Η σημασία των δείπνων στον αρχέγονο Χριστιανισμό / The significance of meals in ancient Christianity

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation ο Peter-Ben Smit συζητά τη θέση που καταλαμβάνουν τα δείπνα κι η τροφή στη ζωή του αρχέγονου Χριστιανισμού και καταλήγει ότι αυτές οι περισσότερες υλικές πτυχές της ανθρώπινης ζωής φαίνεται πως είχαν μεγαλύτερη βαρύτητα σε αυτήν την πρώιμη φάση από τις θεολογικές συζητήσεις και τη διατύπωση δογμάτων:

Meals on the Menu – Why it Matters: Why Bother?

Tα κοινά δείπνα στην Κόρινθο / Communal meals in Corinth

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation ο Jin Hwan Lee παρουσιάζει εν συντομία τα πορίσματα του βιβλίου του με τον τίτλο The Lord’s Supper in Corinth in the Context of Greco-Roman Private Associations (Fortress Academic, 2018). Ο Lee προτείνει το μοντέλο των συναντήσεων των θιάσων της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας ως τη βάση οργάνωσης των ευχαριστιακών συνάξεων των χριστιανών στην Κόρινθο και προτείνει ένα σενάριο σε αυτή τη βάση για το πρόβλημα που προέκυψε σε αυτές. 

[Α.Τ. Να σημειώσω ότι μία ανάλογη θέση υιοθετεί και το πρόσφατο βιβλίο του Richard Last, The Pauline Church and the Corinthian Ekklesia (2015). H υπόθεση των θιάσων, ως το μοντέλο σύμφωνα με το οποίο οργανώθηκαν οι παύλειες κοινότητες, φαίνεται πως ελκύει ξανά το ενδιαφέρον των σύγχρονων ερευνητών. Είναι μία υπόθεση που αξίζει περαιτέρω να διερευνηθεί λαμβάνοντας υπόψη το έργο που έχει ήδη γίνει στο χώρο των αρχαίων θιάσων από την επιγραφική, την παπυρολογία και την αρχαία ιστορία]

Communal Banqueting Practice in Early Christ Group in Corinth

Dennis Edwin Smith (1.12.1944-16.9.2017)

Έφυγε χτες από τη ζωή νικημένος από τον καρκίνο ο γνωστός καθηγητής της Καινής Διαθήκης στο Phillips Theological Seminary, Dennis Edwin Smith. O εκλιπών, διδάκτορας του Harvard University Divinity School, διετέλεσε καθηγητής στο Phillips Theological Seminary, από το 1986 έως και το 2015, όταν συνταξιοδοτήθηκε. 

Η συμβολή του στη μελέτη των ευχαριστιακών δείπνων της αρχαίας Εκκλησίας είναι σημαντική και χωρίς αμφιβολία άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο κατανοούσε το ρόλο τους η έρευνα μέχρι τώρα. Από το πλούσιο συγγραφικό του έργο αναφέρω εδώ ενδεικτικά τα From Symposium to Eucharist: The Banquet in the Early Christian World (2003), Many Tables: The Eucharist in the New Testament and Liturgy Today (1990), σε συνεργασία με τον Hal Taussig, Meals in the Early Christian World: Social Formation, Experimentation, and Conflict at the Table, και πάλι σε συνεργασία με τον Hal Taussig (2012). 

Ένας εξαιρετικός ερευνητής κι ένας υπέροχος άνθρωπος. Ας είναι αιωνία η μνήμη του. 

Το τρέχον τεύχος του NovT / The current issue of NovT

Novum Testamentum 58:2 (2016)

• David K. Bryan, "Transformation of the Mustard Seed and Leaven in the Gospel of Luke," 115-134 (abstract)
• Ulrike Swoboda, "Zur Bestimmung des Interrogativpartikels μή in Joh 7:35," 135-154 (abstract)
• James M. Beresford, "The Significance of the Fast in Acts 27:9," 155-166 (abstract)
• John S. Kloppenborg, "Precedence at the Communal Meal in Corinth," 167-203 (abstract)
• Peter Málik, "Another Look at P.IFAO II 31 (𝔓98)," 204-217 (abstract)

