Δὐο άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο Theologisches Gespräch

Στο νέο τεύχος του Theologisches Gespräch 33:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Jörg Jeremias, "Schöpfung und Sintflut in der Urgeschichte des AT", 3-14
• Michael Rohde, "Kain und das ausgebliebene Gebet : Anmerkungen zum Verständnis der Figuren, der Opferablehnung und der Sünde von Genesis 4", 15-33

Μαγική επιγραφή στα αραμαϊκά σε ανθρώπινο κρανίο

Από το ιστολόγιο PaleoJudaica πληροφορούμαστε για μία ενδιαφέρουσα είδηση στο τεύχος Μαρτίου / Απριλίου 2009 του Βiblical Archeology Review. O γνωστός συλλέκτης αρχαιοτήτων Shlomo Moussaieff απέκτησε πρόσφατα δύο πήλινες κούπες που σχημάτιζαν μαζί μία θήκη μέσα στην οποία ήταν τοποθετημένο ένα ανθρώπινο κρανίο. Επάνω στο κρανίο είναι χαραγμένη μία αραμαϊκή μαγική επιγραφή. Για τις μαγικές ιουδαϊκές κούπες έχουμε κάνει λόγο και σε παλαιότερες αναρτήσεις μας. Μαγικά κείμενα χαράζονταν ωστόσο όχι μόνο σε πήλινες κούπες αλλά και σε διάφορα άλλα υλικά (π.χ. κομμάτια παπύρου, δέρματος, ελάσματα χαλκού ή χρυσού). Εκτός από το νέο κρανίο στο παρελθόν (αρχές του 20ου αι.) ήρθαν στο φως άλλα τέσσερα παρόμοια κρανία. Στις περισσότερες περιπτώσεις το κείμενο είναι φθαρμένο, αν και φαίνεται να γίνεται η επίκληση διαφόρων δαιμόνων. Η επιγραφή στο κρανίο από τη συλλογή Mussaieff ομοιάζει τα κείμενα που βρέθηκαν σε διάφορες μαγικές κούπες. Ανάμεσα στα ονόματα που αναφέρονται στην επιγραφή είναι κι εκείνα της Μάρθα και της Shilta (=μετά τη γέννηση;). Το κρανίο είναι γυναικείο. Διασώζεται μία επιγραφή 11 στίχων, αν και δε δίνονται άλλες πληροφορίες για το περιεχόμενό της.

Το άρθρο τελειώνει με τα παρακάτω ερωτήματα:

"Basic questions continue to baffle: Why a skull? I have no certain answer. That so few examples exist, in comparison to the large number of bowls, suggests that the use of skulls for incantation texts was rare. Judaism, of course, has many taboos regarding human remains. Even touching a corpse imparts impurity. Necromancy is forbidden (although it was obviously sometimes practiced). Perhaps the skull was used for this text because it was thought that the spirits of the dead, to which skulls are obviously connected, have access to the supernatural realm. In the end, this skull and its text remain mysterious, unfortunately revealing less than they conceal."

Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο του Dan Leven στην ηλεκτρονική έκδοση του BAR, πατήστε εδώ.

Η μοίρα και η ελεύθερη θέληση στον Ιώσηπο

Στο νέο τεύχος του Numen 56:1 (2009) δημοσιεύεται το παρακάτω άρθρο σχετικά με τη μοίρα και την ελεύθερη βούληση στον Ιώσηπο και τον αρχαίο Ιουδαϊσμό:

Jonathan Klawans, "Josephus on Fate, Free Will, and Ancient Jewish Types of Compatibilism", 44-90

