Διάλεξη του Mark Nanos για τον Παύλο και το Νόμο

Από το ιστολόγιο του N.T. Wrong πληροφορούμαστε για την ανάρτηση στην ιστοσελίδα του Mark Nanos της διάλεξής του για τη στάση του Παύλου απέναντι στο Νόμο. Για να διαβάσετε το κείμενό της, πατήστε επάνω στον τίτλο που ακολουθεί:

‘The Myth of the Law-Free Paul Standing Between Christians and Jews.’

Γραπτή και προφορική παράδοση

Όπως αναφέραμε σε προηγούμενη σημερινή ανάρτηση ένα θέμα που απασχόλησε τα ιστολόγια χθες ήταν το θέμα της προφορικής και γραπτής παράδοσης και αυτό της κοινωνικής μνήμης. Πρόκειται για θέματα, τα οποία απασχολούν τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα μέσα στο πλαίσιο της γενικότερης συζήτησης για τον ιστορικό Ιησού.

Η April DeConick δημοσίευσε χθες ένα κείμενο, το οποίο σχολιάζει τις εργασίες της συνεδρίας Cross and Diversity in early Christianity του SBL του περασμένου Νοεμβρίου. Στο θέμα επανήλθε σήμερα με δύο ακόμη αναρτήσεις. Τις θέσεις της σχολίασαν στα δικά τους ιστολόγια οι Mark Goodacre και N.T. Wrong.

Η DeConick στην πρώτη της ανάρτηση συζητά τα εξής σημεία:

α) η ανθρώπινη μνήμη διαδραμάτισε ένα σημαντικό ρόλο στις παραδόσεις για τον Ιησού

β) θα πρέπει να εξετασθεί ο τρόπος με τον οποίο γινόταν η σύνθεση του υλικού σε έναν κόσμο, όπου το επίπεδο του αλφαβητισμού ήταν ιδιαίτερα χαμηλό και όπου η προφορικότητα κυριαρχούσε και στο γραπτό κόσμο και στις πρακτικές γραφής

γ) ο μόνος τρόπος για να έχουμε κατά λέξη 100% τα λόγια του Ιησού είναι να του τα υπαγόρευε και το κείμενο αυτό να αντιγραφόταν χωρίς καθόλου λάθη όλες τις επόμενες φορές. Ή κάποιος με καλή μνήμη να τα μετέφερε αμέσως σε κάποιον με ακριβώς την ίδια καλή μνήμη και η μεταβίβαση από κει και πέρα να γινόταν χωρίς λάθη

δ) κι αν ακόμη υποθέσουμε ότι ο Ιησούς δίδαξε στους μαθητές του κείμενα που έπρεπε να απομνημονεύσουν (κάτι που δε μπορεί να αποδειχθεί), και σε αυτήν την περίπτωση η απομνημόνευση δε γινόταν κατά λέξη, αλλά απομνημονευόταν το κεντρικό νόημα και κάποιες λέξεις που μπορούσαν να βοηθήσουν στην επανάληψη του κειμένου

ε) ο τρόπος που λειτουργούσε η απομνημόνευση στην αρχαιότητα ήταν πολύ διαφορετικός από το δικό μας, αφού σήμερα η απομνημόνευση συνδέεται άμεσα με το γραπτό κείμενο

στ) στην κατανόηση του τρόπου που λειτουργούσε η μνήμη σε αυτούς τους πολιτισμούς είναι καλό να λάβουμε υπόψη μας τα πορίσματα της γνωσιολογικής ψυχολογίας

ζ) χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Ευαγγελίου του Θωμά, όπου συχνά παρατίθενται η αρχή και το τέλος μίας παραβολής όχι όμως και το μεσαία τμήμα, πράγμα που συχνά την καθιστά ακατανόητη. Το φαινόμενο αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί με τη βοήθεια των πορισμάτων για την προφορικότητα και για τις παραμορφώσεις της μνήμης. Πολύ πιθανόν να μην είχε ο συγγραφέας στη διάθεσή του γραπτό κείμενο αλλά να παραθέτει από μνήμης

Η DeConick παραθέτει στη συνέχεια κάποια από τα πορίσματά της για μνήμη και της παραμορφώσεις της μνήμης. Κανείς θυμάται τα κεντρικά θέματα μιας ιστορίας. Συνήθως στοιχεία χάνονται από το μεσαίο τμήμα μίας αφήγησης.

