλονίκη) και διερευνά τους τρόπους έκφρασης της χριστιανικής ταυτότητας σε αυτές τις τοπικές κοινότητες.
• Παρακολουθεί τη διαχρονική εξέλιξη της δήλωσης της χριστιανικής ταυτότητας μέσα σε μία συγκεκριμένη κοινότητα, αυτήν της Μεσσήνης - από την αυστηρή "Διομήδης χρηστιανός" στην πιο επεξεργασμένη φόρμουλα του Γλυκά.

[Σημ. Για τη βάση των ελληνικών χριστιανικών επιγραφών βλ. https://icg.uni-kiel.de/]

----------------------------------------------------

In Nikos Tsivikis's recent article, "The Earliest χρηστιανοί of Messene and Their Third- and Fourth-century Funerary Monuments," Tekmeria 19 (2025), a brief but particularly intriguing inscription from ancient Messene is published and analyzed, shedding light on how early Christians self-identified.

The inscription is carved on an architectural block from a Roman funerary monument (Monument M), located extra muros, south of the city's stadium-gymnasium, in an area with a long history of cemetery use.

The Inscription of Diomedes

The text is remarkably simple:

ΔΙΟΜΗ|ΔΗC | ΧΡΗCΤΙΑΝΟC

"Diomedes Christian"

This stark simplicity, combined with paleographic criteria, leads Tsivikis to date it to the late 3rd–early 4th century CE, i.e., the pre-Constantinian period. The monument itself dates to the 1st-2nd century CE and likely belonged to a prominent Messenian family, of which the deceased appears to have been a member. The practice of adding new inscriptions to older funerary monuments is well-documented in Messene and elsewhere in Greece. What is novel here is not the monument itself, but the mode of self-identification of the deceased.

Chrestianos vs. Christianos: A Critical Difference

The name "Christian" as a designation for a member of the Christian community is already known from the New Testament: Acts 11:26 and 1 Pet 4:16 (in contexts referring to persecutions and tribulations). By the 2nd century, the title was used by Roman authorities to designate members of the Christian Church and gradually acquired a positive connotation as self-identification by members of the ecclesial community.

What is truly fascinating in the case of Messene and other epigraphic monuments is the spelling with eta (η) instead of iota (ι): chre-stianos instead of chri-stianos. This variation is neither accidental nor an orthographic error, but points to a deeper process of (self-)identification of religious and other groups in the Roman Empire.

Recent research by Walter Shandruk on papyri from Egypt has shown that the two spellings represent different perspectives:

• Χριστός (with ι) = the "in-group" language of Christian communities. Christians used the designation Christos for Jesus, following the rules of common Greek.
• Χρηστιανός (with η) = the "out-group" language of Roman administration. When Roman authorities categorized Christians, they based it on the Latin name Chrestus and created the term chrestiani, from which the Greek chrestianos derived.

The spelling with eta prevails in papyri up to the 4th century, before Christianity became the official religion and terminology was standardized. As Sylvain Destephen argues: "the isolated use of the term 'Christian,' especially when it adopts an archaic spelling (chrestianos instead of christianos), seems to indicate a pre-Constantinian date."

What is remarkable in the Messene inscription is that this "external" designation is adopted by the believer himself as self-identification. This represents an early phase during which Christian identity has not yet been fully institutionalized, but is declared in terms understood by the broader social environment.

Only Four Inscriptions in All of Greece

The scarcity of inscriptions with the designation "chrestianos" (i.e., with eta) underscores the importance of this find. Only four inscriptions in mainland Greece attest to this spelling:

• From Thessaloniki:
• ICG 3659: Funerary inscription
• ICG 3141: The epitaph of Eutychios with double spelling: "χρηστιανοῦ χρηστειανοῦ" - possibly both teacher and neophyte
• From Messene:
• The new inscription of Diomedes (3rd cent.)
• ICG 3432: The epitaph of Glykas (4th-5th cent.) with the more elaborate formula "chrestiane, philopator, philadelphe, philophile"

By contrast, in Phrygia this designation was extremely widespread. Thirty-three inscriptions with "chrestianos" have been identified so far, the famous "Christians for Christians" inscriptions of the 3rd-4th centuries. The scarcity in Greece may indicate different local traditions or late development of Greek Christian communities (mainly from the late 4th century onward).

