Το Σάββατο ως δείκτης ταυτότητας στα μέσα του 5ου αι. π.Χ. / Shabbat as an Identity Marker in the Mid-Fifth Century BCE

Στο πρόσφατο άρθρο τους στην έγκριτη σελίδα TheTorah.com (4 Φεβρουαρίου 2026), οι Tova Ganzel (Bar-Ilan) και Jan Safford (Εβραϊκό Πανεπιστήμιο Ιερουσαλήμ) εξετάζουν πώς το Σάββατο αναδείχθηκε σε δείκτη ιουδαϊκής ταυτότητας στα μέσα του 5ου αι. π.Χ. ("Shabbat, Mid-Fifth Century B.C.E."). 

Αφετηρία τους αποτελούν οι μεταρρυθμίσεις του Νεεμία για την επιβολή της σαββατικής ανάπαυσης στην Ιερουσαλήμ, όπως καταγράφονται στο βιβλίο Έσδρα-Νεεμία. Κεντρικό επιχείρημα του άρθρου είναι ότι ονόματα παραγόμενα από τη λέξη Shabbat (Shabbethai στο βιβλικό κείμενο, Shabbataya στις σφηνοειδείς πλάκες) εμφανίζονται για πρώτη φορά αποκλειστικά στην περίοδο των Αχαιμενιδών (περ. 550–330 π.Χ.): σε πλάκες από το Āl-Yāḫūdu, τη Νιππούρ και τα Σούσα (506–419 π.Χ.), καθώς και σε αραμαϊκά όστρακα από την Ελεφαντίνη. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι το όνομα αυτό δεν συνδέεται με το βαβυλωνιακό šapattu αλλά είναι γνήσιο ιουδαϊκό και τεκμηριώνουν τη θέση τους παραπέμποντας στην παρουσία του θεοφορικού στοιχείου Yawa στα πατρωνυμικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση ανάμεσα στην Ελεφαντίνη, όπου τα τεκμήρια δείχνουν αποχή από εργασία κατά το Σάββατο (με εξαίρεση περιπτώσεις ακραίου εξαναγκασμού), και τη Βαβυλωνία, όπου οι Ιουδαίοι φαίνεται να συνέχιζαν τις οικονομικές τους συναλλαγές — μια διαφοροποίηση που ανοίγει ερωτήματα για τον βαθμό στον οποίο η τήρηση του Σαββάτου λειτουργούσε ομοιόμορφα ως δείκτης ταυτότητας στη διασπορά.

Για περαιτέρω μελέτη

• Oded Tammuz. “The Sabbath as the Seventh Day of the Week and a Day of Rest: Since When?” ZAW 131 (2019): 287–294.
• Bob Becking, Identity in Persian Egypt, Eisenbrauns, 2020

----------------------

[ENG]

In their recent article on the authoritative site TheTorah.com (February 4, 2026), Tova Ganzel (Bar-Ilan) and Jan Safford (Hebrew University of Jerusalem) examine how the Sabbath emerged as a marker of Judean identity in the mid-fifth century B.C.E. ("Shabbat, Mid-Fifth Century B.C.E."). Their starting point is Nehemiah's reforms to enforce Sabbath rest in Jerusalem, as recorded in the book of Ezra–Nehemiah. The article's central argument is that names derived from the word Shabbat (Shabbethai in the biblical text, Shabbataya in cuneiform tablets) appear for the first time exclusively in the Achaemenid period (ca. 550–330 B.C.E.): on tablets from Āl-Yāḫūdu, Nippur, and Susa (506–419 B.C.E.), as well as on Aramaic ostraca from Elephantine. The authors argue that this name is not connected to the Babylonian šapattu but is genuinely Judean, supporting their position by pointing to the presence of the theophoric element Yawa in the patronymics. Of particular interest is the comparison between Elephantine, where the evidence points to abstention from work on the Sabbath (except under extreme duress), and Babylonia, where Judeans appear to have continued their economic transactions — a discrepancy that raises questions about the degree to which Sabbath observance functioned uniformly as a marker of identity in the diaspora.

Further reading

• Oded Tammuz. “The Sabbath as the Seventh Day of the Week and a Day of Rest: Since When?” ZAW 131 (2019): 287–294.
• Bob Becking, Identity in Persian Egypt, Eisenbrauns, 2020