Ένα νέο άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του Open Theology / A new article of biblical interest in the current issue of Open Theology

 Open Theology 7/1 (2021)

Janelle Peters, "Creation, Angels, and Gender in Paul, Philo, and the Dead Sea Scrolls," 248-255 

Το τρέχον τεύχος του Biblica / The current issue of Biblica

 Biblica 102/1 (2021)

• Georg Braulik, "Horebbund und Moabbund': Ihre Einheit und Verschiedenheit nach Dtn 5,1-5 und 29,1-8," 1-29 (abstract)
• Raanan Eichler, "Solomon's Judgment: The Meta-Riddle," 30-44 (abstract)
• James Seth Adcock, "Jehu's Ritual Pollution of Samaria's Temple Compared with Lachish's 'Gate Shrine' Toilet," 45-67 (abstract)
• David Cielontko, "On the Origin of the Archdemon Beelzebul/Beelzebub," 68-77 (abstract)
• Seyoon Kim, "Paul's Doctrine of Justification in 2 Thessalonians 1-2," 78-96 (abstract)
• Sigurd Grindheim, "Eternal Generation of the Son in Heb 1,5," 97-105 (abstract)
• Antonio Pitta, "Angels as Letter Couriers in Rev 1,4-3,22? The Symbolism of Royal Letters," 106-125 (abstract)

Animadversiones

• Richard J. Clifford, "A Second Look at Psalm 84,4," 126-130 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος Patristica Nordica Annuaria / In the current issue of Patristica Nordica Annuaria

 Patristica Nordica Annuaria 34 (2019)

• Miriam DeCock, "Angels, Scripture, and the Exegesis of Origen," 27-50
• Johannes Aakjaer Steenbuch, "The problem of the negative version of the Golden Rule in early Christian ethics," 69-78

Στο τρέχον τεύχος του VigChr / In the current issue of VigChr

 Vigiliae Christianae 74/4 (2020)

• Charles H. Cosgrove, "Word and Table: The Origins of a Liturgical Sequence," 357–373 (abstract)
• Justin J. Lee,  "Origen and 'Angelomorphic Pneumatology'," 394–410 (abstract)
• Chiara Meccariello, "A Catalogue of Virtuous Women. Myth and Mythography in Clement of Alexandria, Stromateis 4,19,118-123," 411–432 (abstract)

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του HTS / A new article in the current issue of HTS

Hervormde teologiese studies 76:4 (2020)

Francois P. Viljoen, "The Matthean characterisation of Jesus by angels"

Άγγελοι και δαίμονες στο Κουμράν / Angels and Demons in Qumran

Στην ιστοσελίδα Bible History Daily εγκαινιάζεται μία σειρά σύντομων βιντεοσκοπήσεων με θέμα τη γνωριμία με τον κόσμο των ιδεών των κειμένων της Νεκράς Θαλάσσης. Στο πρώτο επεισόδιο ο καθηγητής Andrew Perrin (Dead Sea Scrolls Institute,Trinity Western University στο Langley, British Columbia, Canada) εξηγεί το πώς οι ιδέες της κοινότητας του Κουμράν για τους αγγέλους και δαίμονες επηρέασαν τη χριστιανική αγγελολογία και δαιμονολογία:

Aramaic Biographies of Angels and Demons

Για τους αγγέλους και τους δαίμονες / On angels and demons

Στην ιστοσελίδα Bible History Daily έχουν δημοσιευθεί δύο κείμενα για τους αγγέλους και τους δαίμονες στον αρχαίο Ισραήλ. Το πρώτο είναι ένα σύντομο άρθρο του John Gregory Drummond για τον Σατανά και το ρόλο του στα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης και το δεύτερο είναι του Andrew Perrin σχετικά με τους αγγέλους και δαίμονες στα κείμενα του Κουμράν. Το δεύτερο συνοδεύεται κι από μαγνητοσκοπημένη σύντομη παρουσίαση του θέματος από τον Perrin: 

