BBC 1: Η Γέννηση / BBC 1: The Nativity

Τις μέρες των Χριστουγέννων το τηλεοπτικό κανάλι BBC One πρόβαλε στην αγγλική τηλεόραση τη δραματοποιημένη ιστορία της Γέννησης του Ιησού (Τhe Nativity). Πρόκειται για μία σειρά τεσσάρων ημίωρων επεισοδίων, η οποία επικεντρώνεται στα γεγονότα, που έλαβαν χώρα, από τον αρραβώνα της Μαριάμ και τον ευαγγελισμό μέχρι και τη γέννηση στη Βηθλεέμ. Η σειρά σχολιάστηκε γενικά θετικά τόσο στον αγγλικό τύπο (βλ. για παράδειγμα το δημοσίευμα στην Independent, όσο και σε διάφορα βιβλικά ιστολόγια (βλ. για παράδειγμα τα σχόλια του Matt Page). Καθώς είχα την ευκαιρία να την δω, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας μερικές σκέψεις γι' αυτήν. Πρόκειται για μια φιλόδοξη προσπάθεια, η οποία, από όσο αναφέρεται στο διαδίκτυο, έλαβε υπόψη της τη γνώμη καινοδιαθηκολόγων (βλ. το δημοσίευμα της Helen Bond).

Αυτό που χαρακτηρίζει την ταινία είναι ο ανθρώπινος χαρακτήρας της κι ο συγκρατημένος ρεαλισμός της. Άλλωστε αυτό ήταν κάτι που το ίδιο το κανάλι πρόβαλε στη διαφημιστική του καμπάνια ("Four-part drama revealing the human story beneath the classic biblical tale"). Όλα τα στοιχεία που μας είναι γνωστά από την αφήγηση των ευαγγελίων (Ματθαίου και Λουκά) είναι εδώ, τοποθετημένα σε μία διαφορετική σειρά, χωρίς το θεολογικό χρωματισμό τον οποίο προσλαμβάνουν μέσα στην ευαγγελική διήγηση, χωρίς όμως και να αποκλείουν το θαυμαστό, αν κι αυτό πλέον αποδεικνύεται αντικείμενο της προσωπικής υπαρξιακής πάλης, στην οποία εστιάζει το σενάριο. Η εσωτερική πάλη του Ιωσήφ, της Μαριάμ αλλά και των μάγων και του βοσκού Θωμά (που πρέπει να παλέψει μεταξύ της ειρηνικής προσδοκίας ενός Μεσσία ή της βίαιης αντίστασης κατά των Ρωμαίων) καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας. Και φυσικά εκεί είναι κι ο Ηρώδης, ανήμπορος ουσιαστικά και επικίνδυνος, γεμάτος φοβίες και μίσος αλλά κι οι Μάγοι με τις δικές τους μεταφυσικές ανησυχίες.