Δείπνα στον Ελληνορωμαϊκό κόσμο / Meals in the Greco-Roman world

Στη σελίδα της ομάδας εργασίας "Δείπνα στον Ελληνορωμαϊκό κόσμο" της SBL έχουν αναρτηθεί κάποιες από τις εισηγήσεις που θα παρουσιασθούν στην φετινή ετήσια συνάντηση της SBL στην Atlanta:

• Dennis E. Smith, "Rethinking Last Supper/Lord's Supper I"
• Matthias Klinghardt, "Rethinking Last Supper/Lord's Supper II"
• THESES: Toward a Profile of Eucharistic Origins (prepared by Andrew McGowan and Lillian Larsen)
• Andrew McGowan, "A Profile of Eucharistic Origins I: Symposia, Sustenance, and Sacrifice"
• THESES: Table as Generative Locus for Social Formation in Early Judaism (prepared by Jonathan Brumberg-Kraus, Susan Marks, and Jordan D. Rosenblum)

Πρακτικά συνεδρίου για τις εορτές και τα δείπνα στην Αγία Γραφή / Proceedings of a conference on festivals and feasts in the Bible

Κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Peeters ένας συλλογικός τόμος με τα πρακτικά συνεδρίου που έλαβε χώρα στην Οξφόρδη το 2008 με τη συνεργασία των Παν/μίων Oxford, Leiden και Bonn και είχε ως θέμα τα δείπνα και τις εορτές στη βιβλική και στις εξωβιβλικές παραδόσεις. Όπως παρατηρούν και οι εκδότες ο εστιασμός στο θέμα του "δείπνου" αναδεικνύει νέες πτυχές κάποιων πολύ γνωστών κειμένων και ρίχνει νέο φως σε μία σειρά θεμάτων στον αρχαίο Ιουδαϊσμό και στον αρχέγονο Χριστιανισμό.

C.M. Tuckett, Feasts and festivals, (Contributions to Biblical Exegesis and Theology, 53), Peeters, Leuven - Paris - Walpole, Mass. 2009

ISBN: 978-90-429-2262-4

38 ευρώ

Περιεχόμενα τόμου
-Walter Houston, "Rejoicing before the Lord : the function of the festal gathering in Deuteronomy", 1-13
-Carly L. Crouch, "Funerary rites for infants and children in the Hebrew Bible in light of ancient Near Eastern practice", 15-26
-Arie van der Kooij, "The public reading of Scriptures at feasts", 27-44
-Tessel M. Jonquière, "2 Macc 1.18-36: Nehemiah and the festival of purification", 45-56
-Johannes Tromp, "The relations between Egyptian Judaism and Jerusalem in light of 3 Maccabees and the Greek book of Esther", 57-76
-John Muddiman, "The triumphal entry and cleansing of the temple (Mark 11.1-17 and parallels) : a Jewish festival setting?", 77-86
-Mary Marshall, "'Blessed is anyone who will eat bread in the kingdom of God' : a brief study of Luke 14.15 in its context", 97-106
-Jochen Flebbe, "Feasts in John", 107-124
-Christian Blumenthal, "Feste und Feiern in den paulinischen Gemeinden : quellen- und wissenschaftssprachliche Erwägungen", 125-146
-Stefan Schapdick, "The collection for the saints in Jerusalem on mia sabbatu (1 Cor 16.2)",147-160
-Valeriy A. Alikin, "The origins of sunday as the Christian feast-day", 161-170
-Michael Wolter, "Primitive Christianity as a feast", 171-182

Εισηγήσεις της ομάδας Meals in the Greco-Roman World SBL 2009 / Papers of the Group "Meals in the Greco-Roman World", SBL 2009

Στη σελίδα της ομάδας Meals in the Greco-Roman World έχουν αναρτηθεί οι εισηγήσεις που διαβάστηκαν στην ετήσια συνάντηση της SBL το Νοέμβριο 2009.

Στην πρώτη συνεδρία περιλαμβάνονται οι κριτικές προσεγγίσεις του έργου του Hal Taussig, In the Beginning Was the Meal: Social Experimentation and Early Christian Identity, 2009 από τους Dennis E. Smith, Angela Standhartinger και Matthias Klinghardt.

