Ξαναδιαβάζοντας τις ιστορίες της Περπέτουας και του Κήρινθου: μεταξύ πηγών και ερμηνείας / Re-reading Perpetua and Cerinthus: Sources, Interpretation, and the Stories We Tell

Τι κοινό έχουν μια νεαρή μητέρα στη φυλακή του 3ου αι. και ένας "αιρετικός" θεολόγος που κατηγορήθηκε ότι πλαστογράφησε το Τέταρτο Ευαγγέλιο; Και στις δύο περιπτώσεις, οι ιστορίες που νομίζαμε ότι ξέραμε ίσως πρέπει να ξαναγραφτούν. Δύο άρθρα από το τεύχος 39 του Patristica Nordica Annuaria (2024) δείχνουν πώς η επανεξέταση γνωστών πηγών ανοίγει νέους δρόμους στην πατερική και βιβλική έρευνα. Και τα δύο άρθρα θέτουν ένα βασικό μεθοδολογικό ερώτημα:  ποιες φωνές "ακούμε" μέσα στα κείμενα, ποιες γραμμές της παράδοσης (και της ερμηνείας) υιοθετούμε. Τελικά, πώς οι ερμηνευτικές μας επιλογές διαμορφώνουν τις ιστορίες που θυμόμαστε και αφηγούμαστε; 

--------------

[ENG]

What do a young imprisoned mother in the 3rd century and a "heretical" theologian accused of forging the Fourth Gospel have in common? In both cases, the stories we thought we knew may need rewriting. Two articles from Patristica Nordica Annuaria 39 (2024) show how re-examining familiar sources opens new paths in patristic and biblical research. Both articles raise a fundamental methodological question: which voices do we "hear" within the texts, and which lines of tradition (and interpretation) do we adopt? Ultimately, how do our interpretive choices shape the stories we remember and tell?-

🔓Michael Kok, "Was Cerinthus a Johannine Theologian?" 79-103 

Ο Michael Kok αμφισβητεί την εδραιωμένη άποψη που υποστηρίζεται από μελετητές, όπως οι Simone Pétrement, April DeConick και M. David Litwa, ότι, δηλαδή,  ο Κήρινθος ήταν ένας πρώιμος ερμηνευτής και πλαστογράφος του Τετάρτου Ευαγγελίου, και ότι οι Ιωάννειες Επιστολές και η Epistula Apostolorum γράφτηκαν για να αντικρούσουν την ερμηνεία του. 

Ο Kok εξετάζει γραμματικά τα χωρία που παρουσιάζονται ως τεκμήρια της συντακτικής παρέμβασης του Κήρινθου στο κατά Ιωάννην και υποστηρίζει ότι ο Ιωάννης που αναφέρεται από τον Ειρηναίο είναι ο Ιωάννης ο Πρεσβύτερος. Άλλωστε η θέση ότι ο Κήρινθος παρενέβη συντακτικά στο κατά Ιωάννην εμφανίζεται για πρώτη φορά τον 4ο αι. κι είναι μάλλον αποτέλεσμα παρερμηνείας. 

Το άρθρο δείχνει πώς οι "ιστορικές βεβαιότητες" συχνά βασίζονται σε εύθραυστες ερμηνευτικές παραδόσεις. Η απλή ταύτιση "Ιωάννης = Απόστολος" από τον Ειρηναίο διαμόρφωσε αιώνες θεολογίας. Η ανασυγκρότηση των πρώιμων χριστολογικών διαμαχών απαιτεί προσοχή στις λεπτομέρειες - ποιος μίλησε σε ποιον, πότε, με ποια εξουσία. Αν ο Cerinthus δεν επηρεάζεται από την ιωάννεια θεολογία, τότε η ερμηνευτική ιστορία του Τετάρτου Ευαγγελίου πρέπει να ξαναγραφτεί.

🔓Alexandra Lembke-Ross, "Maternity and Mortality: A Matricentric Reading of the Prison Diary of Perpetua," 105-116 

Η συγγραφέας προτείνει μια νέα ανάγνωση του Passio Perpetuae et Felicitatis: η Perpetua καθίσταται μάρτυρας μέσω του μητρικού της σώματος. Εφαρμόζοντας τη μητροκεντρική λογοτεχνική θεωρία - μια νέα μέθοδο που αναδύεται από τα σπουδές της μητρότητας - η συγγραφέας αναδεικνύει πώς το μητρικό σώμα λειτουργεί ως μεταιχμιακός (liminal) χώρος μεταξύ ζωής και θανάτου. Επιπλέον, η Lembke-Ross συνδέει το μη γραμμικό χρόνο της αφήγησης του Πάθους με την écriture féminine της Hélène Cixous - η γυναικεία γραφή ως αντίσταση στα patriarchal αφηγηματικά σχήματα.