Η DeConick αναπτύσσει τα αποτελέσματα της έρευνάς της και σε μία ανάρτηση σήμερα.

Τις θέσεις της σχολίασε στο δικό του ιστολόγιο ο Mark Goodacre, ο οποίος θεωρεί το μοντέλο, το οποίο προτείνει η DeConick για να εξηγήσει τη σύνθεση του Ευαγγελίου του Θωμά ως αναπόδεικτο. Ο Goodacre θεωρεί ότι ο συγγραφέας του ευαγγελίου του Θωμά γνώριζε τα συνοπτικά ευαγγέλια, επειδή τα άκουγε να διαβάζονται κι επομένως τα γνώριζε από μνήμης. Στη συνέχεια σχολιάζει την έρευνα του F. C. Bartlett, Remembering: A Study in Social Psychology (Cambridge: Cambridge University Press, 1995; πρώτη έκδ., 1932). Ο Bartlett στήριξε τα πορίσματά του για την απώλεια του μεσαίου τμήματος μίας ιστορίας σε ένα γραπτό κείμενο, το οποίο έπρεπε η ομάδα ανθρώπων, που χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα, να απομνημονεύσει.

Ο N.T. Wrong σχολιάζοντας σήμερα το κείμενο της deConick προτείνει την εφαρμογή του μοντέλου που προτείνει η λεγόμενη "middle range theory". Στο μοντέλο αυτό εξετάζονται οι αμοιβαίες σχέσεις μεταξύ σύγχρονων αντικειμένων και των σύγχρονων πολιτισμών με σκοπό να εφαρμοσθούν αυτά τα πορίσματα στη συνέχεια στα αρχαία αντικείμενα. Μολονότι μπορούμε σήμερα να μελετήσουμε πώς χρησιμοποιούνται τα διάφορα αντικείμενα, μελετούμε μόνο τα αρχαία αντικείμενα κι όχι τη χρήση τους. Ο N.T. Wrong παρουσιάζει σχηματικά τον τρόπο που λειτουργεί αυτό το σχήμα.

Με το θέμα της προφορικότητας και του τρόπου μετάδοσης των παραδόσεων για τον Ιησού θα ασχοληθούμε και σε μελλοντικές αναρτήσεις.

Πρόσκληση για συμμετοχή σε συνέδριο αρχέγονου Χριστιανισμού και πατερικών σπουδών

Από το ιστολόγιο the homilia of budding NT scholar πληροφορούμαστε τη διοργάνωση ενός συνεδρίου για τον αρχέγονο Χριστιανισμό και τις πατερικές σπουδές στο Cambridge τον Σεπτέμβριο 2009.
Παραθέτουμε την πρόσκληση:

Faculty of Divinity
West Road
Cambridge CB3 9BS

Second British National Patristic Conference
Wednesday 9th –Friday 11th September, 2009

CALL FOR PAPERS.

We are inviting all those engaged in the research and study of early and late antique Christianity to this conference. Our aim is to acknowledge the wide variety of institutional contexts and inter-disciplinary research cultures, trajectories, questions and approaches, encompassing the history, literature, theology, practice, and material culture of the early Church, including questions of the relationship between Early Christianity and other religions, philosophies and social contexts both within the Roman Empire and across borders.The conference programme will provide opportunities for research presentation and discussion and will encourage communication and potential collaboration between participants.

The four keynote speakers are Frances Young (Birmingham), Stephen Mitchell (Exeter), Thomas Graumann (Cambridge), and Carol Harrison(Durham).

Researchers are now invited to respond to a call for papers of about 20 minutes in length, followed by discussion time.

