Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού "Μακεδονικά" / In the current issue of "Makedonika"

Μακεδονικά 42 (2017)

• Κωνσταντίνος Νατσικόπουλος, "Η Άρτεμη μέσα από τις επιγραφές της Μακεδονίας", 1-19
• Αντώνιος Πέτκος, "Η διαχρονία των αρχαιολογικών χώρων Βεροίας", 21-44

Στο τρέχον τεύχος του Ancient West & East / In the current issue of Ancient West & East

Ancient West & East 17 (2018)

Ioannis K. Xydopoulos, "Euergetes and Euergesia in Inscriptions for Public Benefactors from Macedonia," 83-118 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του GRBS / In the current issue of GRBS

Greek Roman and Byzantine Studies 59:3 (2019)

• Elizabeth D. Carney, "Royal Macedonian Widows: Merry and Not," 368-396
• Cristian Tolsa "Vettius Valens’ Longitudes (1.18), Balbillus, and the Illusion of Astrology’s Self-sufficiency," 397-414 
• Philip F. Venticinque, "Wealth, Profit, and Social Capital in the Greek Magical Papyri," 415-436
• John L. Hilton, "Cnemon, Crispus, and the Marriage Laws of Constantine in the Aethiopica of Heliodorus," 437-459
• Alexander Toepel, "Late Paganism as Witnessed by the Syriac Cave of Treasures," 507-528

Δύο ενδιαφέροντα αρχαιολογικά ευρήματα / Two interesting archaeological findings

Η γυναικεία ταφή (1ος αι. π.Χ.) στη Μαυροπηγή Κοζάνης (Φωτο:
ΕΘΝΟΣ)

Σύμφωνα με χτεσινά δημοσιεύματα αρχαιολογική ομάδα εντόπισε ένα γυναικείο τάφο του 1ου αι. π.Χ. στο χωριό Μαυροπηγή Κοζάνης. Ο τάφος ήταν ασύλητος. Η νεκρή ήταν ξαπλωμένη σε χάλκινο κρεβάτι που βρέθηκε σε εξαιρετική κατάσταση, στολισμένη με κοσμήματα και ένα χρυσό φύλλο στο στόμα: 

H νέα προτομή του Μ. Αλεξάνδρου (φωτο: Αγγελική
Κοτταρίδη)

"Σπουδαίο αρχαιολογικό εύρημα στην Κοζάνη: Χάλκινη νεκρική κλίνη" (ΕΘΝΟΣ)
"Κοζάνη : Η «πλούσια» νεκρή της Μαυροπηγής - Σπάνια στον ελλαδικό χώρο η χάλκινη νεκρική κλίνη που αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη" (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

"Tomb dating to 1st century BC found intact in Kozani" (e-Kathimerini)

To δεύτερο επίσης τυχαίο εύρημα προέρχεται από τη Βεργίνα. Σύμφωνα με ανάρτηση της εφόρου αρχαιοτήτων Αγγελικής Κοτταρίδη εντοπίστηκε στην αποθήκη του Αρχαιολογικού Μουσείου της Βέροιας μία προτομή του Μ. Αλεξάνδρου, ξεχασμένη εδώ και χρόνια. Η κεφαλή είχε χρησιμοποιηθεί παλαιότερα, κατά το 18ο/19ο αι., ως οικοδομικό υλικό σε οικία, εντοπίστηκε από αρχαιολόγους και μεταφέρθηκε στις αποθήκες του μουσείου, όπου όμως ξεχάστηκε. Χρονολογείται στο 2ο αι. π.Χ.:

"Βέροια: Στο φως άγνωστο υστεροελληνιστικό πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου" (ΕΘΝΟΣ)

"'Lost' Statue of Alexander the Great (Minus the Nose) Turns Up in Museum Warehouse" (livescience)

Στο τρέχον τεύχος του Tekmeria / In the current issue of Tekmeria

Tekmeria 14 (2017-2018)

