Πέτρα: η αινιγματική πόλη της Αραβικής ερήμου / Petra: The Enigmatic City of the Arabian Desert

Στο ιστολόγιο Bible History Daily (Biblical Archaeology Review) ο Glenn J. Corbett, ειδικός στην αρχαιολογία της προϊσλαμικής Αραβίας, μας ξεναγεί στην αρχαία Πέτρα, την εντυπωσιακή πρωτεύουσα των Ναβαταίων στη σημερινή Ιορδανία.

Οι Ναβαταίοι ξεκίνησαν ως νομαδικός αραβικός λαός κατά την περσική περίοδο (539-332 π.Χ.) και σταδιακά εξελίχθηκαν σε μια από τις πιο ακμάζουσες δυνάμεις της περιοχής, ελέγχοντας το εμπόριο λιβανιού και σμύρνας από τη νότια Αραβία ως τη Μεσόγειο. Ως τον 1ο αιώνα π.Χ. η Πέτρα είχε γίνει μια πλήρως ανεπτυγμένη πρωτεύουσα, αντίπαλη της Ιερουσαλήμ του Ηρώδη.

Αυτό που κάνει τους Ναβαταίους ιδιαίτερα ενδιαφέροντες είναι ο διπλός χαρακτήρας του πολιτισμού τους: αφενός, η ελληνιστική αρχιτεκτονική — λαξευτές προσόψεις, θέατρο, κολοσσαία ναοδομία, τοιχογραφίες πομπηιανού τύπου — αφετέρου, η αυθεντικά τοπική παράδοση, με υπαίθρια ιερά σε υψώματα, λιτές στήλες (betyls) ως αναπαραστάσεις των θεοτήτων τους και η λατρεία του Δουσάρη και της αλ-Ούζζα. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η υδραυλική μηχανική τους: υδραγωγεία, σωληνώσεις και φράγματα που εκμεταλλεύονταν κάθε φυσική πηγή και χειμερινή βροχή.

Η ακμή της Πέτρας δεν κράτησε πολύ. Το 106 μ.Χ. η Ναβατία προσαρτήθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και, αν και η πόλη συνέχισε να ακμάζει για αρκετές δεκαετίες, η παρακμή του εμπορίου και ο καταστροφικός σεισμός του 363 μ.Χ. σήμαναν τη σταδιακή εγκατάλειψή της.

Για τον μελετητή της Καινής Διαθήκης, οι Ναβαταίοι αποτελούν σημαντικό μέρος του ιστορικού πλαισίου: ο βασιλιάς Αρέτας Δ' (9 π.Χ. – 40 μ.Χ.), στον οποίο αποδίδεται το περίφημο Khazneh ("Θησαυρός"), αναφέρεται ρητά στην 2 Κορ 11:32. Η Πέτρα δεν είναι “μία” ιστορία αλλά πολλές: ναβαταϊκή, ρωμαϊκή, και μια πορεία μετασχηματισμών στη μακρά διάρκεια της ζωής της. Μας υπενθυμίζει, επίσης, ότι η περιφέρεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας δεν είναι στατική· αλλάζει πολιτικά καθεστώτα, διοικητική δομή και πρακτικές, πληθυσμούς και τελικά τους όρους μέσα από τους οποίους εκφράζονται οι κοινότητες και οι ταυτότητές τους. 

"Solving the Enigma of Petra and the Nabataeans"

Βιβλιογραφία

• BAS, “OnSite: Petra” (χρήσιμο για οπτικό υλικό/συνοπτικό πλαίσιο).
• The Metropolitan Museum of Art, “Nabataean Kingdom and Petra” (σύντομο ιστορικό πλαίσιο).
• Smarthistory, “Petra: the rose red city of the Nabataeans” (συνοπτικά για 106 μ.Χ. και ιστορικό πλαίσιο)
• Universes in Universe, "Petra: Legendary Nabataean Capital" (οπτικό υλικό και πληροφορίες)

--------------------------------------

On the Bible History Daily blog (Biblical Archaeology Review), Glenn J. Corbett, a specialist in the archaeology of pre-Islamic Arabia, takes us on a tour of ancient Petra, the stunning capital of the Nabataeans in modern-day Jordan.

The Nabataeans began as a nomadic Arabian people during the Persian period (539–332 BCE) and gradually evolved into one of the most thriving powers in the region, controlling the trade in frankincense and myrrh from South Arabia to the Mediterranean. By the first century BCE, Petra had become a fully developed capital, rivalling Herod's Jerusalem.