Who Is Satan? The many forms of the devil in the Bible (John Gregory Drummond)

Aramaic Biographies of Angels and Demons (Andrew Perrin)

"Good Omens" και η τροφή των Αγγέλων / "Good Omens" and the Good of Angels

Η σειρά Good Omens η οποία κυκλοφόρησε από την Amazon Prime τον Μάιο 2019 και στηρίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Terry Pratchett έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των βιβλικών θεολόγων, ιδίως όσων ασχολούνται με την αποκαλυπτική και την ιουδαϊκή ψευδεπίγραφη γραμματεία. Ήδη προετοιμάζεται ένας ενδιαφέρων τόμος με κείμενα σχετικά με την πρόσληψη τέτοιων κειμένων στη σειρά και το βιβλίο κι υπάρχουν κάποιες σχετικές αναρτήσεις στο διαδίκτυο. Η Meredith J.C. Warren παίρνει αφορμή από μία σκηνή στο πρώτο επεισόδιο της σειράς και συζητά τον τρόπο που κατανοεί η ιουδαϊκή παράδοση την ικανότητα των αγγέλων να καταναλώνουν τροφή και ποια είναι η τροφή των αγγέλων:

Good Omens and Transformational Eating

Άγγελοι και Ισραήλ στα κείμενα του Κουμράν / Angels and Israel in Qumran texts

Στη σελίδα The Bible and Interpretation ο Matthew L. Walsh συζητά πώς οι ιδέες των μελών της κοινότητας του Κουμράν για τους αγγέλους και ο τρόπος που κατανοούν τη σχέση τους μαζί τους προσδιορίζει την ταυτότητα της κοινότητας:

"Claiming Israel’s Angels as their Own: The Angelic Realm and the Religious Identity of the Qumran Sect"

Στο τρέχον τεύχος του HTR / In the current issue of HTR

Harvard Theological Review 110:3 (2017)

• Elizabeth Schrader, "Was Martha of Bethany Added to the Fourth Gospel in the Second Century?," 360-392 (abstract)
• Paul E. Nahme, "Wissen und Lomdus: Idealism, Modernity, and History in some Nineteenth-Century Rabbinic and Philosophical Responses to the Wissenschaft des Judentums," 393-420 (abstract)
• Adam Ployd, "Participation and Polemics: Angels from Origen to Augustine," 421-439 (abstract)
• Dirk van Miert, "Making the States’ Translation (1637): Orthodox Calvinist Biblical Criticism in the Dutch Republic," 440-463 (abstract)

Βιβλιοκρισία του βιβλίου του L. Stuckenbruck για τους πεπτωκότες αγγέλους / Book review of L. Stuckenbruck's, The Myth of Rebellious Angels

Στη σελίδα Ancient Jew Review έχει αναρτηθεί η βιβλιοκρισία του Daniel Machiela για το βιβλίο του Lauren Stuckenbruck (πανεπιστήμιο Μονάχου), The Myth of the Rebellious Angels: Studies in Second Temple Judaism and New Testament Texts. WUNT 335. Tübingen: Mohr Siebeck, 2014: 

The Scope and Shape of the Watchers Myth in Antiquity

Το τρέχον τεύχος του OTE / The current issue of OTE

Old Testament Essays 29:3 (2016)

