Τρία άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του Communio / Three articles of biblical interest in the current issue of Communio

Το τρέχον τεύχος του περιοδικού Internationale Katholische Zeitschrift: Communio 44:1 (2015) είναι αφιερωμένο στην εικόνα του Θεού ως Πατέρα. Μεταξύ των άλλων δημοσιεύονται και δύο βιβλικού ενδιαφέροντος άρθρα. Το ένα μάλιστα, του Ludger Schwienhorst-Schönberger, είναι ολόκληρο ελεύθερο στο διαδίκτυο:

• Ludger Schwienhorst-Schönberger, "Gott als Mutter?"
• Reinhold Schneider, "«Das Vaterunser» – wiedergelesen"
• Margaretha Gruber, "Annäherungen an den Gebetsglauben Jesu. Lesespuren im Markusevangelium"

D.G. Horrell: An Introduction to the Study of Paul (3rd edition)

Από τον εκδοτικό οίκο Bloomsbury κυκλοφόρησε η τρίτη έκδοση του εισαγωγικού έργου του καθ. του Exeter David Horrell στον Παύλο και τη σκέψη του. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό φοιτητικό εγχειρίδιο αλλά κι ένα χρήσιμο εργαλείο για όποιον θέλει να έχει μία πρώτη γεύση της παύλειας θεολογίας. Το γεγονός ότι το βιβλίο επανεκδίδεται για τρίτη φορά βελτιωμένο και επικαιροποιημένο είναι μια καλή απόδειξη της σημασίας του:

David G. Horrell, An Introduction to the Study of Paul (T&T Clark Approaches to Biblical Studies), 3rd ed., Bloomsburry, London / New York 2015

ISBN: 9780567656254

248 p.

$ 25.95

Description /  Περιγραφή

This tried and tested introduction to Paul needs little introduction of its own. After considering Paul's importance and influence, and the important sources for the study of Paul, the volume covers the following key topics: the earliest period of Christianity - from Jesus to Paul; Paul's life before and after his 'conversion'; his individual letters; the major elements of his theology; his attitude to Israel and the Jewish law; perspectives on the Pauline assemblies, including their socio-economic location, meeting places, and attitudes towards women; and Paul's legacy in the New Testament and beyond.

The volume has been revised throughout and fully updated with respect to bibliography, and to presenting the latest debates surrounding Paul's thought in a manageable format - including those around 'old' and 'new' perspectives, with a new section on the 'radical' new Jewish perspective, and those related to the socio-economic status and character of the Pauline assemblies. The helpful study questions and reading lists have also been revised.

Περιεχόμενα / Contents 

Preface to the Third Edition

Preface to the Second Edition

Preface

Abbreviations

List of figures

1. Introduction: Paul the man-mountain

2. From Jesus to Paul: pre-Pauline Christianity

3. Paul's life: before and after his encounter with Christ

4. Paul the letter-writer

5. Paul the theologian: the central elements of Paul's gospel

6. Paul, Israel and the Jewish law

7. Perspectives on the Pauline assemblies

8. Paul's legacy in the New Testament and beyond

9. Coming full circle: why study Paul today?

Bibliography

Index of biblical references

Index of subjects and authors 

Ένα άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του ITQ / A new article of biblical interest in the current issue of ITQ

Irish Theological Quarterly 80:1 (2015)

Glenn B. Siniscalchi, "Maurice Casey on the Resurrection and Bereavement Experiences," 19-29 (abstract)

Ένα νέο βιβλίο για την εσχατολογία του κατά Μάρκον / A new book on the Markan eschatology

Από τον εκδοτικό οίκο Bloomsbury / T & T Clark κυκλοφόρησε μία νέα μελέτη για την εσχατολογία του κατά Μάρκον ευαγγελίου με βάση κυρίως το Μκ 13:

Timothy Geddert, Watchwords: Mark 13 in Markan Eschatology (LNTS), Bloomsbury 2015
ISBN: 9781474231305
368 p.
$128