What makes the Nabataeans particularly fascinating is the dual character of their civilization: on the one hand, Hellenistic architecture — rock-cut façades, a theatre, colossal temple construction, Pompeian-style frescoes — and on the other, an authentically local tradition, with open-air sanctuaries on high places, plain standing stones (betyls) as representations of their deities, and the worship of Dushara and al-Uzza. Equally impressive is their hydraulic engineering: aqueducts, piping systems, and dams that harnessed every natural spring and winter rainfall.

Petra's heyday did not last long. In 106 CE, Nabataea was annexed by the Roman Empire, and although the city continued to flourish for several decades, the decline of trade and the devastating earthquake of 363 CE marked its gradual abandonment.

For the student of the New Testament, the Nabataeans constitute an important part of the historical backdrop: King Aretas IV (9 BCE – 40 CE), to whom the famous Khazneh ("Treasury") is attributed, is explicitly mentioned in 2 Cor 11:32. Petra is not "one" story but many: Nabataean, Roman, and a trajectory of transformations across its long lifespan. It also reminds us that the periphery of the Roman Empire is not static; it undergoes changes in political regimes, administrative structures and practices, populations, and ultimately in the very terms through which communities and their identities find expression.

"Solving the Enigma of Petra and the Nabataeans"

Further reading 

• BAS, “OnSite: Petra”  (useful visual material /  infos) 
• The Metropolitan Museum of Art, “Nabataean Kingdom and Petra” (short history).
• Smarthistory, “Petra: the rose red city of the Nabataeans”  (main for 106 CE and the historical context)
• Universes in Universe, "Petra: Legendary Nabataean Capital" (visual material and infos)

Από τον βασιλιά στο Σινά: η θεϊκή αυθεντία της Τορά / From the King to Sinai: The Torah’s Divine Authority

Στα νομικά κείμενα της αρχαίας Εγγύς Ανατολής — από τον Κώδικα του Χαμμουραμπί έως τους χεττιτικούς και ασσυριακούς νόμους — ο νόμος επικυρώνεται από τον θεό, αλλά συντάσσεται από ανθρώπους: ο βασιλιάς νομοθετεί, βέβαια, κατόπιν θείας εντολής. Η Τορά συνιστά ριζική καινοτομία: ο ίδιος ο Θεός γίνεται νομοθέτης και ο Μωυσής απλός διαμεσολαβητής του θεϊκού λόγου. Στο πλαίσιο του ERC project How God Became a Lawgiver, ο Konrad Schmid (Πανεπιστήμιο Ζυρίχης) ιχνηλατεί τους ιστορικούς παράγοντες που οδήγησαν σε αυτήν τη μετατόπιση: την κατάρρευση της μοναρχίας μετά το 586 π.Χ., την ανάγκη να θεμελιωθεί η κανονιστική ζωή της κοινότητας χωρίς τον βασιλικό θεσμό, και τη σταδιακή θεολογική εξέλιξη του Γιαχβέ από τοπική θεότητα της καταιγίδας σε κύριο όλου του κόσμου. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τορά λειτουργεί ως «φορητό σύνταγμα» συλλογικής ταυτότητας: δίνει κίνητρο για την τήρηση των εντολών (μνήμη, θεολογία, παιδαγωγία) και, σταδιακά, η αυθεντία μετακινείται «από τον ναό στο κείμενο». Ιδιαίτερα σημαντική είναι η κατακλείδα του άρθρου: η «θεϊκή νομοθεσία» δεν σημαίνει ένα άχρονο, αδιαπραγμάτευτο σύστημα∙ η ίδια η βιβλική παράδοση προϋποθέτει εσωτερική ερμηνεία και διαρκή εξήγηση — κάτι που μπορεί να προστατεύει, αλλά και να οδηγήσει σε κατάχρηση, όταν «ανθρώπινοι» νόμοι αποκτούν μεταφυσικό κύρος.