• Sidney K. Berman, "Greatness versus smallness : a postcolonial analysis of the healing of Naaman (2 Kings 5)," 403-418
• Eugene Coetzer, "Heroes and villains in 2 Maccabees 8:1-36 – a rhetorical analysis," 419-433
• Nathan Esala, "Loyalty and liberation : Skopos theory’s ethic in dialogue with contextual Bible study’s commitments," 434-454
• Stuart J. Foster, "'Hey, you! Job! Listen up.' Elihu’s use of Job’s name and its implications for translation," 455-468 
• Bernard Gosse, "Les raisons de la violence de l’attaque des Asaphites contre les Coréites en Jr 9,1-7, ou l’exclusion des chantres Coréites comme contrepartie de l’intégration des Ezrahites par les Asaphites," 469-480
• Kavusa Kivatsi Jonathan, "Social disorder and the trauma of the Earth community : reading Hosea 4:1-3 in light of today’s crises," 481-501
• Benjamin Kilchör, "Did H influence D on an early or a late stage of the redaction of D?," 502-512
• Arie C. Leder, "From the mountain of YHWH to Israel’s מנוחה : the desert itinerary of Numbers 10:11-36," 513-534
• Funlola Olojede, "Angelo o Angela? Issues of degenderization in the depictions of angelic beings in the Bible," 535-549
• Aron Pinker, "A proposal for the restoration of Job 34:26-30 in Elihu’s second speech," 550-580
• Daniel Simango & P. Paul Krüger, "An Overview of the Study of Imprecatory Psalms: Reformed and Evangelical Approaches to the Interpretation of Imprecatory Psalms," 581-600
• Gerrie F. Snyman, "Cain and vulnerability : the reception of Cain in Genesis Rabbah 22 and Targum Onkelos, Targum Neofiti and Targum Pseudo-Jonathan," 601-632

Στο τρέχον τεύχος του AnSt / In the current issue of AnSt

Anatolian Studies 66 (2016)

• Michael J. Taylor, "The Attalid victory at Magnesia on a lost plaque from Pergamon," 81-90 (abstract)
• N.P. Milner, "Building Roman Lycia: new inscriptions and monuments from the baths and peristyle buildings Ml 1 and Ml 2 at Oinoanda," 91-124 (abstract)
• Hale Güney, "New inscriptions from the Choria Considiana: Çalçak Roman necropolis," 125-139 (abstract)
• G.H.R. Horsley and Jean M. Luxford, "Pagan angels in Roman Asia Minor: revisiting the epigraphic evidence," 141-183 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του JSPs / The current issue of JSPs

Journal for the Study of Pseudepigrapha 25:3 (2016)

• Andrei Orlov, "Glorification through Fear in 2 Enoch," 171-188 (abstract)
• Tavis A. Bohlinger, "The Akedah in Pseudo-Philo: A Paradigm of Divine–Human Reciprocity," 189-227 (abstract)
• Phillip Muñoa, "Raphael the Savior: Tobit's Adaptation of the Angel of the Lord Tradition," 228-243 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του JRF / In the current issue of JFR

Journal of Religion and Film 19:1 (2015)
Αρκετές μελέτες και κριτικές που αφορούν στην πρόσληψη βιβλικών θεμάτων και προσώπων στον σύγχρονο κινηματογράφο φιλοξενούνται στο τρέχον τεύχος του περιοδικού:

Hunter B. Dukes, "The Binding of Abraham: Inverting the Akedah in Fail-Safe and WarGames"

Chris Venner, "Personal Identity and Angelic Touch in Wim Wenders' Wings of Desire"

Richard Wolff, "An Evil Threat to Marriage, Children and the Future: Queer Theory, "The Passion of the Christ," and Evangelical Political Rhetoric"

Caesar A. Montevecchio, "Eucharistic Imagery in Film: Two Patterns of Usage"

Michael D. Calabria OFM, "The Movie Mogul, Moses and Muslims: Islamic Elements in Cecil B. DeMille’s The Ten Commandments (1956)"

Film Reviews

Denis J. Bekkering, "Leviathan"

Danny Pegg, "Noah"

Δαιμονολογία του 1 Ενώχ / Demonology of 1 Enoch

Ένα ενδιαφέρον άρθρο του Archie T. Wright για τους δαίμονες στο 1 Ενώχ και τις απαρχές της δαιμονολογίας δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation: 

The Origin of Evil Spirits in Early Jewish Literature

Τα πορίσματα του 13ου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρείας Βιβλικών Σπουδών / The results of the 13th Conference of the Greek Society of Biblical Studies

Το 13ο συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Βιβλικών Σπουδών, το οποίο διοργανώθηκε με τη φροντίδα του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγου είχε ως θέμα του τις βιβλικές μαρτυρίες για τους αγγέλους και τα πνεύματα γενικότερα. Οι εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν στην τριήμερη φετινή συνάντηση είχαν ως θέμα τους τόσο γενικότερα θέματα της βιβλικής αγγελολογίας και δαιμονολογίας όσο και ειδικότερα θέματα κριτικής του κειμένου, ερμηνείας και πρόσληψης (σε ποικίλες νέες συνάφειες) συγκεκριμένων χωρίων και περικοπών. 