Οι βασικές πηγές της ιστορίας είναι, από όσο μπορώ να διαπιστώσω, οι σχετικές αφηγήσεις στο κατά Ματθαίον και κατά Μάρκον αλλά και η χριστιανική παράδοση, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα στους αιώνες. Έτσι οι γονείς της Μαριάμ, οι οποίοι ωστόσο ζουν και αγωνιούν για την αποκατάσταση της κόρης τους και στη συνέχεια κατά την εγκυμοσύνη της για την ασφάλειά της, ονομάζονται Ιωακείμ και Άννα, όπως δηλαδή μας είναι γνωστοί από το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου. Oι μάγοι είναι τρεις, όπως τους θέλει η εικονογραφική παράδοση και φέρουν τα γνωστά κυρίως στη Δύση ονόματα Μελχιόρ, Κάσπαρ και Βαλτάσαρ. Η τελική σκηνή της προσκύνησης μέσα στη φάτνη, όπου παρόντα είναι φυσικά το παραδοσιακό γαϊδουράκι και το βόδι, θυμίζει τις δυτικές εικόνες της Γέννησης με τη Μαριάμ-Παναγία ντυμένη με γαλάζιο πέπλο (βλ. φωτό). Ταυτόχρονα η ιστορία παρουσιάζει με αρκετό ρεαλισμό την πολιτική κατάσταση της εποχής: τελώνες και σκληρή φορολογία, Ηρώδης και Ρωμαίοι, ένοπλη αντίσταση κατά των Ρωμαίων, κοινωνικές τάξεις και καθημερινή ζωή στην Παλαιστίνη. Φυσικά σε πολλά σημεία η ιστορία φαίνεται να απομακρύνεται από την ιστορική πραγματικότητα της εποχής: η Ναζαρέτ παρουσιάζεται σα μια μεγάλη σχετικά πόλη, κάτι που μάλλον δεν ήταν, οι ραββίνοι διαδραματίζουν ένα ρόλο απόλυτα καθοριστικό στη ζωή των κατοίκων της υπαίθρου (βλ. την ανάμειξή τους στην επιλογή συζύγου για τη Μαριάμ) και ο τρόπος που οι Μάγοι ερμηνεύουν τα γεγονότα θυμίζει τη φωνή των ευαγγελιστών (δεν απουσιάζει και η φράση "και ο Λόγος σαρξ εγένετο" από το κατά Ιωάννην, την οποία λέει ένας Μάγος προσκυνώντας το θείο βρέφος και ο χαρακτηρισμός του Βρέφους ως Αμνού του Θεού και φυσικά η αναφορά σε διάφορες προφητείες της Π.Δ., οι οποίες ερμηνεύθηκαν από την πρώτη εκκλησία χριστολογικά και δεν είναι και τόσο βέβαιο ότι έτσι κατανοούνταν από τους Ιουδαίους της εποχής του Ιησού).

Ο σεναριογράφος ενσωμάτωσε στην ιστορία του πολλά ερμηνευτικά στοιχεία. Έτσι οι μάγοι "ἐξ ἀνατολῶν" του κατά Ματθαίον γίνονται αστρονόμοι που μελετούν τα άστρα στην Αστρονομική Σχολή της Βαβυλώνας. Ο φωτεινός αστέρας είναι το αποτέλεσμα της σύνοδου του πλανήτη Δία με άλλα αστρικά σώματα, αν και από όσο γνωρίζω, η θέση αυτή στην έρευνα δεν είναι ευρέως αποδεκτή και μάλλον είναι απίθανο να ήταν σε θέση οι Μάγοι να συμπεράνουν από αυτό το φαινόμενο το ακριβές σημείο όπου έλαβε χώρα η γέννηση του Ιησού. Ωστόσο αυτό το στοιχείο συμβάλλει στο δραματικό χαρακτήρα της ιστορίας, καθώς σε διάφορες στιγμές της ιστορίας προβάλλεται η εξέλιξη της κίνησης των πλανητών που θα δημιουργήσουν το φαινόμενο του άστρου της Βηθλεέμ. Η ιστορία της ταινίας The Nativity είναι μία πορεία διαφορετικών προσώπων που κινούνται όλα - χωρίς το καθένα να το συνειδητοποιεί πάντα - προς ένα σημείο κι ένα γεγονός, στο στάβλο της Βηθλεέμ και στη γέννηση του Ιησού-Μεσσία. Κι η κίνηση των άστρων, η οποία φαίνεται κατά κάποιον τρόπο να προδιαγράφει και να προκαθορίζει τον τόπο και τον χρόνο, δηλώνει το υπερφυσικό και πέρα από τον άνθρωπο στοιχείο της θεϊκής βούλησης (βλ. και τη συζήτηση του Ιωσήφ και της Μαριάμ κοιτώντας τον ουρανό της Ναζαρέτ για τη θεϊκή παρουσία και μέριμνα). Ο σεναριογράφος υιοθετεί για τον Ιωσήφ την παραδοσιακή αντίληψη ότι ήταν ξυλουργός κι αφήνει την άλλη εκδοχή (να ήταν λιθοδόμος, όπως έχει επίσης υποστηριχθεί) στον πιθανό υποψήφιο αρραβωνιαστικό της Μαριάμ (τον οποίο όμως οι γονείς της Μαριάμ απορρίπτουν). Επίσης η Μαριάμ έχει μια αδελφή, μία επινόηση του σεναρίου, παντρεμένη με έναν ψαρά ονόματι Σίμωνα (προφανώς για να γίνει και η σύνδεση του Ιησού με τον κόσμο των ψαράδων) και με τέσσερα παιδιά (ίσως για να εξηγήσει το πρόβλημα των αδελφών του Ιησού, τους οποίους μάλλον θεωρεί εξαδέλφιά του;).