H σύγχρονη έρευνα για τη μοίρα και την ελεύθερη θέληση στον αρχαίο Ιουδαἱσμό χαρακτηρίζεται από μία έλλειψη ακρίβειας όσον αφορά στη φύση αυτής της συζήτησης. Υπάρχει επίσης κάποια διαφωνία, όσον αφορά στο βαθμό, στο οποίο οι διάφορες απόψεις στον αρχαίο Ιουδαϊσμό μπορούν δημιουργικά να συγκριθούν είτε με τις ελληνιστικές φιλοσοφικές προσεγγίσεις ή τις μεταγενέστερες ραββινικές. Υποστηρίζεται εδώ ότι η σύντομη τυπολογία του Ιωσήπου για τις αρχαίες ιουδαϊκές συζητήσεις σχετικά με το θέμα μοίρα και ελεύθερη θέληση επιβεβαιώνεται σε άλλα κείμενα της αρχαίας ιουδαϊκής γραμματείας, ιδιαίτερα στην Σοφία Σειράχ, στα κείμενα της Νεκράς Θάλασσας και αργότερα στη ραββινική γραμματεία. Είναι ωστόσο αναγκαίο να κάνουμε κάποιες διαφοροποιήσεις στην τυπολογία του Ιωσήπου ώστε να αποφευχθεί η επιβολή των ελληνιστικών φιλοσοφικών συστημάτων στα αρχαία ιουδαϊκά θεολογικά συστήματα. Αυτές οι παρατηρήσεις επαληθεύονται κυρίως, όταν η συζήτηση στρέφεται στην κατανόηση της ισορροποίας μεταξύ της μοίρας και της ελεύθερης θέλησης ("compatinbilism"), που χαρακτηρίζει τη φαρισαϊκή προσέγγιση. Σπάνια σημειώνεται ότι οι αφηγήσεις του Ιωσήπου αποδίδουν σε αυτήν την ομάδα δύο διαφορετικούς τρόπους εξισορρόπησης της μοίρας και της ελεύθερης θέλησης. Από τη μια καθεμιά από τις δυο προσεγγίσεις έχει σαφή ανάλογα παραδείγματα στη ραββινική γραμματεία, ένα γεγονός, το οποίο επιβεβαιώνει περαιτέρω τόσο την αξιοπιστία του Ιωσήπου όσο και το πόσο δημιουργική είναι η σύγκριση των δικών του αφηγήσεων με τις μεταγενέστερες ραββινικές παραδόσεις. Από την άλλη κανένας από αυτούς τους δύο τρόπους εξισορρόπησης, που αποδίδονται από τον Ιώσηπο στους Φαρισαίους δε μπορεί να ταυτιστεί με εκείνους των Στωικών. Ωστόσο ο όρος "compatilism" παραμένει ο πλέον κατάλληλος όρος για να διακριθούν οι φαρισαϊκοί συμβιβασμοί από τις πιο ακραίες (αλλά σε καμιά περίπτωση απλούστερες) θέσεις που φαίνεται ότι χαρακτηρίζουν τους Σαδδουκαίους και τους Εσσαίους της εποχής του Ιωσήπου.

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο OFo

Στο νέο Orthodoxes Forum 22:2 (2008) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Sotirios Despotis, "The Way to Emmaus (Lk 24,13-32)", 169-180
• Gunther Wenz, "Paulus in Athen. Jüdischer Monotheismus, griechische Philosophie und das Evangelium vom auferstandenen Gekreuzigten", 181-190
• Athanassios Despotis, "Gemeinsame Auslegungsprinzipien bei den großen Kappadokiern", 191-200

και η βιβλιοκρισία:

• Johan Lust, Messianism and the Septuagint. Collected Essays (Evangelia G. Dafni), 219-222

Τρόποι παράθεσης βιβλικών κειμένων στις επιγραφές

Η ύπαρξη επιγραφών, στις οποίες παρατίθενται βιβλικά χωρία ή γίνεται αναφορά σε βιβλία της Βίβλου είναι γνωστή ήδη από τον 19ο αι., όταν δημοσιεύθηκαν οι πρώτες εργασίες σχετικά με αυτές (Böhl, Nestle, Deissmann). Το ενδιαφέρον βέβαια των ερευνητών μέχρι τώρα στράφηκε κυρίως στις χριστιανικές επιγραφές, οι οποίες είναι πολύ περισσότερες από τις ιουδαϊκές. Πρόσφατα (2006) μάλιστα κυκλοφόρησε ένα σύνταγμα των χριστιανικών επιγραφών (3ος έως και 8ος αι.) με βιβλικά παραθέματα από το δυτικό και ανατολικό τμήμα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (A. Felle, Biblia epigraphica. La sacra scrittura nella docimentazione epigrafica dell' orbis christianus antiquus [III-VIII secolo] Bari 2006).