Παλαιά Διαθήκης, Κουμράν, ραββινικά κείμενα και ύστερη ιουδαϊκή γραμματεία

Ιουδαϊσμός και Χριστιανισμός μοιράζονται τις ίδιες παραστάσεις και ιδέες για τα πνεύματα, καθώς αντλούν κυρίως από τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης. Τις απαρχές, λοιπόν, της αγγελολογίας και δαιμονολογίας στην Παλαιά Διαθήκη και στον αρχαίο Ιουδαϊσμό αναζήτησαν με τις εισηγήσεις τους ο ομότιμος καθηγητής Δημήτρης Καϊμάκης ("Αγγελολογία και δαιμονολογία στην Παλαιά Διαθήκη") κι η διδάκτωρ Θεολογίας Μαρία Παζάρσκη ("Ο Σατανάς στην Παλαιά Διαθήκη"). Κι οι δύο περιέγραψαν την εξέλιξη της περί πνευμάτων (αγαθών και πονηρών) αντίληψης στον Ιουδαϊσμό και την πλήρη ανάπτυξή της κατά την Αιχμαλωσιακή και μεταιχμαλωσιακή περίοδο, όταν η ιουδαϊκή θεολογική σκέψη συζητά ζητήματα θεοδικίας. Η αρχικά φειδωλή αναφορά και περιγραφή των πνευμάτων εξελίσσεται σε μία πληρέστερη αγγελολογία και δαιμονολογία με σαφή δυαλιστικά στοιχεία στην αποκαλυπτική γραμματεία, όπως υποστήριξε η κ. Παζάρσκη. 

Δύο εισηγήσεις είχαν ως θέμα τους την περί πνευμάτων αντιλήψεις στα κουμρανικά και αποκαλυπτικά κείμενα. Ο επίκουρος καθηγητής Κων/νος Ζάρρας στην εισήγησή του με τον τίτλο "kohanim ως kohavim: αγγελικό ιερατείο και το θέμα της πτώσης στα Ης 14, Ιεζ 28, στα Α΄και Β΄ Ενώχ και σε χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης" παρουσίασε κείμενα του αρχαίου Ιουδαϊσμού, όπου οι άγγελοι ταυτίζονται με τα άστρα και συνέδεσε την ιστορία της πτώσης τους με συγκεκριμένα γεγονότα στην ιστορία του Ιουδαϊσμού. Στην εισήγησή της με τον τίτλο "Η αγγελική λειτουργία του Κουμράν" η διδάκτωρ Θεολογίας Ελένη Σουμάνη συζήτησε την εικόνα των αγγέλων ως ουράνιων λειτουργών, όπως αυτή περιγράφεται στην Αγγελική Λειτουργία του Κουμράν και ανίχνευσε πιθανές διαδρομές αλληλεπίδρασης μεταξύ αυτού του κειμένου και των βιβλίων του Ιεζεκιήλ και της Αποκάλυψης.

