Το τρέχον τεύχος του JTI / The current issue of JTI

 Journal of Theological Interpretation 15/2 (2021)

• Marianne Meye Thompson, "A Tribute to Joel Green," 184-188
• R. W. L. Moberly , "Salvation in the Old Testament," 189-202 (abstract)
• Bo H. Lim, "Reading the Psalms as Torah for Social Ethics," 203-218 (abstract)
• Murray Rae, "Who Are Abraham’s Children?" 219-232 (abstract)
• Jeannine K. Brown - Kazuhiko Yamazaki-Ransom, "The Parable of the Good Samaritan and the Narrative Portrayal of Samaritans in Luke-Acts," 233-246 (abstract)
• Andy Johnson, "The Resurrection and Ascension of True Humanity in Luke-Acts," 247-261 (abstract)
• Nina Henrichs-Tarasenkova, "Good News about Resurrection," 262-276 (abstract)
• Bonnie Howe, "Embodied Cognition and the Foundational Eucharistic Texts," 277-290 (abstract)
• Michael J. Gorman, "Traces of the Trinity in 1 Corinthians," 291-304 (abstract)
• D. Brent Laytham, "Looking at What Cannot Be Seen: Reading 2 Corinthians through the Lens of Ascension," 305-317 (abstract)
• Abson Prédestin Joseph, "The Background and Implications of the Language of New Birth in 1 Peter,"  318-332 (abstract)
• Marianne Meye Thompson, "On Writing a Commentary," 333-345 (abstract)
• Michael Pasquarello III, "“To Come of Age in Dealing with Holy Scripture”: Dietrich Bonhoeffer and the End of Theological Education," 346-364  (abstract)
• Seth Heringer, "Beginning with the End: 1 Timothy 1:3–6 and Formative Theological Education," 365-380 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του Kerygma u. Dogma / In the current issue of Kerygma u. Dogma

Keryrgma u. Dogma 66/2 (2020)

Dieter Sänger, "Ekklesiale Gemeinschaft und eucharistisches Handeln: Neutestamentliche Impulse im Anschluss an 1 Kor 10f. und Apg 2,42-47," 97-117 (abstract)

Η Ευχαριστία στον Παύλο και στο κατά Ιωάννη / Eucharist in Paul and John's Gospel

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation ο Gary Greenberg (Biblical Archaeology Society of New York) συγκρίνει τις διαφορετικές παραδόσεις σχετικά με την ευχαριστία στα συνοπτικά, στον Παύλο και στον Ιωάννη. Μολονότι δεν είμαι σίγουρη ότι τα συμπεράσματα του Greenberg είναι δεσμευτικά όσον αφορά το ρόλο του Παύλου στη διαμόρφωση της παράδοσης της ευχαριστίας το κείμενό του αναδεικνύει τα κυριότερα ερμηνευτικά ζητήματα και θέτει το πρόβλημα της ιστορίας αυτής της παράδοσης:

The Eucharist Problem: John versus Paul

Ευχαριστία και seder / Eucharist and seder

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation o Peter Zaas συγκρίνει το ευχαριστιακό δείπνο της αρχαίας Εκκλησίας με το ιουδαϊκό seder: 

Eucharist and Seder: What Should the Simple Scholar Say

Στο τρέχον τεύχος του Feminist Theology / In the current issue of Feminist Theology

Feminist Theology 27:2 (2019)

• Ioanna Sahinidou,"Women in the Ancient Athenian Context: From an Ecofeminist Perspective," 141-148 (abstract)
• Marianna Ruah–Midbar Shapiro, "Lilith’s Comeback from a Jungian-Feminist Outlook: Contemporary Feminist Spirituality Gets into Bed with Lilith," 149-163 (abstract)
• Karen O’Donnell, "Women and the Eucharist: Reflections on Private Eucharists in the Early Church," 164-175 (abstract)

Tα κοινά δείπνα στην Κόρινθο / Communal meals in Corinth

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation ο Jin Hwan Lee παρουσιάζει εν συντομία τα πορίσματα του βιβλίου του με τον τίτλο The Lord’s Supper in Corinth in the Context of Greco-Roman Private Associations (Fortress Academic, 2018). Ο Lee προτείνει το μοντέλο των συναντήσεων των θιάσων της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας ως τη βάση οργάνωσης των ευχαριστιακών συνάξεων των χριστιανών στην Κόρινθο και προτείνει ένα σενάριο σε αυτή τη βάση για το πρόβλημα που προέκυψε σε αυτές. 