Όπως προέγραψα, όλα τα στοιχεία της βιβλικής ιστορίας κι όλα τα πρόσωπα είναι εδώ. Αλλάζουν όμως συχνά θέση και αποκτούν περισσότερο δραματικό και ανθρώπινο χαρακτήρα. Αναφέρω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα: η συνάντηση της Μαριάμ με την Ελισσάβετ είναι το πρώτο. Δεν υπάρχει η αναφορά στο σκίρτημα του βρέφους της Ελισσάβετ (αν και η Ελισσάβετ πιάνει την κοιλιά της, μόλις συναντά τη Μαριάμ, το οποίο είναι ίσως ένας υπαινιγμός) κι αυτός που ερμηνεύει όσα συμβαίνουν στην Μαριάμ είναι ο βουβός Ζαχαρίας, ο οποίος γράφει την προφητεία του Ησαΐα ("ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστὶ ἕξει"). Το ιστορικό ερώτημα βέβαια είναι, εάν ένας λευίτης της Παλαιστίνης θα κατέφευγε στην ελληνική μετάφραση του σχετικού χωρίου (το εβραϊκό δεν έχει τη λέξη "παρθένος" ως γνωστόν). Μέρος του χαιρετισμού της Ελισσάβετ γίνεται στη συνέχεια τμήμα του παραμυθητικού προς την προβληματισμένη Μαριάμ λόγου της. Το άλλο παράδειγμα είναι η συνάντηση των Μάγων με τον Ηρώδη, η οποία δε λαμβάνει τελικά χώρα, αλλά τους μάγους συναντά στην έρημο ένας Έλληνας αξιωματικός του Ιουδαίου βασιλιά, στον οποίο οι Μάγοι αποκαλύπτουν όσο το δυνατόν λιγότερα. Μάλιστα για να αποφύγουν τη συνάντησή τους με το βασιλιά οι Μάγοι καταφεύγουν σε ένα τέχνασμα (στέλνουν το καραβάνι τους πίσω στη Βαβυλώνα κι οι ίδιοι κρυφά πορεύονται προς την Βηθλεέμ).

Βασικός άξονας της ιστορίας τώρα είναι η ανθρώπινη πλευρά των γεγονότων. Αυτό καθίσταται σαφές από τον ρεαλιστικό και ζεστό συχνά διάλογο, το χιούμορ κάποιες φορές της ιστορίας (στην περίπτωση του Ιωσήφ που ετοιμάζεται να κτίσει ένα σπίτι γι' αυτόν και τη μέλλουσα σύζυγό του) και την προσθήκη πολλών λεπτομερειών άγνωστων ή και αντίθετων από τη βιβλική ιστορία. Έτσι η κυοφορούσα Μαριάμ γίνεται θύμα επίθεσης με πέτρες (υπαινιγμός στην τιμωρία που προβλεπόταν σε μοιχαλίδες) στην αγορά της Ναζαρέτ, ο ραββίνος δε δέχεται να την προστατεύσει στη συναγωγή (εδώ βλέπω μια κάποια κριτική στη στενή τήρηση του Νόμου εις βάρος της αγάπης και παραπέμπει και στη γνωστή ιστορία του κατά Ιωάννην) και στη Βηθλεέμ κανείς δε δέχεται να φιλοξενήσει τους Ιωσήφ και Μαριάμ, επειδή το παιδί που φέρει μέσα της η Μαριάμ δεν είναι του Ιωσήφ. Εδώ το σενάριο απομακρύνεται κατά πολύ από την βιβλική αφήγηση, αφού κάτι τέτοιο δεν υπονοείται στα ευαγγελικά κείμενα. Αντίθετα - τουλάχιστον αργότερα - ο Ιησούς χαρακτηρίζεται ως υιός του Ιωσήφ, κάτι που ίσως δηλώνει ότι η πραγματική καταγωγή του παρέμεινε ένα μυστικό της οικογένειάς του. Σκοπός αυτές οι προσθήκες έχουν να εντείνουν τη δραματική ένταση και να τονίσουν ακόμη περισσότερο την υπαρξιακή πάλη και τη δύναμη των κεντρικών προσώπων της ιστορίας. Άλλωστε αυτή η πορεία από την αμφιβολία στην πίστη (η οποία για τον Ιωσήφ διαρκεί σε όλη την ταινία) είναι ένα βασικό στοιχείο της αφήγησης και ένα σημείο ταύτισης του σύγχρονου θεατή του 21ου αιώνα με τα πρόσωπα και τα γεγονότα της. Η γέννηση και τα γεγονότα που οδηγούν σε αυτήν μπορούν να γίνουν αποδεκτά μόνο μέσα από την πίστη κι αυτό αποτελεί ένα από τα μηνύματα της ταινίας, ότι δηλαδή πέρα από τη ρεαλιστική διάσταση, η οποία αφήνει λίγο χώρο για το υπερφυσικό, υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα της πίστης, αλλά αυτή είναι αποτέλεσμα πίστης και καθαρής προαίρεσης. Σε αυτήν την κατεύθυνση οδηγεί κατά τη γνώμη μου και η απαγγελία (από τον Γαβριήλ) στην τελευταία σκηνή της ταινίας των μακαρισμών για τους καθαρούς στην καρδιά που θα δούν τον Θεό κτλ.

