Ιωάννης Καραβιδόπουλος (1937-15.4.2023)

Έφυγε από τη ζωή ο ομότιμος καθηγητής της Καινής Διαθήκης Ιωάννης Καραβιδόπουλος. Δίδαξε Καινή Διαθήκη (ερμηνεία και θεολογία και κριτική του κειμένου της ΚΔ) στη Θεολογική Σχολή ΑΠΘ στο διάστημα 1969-2004. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης και συνέχισε τις σπουδές του στο Strassbourg  και στο Göttingen, κοντά σε σημαντικούς καινοδιαθηκολόγους της εποχής του. Υπήρξε πολυγραφότατος και τα βιβλία του αποτελούν σημείo αναφοράς και διδακτικά εγχειρίδια στις δύο θεολογικές σχολές της Ελλάδος, ενώ έχουν μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες. Μαζί με τον Β. Στογιάννο ίδρυσε δύο σημαντικές σειρές βιβλικών μελετών, οι οποίες κυκλοφορούσαν από τον εκδοτικό οίκο του Π.Πουρναρά: Βιβλική Βιβλιοθήκη και Ερμηνεία της Καινής Διαθήκης. Η διατριβή κι η υφηγεσία του ήταν αφιερωμένες στην παύλεια θεολογία (Εἰκών Θεοῦ καὶ "κατ' εἰκόνα" Θεοῦ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ Παύλῳ. Αἱ χριστολογικαὶ βάσεις τῆς παυλείου ἀνθρωπολογίας [1964] και Ἡ ἁμαρτία κατὰ τὸν Ἀπόστολον Παῦλον [1968]), αλλά ασχολήθηκε επίσης και με την ερμηνεία των συνοπτικών ευαγγελίων (Τὸ σωτήριον πάθος [1974]) και με την έκδοση και τον κριτικό σχολιασμό των απόκρυφων χριστιανικών κειμένων (Απόκρυφα Χριστιανικά Κείμενα, τόμ. Α΄ [1999] και τόμ. Β΄ [2004]· Τὸ γνωστικὸν κατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον [1967]). Σημαντικά είναι επίσης τα δύο υπομνήματά του, στον κατά Μάρκον ευαγγέλιο (1988) και στις παύλειες επιστολές της αιχμαλωσίας (1981) και η εισαγωγή του στην Καινή Διαθήκη (2016). Ο εκλιπών καθηγητής υπήρξε ένας εκ των 6 μεταφραστών της μετάφρασης της Καινής Διαθήκης στη Νεοελληνική που κυκλοφόρησε από την Ελληνική Βιβλική Εταιρία στη δεκαετία του 1980. Επίσης υπήρξε ο πρώτος Έλληνας καινοδιαθηκολόγος ο οποίος ασχολήθηκε συστηματικά με την ιστορία του κειμένου της Καινής Διαθήκης στη χειρόγραφη παράδοση. Διετέλεσε μέλος της εκδοτικής επιτροπής της κριτικής έκδοσης της Καινής Διαθήκης των United Bible Societies (4η και 5η έκδοση) καθώς και της 26ης και 27ης έκδοσης της ΚΔ Nestle Aland. 