Please provide the following information by 15th January 2009, to

Allen Brent,

alb13@hermes.cam.ac.uk

or by hard-copy to

Faculty of Divinity,

West Road,Cambridge CB3 9BS.

1. Your name and affiliation (if any),

2. Paper Title,

3. Abstract of approximately 100-150 words,

4. Brief statement of your current recent research and writing if appropriate.

We would expect to give notice of acceptances by the end of February, 2009.

There will also be Workshops for Graduate students, grouped into areas of shared interests. Students are invited to indicate their area of interest and whether they would be prepared to make a brief, five-minute presentation of their work. The closing date for such offers is 1st May.

We look forward to hearing from you for what is looking like a very well subscribed conference with some very important contributions from researchers in our fields of study.

Allen Brent

Thomas Graumann

Judith Lieu

Ιερεμίας και Ανανίας: αληθινή και ψευδής προφητεία

Στη σειρά αναρτήσεων του καθ. Claude Mariottini για την αληθινή και ψευδή προφητεία στην εποχή του Ιερεμία έχει σήμερα αναρτηθεί στο ιστολόγιό του ένα ακόμη ενδιαφέρον κείμενο σχετικά με το θέμα. Για να το διαβάσετε, πατήστε εδώ.

Ένα νέο βιβλίο για την προφορική και γραπτή παράδοση των κειμένων της αρχαιότητας

Με αφορμή τις αναρτήσεις στα ιστολόγιο των April DeConick, Mark Goodacre και Ν.T. Wrong, στα οποία θα αναφερθούμε διεξοδικά αργότερα μέσα στη μέρα, παρουσιάζουμε εδώ ένα νέο βιβλίο για την προφορική και γραπτή παράδοση των αρχαίων κειμένων και για τη φύση βιβλίων όπως ήταν το έπος του Giglamesh, τα έπη του Ομήρου ή η Βίβλος.

David M. Carr,Writing on the Tablet of the Heart. Origins of Scripture and Literature, Oxford University Press, 2008
ISBN: 9780195172973
$75.00

Περιγραφή του εκδοτικού οίκου

Στο νέο του βιβλίο ο David M. Carr πραγματεύεται ένα νέο μοντέλο για τον τρόπο παραγωγής, αναθεώρησης και πρόσληψης των αρχαίων κειμένων. Το έπος του Gilgamesh, η Ιλιάδα του Ομήρου και η Βίβλος, υποστηρίζει, ήταν κατά πρώτο και κύριο λόγο κείμενα με διδακτικό σκοπό. Η κύρια φροντίδα δεν ήταν να καταγραφούν τέτοια κείμενα επάνω σε παπύρους και όστρακα, αλλά να χαραχθούν αυτά τα κείμενα λέξη προς λέξη επάνω στις καρδιές μίας ξεχωριστής ομάδας της κοινωνίας. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου ο Carr εξετάζει τις βασικές έννοιες της προφορικότητας, της κοινωνικής μνήμης και του αλφαβητισμού και στη συνέχεια παρουσιάζει μία σύνθετη εικόνα της μέχρι σήμερα επιστημονικής έρευνας για τη γραφή και την εκπαίδευση στην αρχαία Μεσοποταμία, Αίγυπτο, Ελλάδα και Ισραήλ. Καταδεικνύει πώς αυτοί οι πολιτισμοί δημιούργησαν ελίτ διδάσκοντας σε μία ομάδα νεαρών ανθρώπων (συνήθως ανδρών) ένα σώμα αρχαίων κειμένων, τα οποία συχνά γράφονταν σε μία αρχαϊκή διάλεκτο ή σε μία ξένη γλώσσα. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία, η οποία μπορούσε να λάβει χώρα μέσα ή έξω από τη διαδικασία επίσημης εκπαίδευσης, εκλεκτά μέλη της κοινωνίας εκπαιδεύονταν να διαβάζουν, να γράφουν, να απαγγέλλουν ή να τραγουδούν μία σειρά από κείμενα και προετοιμάζονταν για την αρχηγία. Η κοσμική εκπαίδευση της ελίτ και σήμερα έχει την τάση να καλλιεργεί τη βαθιά γνώση της αρχαίας εσωτεριστικής γνώσης, ακόμη κι αν ο ορίζοντας έχει τώρα επεκταθεί πέρα από την Ιλιάδα σε μία σειρά άλλων βασικών φιλολογικών κειμένων. Επιπλέον ο Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός και το Ισλάμ έχουν δεχθεί ουσιαστική επίδραση από τις αρχαίες ιουδαϊκές πρακτικές εκπαίδευσης, οι οποίες επικεντρώνονταν στη γνώση της Βίβλου σε αντιδιαστολή προς το ελληνικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα και τον ελληνικό πολιτισμό. Αυτές οι αρχαίες μορφές εκπαίδευσης μπορούν να μας διδάξουν πολλά όχι μόνο για την εβραϊκή Βίβλο και τον αρχαίο πολιτισμό του Ισραήλ αλλά και για το πώς δημιουργήθηκαν θρησκευτικές και μη ομάδες της αρχαιότητας με το καταγράψουν στις |"καρδιές" των ανθρώπων της επόμενης γενιάς αρχαίες πολύτιμες παραδόσεις.