Οι μακαρισμοί ωστόσο συνδέονται άμεσα και με ένα άλλο στοιχείο της ταινίας. Αν υπάρχει μία κεντρική και διήκουσα θεολογική έννοια στην ταινία, αυτή είναι η γέννηση του Μεσσία-Χριστού, που θα είναι Υιός του Θεού και θα κατάγεται από τη γενιά του Δαυίδ κι ο οποίος θα φέρει μια διαφορετική βασιλεία στους ανθρώπους (αυτήν που αποκαλύπτει τελικά η ταινία μέσα από τους μακαρισμούς κι η οποία βρίσκεται πολύ μακριά από την ένοπλη εξέγερση του Θωμά ή την πολιτική εξουσία του Ηρώδη). Βέβαια ο τρόπος που παρουσιάζεται αυτή η μεσσιανική προσδοκία στην ταινία είναι μάλλον αναχρονιστικός. Δεν είμαστε και τόσο βέβαιοι ότι όλος ο ιουδαϊκός λαός έτσι κατανοούσε τον Μεσσία ή ότι γενικά στον Ιουδαϊσμό με αυτόν τον τρόπο ερμηνεύονταν οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης ούτε φυσικά ότι οι πιθανές μεσσιανικές ιουδαϊκές προσδοκίες ήταν γνωστές και σε άλλους λαούς και μάλιστα με τόσες λεπτομέρειες. Ωστόσο πέρα από αυτήν την θεολογική υπερβολή του σεναρίου η ιδέα είναι σαφώς σημαντική και σύμφωνη και με τη συνοπτική παρουσίαση της επίγειας δράσης του Ιησού.

Στα δυνατά σημεία της ταινίας θα μπορούσαμε να προσμετρήσουμε τις πολύ καλές ερμηνείες των ηθοποιών που ενσαρκώνουν τα διάφορα πρόσωπα της ιστορίας και τον πολύ ανθρώπινο διάλογο (από τον οποίο βέβαια δε λείπουν τα αναχρονιστικά στοιχεία, όπως για παράδειγμα η προτροπής της μαίας στον Ιωσήφ να κρατήσει το χέρι της Μαριάμ κατά τον τοκετό ("you can hold her hand") κι η ικανότητα τελικά του σεναρίου να μην καταστρέφει για χάρη ενός ρεαλισμού και μίας "πιστής" ιστορικής αναπαράστασης το στοιχείο του υπερφυσικού διατηρώντας όμως ταυτόχρονα το ρόλο του ανθρώπου στις αποφάσεις και στα γεγονότα τα οποία αποτελούν έκφραση του θεϊκού σχεδίου και θελήματος.

Η γενική μου εκτίμηση είναι ότι πρόκειται για μια αξιόλογη δουλειά κι ένα πολύ καλό παράδειγμα πρόσληψης της βιβλικής ιστορίας και επαναφήγησής της μέσα στην εκλογικευμένη συνάφεια του 21ου αιώνα.