Στη δεύτερη συνεδρία περιλαμβάνονται οι εξής εισηγήσεις:

• David L. Balch, "Artistic Representations of Corporeality, Sexuality, and Intimacy at Meals." and photo descriptions
• Carly Daniel-Hughes, "Bodies at Rest, Bodies in Motion: Status, Corporeality, and Negotiations of Power at Ancient Meals"
• Jennifer A. Glancy, "Notes on Early Christian Responses to Corporeality, Sexuality, and Intimacy in Dining Culture"
• Ellen B. Aitken, "A Valentinian Response to the Culture of Reclining"
• Lillian I Larsen, "Monastic Meals: Countering a Reclining Culture?"
• Jordan D. Rosenblum, "Inclined to Decline Reclining?: Women, Corporeality, and Dining Posture in Early Rabbinic Literature"

Ένα νέο βιβλίο για τα πρωτοχριστιανικά δείπνα

Ένα νέο βιβλίο σχετικά με τα πρωτοχριστιανικά δείπνα και τη σημασία τους στις επιστολές της Κ.Δ. και στην Αποκάλυψη κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Mohr Siebeck:

Hans Joachim Stein, Frühchristliche Mahlfeiern. Ihre Gestalt und Bedeutung nach der neutestamentlichen Briefliteratur und der Johannesoffenbarung, (WUNT II 255), Mohr Siebeck, Tübingen 2008

Περίληψη εκδοτικού οίκου

Πού και πότε συγκεντώνονταν οι πρωτοχριστιανικές κοινότητες για το κοινό δείπνο; Ποιος έπαιρνε μέρος σε αυτό; Ποια ήταν η διαδικασία; Τι έτρωγαν και έπιναν; Ποιους συμβολισμούς συνέδεαν με τα δείπνα; Ο Hans Joachim Stein ασχολείται με τη μορφή και τη σημασία των πρωτοχριστιανικών δείπνων, με ποιο τρόπο ασχολούνται με αυτά οι επιστολές της Κ.Δ. καθώς επίσης και με το ιουδαϊκό και ελληνορωμαϊκό υπόβαθρο. Έτσι συνδυάζει την κοινωνιολογική και θεολογική έρευνα για τα δείπνα: τα πρωτοχριστιανικά δείπνα γεννήθηκαν μέσα από τις πολιτισμικές προϋποθέσεις της Μεσογείου, ωστόσο μέσα σε μια κοινωνία που κινείται γύρω από τα δείπνα δημιουργείται μία θεολογικά προσδιοριζόμενη ταυτότητα, η οποία βρίσκει την τελετουργική της έκφραση στο κοινό δείπνο και η οποία δε μπορεί να ερμηνευθεί μόνο από το πολιτισμικό περιβάλλον των πρώτων χριστιανών. Αυτή η πρωτοχριστιανική κουλτούρα του δείπνου είναι πολυσχιδής: δεν υπήρχε ένας ενιαίος κανονισμός εισόδου και μία ενιαία δομή της ιεραρχίας. Καταλώνονταν διάφορα τρόφιμα και ποτά. Και η θεολογική ερμηνεία τους παρουσιάζει διαφοροποιήσεις. Αυτές οι διαφορετικές παραστάσεις των δείπνων δεν αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς τύπος δείπνων, αλλά αντικατοπτρίζουν τελικά διάφορες καταστάσεις σύγκρουσης στο εσωτερικό των ομάδων, διάφορες ανάγκες πολιτισμικής διαφοροποίησης και θεολογικής έμφασης. Συνοψίζοντας ο συγγρ. καταλήγει ότι οι πρακτικές των πρωτοχριστιανικών κοινοτήτων όσον αφορά στα δέιπνα μπορούν να κατανοηθούν ως μία κίνηση αναζήτησης της ιδιαίτερης εκκλησιαστικής ταυτότητας. Σε αυτήν την αναζήτηση μπορούν να εμπλακούν και οι σημερινές εκκλησιαστικές κοινότητες.

Η σημασία των δείπνων στον ελληνορωμαϊκό κόσμο

Το θέμα των δείπνων, η ιστορικοκοινωνική τους σημασία και η πιθανή θέση που αυτά κατείχαν και στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες, αποτελούν το θέμα πολλών επιστημονικών εργασιών και συνεδρίων κατά τα τελευταία χρόνια. Στο πλαίσιο των ετήσιων συναντήσεων της SBL λαμβάνει χώρα ένα σεμινάριο με θέμα τα δείπνα στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Στην ομώνυμη ιστοσελίδα του P. Harland μπορεί κανείς να διαβάσει το πρόγραμμα της φετινής συνάντησης, να διαβάσει και να "κατεβάσει" (σε μορφή pdf) παλαιότερες εισηγήσεις.