[Α.Τ. Να σημειώσω ότι μία ανάλογη θέση υιοθετεί και το πρόσφατο βιβλίο του Richard Last, The Pauline Church and the Corinthian Ekklesia (2015). H υπόθεση των θιάσων, ως το μοντέλο σύμφωνα με το οποίο οργανώθηκαν οι παύλειες κοινότητες, φαίνεται πως ελκύει ξανά το ενδιαφέρον των σύγχρονων ερευνητών. Είναι μία υπόθεση που αξίζει περαιτέρω να διερευνηθεί λαμβάνοντας υπόψη το έργο που έχει ήδη γίνει στο χώρο των αρχαίων θιάσων από την επιγραφική, την παπυρολογία και την αρχαία ιστορία]

Communal Banqueting Practice in Early Christ Group in Corinth

Στo τρέχον τεύχος του ExpT / In the current issue of ExpT

Εxpository Times 130:5 (2018)

• Daniel K. Eng, "The Widening Circle: Honour, Shame, and Collectivism in the Parable of the Prodigal Son," 193-201 (abstract)
• Chelcent Fuad, "The Practice of the Lord’s Supper in 1 Corinthians 11:17–34 as a Socio-Religious Ritual Failure," 202-214 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του RRE / The current issue of RRE

Religion in the Roman Empire 3:1 (2017)

• Paul Lichterman, Rubina Raja, Anna-Katharina Rieger, Jörg Rüpke, "Grouping Together in Lived Ancient Religion: Individual Interacting and the Formation of Groups," 3-10
• Anna-Katharina Rieger, "Loose Bonds and Porous Boundaries among Mobile People as Religious Agents in the Greco-Roman Arabian Desert," 11-49 (abstract)
• Tim Whitmarsh, "Atheism as a Group Identity in Ancient Greece," 50-65 (abstract)
• Clemens Leonhard, "Establishing Short-Term Communities in Eucharistic Celebrations of Antiquity," 66-86 (abstract)
• Françoise Van Haeperen, "Establishing, Displaying and Strengthening Group Identity by Making Offerings and Producing Texts: Some Case Studies from Ostia's Guilds," 87-118 (abstract)
• Eric Rebillard, Expressing Christianness in Carthage in the Second and Third Centuries," 119-134 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος των ETL / In the current issue of ETL

Ephemerides Theologicae Lovanienses 92:4 (2016)

• Henk Jan de Jonge, "The Origins of the Sunday Eucharist," 549-579 (abstract)
• Jan Dochhorn, "Der Menschensohn is Israel: Eine Untersuchung zu Joh 1,51 und zur Oratio Ioseph, " 581-616 (abstract)
• Heinz-Josef Fabry, "The Book of the Twelve Minor Prophets - Major Theologies. Bericht über das Colloquium Biblicum Lovaniense LXV, 27-29 Juli," 641-654 
• Keith L. Yoder, "Mimesis: Foot Washing from Luke to John,"  655-670 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του EC / The current issue of EC

Early Christianity 7:4 (2016)

• Jens Schröter, "Perspectives on the Eucharist in Early Christianity," 413-416 
• Christoph Markschies, "Current Research on the Eucharist in Ancient Christianity How the Eucharist Developed from the End of the Fourth Century in East and West," 417-446 (abstract)
• Jørgen Podemann Sørensen, "The Sacrificial Logic of Cultic Meals in Antiquity," 447-467 (abstract)
• Ismo Dunderberg, "The Eucharist in the Gospels of John, Philip, and Judas," 484-507 (abstract)
• Peter Arzt-Grabner, "Why Did Early Christ Groups Still Attend Idol Meals?: Answers from Papyrus Invitations," 508-529 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του ET / In the current issue of ET