Ένας σημαντικός αριθμός εισηγήσεων είχαν ως θέμα τους συγκεκριμένα χωρία και περικοπές της Παλαιάς Διαθήκης, στα οποία γίνεται λόγος για τους αγγέλους. Η λέκτορας της Βιβλικής Θεολογίας Αλεξάνδρα Παλάντζα στην εισήγησή της με τον τίτλο "Οι περί αγγέλων διηγήσεις στο βιβλίο της Γενέσεως" περιγράφει την εξέλιξη της παλαιοδιαθηκικής πίστης για τους αγγέλους, όπως αυτή αποτυπώνεται στα τρία πρώτα κεφάλαια της Γένεσης κι εξήγησε τη θέση που τα αγαθά πνεύματα καταλαμβάνουν στην προσωπική σχέση Θεού και λαού του Ισραήλ. Η εμφάνιση του αγγέλου Κυρίου στον Βαλαάμ στη γνωστή αφήγηση του Αρ 22, 22-35 ήταν το θέμα της ειςήγησης της λέκτορος της Παλαιάς Διαθήκης Yanka Dragominova ("The Angel of the Lord and Balaam"), η οποία συζήτησε κριτικά τις διάφορες ερμηνείες που έχουν προταθεί για την συγκεκριμένη περικοπή. Το τρίτο κεφάλαιο του Ζαχαρία, όπου εμφανίζονται τόσο ο Γιαχβέ όσο κι ο Σατανάς, καθώς κι η σημασία του στην προφητική παράδοςη απασχόλησαν την επίκουρη καθηγήτρια Anna Marinova στην εισήγησή της με τον τίτλο "Der Engel Jahwe und der Hohepriester Jeschua (Deutung vom dritten Kapitel Sacharjahbuches"). Δύο, τέλος μελέτες, είχαν ως θέμα τους κείμενα της μετάφρασης των Ο΄ στα οποία αναφέρονται άγγελοι, τη σύγκριση του ελληνικού κειμένου με το αντίστοιχο μασωριτικό και την πρόσληψη κι ερμηνεία τους στη μετέπειτα ιουδαϊκή και χριστιανική γραμματεία. Η λέκτωρ Μυρτώ Θεοχάρους συζήτησε ερμηνευτικά το Ωσηέ 12,5 και την ιουδαϊκή παράδοση για την πάλη του Ιακώβ κι ο διδάκτωρ Θεολογίας Πορφύριος Νταλιάνης ασχολήθηκε με την ερμηνεία και την πρόσληψη της δύσκολης ερμηνευτικά έκφρασης "άρτος αγγέλων"  στο Ψα 77,5. 