Konrad Schmidt, "Why the Torah’s Law Is from God"

Eugesta 15 (2025)

Kυκλοφόρησε το τεύχος 15 (2025) του ηλεκτρονικού περιοδικού για τις σπουδές φύλου στην αρχαιότητα Eugesta, με επτά πολύ ενδιαφέροντα άρθρα που εκτείνονται από τον Πλάτωνα έως τη γυναικεία αναγνωστική πράξη κατά το 16ο αιώνα. Η θεματική ποικιλία του τεύχους αντανακλά την πλούσια παράδοση των σπουδών φύλου στις κλασικές σπουδές: από τη βιολογία και την πολιτική στον Πλάτωνα, το ρωμαϊκό χορό και τη γυναικεία τρίτη ηλικία, την αφιέρωση μνημείων ύδρευσης από γυναίκες ευεργέτιδες στο ανατολικό τμήμα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, έως τις θεοποιήσεις της Ινούς στον Οβίδιο και την "παρακωμωδία" (κωμικές παραστάσεις παρεμβαλλόμενες σε τραγικά θεάματα) με αποκλειστική γυναικεία παρουσία. Όλα τα άρθρα είναι ελεύθερα διαθέσιμα. 

-------------------

[ENG] 

Issue 15 (2025) of Eugesta, the electronic journal for gender studies in antiquity, has been published, featuring seven very interesting articles ranging from Plato to female reading practices in the 16th century. The thematic variety of the issue reflects the rich tradition of gender studies in classical scholarship: from biology and politics in Plato, Roman dance and female old age, the dedication of waterworks monuments by female benefactors in the eastern part of the Roman Empire, to the deifications of Ino in Ovid and "paracomedy" (comic performances interpolated into tragic spectacles) with an exclusively female presence. All articles are open access.

Eugesta 15 (2025)

• Karel Thein, "Plato on Female 'Weakness': From Biology to Politics"
• Liz Gloyn, "Sisters Are Doing It For Themselves: Roman Paracomedy and All-female Stage Space"
• K. Sara Myers, "The Deifications of Ino in Ovid's Fasti and Metamorphoses"
• Zoa Alonso Fernández, "Danza romana, mujeres y senectud: los casos de Galeria Copiola y Umidi Cuadratila"
• Brenda Longfellow, "Female Patrons of Waterworks in the Eastern Roman Empire"
• Melanie Racette-Campbell, "Veronica and Cynthia: a sixteenth century reception of an elegiac mistress"
• Deborah Kamen, "Anne Lister as a queer reader of Martial"

Currents in Theology and Mission 53/1 (2026)

Currents in Theology and Mission 53/1 (2026)

Στο τρέχον τεύχος, που αποτελεί και τον τιμητικό τόμο για τους Rev. Dr. Winston Persaud και Dr. May Burt Persaud δημοσιεύονται και τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος;

• Ann L. Fritschel, "The Spiritual Practice of Biblical Translation" (ΟΑ)
• Allison R. deForest, "Planted by Water: he Legacy of May Burt Persaud" (OA)
• S. D. Giere, "Creation Story or Origin Story: Revisiting Day One (Genesis 1:1-5)" (OA)

OA: Hebraismen in den aramäischen Texten vom Toten Meer

Στη σελίδα του πανεπιστημιακού εκδοτικού οίκου Winter (Heidelberg) διατίθεται σε ανοιχτή πρόσβαση τη μονογραφία του Christian Stadel, Hebraismen in den aramäischen Texten vom Toten Meer (Schriften der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg 11, 2008). Η μελέτη αυτή εξετάζει συστηματικά τη γλωσσική επίδραση της εβραϊκής στα αραμαϊκά κείμενα από το Qumran. Αναλύονται ένα ευρύ φάσμα κειμένων—από το Απόκρυφο Γενέσεως και τις Διαθήκες Πατριαρχών έως τα αραμαϊκά τμήματα του Ενώχ και των targumim. Πρόκειται για μία αξιόλογη συμβολή στην κατανόηση της γλώσσας του Ιουδαϊσμού του Δεύτερου Ναού και της πραγματικότητας της διγλωσσίας των κοινοτήτων που παρήγαγαν αυτά τα κείμενα.

Christian Stadel, Hebraismen in den aramäischen Texten vom Toten Meer (Schriften der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg 11, 2008)

ISBN: 978-3-8253-8770-9

Άδεια:  CC BY-NC-ND 4

--------------------------------

[ENG] 

The academic publisher Universitätsverlag Winter (Heidelberg) has made available in open access the monograph by Christian Stadel, Hebraismen in den aramäischen Texten vom Toten Meer (Schriften der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg 11, 2008). This study systematically examines the linguistic influence of Hebrew on the Aramaic texts from Qumran. A wide range of texts is analyzed—from the Genesis Apocryphon and the Testaments of the Patriarchs to the Aramaic sections of Enoch and the Targumim. This is a valuable contribution to understanding the language of Second Temple Judaism and the bilingual reality of the communities that produced these texts.