Who Was Diomedes?

Diomedes is the third known member of Messene's pre-Constantinian Christian community, after the lector Paramonos and bishop Theodoulos. But unlike those clerics, he appears to have been a layperson.

His elite social status is suggested by:

• His mythological name (the Homeric hero Diomedes)
• Burial in an impressive family monument (1st-2nd cent. CE)
• The choice to publicly declare his faith

This last point is crucial. In the period before Christianity was officially recognized by the Roman state, Diomedes chose to declare his identity on a monument in public space. This act mirrors the practice of martyrs: when Carpus of Pergamum (2nd cent.) was interrogated about his name, he answered: "My first and most distinctive name is Christian." His choice to declare on his funerary inscription only his name and the designation chrestianos suggests that, even before the Constantinian turn, Christian faith could function as a primary identity marker. In this sense, the inscription constitutes a small but extremely dense testament to the process by which Christianity transforms from a marginal group into a clearly visible community within the social fabric of the ancient city.

The Significance of This Epigraphic Find

The inscription is important for the history of early Christianity because it:

• Offers rare evidence for 3rd-century Christianity in the Peloponnese, before Christianity became the official religion
• Reveals the process of identity construction - how religious identities were formed and how "in-group" and "out-group" language differed
• Shows social composition - elite lay Christians who maintained traditional burial practices while publicly declaring their new faith
• Enables comparisons of analogous phenomena in different regions of the Roman Empire (Greece vs. Phrygia, Messene vs. Thessaloniki) and explores modes of expressing Christian identity in these local communities
• Tracks diachronic evolution of Christian identity declaration within one specific community, Messene - from the austere "Diomedes chrestianos" to the more elaborate formula of Glykas

[For the ICG see https://icg.uni-kiel.de/] 

Στο τρέχον τεύχος του Klio / In the current issue of Klio

 Klio 104/1 (2022)

• Giovanni Ingarao, "Tò Hellenikón, lo stesso sangue e la stessa lingua (VIII, 144). Erodoto e la costruzione dell’identità greca," 1-29
• Vittorio Saldutti, "The Mixed Constitution of Demetrius Phalereus," 159-190
• Altay Coşkun, "Berenike Phernophoros and Other Virgin Queens in Early-Ptolemaic Egypt," 191-233 (abstract)
• Francisco Pina Polo, "The Drafting Committee of the SC de Ludis Saecularibus of 17 February 17 BCE and the Principle of Seniority-based Hierarchy in Official Documents," 234-252 (abstract)
• Susan Satterfield, "Livy, Cassius Dio, and Prodigies in the Early Roman Empire," 253-276 (abstract)
• Dirk Rohmann, "The Destruction of the Serapeum of Alexandria, Its Library, and the Immediate Reactions," 334-362 (abstract)

Στα δύο τελευταία τεύχη του JECH / In the last two issues of JECH

Journal of Early Christian History 12/1 (2022)

Pain and Remedy in Early Judaism and Christianity

• Monika Amsler, "Function and Aesthetics of Talmudic Medical Recipes," 5-26 (abstract)
• Andrew Crislip, "Pain, Emotion, and Identity in Early Christianity," 27-51 (abstract)
• Lennart Lehmhaus, "Talmudic Torment: Late Antique Jewish Texts on Pain and Suffering Between Medicine, Martyrdom, and Askesis,"  52-79 (abstract)
• Matt O'Reilly, "Paul, Apostle of Pain: “One of Us-ness” and the Question of Suffering in 2 Corinthians," 80-95 (abstract)
• Erin Galgay Walsh, "Giving Voice to Pain: New Testament Narratives of Healing in the Poetry of Jacob of Serugh," 96-118 (abstract)