Ειδικότερα η φετινή συνάντηση θα λάβει χώρα στην Boston, Massachusetts 22-23 Νοεμβρίου. Τα θέματα της φετινής χρονιάς είναι:

Session 1: Slavery and Meals (22/11)

- Carolyn Osiek, "Slavery and Household Meals"
- Nancy A. Evans, "Did Slaves Ever Recline at Meals?"
- Carly Daniel-Hughes, "The Sex-Trade and Slavery at Meals"
- Angela Standhartinger, "The Saturnalia in Greco-Roman Culture"
- Lillian I. Larsen, "Early Christian Meals and Slavery"

Session 2: Rabbinic Meals and Methodology (23/11)

- Susan Marks, "Rabbinic Meal-Time Blessings and Social Formation"
- Jonathan Brumberg-Kraus, "Performing Myth, Performing Midrash at Rabbinic Meals"

Από παλαιότερες συναντήσεις διαθέσιμες στο διαδίκτυο είναι οι εξής εισηγήσεις (πατώντας επάνω στον τίτλο θα βρεθείτε στο σχετικό κείμενο):

- Jae Won Lee, "Politics of Meals and Community in Solidarity: Paul’s politics of difference in Rom 14:1-15:13" (17/11/2007)

- Hal Taussig, "Greco-Roman Meals and Performance of Identity: A Ritual Analysis" (17/11/2007)

Απαντήσεις στις παραπάνω εισηγήσεις: Dennis Smith, Matthias Klinghardt

- Andrew B. McGowan, "Rethinking Eucharistic Origins: Seven Theses on Eucharistic Practice"

Απαντήσεις στην παραπάνω εισήγηση: Dennis Smith, Angela Standhartinger

- Carolyn Osiek, "What Kinds of Meals Did Julia Felix Have?" (2006) και οι συνοδευτικές φωτογραφίες

Απάντηση: Dennis Smith

- Kathleen E. Corley, “Women, Funerary Meals, and Lament, and the Origins of Early Christian Meals.” (2006)

- Susan Marks, “Present and Absent: Women at Greco-Roman Wedding Meals.” (2006)

- Richard S. Ascough, “Forms of Commensality in Greco-Roman Associations.” (2005)

- Philip A. Harland, “Culturally Transgressive Banquets in Greco-Roman Associations: Imagination and Reality.” (2005)

- Ellen B. Aitken, “Remembering and Remembered Women in Greco-Roman Meals.” (2005)

- Angela Standhartinger, “Women in Early Christian Meal Gatherings: Discourse and Reality.” (2005)

- Ellen B. Aitken, “Singing at Meals Among the Therapeutae.”(abstract) (2004)

- Willi Braun, “Philo, Feasts, and Philosophy: The Therapeutae for Example.” (abstract) (2004)

- Matthias Klinghardt, “The Therapeutae’s Dance.” (abstract) (2004)

(Σε εκτενέστερη μορφή) Matthias Klinghardt, “Tanz und Offenbarung: Praxis und Theologie des gottesdienstlichen Tanzes im frühen Christentum,” Spes Christiana 15/16 (2004/05), 11-34 (reproduced here with permission from the journal).

- Andrew McGowan, “The Food of the Therapeutae: A Thick Description.” (abstract) (2004)

- Hal Taussig, “Ritual Perfection and/or Literary Idealization in Philo’s On the Contemplative Life and Other Greco-Roman Symposia.” (abstract) (2004)

- Jonathan Brumberg-Kraus, “Contrasting Banquets: A Literary Commonplace in Philo's On the Contemplative Life and Other Greco-Roman Symposia.” (2004)

- Dennis E. Smith, “The Greco-Roman Banquet as a Social Institution.” (2003)

- Matthias Klinghardt, “The Typology of the Community Meal.” (2003)

Απαντήσεις: Ellen Aitken, Willi Braun

- Dennis E. Smith, “Meals and Christian Origins.” (2002)
- Andrew B. McGowan, “Meals and Eucharistic Origins.” (2002)
- Jonathan Brumberg-Kraus, “Meals and Jewish Studies.” (2002)
- Kathleen E. Corley, “Women and Meals.” (2002)
- Hal Taussig, “Meals and Ritual Studies.” (2002)
- L. Michael White, “Meals and Archeology.”(2002)