Expository Times 127:12 (2016)

• Megan Daffern, "Repeat the Song! The Psalms and the Eucharist," 585-595 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του CBQ / The current issue of CBQ

The Catholic Biblical Quarterly 77:3 (2015)

• Benjamin Kilchor, "Levirate Marriage in Deuteronomy 25:5-10 and Its Precursors in Leviticus and Numbers: A Test Case for the Relationship between P/H and D," 429-440
• Jeremy Schipper and Mark Leuchter, "A Proposed Reading of [Hebrew Word] in Amos 2:8," 441-448
• Jonathan R. Trotter, "The Developing Narrative of the Life of Job: The Implications of Some Shared Elements in the Book of Tobit and the Testament of Job," 449-466
• Max Botner, "The Role of Transcriptional Probability in the Text-Critical Debate on Mark 1:1," 467-480
• Alain Gignac, "The Enunciative Device of Romans 1:18-4:25: A Succession of Discourses Attempting to Express the Multiple Dimensions of God’s Justice," 481-502
• Andrew McGowan, "The Myth of the 'Lord’s Supper': Paul’s Eucharistic Meal Terminology and Its Ancient Reception," 503-521

Το τρέχον τεύχος του ZNT / The current issue of ZNT

Zeitschrift für Neues Testament 18/35 (2015)

• Christian Strecker, "Anstöße der Ritualforschung Das Ritual als Forschungsfeld der neutestamentlichen Exegese"
• Hal Taussig, "Was bei Tisch passiert: Ein ritualtheoretischer Blick auf die eucharistischen »Einsetzungsworte«"
• Richard E. DeMaris, "Ritualforschung: Eine Bereicherung für die neutestamentliche Wissenschaft"
• Peter Wick, "Übernahme und Zurückweisung von Ritualen und rituellen Praktiken im Markusevangelium"
• Kristina Dronsch, "Einleitung zur Kontroverse Setzt die Brotrede Joh 6 das Abendmahl voraus?"
• Jan Heilmann, "»Wer mein Fleisch isst und mein Blut trinkt, der hat das ewige Leben.« Zur Bedeutung einer schwer verdaulichen Aussage"
• Udo Schnell, "Symbol und Wirklichkeit Zu einer notwendigen Bedingung johanneischen Denkens"
• Anni Hentschel, "Die Fußwaschung – ein verhindertes Ritual"

Στο τρέχον τεύχος του JRF / In the current issue of JFR

Journal of Religion and Film 19:1 (2015)
Αρκετές μελέτες και κριτικές που αφορούν στην πρόσληψη βιβλικών θεμάτων και προσώπων στον σύγχρονο κινηματογράφο φιλοξενούνται στο τρέχον τεύχος του περιοδικού:

Hunter B. Dukes, "The Binding of Abraham: Inverting the Akedah in Fail-Safe and WarGames"

Chris Venner, "Personal Identity and Angelic Touch in Wim Wenders' Wings of Desire"

Richard Wolff, "An Evil Threat to Marriage, Children and the Future: Queer Theory, "The Passion of the Christ," and Evangelical Political Rhetoric"

Caesar A. Montevecchio, "Eucharistic Imagery in Film: Two Patterns of Usage"

Michael D. Calabria OFM, "The Movie Mogul, Moses and Muslims: Islamic Elements in Cecil B. DeMille’s The Ten Commandments (1956)"

Film Reviews

Denis J. Bekkering, "Leviathan"

Danny Pegg, "Noah"