Response

• Chris L. de Wet, "Contextualising Pain and Remedy in Early Judaism and Christianity: A Response," 119-126 (abstract)
• 
  

Journal of Early Christian History 12/2  (2022)

• John-Christian Eurell, "Paul and the Jesus Tradition: Reconsidering the Relationship Between Paul and the Synoptics," 1-16 (abstract)
• Christopher M. Hansen, "Re-examining the Pre-Christian Jesus," 17-40 (abstract)
• Jeremy Punt, "Race, Texts, and Contexts: Whiteness and Anti-Judaism," 41-72 (abstract)
• Mark Wilson, "Philip in Text and Realia: Contextualising a Biblical Figure Within Roman Hierapolis," 73-101 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του CBR / The current issue of CBR

 Currents in Biblical Research 19/3 (2021)

• Andrew Knapp, "The Succession Narrative in Twenty-first-century Research," 211-234 (abstract)
• Mason D. Lancaster, "Metaphor Research and the Hebrew Bible," 235–285 (abstract)
• Christopher A. Porter  - Brian S. Rosner, "‘All Things to All People’: 1 Corinthians, Ethnic Flexibility, and Social Identity Theory," 286–307 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του Biblical Theology Bulletin / The current issue of Biblical Theology Bulletin

Biblical Theology Bulletin 51/2 (2021)

• David M. Bossman, "Presenting the Issue: Social Identity in Biblical Interpretation," 66–67
• David J. Zucker, "Four Women in Samuel Confront Power, Part 2: Views from the Targum, the Rabbis, and the Church Fathers," 68–77 (abstract)
• Christopher A. Porter, "'Hic Sunt Dracones': Mapping the Rebellious Social Dynamics of Bel and the Snake from the Daniel and Joseph Competitive Court-tales," 78–87 (abstract)
• Fergus J. King, "Hit or Myth? Methodological Considerations in Comparing Dionysos with the Johannine Jesus," 88–100 (abstract)
• Philip F. Esler, "Paul’s Explanation of Christ-Movement Identity in 2 Corinthians 6:14–7:1: A Social Identity Approach," 101–118 (abstract)

Διάλογοι Ιουδαίων και χριστιανών στην αρχαιότητα κι η λειτουργία τους / Dialogues among Jews and Christians in antiquity and their function

 Στην ιστοσελίδα Ancient Jew Review φιλοξενείται η παρουσίαση από τον Michail Kitsos της διατριβής του σχετικά με τους αρχαίους διαλόγους Χριστιανών και Ιουδαίων:

In Others’ Words: Dialogues and Legitimation in Ancient Jewish and Christian Multivocal Texts 

Για τη διατριβή του Kitsos πατήστε εδώ.

Το τρέχον τεύχος του CBQ / The current issue of CBQ

 Catholic Biblical Quarterly 82/1 (2021)

• Blažej Štrba, "Sight or Skin? Revisiting Deuteronomy 34:7c,"  1-17 (abstract)
• Stephen J. Smith, "The Shape and Message of Psalms 73–78," 18-37 (abstract)
• David G. Horrell, "Religion, Ethnicity, and Way of Life: Exploring Categories of Identity," 38-55 (abstract)
• Christopher A. Decaen,"An Embedded Chiastic Order in Matthew?"  56-74 (abstract)
• Nicholas A. Elder, "Scribes and Demons: Literacy and Authority in a Capernaum Synagogue (Mark 1:21–28)," 75-94 (abstract)
• Mark B. Giszczak, "The Rhetoric and Social Practice of Excommunication in 2 Thessalonians 3: 6–15," 95-114 (abstract)

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του HTS / A new article in the current issue of HTS

 Hervormde Teologiese Studies 77/4 (2021)

Woo Min Lee, "A hybrid Christian identity in Philippians 1:15–18"

