Wayne A. Meeks (8.1.1932-10.1.2023)

Έφυγε από τη ζωή ο γνωστός καινοδιαθηκολόγος και ομότιμος καθηγητής του Divinity School του Πανεπιστημίου του Yale, Wayne A. Meeks. O αγαπητός Wayne, τον οποίο είχα την τιμή να γνωρίζω προσωπικά, συνδέεται με τη στροφή των καινοδιαθηκικών σπουδών προς την κοινωνική ιστορία. Η μελέτη του The First Urban Christians έθεσε σε νέες βάσεις τη συζήτηση για το κοινωνικό προφίλ και την οργάνωση των παύλειων κοινοτήτων στις πόλεις στο ανατολικό τμήμα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Με τη βοήθεια των εργαλείων της αρχαίας κοινωνικής ιστορίας και τα αρχαιολογικά και επιγραφικά ευρήματα ανέδειξε τον αστικό χαρακτήρα αυτών των εκκλησιών κι αμφισβήτησε τις παλαιότερες απόψεις για το χαρακτήρα και τη θέση των χριστιανικών κοινοτήτων μέσα στο εθνικό τους περιβάλλον. Η σημασία αυτής της μελέτης αποτυπώνεται και στο συλλογικό έργο After the First Urban Christians (2009) σε επιμέλεια του Todd D. Still, το οποίο αξιολογεί το αποτύπωμα της κλασικής πλέον μελέτης του Meeks  στην καινοδιαθηκική έρευνα. Για αυτήν τη μελέτη και το γενικότερο ερευνητικό του έργο ο Wayne τιμήθηκε μεταξύ πολλών άλλων από την American Academy of Religions, την British Academy και την American Academy of Arts and Sciences. Το 1990 το Πανεπιστήμιο του Uppsala του απένειμε τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα. Ως συνεκδότης συνεργάστηκε με άλλους μεγάλους επιστήμονες της αρχαίας ιστορίας και της Καινής Διαθήκης, όπως τους Abraham Malherbe,  John Fitzgerald, Jacob Jervell, David Balch, Everett Ferguson κ.ά. 

Άλλες σημαντικές μελέτες του εκλιπόντος είναι The Μοral World of the First Christians (1986), The Origins of Christian Morality: The First Two Centuries (1992) και In Search of the Early Christians: Selected Essays (2002). 

Διετέλεσε μέλος των διοικητικών οργάνων πολλών επιστημονικών εταιρειών, όπως της SNTS και της SBL καθώς και εκδότης σε σημαντικά περιοδικά (New Testament Studies, Biblical Interpretation).

Οι σύντομες μελέτες του σε επιστημονικά περιοδικά και μελέτες είναι πολυάριθμες. Θα ξεχωρίσω μία ανάμεσά τους που συνδέεται και μία προσωπική ανάμνηση από τη φιλία με τον Wayne και την επίσκεψή του στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για μία πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη για το γνωστό μωσαϊκό της Δευτέρας Παρουσίας στη Μονή Λατόμου της Θεσσαλονίκης. Σε αυτήν τη μελέτη περιγράφεται και ερμηνεύεται το μωσαϊκό του 5ου αι. μέσα από τη βιβλική οπτική ("Vision of God and Scripture Interpretation in a Fifth-Century Mosaic.” Στο έργο των Charles A. Bobertz και David Brakke, επιμ., Reading in Christian Communities: Essays on Interpretation in the Early Church in Honor of Rowan A. Greer. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press, 2002, 124-46, ανατ. στο έργο του In Search of the Early Christians).

Είχαμε την τιμή να φιλοξενήσουμε στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού τον Wayne κι οι φοιτητές μας τότε μπόρεσαν να ακούσουν τον καθηγητή σε μια σειρά διαλέξεων. 

Ο Wayne Meeks υπήρξε ένας ευγενής άνθρωπος, με ταπεινότητα και αγάπη για τους φοιτητές του και τους νέους ερευνητές. Με τίμησε με την φιλία του και το ερευνητικό του έργο υπήρξε έμπνευση για τα δικά μου πρώτα δειλά ερευνητικά βήματα. Ας τον αναπαύει ο Θεός κι ας παρηγορεί τους οικείους του. Αιωνία η μνήμη! 