Μελετώντας τις επιγραφές με βιβλικά παραθέματα πρέπει κανείς να λάβει πρώτα από όλα υπόψη ότι η αντίληψη για την παράθεση (citation) στον αρχαίο κόσμο είναι πολύ διαφορετική από τη δική μας. Οι αρχαίοι πολιτισμοί στηρίζονταν κυρίως στην προφορικότητα και φυσικά οι αρχές που εφαρμόζονταν, όταν χρησιμοποιούνταν σε ένα γραπτό κείμενο άλλες γραπτές πηγές είναι σαφώς διαφορετικές από τις σημερινές. Λαμβάνοντας υπόψη τη μέχρι σήμερα συζήτηση του θέματος καθώς και τον ιδιάζοντα χαρακτήρα των επιγραφικών κειμένων (π.χ. ο ανεπίσημος χαρακτήρας των περισσοτέρων από αυτά, το θέμα της πρόσβασης των γραπτών πηγών από τον συντάκτη του κειμένου, την ύπαρξη τυποποιημένων κειμένων για συγκεκριμένες περιστάσεις και το μορφωτικό επίπεδο του χαράκτη και του εντολέα του μνημείου), μπορεί κανείς να καταλήξει στην εξής τυπολογία:

- επιγραφικά κείμενα με κατά λέξη παραθέσεις (είτε μέσα σε ένα νέο κειμενικό πλαίσιο είτε ως αυτόνομη παράθεση), π.χ. η χριστιανική επιγραφή του τ. 3ου αι. μ.Χ. από την Αλεξάνδρεια: "ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ" - κατά λέξη παράθεση του Ψα 90,13

- παράφραση, όπου λέξεις του αρχικού κειμένου ή παρόμοιες από το ίδιο σημασιολογικό πεδίο χρησιμοποιούνται σε ένα νέο κείμενο με μία νέα σύνταξη, παραπέμπουν όμως τον αναγνώστη στο αρχικό κείμενο. Για παράδειγμα η ιουδαϊκή επιτάφια επιγραφή από την Κρήτη του 4ου / 5ου αι. μ.Χ.: "Σοφία Γορτυνία πρεσβυτέρα κὲ ἀρχισυναγώγισσα Κισάμου ἔνθα. μνήμη δικέας ἰς ἐῶνα. ἀμήν." (το υπογραμμισμένο μέρος είναι μάλλον παράφραση του Παρ 10,7).

- έμμεση αναφορά (allusion) σε ένα πρόσωπο, τόπο ή βιβλίο. Για παράδειγμα η ιουδαϊκή ταφική επιγραφή από τη Φρυγία του 248/9 μ.Χ. όπου μεταξύ άλλων κατάρων αναφέρεται: "ἔσται αὐτῷ αἱ ἀραὶ αἱ γεγραμμέναι ἐν τῷ Δευτερονομίῳ"

-απόηχος /μίμηση του βιβλικού κειμένου (echo), όπου χρησιμοποιείται ένα θεματικά συγγενές λεξιλόγιο και γίνεται αναφορά σε μία γενικότερη βιβλική ιδέα, π.χ. η φράση "δοῦλος Θεοῦ" που απαντά συχνά σε χριστιανικές επιγραφές.

Το νέο τεύχος του DSD

Στο νέο τεύχος του Dead Sea Discoveries 16:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Joan E. Taylor, "On Pliny, the Essene Location and Kh. Qumran", 1-21

Ο Πλίνιος έγραψε ότι οι Εσσαίοι ζούσαν δυτικά της Ασφαλτίτιδος λίμνης, και ότι πιο κάτω ήταν η En Gedi. Κάποιοι ερευνητές συνδέουν την αναφορά του Πλινίου με το Κουμράν, άλλοι με την τοποθεσία επάνω από την En Gedi. Αν λάβουμε υπόψη ότι ο Πλίνιος γράφει για την Ιουδαία ακολουθώντας την πορεία του ποταμού της χώρα, θα ήταν πολύ φυσικό να διαβάσουμε το infra hos ως "όπως κατεβαίνει ο ποταμός πιο κάτω". Η Νεκρά Θάλασσα έχει η ίδια ένα ρεύμα και υπήρχε η πεποίθηση ότι η λίμνη είχε υπόγεια έξοδο προς το Νότο. Από τη μελέτη της έρευνας πριν από την ανακάλυψη των χειρογράφων της Νεκράς Θαλάσσης καθίσταται σαφές ότι η πληροφορία του Πλινίου ερμηνευόταν ότι αναφερόταν σε μία ευρύτερη περιοχήσ την έρημο τηε Ιουδαίας, η οποία εκτεινόταν από την En Gedi βόρεια και/ή προς την ενδοχώρα. Όταν στα μ. του 19ου αι. η En Gedi ταυτοποιήθηκε, διατυπώθηκε η άποψη ότι οι Εσσαίοι κατελάμβαναν τα σπήλαια βόρεια και πάνω από τον αρχαίο οικισμό, αλλά αυτό δε θεωρήθηκε ως η μοναδική λύση. Η συγγραφέας υποστηρίζει πως αν πάλι διαβάσουμε τον Πλίνιο κατάλληλα, δηλ. ότι αναφέρεται σε μία περιοχή στην οποία κατοικούσαν οι Εσσαίοι, τότε μπορούμε να ξεπεράσουμε τις διχοτομικές λύσεις σχετικά με τον τόπο κατοικίας των Εσσαίων.