Περιγραφή / Description 

Mark has written a remarkable Gospel. Deceptively simple on the surface, its mystery and ambiguity have intrigued and challenged scholar and lay reader alike. Through veiled clues, controlled word usage and carefully contrived ambiguity, Mark embeds profound theological reflections in the stories he tells. The eschatological discourse (Mark 13) is a prime example. Modern scholars have attempted in vain to eliminate the ambiguities of Mark 13. Does Mark expect the End to come very soon? What is the relationship between the Fall of the Temple and the End of the Age? But the evidence indicates that Mark has deliberately produced the very uncertainty which has troubled scholars and which they want to eliminate. In Mark, attention is diverted from 'signs' and 'evidences' to the twin and inseparable themes of 'discernment' and 'discipleship'. These themes are captured by the two primary 'watchwords' of Mark 13, which call believers to understand the significance of events they experience and to serve (and if necessary suffer) faithfully in the unknown period before the return of the Son of Man. In his communication techniques, his content and his priorities, Mark models himself after the Jesus he portrays. He calls readers, as Jesus called disciples, to follow and to understand - and sometimes to follow without understanding - until the unknown future when the Son of Man will reveal in its fullness the Kingdom now secretly present for those with eyes to see and ears to hear.

Trivium: Ανατολικές λατρείες στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία / Trivium: Oriental cults in the Roman empire

Trivium 4 (2009)

Les « religions orientales » dans le monde grec et romain / Die »orientalischen Religionen« in der griechischen und römischen Welt

Τα πέντε στάδια του αντισημιτισμού στην ευρωπαϊκή τέχνη / The five stages of antisemitism in European art

Ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Bernard Starr για την αντισημιτική πρόσληψη της Βίβλου στην ευρωπαϊκή τέχνη από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα δημοσιεύει η Huffington Post.

Five Stages of Anti-Semitism in Art -- From Medieval to Modern Times

Μτ 6,14-21 / Mt 6,14-21

Το αυριανό ευαγγελικό ανάγνωσμα προέρχεται από την γνωστή επί του Όρους Ομιλία του Ιησού στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο. Όσον αφορά στη μικροσυνάφειά της, η περικοπή εντάσσεται σε μία ευρύτερη ενότητα, όπου ο Ιησούς διδάσκει για την ελεημοσύνη (6,1-4), την προσευχή (6,5-15), τη νηστεία (6,16-18) και για τους πραγματικούς θησαυρούς (6,19-24). 

Η ίδια η περικοπή ουσιαστικά καλύπτει τρία βασικά θέματα: τη συγχώρηση, τη νηστεία και τον αληθινό πλουτισμό.

Η συγχώρηση του συνανθρώπου

Οι στ. 14-15 ουσιαστικά αποτελούν μέρος της σχετικής με την προσευχή ενότητας του 6ου κεφαλαίου και σχολιασμό του τελευταίου αιτήματος της Κυριακής προσευχής (καὶ ἄφες ἡμῖν...).  Το κυριακό αυτό λόγιο, το οποίο ουσιαστικά επαναλαμβάνει το ίδιο ακριβώς θέμα μία φορά θετικά και μία αρνητικά, δεν παραδίδεται από τον Λκ στην παράλληλη περικοπή, ενώ μαρτυρείται στο Μκ 11,25-26 σε διαφορετική βέβαια συνάφεια. Ο Μτ το τοποθετεί εδώ, στο τέλος του 5ου αιτήματος της Κυριακής Προσευχής υπογραμμίζοντας τη σημασία της συγχώρησης. Το θέμα της συγχώρησης φαίνεται να απασχολεί τον ευαγγελιστή, γιατί το συναντούμε ξανά στο 18,21εξ. Πολύ πιθανό να αντικατοπτρίζει συζητήσεις και ζητήματα στο εσωτερικό της κοινότητας στην οποία απευθύνεται το κατά Ματθαίον. Το συγκεκριμένο λόγιο θα πρέπει να κατανοηθεί στο πλαίσιο της αρχής της αμοιβαιότητας στις ανθρώπινες σχέσεις και ευεργεσίες που κυριαρχεί στον αρχαίο κόσμο. Ουσιαστικά  εδώ υπογραμμίζεται η άμεση σχέση μεταξύ της συγχώρησης των ανθρώπων προς τους συνανθρώπους τους με την άφεση που χαρίζει ο Θεός στους ανθρώπους (βλ. επίσης την πρόσληψη των στ. 13-15 στο Κολ 3,13). Στο κατά Ματθαίον η συγχώρηση αποτελεί χαρακτηριστικό των ανθρώπων της Βασιλείας. Η εντολή του Ιησού στους ταπεινούς και μικρούς της Βασιλείας του Θεού να συγχωρούν ουσιαστικά αντιστρέφει την κοινωνική πυραμίδα, αφού τους αναγνωρίζεται το δικαίωμα της άφεσης που είχαν οι βασιλείς στα βασίλεια εκείνης της εποχής. Όντας μέλη της Βασιλείας του Θεού η δική τους στάση συνδέεται άμεσα με εκείνη του Θεού την οποία μιμούνται.