Διάφορα άρθρα του P.B. Payne για τη γλώσσα και τα χειρόγραφα της Κ.Δ.

Στην ιστοσελίδα του ο P.B. Payne, ειδικός στην κριτική του κειμένου της Κ.Δ., στις παραβολές και την παύλεια διδασκαλία έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα του μία σειρά από άρθρα του που δημοσιεύθηκαν σε επιστημονικά περιοδικά και τα οποία ασχολούνται με τα παραπάνω θέματα:

• Philip B. Payne, "1 Tim 2.12 and the Use of ουδε to Combine Two Elements to Express a Single Idea" New Testament Studies 54:2 (April 2008) 235-253. © 2008 Cambridge University Press.

• Philip B. Payne, "The Text-Critical Function of the Umlauts in Vaticanus, with Special Attention to 1 Corinthians 14.34-35: A Response to J. Edward Miller" Journal for the Study of the New Testament 27.1 (2004) 105-112. http://www-user.uni-bremen.de/~wie/Vaticanus/Payne-2004.pdf

• Philip B. Payne and Paul Canart, "The Originality of Text-Critical Symbols in Codex Vaticanus" Novum Testamentum XLII, 2 (2000) 105-113.

• Philip B. Payne, "Ms. 88 as Evidence for a Text Without 1 Cor 14.34-5" New Testament Studies 44 (1998) 152-158.

• Philip B. Payne, "Fuldensis, Sigla for Variants in Vaticanus, and 1 Cor 14.34-5" New Testament Studies 41 (1995) 240-262.

• Philip B. Payne, "Wild Hair and Gender Equality in 1 Cor 11:2-16." Priscilla Papers 20 number 3 (2006) 9-18.

Πηγή πληροφ.: Εvangelical Textual Criticism Blog

Το νέο τεύχος του Biblische Notizen

Στο νέο τεύχος του Biblische Notizen 139 (2008) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Robert D. Miller II, "The Israelite Covenant in Ancient Near Eastern Context", 5-18

Ένα μεγάλο μέρος της έρευνας για τη διαθήκη του Ισραήλ επικεντρώνεται στις ομοιότητες με τις συνθήκες στην αρχαία Εγγύς Ανατολή. Στο παρόν άρθρο υποστηρίζεται αντίθετα ότι η βιβλική διαθήκη έχει περισσότερες ομοιότητες με κείμενα τα οποία συντάχθηκαν από κράτη-υποτελή στη νεο-Ασσυριακή αυτοκρατορία. Το καλύτερο παράδειγμα είναι η επιγραφή Barrakab από την αρχαία Samal. Έχει υποστηριχθεί ότι σε αυτήν την επιγραφή γίνεται χρήση της νεο-ασσυριακής προπαγάνδας, η οποία υιοθετήθηκε από τους Ισραηλίτες και μετασχηματίσθηκε για να δηλώσει τη σχέση του Ισραήλ με το Γιαχβέ.