Καινή Διαθήκη και αρχέγονος Χριστιανισμός

Οι άγγελοι, ωστόσο, εμφανίζονται και στην Καινή Διαθήκη αλλά και στη σχετική απόκρυφη χριστιανική γραμματεία. Εμφανίζονται συχνά στη ζωή του Ιησού και των αποστόλων και της πρώτης εκκλησίας και καθίστανται αντικείμενο της λατρείας κάποιων αρχαίων χριςτιανικών ομάδων. Μία σειρά εισηγήσεων, λοιπόν, είχαν ως θέμα τους χωρία της Καινής Διαθήκης, όπου γίνεται μνεία αγγέλων αλλά και πονηρών πνευμάτων. Ακολουθώντας τη σειρά των βιβλίων στην σειρά τους στον κανόνα έγιναν οι εξής εισηγήσεις. Η διδάκτωρ Ζωής Τερλιμπάκου παρουσίασε τις αγγελοφάνειες του κατά Λουκάν ευαγγελίου και τις συνέδεσε με τη λατρεία του Ιησού ως Κυρίου της Εκκληςίας. Ο λέκτωρ Στέφανος Μιχαλιός συζήτησε στη δική του εισήγηση μία σειρά χωρίων όπου γίνεται λόγος για την εξουσία των αγγέλων επί των εθνών και απαντά το θέμα της ήττας των αγγελικών δυνάμεων ως σχετιζόμενης με τη διάδοση του ευαγγελίου στα έθνη. Ο διδάκτωρ Darko Krstc υποστήριξε ότι ο Παύλος εμφανίζεται με τα χαρακτηριστικά του "ερμηνευτή αγγέλου"  στην προς Γαλάτας επιστολή κι ότι ο απόστολος χρησιμοποιεί αυτό το μοτίβο της αποκαλυπτικής γραμματείας για να επιχειρηματολογήσει υπέρ της αποστολικής του αυθεντίας. Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Κυριακούλα Παπαδημητρίου αξιοποίησε τις αρχές της σημασιολογικής και πραγματολογικής ανάλυσης στην ερμηνευτική ανάλυση του Α΄Κορ 13, 1 κι αντιπαρέβαλε τις γλώσσες των αγγέλων προς την εν Χριςτώ αγάπη η οποία τελικά υπερβαίνει κάθε κοσμική και θρησκευτική πραγματικότητα. Ο αναπληρωτής καθηγητής π. Jack Khalil ασχολήθηκε με το νόημα και την ταυτότητα του αγγέλου σατανά στο Β΄ Κορ 12,7 κι υποστήριξε την παραδοσιακή ερμηνεία, η οποία θεωρεί ότι εδώ ο απόστολος Παύλος ως σκόλοπα τη σαρκί χαρακτηρίζει τις δοκιμασίες και τις παρενοχλήσεις των αντιπάλων του. Ο ομότιμος καθηγητής Ιωάννης Καραβιδόπουλος στη δική του εισήγηση πραγματεύθηκε το δύσκολο θέμα της λατρείας των αγγέλων για το οποίο γίνεται λόγος στην προς Κολοσσαείς επιστολή. Ο εισηγητής συζήτησε το πρόβλημα της γενικής στη φράση "θρησκεία των αγγέλων", πρόσφερε μία σειρά επιχειρημάτων υπέρ της γραφής στη χειρόγραφη παράδοση "ἃ μὴ ἐώρακεν ἐμβατεύων" και, τέλος, συνέδεσε την αντίδραση του αποστόλου προς αυτήν την λατρεία με τη χριστολογία της επιστολής.Ο αναπληρωτής καθηγητής Σωτήριος Δεσπότης παρουςίασε τη σημαςία της φράσης "ὤφθη ἀγγέλοις" μέσα στην ομολογία του Α΄ Τιμ 3, 16 αλλά και στην ευρύτερη συνάφεια των Ποιμαντικών επιστολών. Δύο μελέτες άντλησαν τα θέματά τους από την προς Εβραίους επιστολή. Ο επίκουρος καθηγητής Μόσχος Γκουτζιούδης ασχολήθηκε με τη μορφή του Μελχισεδέκ στο Εβ 7, 3 κι υποστήριξε ότι η επιστολή διασώζει δύο διαφορετικές γραμμές της ιουδαϊκής παράδοσης προκειμένου να αποδώσει στον Ιησού Χριστό μία ιδιαίτερη ιερατική ιδιότητα. Ξεκινώντας από την μαρτυρία του Εβ 1, 14 ο επίκουρος καθηγητής Θωμάς Ιωαννίδης συζήτησε τον τριπλό ρόλο των αγγέλων (δοξολογία του Θεού, συμμετοχή στο έργο της Θ. Οικονομίας και διακονία στο έργο της σωτηρίας) κι εστίασε την ανάλυςή του σε χωρία που αφορούν στην τρίτη πτυχή του έργου των αγγέλων. Στο βιβλίο της Αποκάλυψης αφιέρωσαν και την παρουσία των αγγέλων σε αυτό είχαν ως θέμα τους δύο εισηγήσεις του παρόντος συνεδρίου. Ο αναπληρωτής καθηγητής π. Ιωάννης Σκιαδαρέσης παρουσίασε τις μαρτυρίες για τους αγγέλους και τη θέση τους μέσα στην υψηλή χριστολογία του τελευταίου βιβλίου της Καινής Διαθήκης. Ο Daniel Mihoc ασχολήθηκε με την εικόνα του ισχυρού αγγέλου στο Απ 10 κι αξιοποιώντας την αρχαία και σύγχρονη ερμηνεία το εξέτασε τη θέση του μέσα στην γενικότερη συνάφεια του βιβλίου καθώς και τις διακειμενικές συνδέσεις του με άλλα κείμενα της Αγίας Γραφής. 