Biblical Studies Carnival για τον Δεκέμβριο

Αναρτήθηκε στο ιστολόγιο του Joseph Kelly כל־האדם η μηνιαία ανασκόπηση των αναρτήσεων στα ιστολόγιο βιβλικού περιεχομένου. Για να διαβάσετε την πολύ καλή παρουσίαση, πατήστε εδώ.

Μετάφραση των Ο΄ και χειρόγραφα της Cairo Geniza / Septuagint and the Cairo Geniza Manuscripts

Στην ηλεκτρονική έκδοση της cambridge news έχει αναρτηθεί η είδηση ότι ο καθηγητής των Εβραϊκών και Ιουδαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Cambridge Nicholas de Lange εντόπισε μεταξύ των χειρογράφων αυτής της συλλογής κάποια που διασώζουν την ελληνική μετάφραση του κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης γραμμένη όμως με εβραϊκά γράμματα. Γενικά επικρατεί η άποψη ότι οι Ιουδαίοι της Διασποράς έπαψαν να χρησιμοποιούν στις συναγωγές τους την ελληνική μετάφραση της Βίβλου τους μετά την επικράτηση του χριστιανισμού, ο οποίος οικειοποιήθηκε την ελληνική μετάφραση των Ο΄. Τα χειρόγραφα, που εντόπισε ο de Lange και τα οποία τοποθετούνται στην εποχή της βυζαντινής αυτοκρατορίας (το άρθρο μιλά για 1000 χρόνια μετά την μετάφραση των Ο΄ δε δίνουν όμως ακριβέστερη χρονολόγηση) βεβαιώνουν σύμφωνα με το δημοσίευμα ότι το ελληνικό κείμενο συνέχισε να χρησιμοποιείται στις συναγωγές της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Για να διαβάσετε ολόκληρο το δημοσίευμα, πατήστε εδώ.

(Πηγή: PaleoJudaica)

[A.Τ.: Ανάλογο φαινόμενο διγλωσσίας παρατηρείται στις ιουδαϊκές επιγραφές από τις συναγωγές της Ρώμης κατά την αυτοκρατορική περίοδο (βλ. για παράδειγμα Silvia Cappeletti, "Latin Inscriptions in Greek characters, Greek inscriptions in Latin characters: a Study of the Jewish Evidence in Rome", Bulletin of Judaeo-Greek Studies 39 (2006-2007), 28-34), όπου λατινικά κείμενα γράφονται με ελληνικούς χαρακτήρες ή ελληνικά κείμενα γράφονται με λατινικούς χαρακτήρες. Πρόκειται για ένα σύνθετο φαινόμενο, το οποίο δεν έχει ασφαλώς μία μόνο εξήγηση. Μία απάντηση ωστόσο ίσως μπορεί να δώσει η θεωρία της ταυτότητας και σύμφωνα με αυτήν η ανάγκη κάθε κοινότητας (ιδιαίτερα όταν είναι μειονότητα) να δηλώσει τα όριά της όχι κατ΄ ανάγκην πάντοτε επιθετικά. Έχει ήδη επισημανθεί η άμεση σχέση μεταξύ κειμένου και ταυτότητας στις κοινωνίες της αρχαίας Μεσογείου. Επίσης έχει περιγραφεί η διαλεκτική φύση της ταυτότητας, η οποία αποτελεί συνισταμένη της αυτοσυνειδησίας της ομάδας και της γνώμης που έχει γι' αυτήν το περιβάλλον και εκδηλώνεται από τη μία ως κοινωνική ενσωμάτωση και από την άλλη ως συσπείρωση της ομάδας. Μέσα σε αυτήν τη διαδικασία οι ομάδες επιλέγουν συγκεκριμένα μεγέθη του πολιτισμικού τους πλούτου -μεταξύ αυτών και κείμενα- και τα χρησιμοποιούν ως μέσο δήλωσης της ταυτότητάς τους. Τι συμβαίνει όμως, όταν δυο ομάδες επιλέγουν το ίδιο μέσο δήλωσης της ταυτότητάς τους - στην περίπτωσή μας την ελληνική Π.Δ.; Σε αυτήν την περίπτωση φαίνεται ότι η διαφοροποίηση γίνεται σε ένα άλλο επίπεδο. Για παράδειγμα η επιλογή της εβραϊκής γραφής μεταγραφής του ελληνικού κειμένου μπορεί να εκφράζει την επιθυμία αυτών των κοινοτήτων, οι οποίες ήταν ελληνόφωνες τουλάχιστον στο χώρο της λατρείας, να δηλώσουν τη διαφορετική τους ταυτότητα από τις χριστιανικές κοινότητες που χρησιμοποιούν και οικειοποιούνται το ίδιο κείμενο μέσα από την επιλογή μίας άλλης γλώσσας.]