Ένα ενδιαφέρον παπυρολογικό εύρημα / A new interesting papyrological finding

Στη σελίδα του BBC news δημοσιεύθηκε η είδηση για έναν πάπυρο του 6ου αι. όπου γίνεται αναφορά στο Μυστικό Δείπνο και χρησιμοποιούνται χωρία από το κατά Ματθαίον και τους Ψαλμούς σε μία μαγική συνάφεια. Ο πάπυρος εντοπίστηκε στη βιβλιοθήκη John Rylands (Manchester) από την Δρ. Roberta Mazza, η οποία εκτιμά ότι το κείμενο βρισκόταν μέσα σε φυλακτήριο, μια πρακτική που προφανώς οι χριστιανοί της Αιγύπτου παρέλαβαν από τους εθνικούς γείτονές τους. Στο πίσω μέρος είναι γραμμένη απόδειξη για σιτηρά. Ο πάπυρος αρχικά πρέπει να ανήκε σε κάποιο χωρικό της περιοχής της Ερμούπολης. Σύμφωνα με την Μazza πρόκειται για το πρώτο μαγικό κείμενο που κάνει λόγο για την Ευχαριστία, την οποία ονομάζει το "μάννα της Παλαιάς Διαθήκης". Τα βιβλικά κείμενα που παρατίθενται έχουν πολλά λάθη, κάτι που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο συγγραφέας του παπύρου τα έγραψε από μνήμης.

Ancient Last Supper charm found in John Rylands Library

Οι ευαγγελικές διηγήσεις του πολλαπλασιασμού των άρτων / The Gospel stories of the feeding of the crowds

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΓΡΑΦΗΜΑ το βιβλίο της συναδέλφου δρ. Ζωής Τερλιμπάκου με τον τίτλο:

"... καὶ ἔφαγον πάντες καὶ ἐχορτάσθησαν..." Οι ευαγγελικές διηγήσεις του πολλαπλασιασμού των άρτων, Γράφημα, Θεσσαλονίκη 2010

ISBN 978-960-6865-33-6
286 σελίδες

Στην εισαγωγή της η συγγραφέας συζητά τη σπουδαιότητα του θαύματος και παρουσιάζει το σκοπό και τη μέθοδο που ακολουθεί στη μελέτη της. Στη συνέχεια στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζει την ιστορία της ερμηνείας της διήγησης. Ακολουθεί, στο δεύτερο κεφάλαιο, η ιστορικοφιλολογική ερμηνεία των διηγήσεων και παρουσιάζεται  εν συντομία το παλαιοδιαθηκικό υπόβαθρο των διηγήσεων. Στο τρίτο κεφάλαιο η συγγραφέας εφαρμόζει την κοινωνιολογική προσέγγιση του θαύματος και το συνδέει με τα γεύματα του ελληνορωμαϊκού και ιουδαϊκού κόσμου. Τέλος, στο τέταρτο κεφάλαιο, αποπειράται μία ευχαριστιακή ανάγνωσή τους και συνδέει τις ευαγγελικές διηγήσεις για τον πολλαπλασιασμό των άρτων και τον χορτασμό του πλήθους με την ευχαριστιακή εμπειρία των πρωτοχριστιανικών κοινοτήτων.

Όπως η συγγραφέας σημειώνει στον πρόλογό της (σ. 1):

"Η παρούσα μελέτη φιλοδοξεί να δώσει μια ολοκληρωμένη ερμηνεία κάτω από το πρίσμα των κλασσικών αλλά και σύγχρονων μεθόδων ερμηνείας και να αναδείξει την ευχαριστιακή ερμηνεία των διηγήσεων. Τελικός της στόχος είναι να αναδειχθεί η ευρύτερη αντίληψη του όρου της ευχαριστίας ως έκφραση της εκκλησιαστικής ταυτότητας της αρχέγονης εκκλησίας και να συμβάλλει στον επαναπροσδιορισμό μιας νέας θεώρησης της αναζήτησης των απαρχών του χριστιανισμού.