• Takuji Abe, "Proskynēsis: From a Persian Court Protocol to a Greek Religious Practice," 1-45
• Ilias Sverkos, "Δύο ἐνεπίγραφα ἐπιτύμβια μνημεῖα ἀπὸ τὴν ἀρχαία Μόρρυλο," 69-91 
• Georgia Galani, "A New Roman Provincial Coin from Pella," 93-105

Oι Ιουδαίοι της Βέροιας και η συναγωγή τους / The Jews of Beroea and their synagogue

Στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Haaretz δημοσιεύτηκε ένα σύντομο ρεπορτάζ για την ιουδαϊκή κοινότητα της Βέροιας, την ιστορία της συναγωγής και το χαμένο αντίγραφο της Τορά που υποτίθεται ότι περιείχε σημείωση σχετικά με την επίσκεψη του Παύλου στην συναγωγή:

Mystery, Nazis and Paul the Apostle The Secret History of One of Greece’s Oldest Jewish Communities

Στο τρέχον τεύχος του GRBS / In the current issue of GRBS

Greek Roman and Byzantine Studies 57:2 (2017)

• Pantelis Nigdelis, Pavlos Anagnostoudis, "New Honorific Inscriptions from Amphipolis," 295-324
• Jacqueline Michelle Arthur-Montagne, "Symptoms of the Sublime: Longinus and the Hippocratic Method of Criticism," 325-355 
• Victor Gysembergh, "Greek Stars and Chaldaean Hours. A Bouquet of Aratean Emendations from Franz Boll’s Library," 356-371 
• Ville Vuolanto, "Grandmothers in Roman Egypt," 372-402
• Christopher A. Faraone, "Some Magical Gems in London," 403-430

Το τρέχον τεύχος του RRE / The current issue of RRE

Religion in the Roman Empire 2:3 (2016)

The Significance of Objects: Considerations on Agency and Context

• Rubina Raja, Lara Weiss, "The Significance of Objects: Considerations on Agency and Context," 297-306 
• Katharina Rieger, "Waste Matters: Life Cycle and Agency of Pottery Employed in Greco-Roman Sacred Spaces," 307-339 (abstract)
• Rubina Raja, "In and Out of Contexts: Explaining Religious Complexity through the Banqueting Tesserae from Palmyra," 340-371 (abstract)
• Georgia Petridou, "Speaking Louder with the Eyes: Eye-shaped Ex-Votos in Context,"  372-390 (abstract)
• Frank Daubner, "Macedonian Small Towns and Their Use of Augustus," 391-414 (abstract)
• Chris Mowat,  "A Study on Spontaneity: Some Notes on the Divinatory Handbook P. Ryl. 28," 415-440 (abstract)

Φωτογραφία της ημέρας: Απελεύθεροι έμποροι δούλων / Photo of the day: Freedmen traders of slaves

Η στήλη του Αύλου Καπρείλιου Τιμόθεου στην Αμφίπολη
(Φωτο: https://elearning.unifr.ch/antiquitas/fr/noticesimages/81)

Επιτύμβια στήλη του δουλέμπορου Αύλου Καπρείλιου Τιμόθεου. Βρέθηκε στην Αμφίπολη και σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο της Καβάλας. Σύμφωνα με τον Hervé Duchêne πρέπει να χρονολογηθεί περίπου στον 1ο αι. μ.Χ. 