Erasmus Gass, "Modes of Divine Communication in the Balaam Narrative", 19-38
Στην τελική της μορφή η αφήγηση για τον Βαλαάμ αναφέρεται έμμεσα σε μία από διαφορετικά θέματα που συνδέονται με το θεϊκό τρόπο επικοινωνίας. Ο Βαλαάμ έρχεται σε επαφή με τη σφαίρα του θείου μέσω μίας συνάντησης με το Θεό και τον απεσταλμένο του Θεού, μέσω ενός ακούσματος, της μελέτης των οιωνών και τέλος μέσω ενός "πραγματικού" οράματος. Επομένως υπάρχει μία συγκεκριμένη πρόοδος και δυναμική στον τρόπο που ο Βαλαάμ λαμβάνει το μήνυμα του Θεού. Γενικά ο Βαλαάμ παρουσιάζεται ως ένα μάντης που μπορεί να προφητεύει το μέλλον, αν και ως μάγος δεν είναι σε θέση να χειραγωγήσει τη θέληση του Θεού. Αυτή είναι η καταστροφική παρανόηση που κάνει ο Βαλάκ. Έτσι η αφήγηση για τον Βαλαάμ έχει ως θέμα της την ορθή κατανόηση του Θεού. Ένα τελευταίο θέμα είναι να καταδειχθεί ότι η θέληση του Θεού είναι αμετάβλητη κι ότι ένας αληθινός προφήτης μπορεί να μιλήσει μόνο γι' αυτό που του έχει αποκαλύψει ο Θεός.

Johannes Marböck, "Mit Hand und Herz. Der schriftgelehrte Weise und das Handwerk in Sir 38,24-34", 39-60
Στο άρθρο αναπτύσσεται το θέμα του πρώτου μέρους του δίπτυχου για το σοφό γραμματέα. Αρχικά δίνεται μία συνολική εικόνα για τη θέση των τεχνιτών στο ελληνιστικό περιβάλλον του Ben Sira και με τη βοήθεια του Σειρ 38,24-34 παρουσιάζεται η θέση των τεχνιτών στην Ιερουσαλήμ. Από την παρουσίαση προκύπτει ότι δεν υπάρχει υποτίμηση ή περιφρόνηση της χειρωνακτικής εργασίας. Ο Σειράχ τονίζει την άποψή του για τη διπλή όψη της εργασίας (πρβλ. 39,21-34)και τη σπουδαιότητα τόσο των γραμματέων όσο και των τεχνιτών για την κοινωνία της εποχής του. Η εκτίμηση της χειρωνακτικής εργασίας δε θα πρέπει να εξετασθεί ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση του σοφού γραμματέα ανάμεσα στους τεχνίτες και τις ανώτερες τάξεις στην κοινωνία της εποχής. Ο Ben Sira βεβαιώνει την προσπάθεια να δημιουργηθεί μία νέα τάξη γραμματέων ανάμεσα στους χειρώνακτες, τους υπαλλήλους του κράτους και την ανώτερη τάξη και την απόπειρα θεολογικής τεκμηρίωσής της.

Martin Leuenberger, "Blessing in Text and Picture in Israel and the Levant. A Comparative Case Study on the Representation of Blessing in Hirbet el-Qom and on the Stela of Yehiawmilk of Byblos, Teil 1", 61-77