Gudrun Holtz, "Inclusivism at Qumran", 22-54

Μέσα στον αρχαίο Ιουδαϊσμό η κοινότητα του Κουμράν θεωρείται γενικά ως μία αυστηρά κλειστή ομάδα. Η ενδελεχής ανάλυση των κειμένων του Κουμράν αποκαλύπτει ωστόσο ότι εκτός από την κυρίαρχη τάση της αποκλειστικότητας, υπάρχουν και σαφείς τάσεις συμπερίληψης των εκτός της ομάδας. Στα κείμενα του Κουμράν αυτές οι τάσεις εντοπίζονται τόσο στα εσχατολογικά κείμενα όσο και στο υλικό που ασχολείται με την αυτοσυνειδησία της κοινότητας του Κουμράν μέσα στον ιστορικό χρόνο. Τα νομικά κείμενα τα οποία εδώ κυρίως παρουσιάζονται επιβεβαιώνουν αυτό το σχήμα: η κοινότητα πρέπει να χωρισθεί από τους ειδωλολάτρες και από τα μέλη εκείνων ιουδαϊκών ομάδων, με τις οποίες παλαιότερα είχε σχέσεις. Την ίδια στιγμή πρέπει να στηρίξει τους φτωχούς και τους προσήλυτους. Οι αυστηρές νομικές διατυπώσεις που απαγορεύουν τις σχέσεις με τον μη εσσαϊκό Ιουδαϊσμό απουσιάζουν. Στα κείμενα που αναλύονται στο άρθρο οι δύο τάσεις -απομάκρυνσης και ένταξης- της ομάδας απαντούν σε διαφορετικό βαθμό. Μία πανισραηλιτική προοπτική, δηλ. τάση συμπερίληψης, απαντά στα 4QpNah, 4QFlor, 4QSM και ειδικά στα 4QMMT, 1QSa και CD/4QD ενώ στο 1QS κυριαρχούν οι τάσεις απομόνωσης από το περιβάλλον.

Vered Noam - Elisha Qimron, "A Qumran Composition of Sabbath Laws and Its Contribution to the Study of Early Halakah", 55-96

Στο άρθρο παρουσιάζεται μία σύνθετη έκδοση με νέες αποκαταστάσεις του κειμένου, σημειώσεις και μετάφραση μία σύνθεσης που οι συγγραφείς την ονομάζουν "Νόμοι για το Σάββατο" (4Q264a και 4Q421). Τρεις από αυτούς τους νόμους αναλύονται εκτενώς και συγκρίνονται με τη ραββινική halakah : η μεταφορά μουσικών οργάνων και εκτέλεση μουσικών κομματιών με αυτά, η ανάγνωση ενός βιβλίου και το να αφήσει κανείς αναμμένα κάρβουνα. Αυτή η σύγκριση, η οποία είναι ευεργετική και για τις δύο πλευρές, συμβάλλει στην κατανόηση και στην αποκατάσταση της ιστορίας της halakah.

Ira Rabin -Oliver Hahn -Timo Wolff -Admir Masic -Gisela Weinberg, "On the Origin of the Ink of the Thanksgiving Scroll (1QHodayota)", 97-106

Σε αυτήν τη μελέτη οι συγγραφείς παρουσιάζουν τη δυνατότητα εντοπισμού της περιοχής όπου κατασκευάστηκαν τα χειρόγραφα του Κουμράν, συνδυάζοντας την ποσοτική ανάλυση των ιχνών με την φασματοσκοπική ανάλυση της μελάνης. Αυτή η μέθοδος, με την οποία καταλήγουν ότι το 1QHodayota προέρχεται από την περιοχή της Νεκράς Θαλάσσης, αποκτά μία γενικότερη αξία.

Gary A. Rendsburg, "Linguistic and Stylistic Notes to the Hazon Gabriel Inscription", 107-116

Στο άρθρο παρουσιάζονται τέσσερα σημεία στην πρόσφατα ανακαλυφθείσα επιγραφή του Hazon Gabriel: 1) η λέξη στο στ. 24, 2) η φράση στο στ. 77, 3) το φαινόμενο της παρήχησης στο κείμενο και 4) η εμφάνιση της παραλλαγής, ιδιαίτερα του "τάδε λέγει ο Γιαχβέ" σε όλο το κείμενο.