Η στήλη χωρίζεται σε τρεις εικονογραφικές ζώνες κι η επιγραφή κάτω από την πρώτη, που είναι και μεγαλύτερη σε διαστάσεις, έχει ως εξής: 

Αὖλος Καπρείλιος, Αὔλο[υ] ἀπελεύθερος, Τιμόθεος, σωματένπορος

Στην επάνω ζώνη εικονίζεται ο νεκρός Τιμόθεος σε ημικλινή στάση σε παράσταση ταφικού δείπνου, ως ήρωας (βλ. φίδι, δένδρο και άλογο στα δεξιά της παράστασης), μία συνηθισμένη παράσταση στις επιτάφιες στήλες των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η παράσταση δούλου στα αριστερά του νεκρού, εκεί που στις συνηθισμένες απεικονίσεις νεκρικών δείπνων συναντούμε μία γυναικεία μορφή. Ίσως κι αυτό αποτελεί μία ακόμη υπόμνηση του επαγγέλματος του νεκρού, αλλά και της κοινωνικής διαφοροποίησής του από τους δούλους του σπιτικού του. Ο νεκρός είναι απελεύθερος κάποιου Αύλου Καπρίλιου (γνωρίζουμε ότι η ρωμαϊκή οικογένεια εμπόρων των Caprilii είχε εγκατασταθεί στη Μακεδονία ήδη από τα χρόνια της Δημοκρατίας) και μετά την απελευθέρωσή του απέκτησε τη ρωμαϊκή πολιτεία κι υιοθέτησε το όνομα του πάτρωνά του κρατώντας όμως το αρχικό του όνομα Τιμόθεος ως cognomen. Στη μεσαία ζώνη υπάρχει η παράσταση τρύγου. Ανδρικές μορφές κουβαλούν καλάθια με σταφύλια κι ένας άνδρας δεξιά κουβαλά έναν αμφορέα. Η επιλογή αυτής της παράστασης δεν πρέπει να είναι τυχαία. Ο οίνος χρησιμοποιούνταν συχνά ως ανταλλάξιμο αγαθό στο δουλεμπόριο του ρωμαϊκού κόσμου (C.R. Koester, 2008: 773). Ίσως επίσης να συνδέεται και με την καλλιέργεια αμπελιού που ήταν διαδεδομένη στην περιοχή της Αμφίπολης και των Φιλίππων. Η τελευταία ζώνη παρουσιάζει την πομπή 12 αιχμαλώτων οι οποίοι οδηγούνται δέσμιοι στο σκλαβοπάζαρο: 8 άνδρες που τους ακολουθούν δύο γυναίκες και δύο παιδιά. Ο άνδρας επικεφαλής της πομπής είναι μάλλον ο ίδιος ο δουλέμπορος. 

Η παράσταση παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον από πολλές απόψεις: α) δίνει πληροφορίες για σημαντικές πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της Μακεδονίας του 1ου αι. μ.Χ., β) αντικατοπτρίζει με πολύ σαφή τρόπο πώς μπορούσε να δηλωθεί το κοινωνικό status μίας συγκεκριμένης ομάδας ανθρώπων, στην περίπτωσή μας ενός δουλέμπορου και γ) στην περίπτωση του Τιμόθεου υποδηλώνει την αμφισημία της κοινωνικής του θέσης· ένας πρώην δούλος έμπορος δούλων χρησιμοποιεί το επάγγελμά του ως στοιχείο της κοινωνικής του θέσης και μέσο προβολής . Επιπλέον, αξιοσημείωτη είναι η προσπάθειά του να μιμηθεί τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις και να ταυτισθεί μέσα από την υιοθέτηση κοινών εικονογραφικών μοτίβων μαζί τους. Ο Τιμόθεος αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα απελεύθερου και το μνημείο είναι απόδειξη της κοινωνικής αμφισημίας και κινητικότητας αυτής της τάξης: πάντα κουβαλούν το κοινωνικού στίγμα του δούλου, ταυτόχρονα όμως το ρωμαϊκό κοινωνικό σύστημα και οι οικονομική τους επιφάνεια τους δίνει τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μία ανώτερη θέση στην κοινωνία. Δεν είναι βέβαιο ότι οι συμπολίτες του Τιμόθεου τον αντιμετώπισαν ποτέ ως ίσο με αυτούς, σίγουρα όμως ο δουλέμπορος της Αμφίπολης είχε τα οικονομικά μέσα και το θάρρος (αν κι όχι την κοινωνική θέση) να διεκδικήσει μία θέση στην κοινωνία της εποχής του και στη μνήμη των επερχόμενων γενεών.