To έργο του καθηγητή υπήρξε πολυσχιδές και πλούσιο και διακρίνεται για τη συστηματικότητα και την εις βάθος κριτική ανάλυση. Υπηρέτησε την καινοδιαθηκική έρευνα με συνέπεια, ακαδημαϊκό ήθος και ευθύνη. Είχε την ιδιαίτερη ικανότητα να συνδυάζει γόνιμα τις σύγχρονες ερμηνευτικές μεθόδους με την ορθόδοξη θεολογική παράδοση διακονώντας τόσο την ακαδημαϊκή θεολογία όσο και την Εκκλησία κερδίζοντας τον σεβασμό όλων. Μέχρι το τέλος της ζωής του συνέχισε να δημοσιεύει σύντομα ερμηνευτικά άρθρα στο διαδίκτυο καθιστώντας την καινοδιαθηκική ερμηνεία προσιτή στον μέσο αναγνώστη. Η επίδρασή του στα θεολογικά γράμματα και κυρίως στη βιβλική έρευνα είναι αξιόλογη και εκτείνεται πέραν των ελλαδικών συνόρων. Μαζί με τους συναδέλφους του συνέβαλε στην ουσιαστική άνθηση των βιβλικών σπουδών στη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης συνεχίζοντας το έργο του Σάββα Αγουρίδη, του οποίου υπήρξε μαθητής. Η συνετή και κριτική του προσέγγιση, η ευρυμάθεια, ο οικουμενικός του προσανατολισμός και το εκκλησιαστικό του ήθος συνέβαλαν στο βηματισμό των καινοδιαθηκικών σπουδών στην Θεσσαλονίκη: σεβασμός στην εκκλησιαστική παράδοση και ερμηνεία, άνοιγμα όμως και δημιουργική πρόσληψη και εφαρμογή των νέων ερμηνευτικών μεθόδων και τάσεων. Χάρη στον Ιωάννη Καραβιδόπουλο και τους ομοτέχνους του, πολλοί εκ των οποίων πλέον δεν είναι στη ζωή, η βιβλική έρευνα στη Θεσσαλονίκη διατήρησε την εξωστρέφεια και την ανοικτότητά της προς την οικουμένη, χωρίς να εγκαταλείπει την αναφορά της στην παράδοση αλλά και χωρίς να εγκλωβίζεται σε μία άγονη αυτοαναφορά. Αφήνει πίσω του μαθητές και μια σημαντική κληρονομιά και την ελπίδα το έργο αυτής της γενιάς των βιβλικών να συνεχιστεί από τους επόμενους. Ας είναι αιώνια η μνήμη του!  

Συνέντευξη του καθ. Ι. Καραβιδόπουλου για την κριτική του κειμένου της Καινής Διαθήκης / Interview of Prof. I. Karavidopoulos on NT TC

Στο ιστολόγιο Evangelical Textual Criticism φιλοξενείται η συνέντευξη του ομότιμου καθηγητή της Καινής Διαθήκης στην Θεολογική Σχολή ΑΠΘ Ιωάννη Καραβιδόπουλου για τη σπουδαιότητα της κριτικής του κειμένου της Καινής Διαθήκης και το έργο του στην εκδοτική επιτροπή της UBS Greek New Testament. Το έργο του καθηγητή στο χώρο της κριτικής του κειμένου είναι αναγνωρισμένο διεθνώς, καθώς χάρη στις δικές του προσπάθειες το Βυζαντινό κείμενο συμπεριλήφθηκε στις εκδόσεις του Ινστιτούτου Nestle-Aland και της UBS. Όσοι υπήρξαμε μαθητές και μαθήτριές του γνωρίζουμε την αγάπη του για την κριτική του κειμένου. Είναι εκείνος που έφερε στις θεολογικές σχολές το μάθημα της κριτικής του κειμένου κι επέμεινε στην χρήση των κριτικών εκδόσεων του κειμένου της ΚΔ χωρίς, ωστόσο, να παραβλέπει την σπουδαιότητα του Βυζαντινού κειμένου και να τονίζει την ανάγκη κριτικής έκδοσής του προς την κατεύθυνση της οποίας κι ο ίδιος εργάστηκε. Είναι τιμή για την ελληνική βιβλική επιστήμη η εκπροσώπησή της σε διεθνείς επιτροπές, όπως αυτή της UBS, από τον καθηγητή Ι. Καραβιδόπουλο και χαρά για μας όλους να τον διαβάζουμε και στα διεθνή ιστολόγια. 