Το νέο τεύχος του Théologique Évangélique

Στο νέο τεύχος του Théologie évangélique 7:2 (2008) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

• Alan R. Millard, "La Bible et l'archéologie : amies ou ennemies?", 97-104
• Alan R. Millard, "Archéologie et histoire biblique : quelques exemples", 105-115
• Henri Blocher, "Histoire, vérité et foi chrétienne", 117-134
• Matthieu Richelle, "L'épigraphie nord-ouest sémitique et son intérêt pour l'étude de l'Ancien Testament", 135-172
• Christophe Paya, "Le Nouveau Testament: démission de Dieu?", 173-202

Το νέο τεύχος του JSPs

Στο νέο τεύχος του Journal for the Study of Pseudepigrapha 18:3 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

William `CHIP' Gruen, III, "Seeking a Context for the Testament of Job", 163-179

Είναι γενικά αποδεκτό ότι η Διαθήκη του Ιώβ είναι μία επεξεργασία του υλικού του κανονικού βιβλίου του Ιώβ. Ωστόσο δεν υπάρχει η ίδια συμφωνία σχετικά με το πού ή πότε συντάχθηκε αυτό το ψευδεπίγραφο κείμενο και γιατί η σύγκρουση μεταξύ Ιώβ και Σατανά τέθηκε σε ένα νέο πλαίσιο. Αντί να προσφέρει ο Θεός τον Ιώβ για να δοκιμαστεί από τον Σατανά, ο Ιώβ αγωνίζεται με ενεργητικότητα εναντίον του Σατανά και καταβάλλει το πρώτο κτύπημα καταστρέφοντας έναν ειδωλολατρικό ναό. Στόχος του άρθρου είναι να τοποθετήσει τη Διαθήκη του Ιώβ στη ρωμαϊκή Αίγυπτου των αρχών του 2ου αι. Ειδικότερα εντάσσει το επεισόδιο της καταστροφής του ναού μέσα στη γενικότερη συνάφεια του φαινομένου της θρησκευτικής βίας της ΝΑ Μεσογείου. Υποστηρίζετια ότι η επανάσταση της ιουδαϊκής Διασποράς κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Τραϊανού ίσως υπήρξε η πηγή έμπνευσης για τα πρώτα 27 κεφάλαια του βιβλίου.

David C. Mitchell, "A Dying and Rising Josephite Messiah in 4Q372", 181-205

Στο άρθρο παρουσιάζονται η δυσκολίες που υπάρχουν όσον αφορά την επικρατούσα ερμηνεία του 4Q372, η οποία θεωρεί ότι το κείμενο αναφέρεται στην πτώση του Βόρειου Βασιλείου. Στη μελέτη υποστηρίζεται ότι η μορφή του Ιωσήφ στο 4Q372 φαίνεται να είναι ένας δίκαιος βασιλιάς ή "εσχατολογικός πατριάρχης" που παραθέτει στην επιθανάτια κλίνη του τους Ψαλμούς 89 και 22, όπως ο πάσχων Μεσσίας Εφραίμ στην like Pesikta Rabbati 36-37. Υποστηρίζεται επίσης ότι 4Q372 δεν ανήκει στο φιλολογικό είδος της ιστορίας αλλά σε εκείνο της προφητείας, μία θέση που υποστηρίζεται από τους ρηματικούς τύπους. Μία τέτοια ερμηνεία έχει συνέπειες για τη χρονολόγηση του Μεσσίας Ιωσήφ.

Helen R. Jacobus, "The Curse of Cainan (Jub. 8.1-5): Genealogies in Genesis 5 and Genesis 11 and a Mathematical Pattern", 207-232