Βιβλιογραφία
H. Duchêne, (1986). "Sur la stèle d’Aulus Caprilius Timothéos, sômatemporos". BCH 110:513-530.
C. R. Koester (2008). "Roman Slave Trade and the Critique of Babylon in Revelation 18". CBQ 70/4: 766-786

Βιβλιοκρισία του νέου τόμου των επιγραφών των Φιλίππων / Review of the new collection of the Philippi inscriptions

Στο ηλεκτρονικό περιοδικό Bryn Mawr Classical Reviews δημοσιεύεται η βιβλιοπαρουσίαση της νέας έκδοσης των επιγραφών που βρέθηκαν στην ίδια την πόλη των Φιλίππων. Πρόκειται ουσιαστικά για το πρώτο μέρος του δεύτερου τόμου μίας σειράς στην οποία θα δημοσιευθούν οι επιγραφές από την αποικία των Φιλίππων και την περιοχή τους: ο πρώτος τόμος θα αφορά στις επιγραφές της ελληνιστικής περιόδου (CIPh I), το δεύτερο μέρος του δεύτερου τόμου τις αναθηματικές (CIPh II.2) και το τρίτο τις ταφικές (CIPh II.3), ενώ ο τρίτος τόμος θα περιέχει τις επιγραφές της Βυζαντινής περιόδου (CIPh III). Ο υπό συζήτηση τόμος περιέχει επιγραφές που αφορούν στη δημόσια ζωή της αποικίας και στους αυτοκράτορες. Ο τόμος κι όσοι θα ακολουθήσουν έρχονται να συμπληρώσουν τη σημαντική προσπάθεια του P. Pilhofer, ο οποίος πρώτος συγκέντρωσε και δημοσίευσε τις επιγραφές της αποικίας. Στη νέα αυτή έκδοση γίνεται εκτενέστατος σχολιασμός και προτείνονται νέες αναγνώσεις παλαιότερων επιγραφών. Σύμφωνα με τον συγγραφέα της βιβλιοκρισίας, Αθανάσιο Ριζάκη, πρόκειται για ένα εξαιρετικό πόνημα που υπόσχεται πολλά για τους τόμους που θα ακολουθήσουν:

Cédric Brélaz, Corpus des inscriptions grecques et latines de Philippes. Tome II: La colonie romaine, Partie 1: La vie publique de la colonie. Études Épigraphiques, 6.   Paris:  École française d'Athènes, 2014.  Pp. 404; 56 p. of plates.  ISBN 9782869582637.  €89.00.  

Reviewed by A. D. Rizakis, National Hellenic Recherch Foundation/Institute for Historical Studies, Athens 

Δύο Καρυάτιδες φύλακες στον τάφο της Αμφίπολης / Two caryatids protecting the new tomb of Amphipolis

Το θέμα δεν εμπίπτει ακριβώς στα θέματα που καλύπτει αυτό το ιστολόγιο. Όμως το εύρημα είναι όμορφο κι αποκαλύπτει έστω και εμμέσως τις αντιλήψεις των ανθρώπων της ελληνιστικής εποχής για το θάνατο και την προστασία των νεκρών. 

Παραθέτω επί λέξει το ανακοινωθέν του Υπουργείου Πολιτισμού, όπως αναπαράχθηκε στα ηλεκτρονικά ΜΜΕ: 