Το νέο τεύχος του PzB / In the current issue of PzB

Το τρέχον τεύχος του περιοδικού Protokolle zur Bibel 20 (2011) είναι αφιερωμένο στην προς Εβραίους επιστολή:

Andrea Beyer und Delia Klingler,"Ps 95 und die Ruhe in Hebr 3–4", 1-26

Αυτό το άρθρο αναλύει τις σχέσεις και τις διαφορές από το εβραϊκό κείμενο της ελληνικής μετάφρασης του Ψα 95 (Ο΄ 94), όπως αυτή αντικατοπτρίζεται ειδικότερα στην παράθεση του Ψαλμού στην προς Εβραίους. Μία αναλυτική μελέτη του εβραϊκού και του ελληνικού κειμένου του Ψα 95, 7β-11 αποκαλύπτει τις διαφορές και τις μεταθέσεις νοήματος που οφείλονται στη μετάφραση και στην ερμηνεία. Η περικοπή Εβ 3,7-4,7 υιοθετεί την ελληνική εκδοχή και επικεντρώνεται στο θέματα του "υπολοίπου". Το Εβ 4, 6-11 αναπτύσσει το επιχείρημα ότι υπόσχεση για το υπόλοιπο δεν εκπληρώθηκε ακόμη. Ο συγγραφέας της επιστολής επιχειρηματολογεί υπέρ αυτής της θέσης με δύο τρόπους: το πρώτο επιχείρημα είναι το νέο "σήμερα" που ανακοινώνεται από τον Δαυίδ. Το δεύτερο είναι ο ακριβέστερος ορισμός του υπολοίπου ως το σαββατικό υπόλοιπο. Έτσι ο Ψα 95 συνεχίζει την παράδοση της μετάφρασης των Ο΄ και τοποθετείται μέσα σε μία εσχατολογική προοπτική.

Frank Ueberschaer, "Mit gutem Glauben und vorbildlicher Weisheit. Zwei Ahnentafeln im Vergleich (Sir 44f. und Hebr 11)", 27-50

Σε αυτό το κείμενο εξετάζεται ο τρόπος που παρουσιάζονται σημαντικές μορφές στην ιστορία του Ισραήλ στο Σειρ 44-50 και Εβρ 11. Και οι δύο συγγραφείς αποπειρώνται να δώσουν στους αναγνώστες την ευκαιρία αναγνώρισης αυτών των μορφών. Ωστόσο οι δύο συγγραφείς απευθύνονται σε διαφορετικά ακροατήρια: ο Ben Sira επικεντρώνεται σε μία κυρίως νεότερη γενιά στην αρχή της προσωπικής τους πορείας. Ο συγγρ. της Εβ απευθύνεται σε μία κοινότητα που υφίσταται πίεση. Ενώ ο Ben Sira ελπίζει ότι θα οδηγήσει σε μία γόνιμη πορεία, ο συγγρ. της Εβ σκοπό έχει να ενδυναμώσει τους αναγνώστες του στην πίστη και να τους παροτρύνει σε αντίσταση, όταν είναι αναγκαίο.  .

Michael Ernst, "Eucharistie im Hebräerbrief?", 51-85

Στους παραινετικούς της λόγους η Εβ σαφώς αποκαλύπτει την κατάσταση των παραληπτών της. Τονίζει τις συνέπειες και αναδεικνύει τις σχετικές ποιμαντικές ανάγκες. Αναμφισβήτητα οι αποδέκτες της επιστολής στρέφονται κατά της Ευχαριστίας αναγκάζοντας έτσι το συγγραφέα της επιστολής να τους αντιμετωπίσει. Με μεγάλη οξύνοια υποστηρίζει ότι η απόριψη του Μυστηρίου δε σημαίνει τίποτε άλλο παρά την απομάκρυνση από την σωτηρία του Χριστού. Η Εβ βλέπει ότι η ευχαριστία καθορίζει ολόκληρη την εκκλησία. Δεν αρκείται όμως στο να αναφέρει απλά τησημασία της ευχαριστίας για τη σωτηρία αλλά εξηγεί την ίδια την ουσία του μυστηρίου. Μέσα από αυτήν την προοπτική η εξήγηση της ιερωσύνης του Ιησού, η μοναδική πράξη της θυσίας του ή η αποτελεσματικότητα του αίματος για τη σωτηρία, η οποία ανοίγει τους δρόμους για τον ουρανό αποκτούν την πραγματική τους σημασία. Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας της επιστολής θέλει να φέρει στο φως το πρόσωπο και τα έργα του Ιησού αλλά και την ουσία του Μυστικού Δείπνου. 