Νεκρολογία από το Πανεπιστήμιο του Yale

After the First Urban Christians (1)

Σε αυτήν την ανάρτηση και σε μερικές που θα ακολουθήσουν στις επόμενες μέρες θα παρουσιάσουμε το περιεχόμενο ενός βιβλίου για το οποίο μιλήσαμε και σε παλαιότερη ανάρτηση. Πρόκειται για ένα συλλογικό τόμο, στον οποίο ειδικοί αποτιμούν τη συμβολή της μελέτης του Wayne Meeks, The First Urban Christians στη μελέτη του αρχέγονου Χριστιανισμού από το 1983, όταν κυκλοφόρησε το συγκεκριμένο βιβλίο, μέχρι και σήμερα.

Todd D. Still & David G. Horrell, After the First Urban Christians. The Social Scientific Study of Pauline Christianity. Twenty-Five Years Later, T & T Clark 2009

Όπως σημειώνουν και οι εκδότες στον πρόλογό τους το 1983 συνδέεται με τρεις πολύ σημαντικές για τη μελέτη της Καινής Διαθήκης και των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων μελέτες: α) το άρθρο του J. Dunn, "The New Perspective on Paul" (διάλεξη, η οποία στη συνέχεια δημοσιεύθηκε στο BJRL), όπου ο γνωστός καινοδιαθηκολόγος εισήγαγε έναν όρο (new perspective) για την προσέγγιση της παύλειας σκέψης, ο οποίος βρίσκεται ακόμη και σήμερα στο επίκεντρο της συζήτησης για την θεολογία του Παύλου και τη θέση του απέναντι στο Νόμο, β) τη μελέτη της Elisabeth Schüssler Fiorenza, In Memory of Her: A Feminist Reconstruction of Christian Origins, που έδωσε μία νέα ώθηση στην προσέγγιση των καινοδιαθηκικών κειμένων από μία φεμινιστική ερμηνευτική οπτική και β) το έργο του Wayne Meeks, The First Urban Christians, που πρόσφερε μία νέα αναπαράσταση του κοινωνικού περίγυρου των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων (και κυρίως των παύλειων).

Και οι τρεις μελέτες αξιολόγησαν και συνέδεσαν δημιουργικά τα πορίσματα της προηγούμενης έρευνας, κάλυψαν όμως επίσης νέες περιοχές της έρευνας και διατύπωσαν νέες προτάσεις και υποθέσεις.

Οι μελέτες του βιβλίου, που θα παρουσιάσουμε στο ιστολόγιο, συζητούν το προαναφερθέν βιβλίο του Meeks. Η δομή εκείνου ορίζει τη δομή του παρόντος. Η κάθε μελέτη, εκτός από το εισαγωγικό κεφάλαιο του Horrell και την απάντηση στο τέλος του βιβλίου του W. Meeks, σχολιάζει ένα επιμέρους κεφάλαιο του βιβλίου The First Urban Christians:

H μελέτη του Peter Oakes (Contours of the Urban Environment) ασχολείται με το αστικό περιβάλλον των παύλειων κοινοτήτων, στη συνέχεια ο Bruce W. Longenecker (Socio-Economic Profiling of the First Urban Christians) συζητά τις προτάσεις του Meeks για την κοινωνική θέση των μελών των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. Ακολουθεί η μελέτη του Edward Adams (First-Century Models for Paul's Churches: Selected Scholarly Developments since Meeks), όπου παρουσιάζονται τα τέσσερα μοντέλα από το περιβάλλον των παύλειων κοινοτήτων, τα οποία μπορεί να επηρέασαν στην οργάνωσή τους: οίκος, θίασος, συναγωγή, φιλοσοφική ή ρητορική σχολή. Θέμα της μελέτης του Todd D. Still (Organizational Structures and Relational Struggles among the Saints: The Establishment and Exercise of Authority within Pauline Assemblies) είναι η οργάνωση των παύλειων κοινοτήτων, όπως αυτή παρουσιάσθηκε από τις μελέτες που ακολούθησαν εκείνη του Meeks. H Louise J. Lawrence (Ritual and the First Urban Christians: Boundary Crossings of Life and Death) συζητά τις θέσεις του Meeks σχετικά με την τελετουργία μέσα στις παύλειες κοινότητες, παρουσιάζει τις κατευθύνσεις που πήρε η έρευνα στη συνέχεια και προτείνει νέους τομείς που αξίζει να διερευνηθούν. Τέλος ο Dale B. Martin αξιολογεί τους συσχετισμούς που πρότεινε ο Meeks μεταξύ των μοντέλων πίστης και των μοντέλων ζωής και παρουσιάζει τις τρεις βασικές τάσεις που κυριαρχούν στην έρευνα σχετικά με αυτό το ζήτημα.