Το τρέχον τεύχος του JSPL / The current issue of JSPL

 Journal for the Study of Paul and His Letters 10/1 (2020)

• Gregory M. Barnhill, "Divine Initiative and Paul’s Theological Epistemology: From 1 Corinthians 1–2 to Romans 9–11," 5-26 (abstract)
• Matthew O’Reilly, "People of the Day: Temporal Aspects of Social Identity in 1 Thessalonians," 27-37 (abstract)
• David Lertis Matson, "Is There a Universal Love Ethic in 1 Thessalonians 3:12? Probing a Pervasive Presupposition ," 38-56 (abstract)
• Ryan Kristopher Giffin, "Paul Not Already Justified? The Text of Philippians 3:12 in the Major Greek-Latin Bilingual Codices of the Pauline Letters," 57-71 (abstract)
• Ambrose Thomson, "Voiceless Idols, Speaking People: 1 Corinthians 12–14 and the Accessibility of Divine Presence," 72-90 (abstract)

Open Access: Η έννοια της κοινότητας σε αρχαίες και χριστιανικές αφηγήσεις / Open Access: Community in ancient and Christian narratives

Walter Pohl and Veronika Wieser, Historiography and Identity I: Ancient and Early Christian Narratives of Community, Cultural Encounters in Late Antiquity and the Middle Ages 24, Turnhout: Brepols, 2019

e-ISBN: 978-2-503-58158-3

Το τρέχον τεύχος του Early Christianity / The current issue of Early Christianity

 Early Christianity 11/4 (2020)

• Robert Matthew Calhoun, "The Lord's Prayer in Christian Amulets,' 415-451 (abstract)
• Marion Christina Hauck, "»… hinaufgezogen in die Höhe durch die μηχανή Jesu Christi«: Zur soteriologischen Deutung des Todes Jesu im Brief des Ignatius an die Epheser (9,1) vor dem Hintergrund griechisch-römischer Bautechnik," 452-474 (abstract)
• Katja Kujanpää, "Salvaging the Scriptures for Us: The Authoritative Scriptures and Social Identity in the Epistle of Barnabas," 475-495 (abstract)
• Jacob A. Rodriguez, "Justin and the Apostolic Memoirs: Public Reading as Covenant Praxis," 496-515 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του JIBS / The current issue of JIBS

 Journal for Interdisciplinary Biblical Studies 2/1 (2020)

• Johanna Stiebert, “Introduction: Activism in the Biblical Studies Classroom,” 1-12.
• Musa W. Dube, “On Becoming a Change Agent: Journeys of Teaching Gender and Health in an African Crisis Context,” 13-28
• Rhiannon Graybill, “Gender, Sexuality, and the Bible: Teaching for Social Justice,” 29-49
• Darla Schumm & Jennifer L. Koosed, “Armies of Misfits: Mobility Disabilities and Activism in the Biblical Studies Classroom,” 50-65
• R. B.  Hamon, “Teaching Environmental Activism and Ecological Hermeneutics,” 66-80
• Sarah Rollens, Eric Vanden Eykel, and Meredith J. C. Warren, “Confronting Judeophobia in the Classroom,” 81-106
• Chris Greenough, “Activism in the Queer Biblical Studies Classroom,” 107-126
• Robyn Ashworth-Steen & Deborah Kahn-Harris, “‘If not with others, how?’: Creating Rabbinic Activists Through Study,” 127-149
• Jayme R. Reaves, “Reading the Whole Bible with Integrity: Identifying Context, Identity, Community, and Antisemitism in Christian Hermeneutical Practices,” 150-178
• Gerald O. West & Sithembiso Zwane, “Re-reading 1 Kings 21:1-16 Between Community-based Activism and University-based Pedagogy,” 179-207
• Tina Shepardson, “Embodied Readers: Teaching about the Earliest Christians in Rural Protestant America,” 208-223
• David Tombs, “Hidden in Plain Sight: Seeing the Stripping of Jesus as Sexual Violence,” 224-247
• Sarah Nicholson & Zanne Domoney-Lyttle, “Activism in the Classroom: A Case Study on De-Patriarchalising Biblical Studies for Future Generations,” 248-265