Christian-Jürgen Gruber, "Neues zur Einordnung von Hebr 13,20–21 hinsichtlich der Gattung und der Funktion", 67-79

IΣε αυτήν τη μελέτη γίνεται η σύγκριση μεταξύ του Εβ 13, 20-21 και μερικών παπύρων ελληνικών και δημοτικών που παρουσιάζουν ομοιότητες με το Εβ 13, 20-21. Αυτά τα παράλληλα συμβάλλουν στην κατανόηση του τύπου του κειμένου και της λειτουργίας του Εβ 13, 20-21. 

Ένα νέο άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του περιοδικού ZThK / A new article of biblical interest in the current issue of ZThK

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Zeitschrift für Theologie und Kirche 108:2 (2011) δημοσιεύεται μεταξύ άλλων και το εξής άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος:

Jens Schröter, "Nicht nur eine Erinnerung, sondern eine narrative Vergegenwärtigung: Erwägungen zur Hermeneutik der Evangelienschreibung", 119-137
Σε αυτό το άρθρο ο συγγραφέας παρουσιάζει μία αναλογία μεταξύ του τρόπου που παρουσιάζεται ο Ιησούς στα ιδρυτικά λόγια της Θ. Ευχαριστίας και στην ερμηνευτική αντίληψη του ευαγγελίου. Με βάση την "ερμηνευτική παρουσίαση" ο πρώτος τρόπος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως μυστηριακή παρουσίαση κι ο δεύτερος ως αφηγηματική παρουσίαση του Ιησού. Αυτό καθίσταται σαφές μέσα από επιλεγμένες περικοπές των ευαγγελίων. Μία τέτοια ερμηνευτική προσέγγιση μπορεί τουλάχιστον να ξεπεράσει τη διάκριση μεταξύ του "ιστορικού Ιησού" και του "Χριστού της πίστης".  

Στο τρέχον τεύχος του VigChr / In the current issue of VigChr

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Vigiliae Christianae 65:1 (2011) δημοσιεύονται μεταξύ άλλων ορισμένα άρθρα που αφορούν στον αρχέγονο χριστιανισμό και στην πρόσληψη των βιβλικών κειμένων στην εκκλησιαστική γραμματεία:

Huub van de Sandt, "Why does the Didache Conceive of the Eucharist as a Holy Meal?", 1-20

Στις αφηγήσεις της Κ.Δ. σχετικά με την Ευχαριστία ο Ιησούς χαρακτηρίζει τον άρτο ως το σώμα του και τον οίνο ως το αίμα του. Στις περικοπές της Διδαχής που αναφέρονται στην Ευχαριστία (Διδ 9-10 και 14) απουσιάζουν τα ιδρυτικά λόγια. Ο οίνος δε συνδέεται με το αίμα του Ιησού και ο άρτος δε συνδέεται σε καμιά περίπτωση με το φυσικό του σώμα. Αν η Διδαχή δεν αφήνει να εννοηθεί ότι η τελετή της ευχαριστίας συνδέεται κατά κάποιον τρόπο με την παράδοση του Μυστικού Δείπνου, γιατί τότε θεωρείται το κοινό δείπνο στη Διδαχή ως άγιο;  Στο παρόν άρθρο υποστηρίζεται ότι το δείπνο κατανοούνταν ως άγιο προκειμένου να καταδειχθεί ότι συνδεόταν τόσο με το θείο όσο και με τη λατρεία στο ναό. Αφού το σκηνικό του ναού γενικά θεωρούνταν ως το φυσικό περιβάλλον για τις θρησκευτικές τελετές, ιδέες του ναού και το σκεπτικό του ναού χρησιμοποιήθηκαν για να περιγράψουν και να ορίσουν το λατρευτικό σκηνικό εκτός ναού.