Christian Stadel, Hebraismen in den aramäischen Texten vom Toten Meer (Schriften der Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg 11, 2008)

ISBN: 978-3-8253-8770-9

Άδεια:  CC BY-NC-ND 4

Από την «ασυνέχεια» στη συνοχή: η 2 Κλήμεντος και η σωτηρία ως ευεργεσία / From “Discontinuity” to Coherence: 2 Clement and Salvation as Benefaction

Μπορεί ένα «αινιγματικό» και φαινομενικά «χωρίς συνοχή» κείμενο να αποκτήσει ξαφνικά νόημα και σαφέστερη εσωτερική οργάνωση; Μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι το κείμενο· είναι η ερμηνευτική οπτική μέσα από την οποία το προσεγγίζουμε. Οι Devin Arinder και Ernest van Eck συνδυάζουν τη γνωσιακή γλωσσολογία με τη μελέτη της αρχαίας πατρωνίας και της ευεργεσίας και προτείνουν μια νέα ανάγνωση της Β΄ Κλήμεντος. Στο προτεινόμενο μεθοδολογικό πλαίσιο, η σωτηρία κατανοείται ως ευεργεσία που περιμένει ανταπόκριση με ορίζοντα την κρίση και την τελική δικαίωση. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι μόνο με το κατάλληλο εννοιολογικό πλαίσιο γίνεται σαφής η νοηματική συνοχή του κειμένου.

Το άρθρο επιχειρεί μια ενδιαφέρουσα εφαρμογή της γνωσιακής γλωσσολογίας σε κείμενο των Αποστολικών Πατέρων καιχ` προτείνει έναν φρέσκο τρόπο να ξαναδιαβαστούν οι απότομες μεταβάσεις και οι παραινέσεις ως μέρη ενός ενιαίου σχήματος σχέσης «ευεργέτη» και «ευεργετούμενου». Ωστόσο, μένει ανοιχτό το ερώτημα, αν ο περιορισμός σε ένα μόνο πρίσμα—τη σχέση πάτρωνα/ευεργέτη και πελάτη/ευεργετούμενου—αδικεί την πολυπλοκότητα του κειμένου, υποβαθμίζοντας άλλες θεολογικές διαστάσεις ή ρητορικές στρατηγικές. Επιπλέον, αν δεχτούμε ότι τα κεφάλαια 19–20 είναι γνήσια (κάτι που οι συγγραφείς δεν δέχονται), πόσο θα επηρέαζε αυτό την ανάλυση και τα συμπεράσματά τους;

Devin Arinder - Ernest van Eck, "An apostolic enigma? Dispelling the incoherence of Second Clement through the patron–client frame" HTS 82/1 (2026). DOI: https://doi.org/10.4102/hts.v82i1.11027

---------------------------

[ENG]

Can an “enigmatic” and seemingly “incoherent” text suddenly acquire meaning and a deep underlying logic? A recent study argues that the problem is not the text—it is the interpretive lens through which we approach it. Devin Arinder and Ernest van Eck combine cognitive linguistics with the study of ancient patronage and benefaction and propose a new reading of this early Christian text. In this patron-client framework, salvation is understood as a benefaction that calls for a response, with the horizon of judgment and final vindication. The authors argue that only with the appropriate conceptual framework can the text’s semantic coherence become clear.

The article offers an original application of cognitive linguistics to a text from the Apostolic Fathers and advances a fresh interpretation. Still, one may ask whether restricting the analysis to a single lens—namely the patron/benefactor and client/beneficiary relationship—does justice to the text’s possible complexity, and whether, as a result, important theological dimensions or rhetorical strategies may be overlooked. Moreover, if we were to accept chapters 19–20 as authentic (something the authors do not accept), how would that affect the analysis and the article’s final conclusions?