Η νηστεία

Το δεύτερο θέμα της περικοπής είναι η νηστεία. Όπως και στα δύο προηγούμενα παραδείγματα του 6ου κεφαλαίου κι εδώ παρουσιάζεται ένα αρνητικό παράδειγμα προς αποφυγήν, το οποίο αντιπαραβάλλεται προς την συμπεριφορά που αρμόζει στα μέλη της Βασιλείας του Θεού. Εδώ το αρνητικό παράδειγμα είναι εκείνο των υποκριτών (όμοια όπως και στους στ. 2 και 5, βλ. όμως στον στ. 7, όπου είναι οι εθνικοί). Καθώς αργότερα στο ευαγγέλιο οι υποκριτές ταυτίζονται με τους Φαρισαίους (23,13 εξ.), είναι προφανές ότι εδώ ασκείται κριτική σε μία άνευ ουσίας απολυτοποίηση της νηστείας για την οποία μεταξύ άλλων ασκείται κριτική στα ευαγγέλια (βλ. την παραβολή του Τελώνη και Φαρισαίου). Η ειρωνεία της κριτικής του Ιησού εδώ προς την υποκριτική τήρηση της νηστείας φαίνεται κι από το λογοπαίγνιο με τα ρήματα "ἀφανίζουσιν" (εδώ με την έννοια ότι λερώνουν το πρόσωπο με στάκτες) και "φανῶσιν". Εδώ πρόκειται για την προσωπική νηστεία κι όχι εκείνη των μεγάλων ιουδαϊκών εορτών (βλ. επίσης Λκ 18,12· Διδαχή 8,1). Πρόκειται μάλιστα για τη μοναδική περίπτωση μέσα στην ΚΔ διδασκαλίας για τη νηστεία. Γενικά οι αναφορές σε αυτήν είναι λιγοστές μέσα στην ΚΔ και συνήθως αρνητικές (βλ., για παράδειγμα, την παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου) αν και υπάρχουν και κάποιες, λιγοστές βέβαια, θετικές αναφορές σε αυτήν (κυρίως στις Πράξεις 13,2-3· 14,23). Αργότερα στο Μτ 9,14-15 ο Ιησούς απαντά στο ερώτημα των μαθητών του Ιωάννη ότι οι μαθητές του δεν νηστεύουν, επειδή είναι περίοδος χαράς, αφού έχουν μαζί τους τον νυμφίο κι ότι η νηστεία θα έρθει όταν "ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος" (μία έμμεση αναφορά στην πρακτική της εποχής του ευαγγελίου;). Στο ίδιο πνεύμα εδώ ο Ιησούς τονίζει ότι τα μέλη της Βασιλείας του Θεού δεν θα πρέπει να θεωρούν τη νηστεία αφορμή πένθους και υπερβολικής θλίψης, αλλά θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να μη φαίνεται ότι νηστεύουν. Ως παλαιοδιαθηκικό υπόβαθρο των συγκεκριμένων λόγων μπορεί να θεωρηθεί το Ησ 58,3-12, όπου γίνεται λόγος για το περιεχόμενο της αληθινής νηστείας. Και στο προφητικό κείμενο απαντούν τα θέματα της προσευχής, της ελεημοσύνης κι η πένθιμη συμπεριφορά και ενδυμασία δεν θεωρούνται ικανοποιητικά στοιχεία της αρεστής από τον Θεό νηστείας.