Στην αφήγηση του Πάθους η μητρική οδύνη τίθεται στο κέντρο του μαρτυρίου. Τέλος, η Περπέτουα συνδέεται με τη Μακκαβαία μητέρα η οποία στην πατερική ερμηνεία αναδεικνύεται σε παράδειγμα για τις απλές γυναίκες και μάλιστα τις παντρεμένες μητέρες. 

Η μεθοδολογία του άρθρου είναι συναρπαστική, αλλά εγείρει και κάποια ερωτήματα. Πόσο μπορούμε για παράδειγμα να διακρίνουμε μέσα στο κείμενο τη φωνή της Perpetua από τις παρεμβάσεις του συντάκτη/αναθεωρητή του κειμένου; Μήπως υπάρχει ο κίνδυνος προβολής σύγχρονων θεωριών σε ένα αρχαίο κείμενο;

Σε κάθε περίπτωση το άρθρο προσφέρει κάτι σπάνιο: μια ανάγνωση ενός κειμένου της πρώιμης χριστιανικής λογοτεχνίας που εστιάζει στην ενσώματη γυναικεία εμπειρία. Η Perpetua, ίσως είναι η μοναδική σωζόμενη γυναικεία φωνή από την αρχαιότητα που μιλάει για μητρότητα και θρησκευτική δέσμευση και γίνεται παράθυρο στο κόσμο αυτών των παραγνωρισμένων ανθρώπων της αρχαιότητας. Η μητροκεντρική θεώρηση, λοιπόν, δεν είναι απλά νέο "εργαλείο" - είναι η πρόσκληση να δούμε τα κείμενα με διαφορετική οπτική, να ακούσουμε φωνές που είχαν σιωπήσει.

-------------------

[ENG] 

🔓Michael Kok, "Was Cerinthus a Johannine Theologian?" 79-103 

Michael Kok challenges the established view supported by scholars such as Simone Pétrement, April DeConick, and M. David Litwa, namely that Cerinthus was an early interpreter and forger of the Fourth Gospel, and that the Johannine Epistles and the Epistula Apostolorum were written to counter his interpretation.

Kok examines grammatically the passages presented as evidence of Cerinthus's editorial intervention in the Gospel according to John and argues that the John mentioned by Irenaeus is John the Elder. Moreover, the claim that Cerinthus editorially intervened in the Gospel according to John first appears in the 4th century and is likely the result of a misinterpretation.

The article demonstrates how "historical certainties" often rest on fragile interpretive traditions. Irenaeus's simple identification "John = Apostle" shaped centuries of theology. The reconstruction of early Christological disputes requires attention to detail—who spoke to whom, when, with what authority. If Cerinthus was not influenced by Johannine theology, then the interpretive history of the Fourth Gospel needs to be rewritten.

🔓Alexandra Lembke-Ross, "Maternity and Mortality: A Matricentric Reading of the Prison Diary of Perpetua," 105-116 

The author proposes a new reading of the Passio Perpetuae et Felicitatis: Perpetua becomes a martyr through her maternal body. Applying matricentric literary theory—an emerging methodology from Motherhood Studies—the author demonstrates how the maternal body functions as a liminal space between life and death. Furthermore, Lembke-Ross connects the non-linear temporality of the Passion narrative to Hélène Cixous's écriture féminine—women's writing as resistance to patriarchal narrative schemas.

In the Passion narrative, maternal anguish is placed at the center of martyrdom. Finally, Perpetua is connected to the Maccabean Mother who in patristic interpretation emerges as an exemplar for ordinary women, specifically married mothers.

The article's methodology is exciting, but it also raises certain questions. To what extent, for example, can we distinguish Perpetua's voice in the text from the interventions of the editor/redactor? Is there a risk of projecting contemporary theories onto an ancient text?

In any case, the article offers something rare: a reading of an early Christian literary text that centers embodied female experience. Perpetua is perhaps the only surviving female voice from antiquity speaking of motherhood and religious commitment, and becomes a window into the world of these marginalized people of antiquity. Matricentric theory, therefore, is not simply a new "tool"—it is an invitation to see texts with a different lens, to hear voices that had been silenced.