Τέλος, η διδάκτωρ Εύα Αδαμτζίλογλου συνέδεσε τις περί αγγέλων ιουδαϊκές παραδόσεις με την διδασκαλία για τη Μεγάλη Μητέρα των γνωστικών και πρόσφερε μία νέα ερμηνεία υπαγορευόμενη από τις αρχές της φεμινιστικής ερμηνείας. 

Πρόσληψη στην εκκλησιαστική γραμματεία, στα λειτουργικά κείμενα και στην τέχνη και λογοτεχνία

Η άγγελοι συνεχίζουν όμως να καταλαμβάνουν σημαντική θέση στη διδασκαλία των πατέρων και εκκλησιαστικών συγγραφέως καθώς και στα λατρευτικά κείμενα της Εκκλησίας. Επιπλέον, οι άγγελοι αποτελούν πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες και ποιητές σε νεότερες εποχές. Τρεις εισηγήσεις εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία. Ο καθηγητής Χρήστος Οικονόμου παρουσίασε τη θέση που καταλαμβάνουν οι άγγελοι στο έργο του αγίου Νεοφύτου του Έγκλειστου και αναζήτησε τις βιβλικές καταβολές της περί αγγέλων διδασκαλίας του. Όπως και στα κείμενα της Αγίας Γραφής οι άγγελοι συμμετέχουν στη δοξολογία του Θεού και στο έργο της Θείας Οικονομίας κι οι μοναχοί παραλληλίζονται με αυτούς. Ο αναπληρωτής καθηγητής Παναγιώτης Σκαλτςής ασχολήθηκε με την παρουσία των αγγέλων στις λειτουργίες Μ. Βασιλείου και Ιω. Χρυσοστόμου και υπογράμμισε τον εσχατολογικό ρόλο των αγγέλων μέσα σε αυτά τα λειτουργικά κείμενα. Τέλος, η διδάκτωρ Άννα Τιρικανίδου παρουσίασε επιλεγμένα κείμενα και έργα ζωγραφικής Νεοελλήνων ποιητών και ζωγράφων, όπου οι άγγελοι καταλαμβάνουν σημαντική θέση και αναζήτησε το βιβλικό υπόβαθρο και τις λαϊκές επιδράσεις σε αυτά τα έργα τέχνης.

Αναμφισβήτητα η περί αγγέλων και πνευμάτων διδασκαλία της Αγίας Γραφής είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα κι εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να ασκεί μία ιδιαίτερη γοητεία σε ειδικούς και μη. Αυτό άλλωστε βεβαιώνει η πληθώρα των εισηγήσεων του παρόντος συνεδρίου καθώς και η σημαντική συμμετοχή σε αυτό. Ταυτόχρονα όμως, καθώς η εικόνα κι ο ρόλος των αγγέλων προϋποθέτει ένα διαφορετικό κοσμοείδωλο από αυτό της σύγχρονης εποχής, το οποίο υπαγορεύεται από τα επιτεύγματα των φυσικών επιστημών, ο ρόλος κι η ίδια η υπόσταση των αγγέλων φαίνονται σήμερα να αμφισβητούνται ή τουλάχιστον να αντιμετωπίζονται εξαιρετικά κριτικά. Αυτήν την δυσκολία επεσήμανε στην εναρκτήρια ομιλία του ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Βιβλικών Σπουδών καθηγητής Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, ο οποίος υπογράμμισε τις διαφορετικές προϋποθέσεις που υπαγορεύουν το βιβλικό κοσμοείδωλο κι υποστήριξε χρησιμοποιώντας παραδείγματα από τα συμπεράσματα των φυσικών επιστημών ότι ακόμη και σε αυτήν την απόλυτα απομυθοποιημένη θεώρηση του κόσμου υπάρχει ακόμη χώρος τόσο για τους αγγέλους. Οι άγγελοι αποτελούν μέρος της δημιουργίας του Θεού και μαζί με την υπόλοιπη δημιουργία μετέχουν στις ενέργειες του Θεού και εμφανίζονται στο έργο της Θείας Οικονομίας. 