Armin Lange, "Your Daughters Do Not Give to Their Sons and Their Daughters Do Not Take for Your Sons (Ezra 9,12). Intermarriage in Ezra 9-10 and in the Pre-Maccabean Dead Sea Scrolls, Teil 2", 79-98
Η αρχαία ιουδαϊκή φιλολογία και κυρίως τα προμακκαβαϊκά κείμενα από τη βιβλιοθήκη του Κουμράν επιτρέπουν μια καλύτερη κατανόηση των μεταρρυθμίσεων του Έσδρα σχετικά με το γάμο και της ερμηνείας τους από το τελικό στάδιο του βιβλίου των Έσδρα / Νεεμία. Το μέτρο του Έσδρα για αναγκαστικά διαζύγια σε ευρεία κλίμακα είναι μοναδικό στην εποχή του Ιουδαϊσμού του Δεύτερου Ναού και αυτή η μοναδικότητά του συνηγορεί υπέρ της ιστορικότητας του γεγονότος. Οι μεταρρυθμίσεις του Έσδρα, όσον αφορά στο γάμο, φαίνεται να έχουν ως κίνητρό τους μία εκδημοκρατικοποίηση των απαγορεύσεων για μεικτούς γάμους στις τάξεις των ιερέων. Λαμβάνοντας υπόψη τον αναγκαστικό εξελληνισμό του πτολεμαϊκού Yehud η τελική αναθεώρηση του βιβλίου Έσδρα/Νεεμία φαίνεται να κατανοεί τις σχετικές μεταρρυθμίσεις του Έσδρα ως τον αγώνα για τη διατήρηση της θρησκευτικής και πολιτιστικής ταυτότητας του Ισραήλ.

Herbert Migsch, "Das unvollständig negierte modale pseudo-konsekutive Satzgefüge in der
Vulgata", 99-105

Kay Ehling, "Warum lieferte Judas Jesus aus?", 107-110
O Ιούδας παρέδωσε τον Ιησού στις ιουδαϊκές αρχές όχι γιατί απογοητεύθηκε από τον Ιησού, όσον αφορά στις μεσσιανικές του προσδοκίες. Αντίθετα ο Ιούδας φαίνεται να είχε παραδοσιακές αρχές και να είναι υπερασπιστής του Νόμου. Φαίνεται να τον απασχολεί η δήλωση του Ιησού ότι είναι ο Μεσσίας των τελευταίων ημερών της Ιερουσαλήμ και βρίσκει τη θέση του υπερβολική. Ο Ιούδας δεν ενέκρινε την αμφισβήτηση της Τορά από τον Ιησού κι αυτό τον οδήγησε τελικά να στραφεί στο Συνέδριο και να κανονίσει την παράδοση του Ιησού.

Το νέο τεύχος του Acta patristica et Byzantina

Στο νέο τεύχος του Acta Patristica et Byzantina 18 (2007) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Phil J. Botha, "A comparison between the comments on Daniel in the Syriac commentary on the Diatessaron and the Syriac Commentary on Daniel", 1-13
• Elma M. Cornelius, "The blood of Jesus and the blood of the Lamb : a study of the "taurobolium" and the New Testament", 32-42
• Pieter G. DeVilliers, "Divine and human love in the Revelation of John", 43-59
• Eben Scheffler, "The meaning of Jesus' death : the letter to the Hebrews and Luke's Gospel compared", 145-165
• B. Snodderly, -Dirk G. van der Merwe, "Status degradation in First John : social scientific and literary perspectives", 179-213
• Andreas H. Snyman, "A new perspective on Paul's rhetorical strategy in Philippians", 214-230
• Dirk G. van der Merwe, "Experiencing fellowship with God" according to 1 John 1:5-2:28 : dealing with the change in social behaviour", 231-262
• Jan G. van der Watt, "The Father shows the Son everything : the imagery of education in John 5:19-23", 263-276

Ένα νέο βιβλίο για την Έφεσο και την Αποκάλυψη

Ένα νέο βιβλίο για την αρχαία Έφεσο και την Αποκάλυψη κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Peeters:

S. Witeschek, Ephesische Enthüllungen 1. Frühe Christen in einer antiken Großstadt. Zugleich ein Beitrag zur Frage nach den Kontexten der Johannesapokalypse, (Biblical Tools and Studies 6), Peeters 2008
ISBN: 978-90-429-2108-5
76 EURO