"Το Σάββατο 6 Σεπτεμβρίου, η αφαίρεση του χώματος μπροστά από το επιστύλιο, επέτρεψε την σοβαρή ενίσχυση της υποστύλωσης του θραυσμένου τμήματος του, με κατακόρυφες σωληνωτές δοκούς, σε ξύλινη επαφή.
Με την αφαίρεση των αμμωδών χωμάτων, στο χώρο μπροστά από τον δεύτερο διαφραγματικό τοίχο, αποκαλύφθηκαν κάτω από το μαρμάρινο επιστύλιο, ανάμεσα στις, επίσης, μαρμάρινες παραστάδες, δύο εξαιρετικής τέχνης καρυάτιδες, από θασίτικο μάρμαρο συμφυείς με πεσσό, διατομής 0,20Χ0,60 μ.
Το πρόσωπο της δυτικής καρυάτιδας σώζεται σχεδόν ακέραιο, ενώ από την ανατολική λείπει.
Οι καρυάτιδες έχουν πλούσιους βοστρύχους, που καλύπτουν τους ώμους τους, φέρουν ενώτια, και φορούν χειριδωτό χιτώνα.
Το δεξί χέρι της μιας και το αριστερό της άλλης ήταν προτεταμμένα, ώστε με την κίνηση τους να αποτρέπουν συμβολικά εκείνους οι οποίοι θα επιχειρούσαν την είσοδο στον τάφο και ήταν ένθετα. Ακολουθείται, δηλαδή, η ίδια τεχνική, όπως στις κεφαλές και στα φτερά των Σφιγγών.
Οι μορφές, επί των οποίων σώζονται ίχνη κόκκινου και μπλε χρώματος, παραπέμπουν στον τύπο της Κόρης.
Ανάμεσα στα αμμώδη χώματα βρέθηκαν θραύσματα των γλυπτών, όπως τμήμα παλάμης και μικρότερα θραύσματα από τα δάκτυλα τους. Η διάταξη της δεύτερης εισόδου με τις καρυάτιδες αποτελεί σημαντικό εύρημα, το οποίο συνηγορεί στην άποψη ότι πρόκειται για εξέχον μνημείο, ιδιαίτερης σπουδαιότητας.
Μπροστά από τις καρυάτιδες, και από το ύψος της μέσης τους και κάτω, αποκαλύπτεται τοίχος σφράγισης από πωρόλιθους σε όλο το πλάτος των 4,5μ.
Πρόκειται για δεύτερο τοίχο σφράγισης που ακολουθεί την ίδια τεχνική, όπως και στην πρόσοψη του ταφικού μνημείου. Είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό της προσπάθειας των κατασκευαστών για την αποτροπή εισόδου στο μνημείο."

 Εnglish summary

Two caryatids were discovered standing in front of the second entrance of the tomb in Amphipolis. The face of the one on the west side of the entrance is well preserved. Both statues stretch their hand in an apotropaic gesture. Moreover, in front of them stands a wall that protected the second entrance of the tomb (a similar one was found in front of the first entrance). The two statues are made of marble from Thasos, they bear traces of red and blue colour, and they are of the same technique as the Spinx statues found at the main entrance of the monument.

Two Caryatids guard the tomb

Μνήμη και λίθοι στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης / Memory in stone in the Archaeological Museum of Thessaloniki

Μόνιμη έκθεση στον προαύλειο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης με θέμα τα ταφικά μνημεία και τα κτίρια της αρχαίας Θεσσαλονίκης κι άλλων πόλεων της Μακεδονίας. Η έκθεση θα αρχίσει να λειτουργεί από τις 12 Σεπτεμβρίου 2014. Μια έκθεση που αξίζει να επισκεφτούμε.

Memory in Stone

This open-air exhibition presents antiquities in stone from Thessaloniki and Macedonia. Most of them date from the 1st to the 7th c. AD, but later monuments are also included.

Many of the funerary monuments and architectural members on display here were re-used already in ancient times in order to cover ongoing needs at times. In this way, these monuments in stone were transformed from carriers of a previous memory into utilitarian objects involved into new human experiences, becoming monuments of oblivion.

This museum exhibition attempts to remind us that Archaeology can gather only few bits and pieces, scattered stones of a collective memory from the legacy that is our past.

(In Greek the exhibition title is a pun as the words Stones and Oblivion are homophones)

Χάρτης της έκθεσης / Map of exhibition