Interview with John Karavidopoulos

Ι. Καραβιδόπουλου: Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πουρναρά η τρίτη έκδοση της εισαγωγής στην Κ.Δ. του ομότιμου καθηγ. της Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, κ. Ι. Καραβιδόπουλου. Πρόκειται για ένα κλασικό πλέον βιβλίο, χρήσιμο εγχειρίδιο των περισσοτέρων από εμάς που σπούδασαν θεολογία, το οποίο μάλιστα έχει μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες όπως σερβικά και λιβανέζικα. Στην τρίτη αυτή έκδοση ο καθ. κ. Καραβιδόπουλος συμπεριέλαβε αρκετά από τα νέα δεδομένα στην έρευνα που μεσολάβησε στα χρόνια μεταξύ της πρώτης έκδοσης της Εισαγωγής (1983) μέχρι το 2007. Τα επιμέρους κεφάλαια του εγχειριδίου ενημερώθηκαν βιβλιογραφικά κι επιπλέον συμπεριλήφθηκαν όλες οι νέες επιτεύξεις στον τομέα των εκδόσεων του κειμένου και των μεταφράσεων της Κ.Δ.

Ι. Καραβιδόπουλου, Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, (Βιβλική Βιβλιοθήκη 1), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2007

ISBN: 9789602423677

Ι. Καραβιδόπουλου: Βιβλικές Μελέτες Δ΄

Κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Πουρναράς στη σειρά Βιβλική Βιβλιοθήκη το εξής βιβλίο του ομότιμου καθηγητή Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ:

Βιβλικές Μελέτες Δ΄, (Βιβλική Βιβλιοθήκη 40), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2007
ISBN: 9789602423707

Όπως προδίδει και ο τίτλος του πρόκειται για τον τέταρτο τόμο μίας σειράς τεσσάρων μέχρι σήμερα τόμων, στους οποίους συγκεντρώθηκαν και εκδόθηκαν διάφορα άρθρα και μελέτες του καθ. κ. Ι. Καραβιδόπουλου. Ο τέταρτος τόμος χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος συγκεντρώθηκαν οι μελέτες των ετών 2004-2007 και στο δεύτερο μέρος αναδημοσιεύονται παλαιότερες μελέτες που αναφέρονται σε θέματα Κριτικής του κειμένου της Κ.Δ. Ο καθηγητής σημειώνει σχετικά με αυτές ότι ευελπιστεί:

"να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των νεοτέρων της γενιάς μου ερευνητών, ώστε να ανταποκριθούν στη διεθνώς εκφραζόμενη επιθυμία από τους ειδικούς να μην υστερήσουν και οι Έλληνες στη μελέτη της χειρόγραφης και έντυπης παράδοσης του κειμένου της Καινής Διαθήκης, ιδιαιτέρως της Εκκλησιαστικής ή Λειτουργικής
(Βυζαντινής, κατά τους ξένους ερευνητές) παράδοσης, και δι' αυτής στην μελέτη της ιστορίας του κειμένου της Καινής Διαθήκης".

Σε όλες τις μελέτες του παρόντος τόμου, όπως και σε εκείνες των προηγούμενων τόμων, κοινό σημείο αναφοράς είναι η προσέγγιση των επιμέρους βιβλικών θεμάτων με βάση τόσο την Πατερική ερμηνευτική παράδοση όσο και τη σύγχρονη παράδοση.

Περιεχόμενα βιβλίου

ΜΕΡΟΣ Α΄

• Μισός αιώνας Θεολογίας. Κριτική παρουσίαση
• Η γλώσσα της Αγίας Γραφής
• Εβδομήκοντα, η Αγία Γραφή των συγγραφέων της Καινής Διαθήκης
• Τα είδωλα στην εποχή του απ. Παύλου και σήμερα
• Ο πλησίον στην Αγία Γραφή και σε άλλα ιερά κείμενα των Θρησκειών
• Ερμηνεία των Παραβολών του Ιησού από τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο

ΜΕΡΟΣ Β΄

• Η Κριτική του κειμένου της Καινής Διαθήκης στην Ελλάδα
• "Ἐν ἀνθρώποις εὐδοκίας". Ερμηνεία του στίχου Λκ 2,14
• "Καθαρίζων πάντα τὰ βρώματα" ή "καθαρίζον πάντα τὰ βρώματα"; Κριτικά και ερμηνευτικά σχόλια στο στίχο Μρ 7,19
• Το κείμενω των Πράξεων των Αποστόλων στον κώδικα του Βέζα (D)
• Ιουνιάς ή Ιουνία; Κριτική του κειμένου και ερμηνευτική προσέγγιση του ρωμ 16,7
• Σημειώματα στο περιθώριο και στον κολοφώνα βιβλικών χειρογράφων
• "Ευαγγελιστάριον" - "Ευαγγελιάριον" - "Ευαγγέλιον". Διευκρινίσεις στην επικρατούσα ορολογία
• Κριτική θεώρηση του κειμένου των Αγιογραφικών αναγνωσμάτων στην Ορθόδοξη λατρεία
• Σκέψεις για μια Κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης στην Ορθόδοξη Εκκλησία
• Η Πατριαρχική έκδοση της Καινής Διαθήκης του 1904 και οι προοπτικές για το μέλλον

Εισήγηση του καθ. Ι. Καραβιδόπουλου στο πρόσφατο συνέδριο του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τον Απόστολο Παύλο

Ο ομότιμος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., κ. Ι. Καραβιδόπουλος, τον οποίο θερμά ευχαριστούμε, ευγενικά παραχώρησε στο ιστολόγιο το κείμενο της εισήγησής του κατά το τελευταίο συνέδριο προς τιμήν του αποστόλου Παύλου που διοργάνωσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο (βλ. παλαιότερη ανάρτηση του ιστολογίου). Για να διαβάσετε το ενδιαφέρον αυτό κείμενο, πατήστε επάνω στον τίτλο της εισήγησης που ακολουθεί:

Ι. Καραβιδόπουλου, "Το Ευαγγέλιο του Απ. Παύλου ως θεολογική γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσεως"

Απόκρυφα Ευαγγέλια και Απόκρυφες Πράξεις

Από το ιστολόγιο της April DeConick πληροφορούμαστε ότι κυκλοφόρησε στα αγγλικά από τον εκδοτικό οίκο Baylor University Press το βιβλίο του καθηγητή Hans-Josef Klauck, The Apocryphal Acts of the Apostles, 2008

ISBN-13: 978-1602581593

$ 39.95

Στο βιβλίο παρουσιάζονται οι διάφορες απόκρυφες πράξεις, δίνεται βιβλιογραφικές κατάλογος και πληροφορίες για τις κριτικές εκδόσεις τους και παρουσιάζονται ορισμένα βασικά ζητήματα σχετικά με το κάθε βιβλίο.

Να σημειωθεί ότι ο H.-J. Klauck είχε εκδώσει παλαιότερα στα γερμανικά δύο ανάλογα βιβλία:

• H.-J. Klauck, Apokryphe Evangelien, Stuttgart: Katholisches Bibelwerk, 2005
• H. - J. Klauck, Apokryphe Apostelakten, Stuttgart: Katholisches Bibelwerk, 2005

Στα ελληνικά κυκλοφορούν δύο εξαιρετικοί τόμοι με εισαγωγικά σχόλια και μετάφραση των αποκρύφων Ευαγγελίων Πράξεων και Αποκαλύψεων, τα οποία εκδόθηκαν με την επιμέλεια του ομότ. καθηγητή της Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής του Παν/μίου Θεσ/κης Ι. Καραβιδόπουλου:

• Ι. Καραβιδόπουλου, Απόκρυφα Χριστιανικά Κείμενα, τόμ. Α΄: Απόκρυφα Ευαγγέλια, Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, 1999, ISBN: 960-242-176-2
• Ι. Καραβιδόπουλου, Απόκρυφα Χριστιανικά Κείμενα, τόμ. Β΄: Απόκρυφες πράξεις, επιστολές, αποκαλύψεις, Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, 2004, ISBN: 960-242-303-Χ