Επίλογος του βιβλίου είναι η απάντηση του W. Meeks στις παραπάνων μελέτες. Ο Meeks παρουσιάζει τα σημεία εκείνα των προηγούμενων θέσεών του που θα μπορούσαν να βελτιωθούν ή να επαναδιατυπωθούν, συζητά την αξία της κοινωνικοϊστορικής προσέγγισης των κειμένων της Καινής και επισημαίνει την ανάγκη να υπάρξουν και νέες μελέτες κατά το πρότυπο της The First Urban Christians.

Πρόκειται - από όσο τουλάχιστον προκύπτει από τη μέχρι στιγμής ανάγνωση του βιβλίου (έφτασε μόλις χτες στα χέριά μου) - για ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο. Ένα από τα σημαντικά του προτερήματα είναι ότι αποτυπώνει την πορεία της έρευνας αλλά κι ένα τμήμα του επιστημονικού διαλόγου αξιόλογων ερευνητών σχετικά με ζητήματα μεθοδολογίας και ιστορίας των παύλειων κοινοτήτων.

Ένα νέο βιβλίο για την κοινωνιολογική θεώρηση των παύλειων εκκλησιών / A new book on the social-scientific approach of Pauline churches

Από τον καθηγητή Wayne Meeks, ο οποίος υπήρξε πρωτοπόρος στην κοινωνιολογική μελέτη των παύλειων κοινοτήτων, πληροφορηθήκαμε την έκδοση ενός συλλογικού τόμου, όπου ειδικοί εξετάζουν την εξέλιξη της κοινωνιολογικής έρευνας των παύλειων κοινοτήτων κατά τα τελευταία 25 χρόνια (από τη στιγμή δηλαδή που κυκλοφόρησε η σημαντική μελέτη του W. Meeks, The First Urban Christians μέχρι σήμερα). Ο τόμος θα κυκλοφορήσει από τον εκδοτικό T & T International μέσα στο Νοέμβρη 2009. Μόλις φτάσει στα χέριά μας θα τον παρουσιάσουμε διεξοδικότερα:

Todd D. Still - David G. Horrell (εκδ.), After the First Urban Christians The Social-Scientific Study of Pauline Christianity Twenty-Five Years Later, 2009
ISBN: 9780567219671
24 ευρώ (περίπου)

Περιγραφή του εκδοτικού οίκου
Το τρέχον έτος σηματοδοτεί την 25η επέτειο από την έκδοση της μελέτης τους Wayne A. Meeks, The First Urban Christians. Σε αυτό το κλασικό πλέον έργο ο Meeks εξέτασε το κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο του παύλειου χριστιανισμού υπό το πρίσμα των παύλειων επιστολών. Ο παρών τόμος, After the First Urban Christians, που εκδίδεται από τους Todd D. Still και David G. Horrell, είναι μία συλλογή επτά μελετών ειδικών, οι οποίες μαζί με έναν επίλογο γραμμένο από τον ίδιο τον Meeks, επανεξετάζουν και συμπληρώνουν τη μελέτη-σταθμό του Meeks. Επιπλέον ο παρών τόμος προσφέρει νέες προοπτικές στη μελλοντική έρευνα του Παύλου και των εκκλησιών του μέσα στο κοινωνικό τους περιβάλλον.

Περιεχόμενα
Introduction-The editors

Chapter One: The use of theories and models from the social sciences - David G. Horrell (University of Exeter, UK)

Chapter Two: The urban environment of Pauline Christianity - Peter Oakes (University of Manchester, UK)

Chapter Three: The social level of Pauline Christians - Bruce Longenecker (University of St. Andrews, UK)

Chapter Four: Formation of the ekklesia - Edward Adams (King's College, London, UK)

Chapter Five: Governance - Todd D. Still (Baylor University, Truett Seminary, USA)

Chapter Six: Ritual - Louise Lawrence (University of Exeter, UK)

Chapter Seven: Patterns of belief and patterns of life - Dale B. Martin (Yale University, USA)

Chapter Eight:
Epilogue: Retrospect and prospect- Wayne A. Meeks (Yale University, Emeritus, USA)

Conclusion- The editors