Albert-Kees Geljon, "Didymus the Blind: Commentary on Psalm 24 (23 LXX): Introduction, Translation and Commentary", 50-73

Σε αυτό το άρθρο δίνεται η μετάφραση και κάποια σχόλια στο υπόμνημα στον Ψα 24 (23 κατά τους Ο΄) του Δίδυμου του Τυφλού. Ο Δίδυμος θεωρεί ότι ο Ψαλμός δηλώνει την ηθική πρόοδο της ψυχής προς την τελειότητα. Ερμηνεύει το δεύτερο μέρος του Ψαλμού ως μία αναφορά στην παραμονή του Χριστού στη γη και στην ανάληψή του. Στην εξήγησή του ο Δίδυμος στηρίζεται κυρίως στους προηγούμενούς του, όπως για παράδειγμα στον Κλήμεντα τον Αλεξανδρέα και τον Ωριγένη.

Pierre Létourneau, "The Dialogue of the Savior as a Witness to the Late Valentinian Tradition", 74-98

Ο Διάλογος του Σωτήρα είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο που διασώζει λόγια του Κυρίου, κοσμολογικά αποσπάσματα κι άλλο υλικό διαφορετικής προέλευσης. Μία προσεκτική ανάλυση των βασικών του ιδεών προδίδει βαλεντιανή προέλευση, όπως υποψιάσθηκε κάποτε ο M. Krause. Aναζητώντας καταρχάς έγκυρα κριτήρια για την ταυτοποίηση βαλεντινιανών κειμένων, ο συγγραφέας του παρόντος άρθρου αποπειράται να εξακριβώσει τον βαλεντινιανό χαρακτήρα του Διαλόγου του Σωτήρα συγκρίνοντάς τον με πατερικές πηγές και κείμενα του Nag Hammadi Κάποιες ασυμφωνίες μεταξύ αυτής της εκδοχής του βαλεντινιασμού και των πατερικών περιγραφών μπορούν να εξηγηθούν με τον καλύτερο τρόπο ως δογματικές προσαρμογές στο πλαίσιο της αναδυόμενης ορθοδοξίας.

D.-A. Koch: Ευχαριστία και Διδαχή / D.-A. Koch, Eucharist and Didache

Στο τρέχον τεύχος του Studia Theologia - Nordic Journal of Theology 64:1 (2010) δημοσιεύεται μεταξύ άλλων και το εξής άρθρο:

Dietrich-Alex Koch, "Eucharistic meal and eucharistic prayers in Didache 9 and 10", 77-96
Γενικά αμφισβητείται κατά πόσο οι ευχαριστήριες προσευχές στα Διδαχή 9 και 10 συνδέονται με αυτό καθαυτό το λατρευτικό (ευχαριστιακό) δείπνο. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι το δείπνο στα Διδ. 9 και 10 θα πρέπει να κατανοηθεί τόσο ως λατρευτικό όσο και ως πραγματικό δείπνο. Η πρόσκληση στο Διδ. 10,6c: ("αν κάποιος είναι άγιος, ας έλθει. Όποιος δεν είναι, ας μετανοήσει) δεν παραπέμπει στο δεύτερο μέρος της λειτουργίας που απουσιάζει τώρα από τη Διδαδή. Αντίθετα είναι μία πρόσκληση σε όσους συμμετέχουν στο δείπνο (τουλάχιστον στους "αγίους" μεταξύ τους) να προσθέσουν τις ευχαριστήριες προσευχές του στο τέλος του λατρευτικού δείπνου της κοινότητας.