Το συνέδριο, του οποίου οι εργασίες έφτασαν στο τέλος τους, ανέδειξε κάποιες πτυχές της πλούσιας αγγελολογίας των κειμένων της Αγίας Γραφής, πρότεινε λύσεις σε δύσκολα χωρία και σαφώς έδωσε αφορμές για περαιτέρω θεολογική συζήτηση, έρευνα και θεολογικό στοχασμό

13o Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας ΒιβλικώνΣπουδών / 13th International Academic of the Hellenic Society of Biblical Studies

Η Ελληνική Εταιρεία Βιβλικών Σπουδών πραγματοποιεί με την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου και την πρόνοια του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγου το 13ο Συνέδριό της στις Σέρρες, από 7 έως 9 Νοεμβρίου 2014 στο ξενοδοχείο Elpida Resort. Το θέμα του Συνεδρίου είναι: «“ὁ ποιῶν τοὺς  ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα” (Εβρ 1,7). Άγγελοι και Πνεύματα στην Αγία Γραφή». Στο Συνέδριο συμμετέχουν Καθηγητές Πανεπιστημίου και Διδάκτορες από Πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και του Λιβάνου. Σε αυτό θα παρουσιαστούν 26 εισηγήσεις με περιεχόμενο τους αγγέλους στην Παλαιά Διαθήκη, στην Καινή Διαθήκη και στην Ορθόδοξη Λατρεία.

Από το ιστολόγιο του συναδέλφου επίκ. καθ. Μ. Γκουτζιούδη

Στο τρέχον τεύχος του BBR / In the current issue of BBR

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Bulletin of Biblical Research 21:3 (2011) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Andrew S. Malone, "Distinguishing the angel of the Lord", 297-314
• Richard S. Hess, "The seventy sevens of Daniel 9 : a timetable for the future?", 315-330
• Craig S. Keener, "'Otho' : a targeted comparison of Suetonius's biography and Tacitus's 'History', with implications for the Gospels' historical reliability", 331-355
• Jason B. Hood, "The temple and the thorn : 2 Corinthians 12 and Paul's heavenly ecclesiology", 357-370
• Everett Ferguson, "Angels of the Churches in Revelation 1-3 : 'status quaestionis' and another proposal", 371-386

To τρέχον τεύχος του JBL / In the current issue of JBL

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Journal of Biblical Literature 129:4 (2010) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

• Yitzhak Berger, "Esther and Benjaminite Royalty: A Study in Inner-Biblical Allusion", 625-644
  
• Matthew J. Goff, "Ben Sira and the Giants of the Land: A Note on Ben Sira 16:7", 645-655
  
• Dale Basil Martin, "When Did Angels Become Demons?", 657-677
  
• Aaron Amit, "A Rabbinic Satire on the Last Judgment", 679-697
  
• David F. Watson, "The Life of Aesop and the Gospel of Mark: Two Ancient Approaches to Elite Values", 699-716
  
• Stephen P. Ahearne-Kroll, "Audience Inclusion and Exclusion as Rhetorical Technique in the Gospel of Mark", 717-735
  
• Kurt Queller, "'Stretch Out Your Hand!' Echo and Metalepsis in Mark's Sabbath Healing Controversy", 737-758
  
• Richard C. Miller, "Mark's Empty Tomb and Other Translation Fables in Classical Antiquity", 759-776
  
• David Shepherd, "'Do You Love Me?' A Narrative-Critical Reappraisal of άγαπάω and ϕιλέω in John 21:15-17", 777-792
  
• Jake H. O'Connell, "A Note on Papias's Knowledge of the Fourth Gospel", 793-794
  
• Tzvi Novick, "Succeeding Judas: Exegesis in Acts 1:15-26", 795-799
  
• Leslie Baynes, "Revelation 5:1 and 10:2a, 8-10 in the Earliest Greek Tradition: A Response to Richard Bauckham", 801-816