Ο πραγματικός πλουτισμός

Οι στ. 19-20 αποτελούν την πρώτη τις από τρεις μικρές ενότητες που έχουν ως θέμα τον πραγματικό πλούτο (οι άλλες δύο είναι οι στ. 22-23 και ο στ. 24) στη συνέχεια του κεφ. 6. Και τα τρία έχουν το παράλληλό τους στο Λκ (και στο ευαγγέλιο του Θωμά), όπου όμως δεν απαντούν μαζί. Αυτό βεβαιώνει την υπόθεση ότι ο Μτ συγκέντρωσε διάφορα ανεξάρτητα λόγια, τα οποία κατά τη γνωστή του κι από αλλού συνήθεια οργάνωσε σε μία ενότητα με ένα κοινό θέμα. Η διατύπωση μάλιστα στους στ. 19-21 παραπέμπει στην προφορική παράδοση (επανάληψη της ίδιας εντολής μία φορά αρνητικά και μια φορά θετικά με το ίδιο λεξιλόγιο και την ίδια διατύπωση). Αυτό που εδώ τονίζεται είναι ότι τα επίγεια αγαθά δεν έχουν ουσιαστικά αξία, αφού υπόκεινται στη φθορά ("σής" είναι ο σκόρος και η "βρῶσις" εδώ πρέπει να κατανοηθεί γενικά με την έννοια της φθοράς, βλ. και Ιακ 5,3 όπου η λ. "σητόβρωτα") κι η κτήση τους είναι αβέβαιη εξαιτίας των ληστών και των διαρρηκτών (μία καθημερινή πραγματικότητα στον ελληνορωμαϊκό κόσμο). Η ανοησία όσων επενδύουν σε επίγεια πλούτη παρουσιάζεται και στο Λκ στη γνωστή παραβολή του άφρονα πλουσίου. Αντίθετα τα μέλη της Βασιλείας παροτρύνονται να εξασφαλίσουν θησαυρούς ουράνιους, ένα θέμα συχνό στα ευαγγέλια αλλά και στη ραββινική γραμματεία. 

Η περικοπή κλείνει με ένα γνωμικό το οποίο επιστηρίζει τα όσα λέγονται πιο πριν για την ανάγκη πλουτισμού "ἐν οὐρανῷ". Η καρδιά εδώ, η οποία ακολουθεί τον θησαυρό της, ουσιαστικά κατά τη σημιτική αντίληψη δηλώνει ολόκληρο τον κόσμο των σκέψεων, συναισθημάτων και αποφάσεων του ανθρώπου. Το λόγιο, δηλ., στην πραγματικότητα εξηγεί οι μαθητές του Ιησού ως σημείο αναφοράς τους έχουν την ίδια την Βασιλεία του Θεού, σε αυτήν αποβλέπουν κι αυτή καθορίζει τη ζωή τους μέσα στον κόσμο.

Γυναίκες της ρωμαϊκής αριστοκρατίας κι ο ρόλος τους στην πολιτική / Women in Roman aristocracy and their role in politics

Ilona Zager, The political role of women of the Roman elite, with particular attention to the autonomy and influence of the Julio-Claudian women, 44 BCE to CE 68, Master’s Thesis, University of South Africa, 2014

(Πηγή: History of the Ancient World)

Ένα άρθρο βιβλικού ενδιαφέροντος στο StTh / An article of biblical interest in the current issue of StTh

Studia Theologica 68:2 (2014)

Hans Leander, "Reading Paul in post-Lutheran Sweden. On the significance of ethnic difference and belonging," 184-205 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του SNTU / The current issue of SNTU

Studien zum Neuen Testament und seiner Umwelt 39 (2014)

• Thomas Söding, "Peter: Eine exegetische Hommage," 7-14
• Alexander Weihs, "Die Intention des Markusevangeliums. Eine Erinnerung an Peter Dschulnigg," 15-24
• Christian Münch, "Urgestein der Überlieferung!? Gleichnisse als Medien der Jesus-Erinnerung," 25-38
• Beate Kowalski, "Das Hohepriesterliche Gebet Jesu (Joh 17)," 39-58
• Ruth Schäfer, "Die Verheißung an Sara. Ansätze einer Sara-Tradition im Neuen Testament und ihre Grundlage in Gen 18,1-15," 59-84
• Günter Röhser, "Erwählung und Vorherbestimmung im Epheserbrief," 85-110
• Mariusz Rosik, "Klassische griechische Biografie und Evangelium. Die Frage nach der literarischen Gattung," 111-134
• Rainer Schwindt, "Angekommen in heidnischem Land. Barnabas und Paulus in Lystra (Apg 14,8-20)," 135-158
• Thomas Witulski, "Die Gestalt des Abraham als Beleg für die soteriologische Dysfunktionalitätdes νόμος. Erwägungen zu Struktur und Argumentation von Gal 3,6-14,"159-205

Summaries /  Περιλήψεις