Devin Arinder - Ernest van Eck, "An apostolic enigma? Dispelling the incoherence of Second Clement through the patron–client frame" HTS 82/1 (2026). DOI: https://doi.org/10.4102/hts.v82i1.11027

Zeitschrift für Neues Testament 55 (2025)

Το νέο τεύχος του γερμανικού περιοδικού ZNT φιλοξενεί μελέτες που προτείνουν την κριτική θεώρηση των «μεγάλων αφηγήσεων» για τις απαρχές του Χριστιανισμού. Οι συντελεστές του τεύχους υπενθυμίζουν ότι η γνώση μας για το πρώιμο Χριστιανισμό δεν είναι ούτε ουδέτερη ούτε πλήρης· βασίζεται σε υποθετικά μοντέλα που αποπειρώνται να ερμηνεύσουν αποσπασματικές πηγές. Το τεύχος ενθαρρύνει μια παραγωγική και κριτική στάση απέναντι στον υποθετικό χαρακτήρα της ιστορίας, προειδοποιώντας ότι όταν αυτή η ευρύτητα περιοριστεί, η ιστορία "παγώνει" και μεταμορφώνεται σε μία δήθεν αδιάσειστη αλήθεια - κάτι που οδηγεί σε αναχρονισμούς, αποκλεισμούς και ιδεολογικοποιήσεις.

--------------------

[ENG] 

The new issue of the German journal ZNT features studies that advocate for a critical examination of the "grand narratives" concerning the origins of Christianity. The editors of the issue remind us that our knowledge of early Christianity is neither neutral nor complete; it is based on hypothetical models that attempt to interpret fragmentary sources. The issue encourages a productive and critical stance toward the hypothetical character of history, warning that when this openness is constrained, history "freezes" and transforms into a supposedly unshakeable truth—something that leads to anachronisms, exclusions, and ideological appropriations.

---------------------

 Zeitschrift für Neues Testament 55 (2025)

Ursprungsparadigmen 

Editorial

• Wolfgang Grünstäudl, "Innovation in exegesegeschichtlicher Sicht. Ein Werkstattbericht"

Zum Thema

• Sandra Huebenthal, "Einleitung weiter denken. Das Neue Testament als Familienalbum"
• Jan Heilmann, "Das Paradigma des Urtextes in der neutestamentlichen Forschung"
• Robyn Faith Walsh, "Jenseits der Gemeinde. Eine Neubewertung der Entstehungskontexte der Evangelien"

Kontroverse

• Michael Sommer, "Geschichte in Geschichten. Einführung in die Kontroverse"
• Udo Schnelle, "Einleitung als kritisch-konstruktive Basiswissenschaft"
• Markus Vinzent, "Konstruktivität der neutestamentlichen Einleitungswissenschaft"

Hermeneutik

• Michael Sommer, "Geschichte und die Schulbücher"

Happy International Septuagint Day!

 Happy International Septuagint Day!

Journal for the Study of Judaism 57/1 (2026)

 Journal for the Study of Judaism 571 (2026)

• Annie Calderbank, "The Elusive Presence of God in Ezekiel’s Exagoge: A Proposal for Reading a Fragmented Text," 1–33 (OA)
• Martina Korytiaková, "Who Ought to Be Sentenced to Death and Why? Reasons and Legal Justifications of the Death Penalty in the Book of Judith," 34–62 (abstract)
• Ariel Feldman - Faina Feldman, "A Hebrew Liturgical Text from Dura-Europos (D.Pg. 25): New Readings and Interpretations," 63–101 (abstract)

Αγγλική μετάφραση του υπομνήματος του Οικουμένιου στην Αποκάλυψη / English translation of Oecumenius' commentary on Revelation

 (από το ιστολόγιο του Roger Pearse)

Στη γνωστή ψηφιακή βιβλιοθήκη Archive.org έχει ανεβεί η αγγλική μετάφραση του υπομνήματος του Οικουμένιου στο βιβλίο της Αποκάλυψης από τον John Litteral (CPG 7470). Στηρίζεται στο πρωτότυπο, όπως έχει εκδοθεί από τους Hoskier και De Groote.  Ίσως πρόκειται για το αρχαιότερο υπόμνημα στο τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης στα ελληνικά (στη Δύση υπομνήματα κυκλοφορούν ήδη από τον 4ο αι.) και χρονολογείται γύρω στο 700 μ.Χ. 

John Litteral, Oecumenius Commentary on Revelation

--------------------------------------------

[ENG] 

(from Roger Pearse's blog)

The well-known digital library Archive.org has uploaded the English translation of Oecumenius's commentary on the book of Revelation by John Litteral (CPG 7470). It is based on the original text, as published by Hoskier and De Groote. This is perhaps the oldest commentary on the last book of the New Testament in Greek (in the West, commentaries have been circulating since the 4th century) and is dated around 700 AD.

John Litteral, Oecumenius Commentary on Revelation