Περίληψη του εκδοτικού οίκου

Μία από τις επτά εκκλησίες, στις οποίες ο Ιωάννης έστειλε την Αποκάλυψή του ήταν αυτή της Εφέσου. Ωστόσο η Αποκάλυψη δεν είναι το μόνο βιβλίο της Κ.Δ., το οποίο συνδέεται με την Έφεσο. Και στο Corpus Paulinum και στις Πράξεις η πόλη παίζει ένα σημαντικό ρόλο, αν και πολλά ζητήματα σχετικά με τη σύνδεση παραμένουν ανοικτά. Σήμερα έχουμε μία καλή γνώση της αρχαίας Εφέσου μέσω των ανασκαφών και των επιγραφών. Γενικά όμως η σύνδεση της αρχαίας ιστορίας με την ερμηνευτική είναι σπάνια. Το παρόν βιβλίο είναι το πρώτο μέρος μίας μελέτης της Αποκάλυψης μέσα στο πλαίσιο της τοπικής ιστορίας συγκεκριμένης πόλης. Συνδέει ισότιμα διαπιστώσεις της αρχαίας ιστορίας και της ερμηνευτικής για την Έφεσο και την αρχαία χριστιανική κοινότητα αυτής της πόλης. Γύρω στο 100 μ.Χ. υπήρχαν στην πόλη διάφορες χριστιανικές κοινότητες των οποίων κείμενα -όπως το διπλό έργο του Λουκά- έχουν συμπεριληφθεί στον κανόνα της Κ.Δ. Με την παρούσα μελέτη καταβάλλεται η προσπάθεια να φωτισθεί το ελληνιστικό, το ιουδαϊκό και το χριστιανικό υπόβαθρο των παραληπτών της Αποκάλυψης.

H.-J. Klauck: Die apokryphe Bibel (1)

Όπως είχαμε ανακοινώσει σε παλαιότερη ανάρτηση του Νοεμβρίου κατά το μήνα Δεκέμβριο θα παρουσιάσουμε περιλήψεις του νέου βιβλίου του καθηγητή της Κ.Δ. H.-J. Klauck, Die apokryphe Bibel, 2008. Στο νέο του αυτό βιβλίο, το οποίο περιέχει τις διαλέξεις του στη σειρά Tria-Corda (Ιούνιος 2007) στο Πανεπιστήμιο της Jena, παρουσιάζονται διεξοδικά ορισμένα από τα λεγόμενα απόκρυφα κείμενα της Κ.Δ. (ανάμεσά τους το ευαγγέλιο του Ιούδα και εκείνο του Θωμά, η αποκάλυψη του Παύλου και η αλληλογραφία του με τον Σενέκα κ.ά.). Ο συγγραφέας ονομάζει αυτές τις παρουσιάσεις ως "Fallstudien" (case-studies).

Στη σημερινή ανάρτηση θα δώσουμε την περίληψη της εισαγωγής του βιβλίου.

Στην αρχή της εισαγωγής ο Klauck θέτει δύο ερωτήματα: α) τι είναι τα απόκρυφα κείμενα και β) ποια κείμενα συνιστούν την "απόκρυφη Βίβλο".

Στο πρώτο μέρος της εισαγωγής ο Klauck συζητά την ορολογία, η οποία σήμερα χρησιμοποιείται και καταδεικνύει τα προβλήματά της.

Τόσο οι Ορθόδοξοι όσο και οι Ρωμαιοκαθολικοί χρησιμοποιούν τη μετάφραση των Ο΄, στην οποία περιλαμβάνονται βιβλία, τα οποία δεν υπάρχουν στον ιουδαϊκό κανόνα της Π.Δ. Οι ευαγγελικοί πάλι έχουν υιοθετήσει αυτόν τον ιουδαϊκο κανόνα, τα "δευτεροκανονικά" επομένως βιβλία τα ονομάζουν "απόκρυφα της Π.Δ.". Τα ιουδαϊκά κείμενα που δεν περιλαμβάνονται στην Π.Δ. και τα οποία προέρχονται κυρίως από την ελληνιστική εποχή κι εξής ονομάζονται "ψευδεπίγραφα". Ο Klauck παρατηρεί ότι αυτός ο όρος δεν είναι επιτυχής τουλάχιστον για όλα τα βιβλία (μπορεί να ισχύει π.χ. για το Δ΄ Έσδρα ή την Αποκάλυψη του Βαρούχ όχι όμως για το Δ΄ Μακκαβαίων ή το βιβλίο Ιωσήφ και Ασενέθ). Το χαρακτηρισμό τους τον οφείλουν στον J.A. Fabricius (1713).