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του HTS / A new article in the current issue of HTS

Hervormde teologiese studies 76:4 (2020)

F. Manjewa Mbwangi, "Paul and identity construction in early Christianity and the Roman Empire"

Τέχνη και ταυτότητα στη Μ. Ανατολή / Art and identity in Middle East

Στην ιστοσελίδα Ancient Jew Review ο Alex Istok παρουσιάζει τον κατάλογο της έκθεσης που έλαβε χώρα στο Metropolitan Museum of Art το 2019 κι είχε τον τίτλο "The World Between Empires: Art and Identity in the Ancient Middle East". Το ερώτημα που διερευνά η έκθεση μέσα από την ποικιλία των εκθεμάτων από την Μ. Ανατολή της περιόδου 100 π.Χ. έως 250 μ.Χ. είναι η ποικιλία των ταυτοτήτων σε τοπικό επίπεδο και το πώς αυτές αποτυπώνονται στην τέχνη της περιόδου:

The World Between Empires: Art and Identity in the Ancient Middle East

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του HTS / A new article in the current issue of HTS

Hermormde teologiese studies 76:1 (2020)

Philip La Grange Du Toit, "Ethnic reasoning and early Christian identity: A Pauline theological perspective"

Η ιδέα του άλλου (εθνικού) στον αρχαίο Ιουδαϊσμό / The notion of goy in ancient Judaism

O Tomer Persico συζητά σε άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Haaretz τη σημασία της έννοιας των goy (εθνικών) στα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης και του αρχαίου Ιουδαϊσμού, όπως αυτή αναδεικνύεται στο ερευνητικό έργο των ερευνητών Adi Ophir και Ishay Rosen-Zvi :

How the Jews Invented the Goy

Άγγελοι και Ισραήλ στα κείμενα του Κουμράν / Angels and Israel in Qumran texts

Στη σελίδα The Bible and Interpretation ο Matthew L. Walsh συζητά πώς οι ιδέες των μελών της κοινότητας του Κουμράν για τους αγγέλους και ο τρόπος που κατανοούν τη σχέση τους μαζί τους προσδιορίζει την ταυτότητα της κοινότητας:

"Claiming Israel’s Angels as their Own: The Angelic Realm and the Religious Identity of the Qumran Sect"

Στο τρέχον τεύχος του JSQ / In the current issue of JSQ

Jewish Studies Quarterly 26:2 (2019)

• Dulcinea Boesenberg, "Construction of Jewish Identity in Philo's Sabbath Explanations," 99-116 (abstract)
• Yonatan S. Miller, "Phinehas' Priestly Zeal and the Violence of Contested Identities," 117-145 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του EC / The current issue of EC

Early Christianity 10:2 (2019)

• John S. Kloppenborg, "Social Networks and the Dissemination of Elective Cults," 121-156 (abstract)
• Hans-Josef Klauck, "Die Verbannung des Dion von Prusa und das Exil des Johannes von Patmos," 157-183 (abstract)
• David A. Evans, "Christian Identity Formation in the Second Century," 184-200 (abstract)
• Edmon L. Gallagher, "Origen on the Shepherd of Hermas,"  201-215 (abstract)

Η ταυτότητα του Ισραήλ στη μεταιχμαλωσιακή περίοδο / Israel's identity in post-exilic period

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpetation η Maria Häusl (Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης) γράφει για τους τρόπους και τα μέσα με τα οποία κατασκευάζεται η ταυτότητα και εξασφαλίζεται η συνοχή της ισραηλιτικής κοινότητας στη μεταιχμαλωσιακή περίοδο:

Israel’s Identity and Forces of Group Cohesion in the Postexilic Period