Στη μελέτη υποστηρίζεται ότι ο Καϊνάν (Ο' Γεν 10,24. 11,12 [Ο' Α] 1 Χρον 1,18. Ιωβ 8,1-5. Λκ 3,36-37), ο 13ος πατριάρχης μετρώντας από τον Αδάμ στο γενεαλογικό πίνακα στο μασωριτικό κείμενο (ΜΤ) και τη Σαμαριτανική Πεντάτευχο (SP) ήταν γνωστός στους συγγραφείς του Πρωτο-ΜΤ και του Πρωτο-SP. Με τη βοήθεια της κειμενικής και χρονογενεαλογικής ανάλυσης, συγκεντρώνονται τα στοιχεία εκείνα που καταδεικνούον ότι η 13η γενεά από τη γενιά του Αδάμ πρέπει να αντιμετωπίσει μία κατάρα. Ένας αριθμητικός έλεγχος των ποικίλων χρονογενεαλογικών δεδομένων στα Γεν 5 και Γεν 11 στα ΜΤ, SP, Ο΄ Βατικάνειο (Β), Ο΄ Αλεξανδρινό (Α) και την Peshitta καταδεικνύει ότι η γενιές και η "γέννηση" των γενιών από τους προγόνους δημιουργεί ένα μαθηματικό μοντέλο ενσωματωμένο στην αφήγηση. Φαίνεται ότι τα διαφορετικά δεδομένα στα κείμενα συντάχθηκαν από την ίδια μαθηματική σχολή Ιουδαίων ίσως στην Παλαιστίνη και στην Αλεξάνδρεια. Το αριθμητικό παράδειγμα λαμβάνει υπόψη του και την παρουσία του Καϊνάν στους Ο΄ Α και Ο΄ Β και την απουσία του στο πρωτο-ΜΤ, πρωτο-SP και στην Πεσιτώ. Είναι πιθανό οι χρονογενεαλογίες στα Γεν 5 και 11 να μπορούν να χρονολογηθούν μετά τη σύνταξη της Γένεσης των Ο΄ στον 3ο αι. π.Χ. και το σχίσμα μεταξύ των Σαμαρειτών και των Ιουδαίων κατά το 2ο αι. π.Χ.

Daniel C. Olson, "'Enoch and the Son of Man' Revisited: Further Reflections on the Text and Translation of 1 Enoch 70.1-2", 233-240

Το άρθρο είναι η απάντηση στην κριτική που ασκήθηκε στο άρθρο του συγγραφέα στα 1998 'Enoch and the Son of Man in the Epilogue of the Parables' (JSP 18:27-38). Ο συγγραφέας συμφωνεί με τους επικριτες του ότι η κατάλληλη κειμενική βάση για το 1 Ενώχ 70,1-2 δε μπορεί να καθοριστεί μόνο από τη μαρτυρία των χειρογράφων και είναι πρόθυμος να διαφοροποιήσει ελαφρά την προτεινόμενη από αυτόν μετάφραση του κειμένου. Κατά τα άλλα στο άρθρο υποστηρίζεται η αρχική μετάφραση αυτών των στίχων έναντι της κριτικής του Michael Knibb και των εναλλακτικών μεταφράσεων των George Nickelsburg και james VanderKam. Παρουσιάζονται και νέα στοιχεία (ένα κοπτικό απόκρυφο του Ενώχ) και καινούργια φιλολογικά και γλωσσολογικά επιχειρήματα, τα οποία επιβεβαιώνουν την αρχική μετάφραση του συγγραφέα.

S. Bacchiocci: η Κυριακή στον αρχέγονο Χριστιανισμό

Ο Antonio Lombatti έχει αναρτήσει στο ιστολόγιό του σε μορφή pdf ένα άρθρο του Samuele Bacchiocchi για τον εορτασμό της Κυριακής στον αρχέγονο στο περιοδικό Biblical Archaeology Review του 1978. Για να διαβάσετε το άρθρο τοου, πατήστε εδώ.

O Bacchiocchi υπήρξε ο συγγραφέας του βιβλίου From Sabbath to Sunday: A Historical Investigation of the Rise of Sunday Observance in Early Christianity. Πατώντας εδώ, μπορείτε να διαβάσετε τέσσερα κεφάλαια του συγκεκριμένου βιβλίου.

Klauck: Die apokryphe Bibel (15)

Τα Ψευδοκλημέντια κείμενα: η αντιπαράθεση Πέτρου και Σίμωνα Μάγου

Το θέμα του αγώνα ενός κακού κι ενός καλού μάγου είναι γνωστό από τα αρχαία χρόνια έως και σήμερα (βλ. τους Saruman και Gandalf στον «Άρχοντα των δακτυλιδιών» ή τους Dumbledore και Voldemort στον Harry Potter).
Παρόμοιες αντιπαραθέσεις βρίσκουμε και στη Βίβλο: ο Μωυσής αντιμετωπίζει τους Αιγύπτιους μάγους (Εξ 7-8) ή ο Παύλος τον Βαριησού (Πρξ 13). Ένα άλλο τέτοιο ενδιαφέρον ζευγάρι είναι ο Πέτρος και ο Σίμων ο Μάγος. Η αντιπαράθεσή τους παρουσιάζεται στα Ψευδοκλημέντια κείμενα.