Στη συνέχεια ο συγγραφέας ασχολείται με το θέμα των χριστιανικών αποκρύφων. Παρατηρεί ότι σε κάποια έργα, τα οποία χαρακτηρίζονται ως ψευδεπίγραφα της Π.Δ. (π.χ. Οι Διαθήκες των 12 Πατριαρχών, Ανάληψη Ησαΐα κτλ.), είναι δύσκολο να γίνει διάκριση μεταξύ ιουδαϊκών και χριστιανικών στοιχείων και αναρωτιέται μήπως θα ήταν καλύτερο να χαρακτηρισθούν ως χριστιανικά απόκρυφα.

Επίσης μέσα στην πορεία της έρευνας τα κριτήρια, με τα οποία διάφορα βιβλία περιλήφθηκαν στη συλλογή των αποκρύφων, έχουν μεταβληθεί με αποτέλεσμα διάφορα βιβλία να μην θεωρούνται σήμερα πια απόκρυφα. Για παράδειγμα στην πρώτη έκδοση των Αποκρύφων της Κ.Δ. από τον Edgar Hennecke (1904) περιλαμβάνονταν τα έργα των Αποστολικών Πατέρων. Ο Klauck αναρωτιέται επίσης γιατί σήμερα από την άλλη ο Ποιμήν του Ερμά θεωρείται κείμενο των αποστολικών Πατέρων κι όχι μία απόκρυφη αρχαία χριστιανική αποκάλυψη, καθώς μάλιστα ο όρος "Αποστολικοί Πατέρες" δε φαίνεται να υπήρχε ως όρος πριν το 17ο αι. και μάλλον πρέπει να συνδεθεί με μία έκδοση του J.-B. Cotelier του 1672.

Στο δεύτερο μέρος της εισαγωγής ο Klauck τονίζει τρία στοιχεία που είναι χρήσιμα για την κατανόηση του όρου "απόκρυφα":

1) Ο όρος "απόκρυφον" μέσα στην εκκλησιαστική ιστορία κατέληξε να σημαίνει το αντίθετο από το "κανονικό" βιβλίο. Μολονότι τα απόκρυφα μοιάζουν στο φιλολογικό ύφος και στη μορφή τα κανονικά βιβλία έχουν αποκλεισθεί από τον κανόνα της Κ.Δ. Ο Klauck κάνει μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση: ο όρος κανών είναι περισσότερο μία κατηγορία της πρόσληψης κι όχι της παραγωγής αυτών των βιβλίων.

2) Σε πολλά από τα ίδια τα απόκρυφα κείμενα υπάρχει ο αυτοχαρακτηρισμός τους ως "απόκρυφα", όμως εδώ ο όρος έχει περισσότερο μία εσωτεριστική και ελιτίστικη σημασία (δηλώνει το μυστικό και σε λίγους κατανοητό κείμενο). Αργότερα ο όρος εξελίχθηκε να σημαίνει το "μη γνήσιο", το "μη κανονικό".

3) Τα απόκρυφα κείμενα γνώρισαν μία μεγάλη δημοτικότητα κατά τον 20ο και 21ο αιώνα και μάλιστα στο πλαίσιο της λεγόμενης ερμηνευτικής της υποψίας. Ιδιαίτερα η αμερικανική κοινωνία εκδηλώνει ένα μεγάλο ενδιαφέρον για κάθε είδους θεωρία συνωμοσίας. Έτσι τη θέση των κανονικών βιβλίων παίρνουν τα απόκρυφα, κάτι που ορισμένοι ερευνητές βρίσκουν σωστό.

Για την επιστήμη παραμένει το δύσκολο έργο να εξετάσει με προσοχή αυτά τα κείμενα, να σπείρει συχνά αμφιβολίες και κυρίως να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των κειμένων.