Ι. Η μορφή του Σίμωνα του Μάγου σε χριστιανικά κείμενα πριν τα Ψευδοκλημέντια κείμενα
- Για πρώτη φορά ο Σίμων απαντά στο Πρξ 8,1-24. Σύμφωνα με την κατακλείδα της αφήγησης το μέλλον του Σίμωνα παραμένει εσκεμμένα ανοικτό. Ο Σίμων μπορεί να αποτελέσει για τους χριστιανούς παράδειγμα του τι συμβαίνει, όταν κανείς συμβιβαστεί με το συγκρητιστικό περιβάλλον. Στο κείμενο των Πρξ δεν υπάρχουν ίχνη του γνωστικού Σίμωνα ή του αυτοχαρακτηρισμού του ως «η μεγάλη δύναμη του Θεού» (όπως αυτός απαντά στα Ψευδοκλημέντια κείμενα).
- στη μεταγενέστερη χριστιανική γραμματεία ο Σίμων θεωρείται ο πατέρας όλων των αιρέσεων και του Γνωστικισμού. Σύμφωνα με τον Ιουστίνο ο Σίμων καταγόταν από τη Σαμάρεια, διέθετε δαιμονικές δυνάμεις κι έδρασε στη Ρώμη (Απολογία 26,2). Ο Ειρηναίος τον θεωρεί γνωστικό (Κατά αιρέσεων Ι 23,1-4).
- στις Πράξεις του Πέτρου (Αctus Vercellenses) o Πέτρος αντιμετωπίζει τον Σίμωνα με λόγια και θαύματα και τελικά τον οδηγεί στο θάνατο.

ΙΙ. Τα Ψευδοκλημέντια κείμενα
Τα κείμενα αυτά προσέλκυσαν το ενδιαφέρον κυρίως των εκπροσώπων της Σχολής της Τυβίγγης εξαιτίας της εχθρικής προς τον Παύλο στάσης τους αλλά και διότι θεωρήθηκαν μάρτυρες ενός χαμένου σήμερα ιουδαιοχριστιανισμού.
Πήραν το όνομά τους από τον Κλήμεντα, ο οποίος θεωρείται πρώτος ή τρίτος διάδοχος του Πέτρου στη Ρώμη (το χαρακτηρισμό τους ως «ψευδή» από το γεγονός ότι η έρευνα δεν τα θεωρεί γνήσια έργα του). Σύμφωνα με το κείμενο ο Κλήμης συνόδευσε τον Πέτρο στη δεκαετία του 30 ή του 40 του 1ου αι. μ.Χ. στην Παλαιστίνη και Συρία. Διασώζονται δύο εκδοχές αυτών των κειμένων: οι Ομιλίες και οι Αναγνωρισμοί. Και οι δύο συντάχθηκαν κατά τον 4ο αι. στη Συρία. Οι Ομιλίες διασώζονται σε δύο ελληνικά χειρόγραφα, οι Αναγνωρισμοί στη λατινική μετάφραση του Rufinus. Οι Ομιλίες οφείλουν το όνομά τους στο γεγονός ότι περιέχουν κυρίως διαλόγους και διδασκαλίες του Πέτρου. Οι Αναγνωρισμοί είναι περισσότερο μία αφήγηση που συνδυάζει στοιχεία αρχαίου μυθιστορήματος. Ο Κ. θεωρεί ότι τα δύο αυτά κείμενα χρησιμοποιούν, το καθένα ανεξάρτητα από το άλλο, την ίδια γραπτή πηγή κι αυτό εξηγεί τις μεγάλες ομοιότητες μεταξύ τους. Ως μία πιθανή τέτοια πηγή θεωρείται το αρχαίο κείμενο Περίοδοι Πέτρου, που συντάχθηκε στη Συρία κατά τα 220-230 μ.Χ. Οι Αναγνωρισμοί διατήρησαν πιθανόν τα αφηγηματικά τμήματα αυτού του χαμένου σήμερα κειμένου, ενώ οι Ομιλίες τη διδασκαλία του.

ΙΙΙ. Σίμων ο Μάγος και Σίμων Πέτρος στις Ομιλίες
Στη βάση της πλοκής του έργου βρίσκεται η διδασκαλία για τις συζυγίες: όλα στον κόσμο μπορούν να οργανωθούν σε αντιθετικά ζεύγη, το κατώτερο προηγείται του ανώτερου και σημαντικότερου. Έτσι ο Σίμων ο Μάγος και ο Σίμων Πέτρος είναι δεμένοι σε ένα ζεύγος (αυτό υπαινίσσεται και το κοινό όνομά τους): ο ψευδοπροφήτης Σίμων εμφανίζεται πρώτος και ο Πέτρος έρχεται ως αληθινός προφήτης στη συνέχεια. Στις Ομιλίες παρουσιάζονται οι διάλογοι μεταξύ του Μάγου και του Πέτρου για διάφορα θεολογικά ζητήματα, όπως η μοναρχία του Θεού, ο τρόπος κατανόησης της Γραφής, το πραγματικό περιεχόμενο της αποκάλυψης, ποιος είναι ο πραγματικός Θεός, η προέλευση και φύση του κακού. Παράλληλα με τους διαλόγους παρουσιάζεται η ιστορία της οικογένειας του Κλήμεντος, η επανένωσή της και η μεταστροφή της στο χριστιανισμό, θέματα που αναπτύσσονται διεξοδικότερα στους Αναγνωρισμούς. Στις Ομιλίες ο Σίμων ο Μάγος παρουσιάζεται ως ένα τμήμα εκείνης της δύναμης που θέλει να πράξει κακό και τελικά πράττει καλό. Ταυτόχρονα η οικογένεια του Κλήμεντος λειτουργεί ως παράδειγμα κάθε χριστιανικής κοινότητας, η οποία δε μπορεί να αποδεσμευθεί από την καταστροφική επίδραση του μάγου Σίμωνα παρά μόνο με την καθοδήγηση ενός αξιόπιστου ποιμένα όπως είναι ο Πέτρος.

IV. Ο Μάγος Σίμων και ο Σίμων Πέτρος στους Αναγνωρισμούς
Σε αυτό το έργο διασώζεται μία επισκόπηση της ιστορίας της σωτηρίας μέσα από μία ιουδαιοχριστιανική οπτική, την οποία δε βρίσκουμε στις Ομιλίες. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η έμμεση ταύτιση του Μάγου με τον Παύλο. Οι θεολογικές συζητήσεις, που λαμβάνουν χώρα στην Καισάρεια, έχουν τα ίδια περίπου θέματα όπως και οι Ομιλίες κι είναι συγκεντρωμένες στα βιβλία 2 και 3, ενώ το υπόλοιπο έργο είναι η ιστορία της οικογένειας του Κλήμεντος.

Ένα ενδιαφέρον ερώτημα στην έρευνα είναι το ποιο πρόσωπο μπορεί να κρύβεται πίσω από τον Μάγο Σίμωνα. Έχουν δοθεί διάφορες απαντήσεις: ο Παύλος, ο Μαρκίων και η θεολογία του, ο γνωστικός Σίμων και ο μάγος των Πράξεων. Σύμφωνα με τον Κ. όλα αυτές οι ερμηνείες είναι μόνο επιμέρους πλευρές της μορφής του Σίμωνα μέσα στα Ψευδοκλημέντια κείμενα και ίσως συνδέονται με συγκεκριμένες στιγμές της σύνθεσης των δύο έργων. Ο Σίμων αντιπροσωπεύει ακόμη τη ρητορική, τη διαλεκτική, τη φιλοσοφία κι άλλα στοιχεία της ελληνικής παιδείας αλλά και την αστρολογία, την ειδωλολατρία και τον πολυθεϊσμό. Τις περισσότερες από αυτές (εκτός από τις τελευταίες) τις υιοθέτησε και η χριστιανική πλευρά. Ο Κ. παραθέτει την θέση του Beyschlag (ZThK 68 [ 1971] 425) ότι «αυτό που βίωσε η αρχαία Εκκλησία στο πρόσωπο του Μάγου Σίμωνα δεν ήταν η απειλητικής σκιάς του μάγου, ο οποίος αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, αλλά τις δικές της σκιές, που η ίδια δεν ανεχόταν και δαιμονομοποίησε». Γι’ αυτό ο Κ. θεωρεί ότι ο Σίμων ομοιάζει κατά πολύ στον Ιούδα Ισκαριώτη.
Κλείνοντας την παρουσίαση των δύο αυτών κειμένων ο Κ. παρουσιάζει παραδείγματα για τους τρόπους, με τους οποίους αυτά επηρέασαν άλλα κείμενα στη Δύση: το όνομα του Dr. Faustus είναι εμπνευσμένο από τα Ψευδοκλημέντια. Αυτός ο ήρωας φέρει στοιχεία του Μάγου Σίμωνα και του πατέρα του Κλήμεντα, Φαύστου. Επίσης και η μορφή του Μεφιστοφελή παρουσιάζει ομοιότητες με τη μορφή του Μάγου.