Ευχές / New Year Wishes

Καλή χρονιά

με υγεία, χαρά, ειρήνη στις καρδιές μας, σοφία, διάκριση και αγάπη!

Oι μαθητές στο κατά Ιωάννην / The disciples in the Gospel of John

Κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Mohr Siebeck ένα νέο βιβλίο με θέμα τους μαθητές στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο:

Nicolas Farelly, The Disciples in the Fourth Gospel. A Narrative Analysis of their Faith and Understanding, (WUNT 290), Mohr Siebeck, Tübingen 2010
XIII, 260 σελίδες
ISBN 978-3-16-150583-6
64 ευρώ

Περιγραφή εκδοτικού οίκου
Αξιοποιώντας τη μέθοδο της αφηγηματικής ανάλυσης ο συγγραφέας εξετάζει τον τρόπο που παρουσιάζονται οι μαθητές στο τέταρτο ευαγγέλιο επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του στην πίστη τους και στον τρόπο κατανόησής τους. Αφού τους μελετήσει ως ομάδα, με τη σειρά που εμφανίζονται στην αφήγηση, επικεντρώνεται σε πέντε μαθητές (Πέτρο, Ιούδα, τον αγαπημένο μαθητή, τον Θωμά και τη Μαρία Μαγδαληνή) και καταλήγει ότι οι μαθητές παρουσιάζονται να πιστεύουν και να έχουν τη ζωή ήδη από την αρχή της αφήγησης, αλλά να παλεύουν ακόμη για να κατανοήσουν την ταυτότητα, τα λόγια και την αποστολή του Ιησού μέχρι τη στιγμή του δοξασμού του. Ο Farelly καταδεικνύει ότι ο τρόπος παρουσιάσης των μαθητών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εκπλήρωση του ρητορικού σκοπού του τετάρτου ευαγγελίου. Μέσα από μία διαδικασία ταύτισης με τους μαθητές η πίστη και η κατανόηση των εννοούμενων αναγνωστών τρέφεται έτσι ώστε να ενδυναμωθούν στη δική τους μαρτυρία.

To τρέχον τεύχος του JBL / In the current issue of JBL

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Journal of Biblical Literature 129:4 (2010) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

• Yitzhak Berger, "Esther and Benjaminite Royalty: A Study in Inner-Biblical Allusion", 625-644
  
• Matthew J. Goff, "Ben Sira and the Giants of the Land: A Note on Ben Sira 16:7", 645-655
  
• Dale Basil Martin, "When Did Angels Become Demons?", 657-677
  
• Aaron Amit, "A Rabbinic Satire on the Last Judgment", 679-697
  
• David F. Watson, "The Life of Aesop and the Gospel of Mark: Two Ancient Approaches to Elite Values", 699-716
  
• Stephen P. Ahearne-Kroll, "Audience Inclusion and Exclusion as Rhetorical Technique in the Gospel of Mark", 717-735
  
• Kurt Queller, "'Stretch Out Your Hand!' Echo and Metalepsis in Mark's Sabbath Healing Controversy", 737-758
  
• Richard C. Miller, "Mark's Empty Tomb and Other Translation Fables in Classical Antiquity", 759-776
  
• David Shepherd, "'Do You Love Me?' A Narrative-Critical Reappraisal of άγαπάω and ϕιλέω in John 21:15-17", 777-792
  
• Jake H. O'Connell, "A Note on Papias's Knowledge of the Fourth Gospel", 793-794
  
• Tzvi Novick, "Succeeding Judas: Exegesis in Acts 1:15-26", 795-799
  
• Leslie Baynes, "Revelation 5:1 and 10:2a, 8-10 in the Earliest Greek Tradition: A Response to Richard Bauckham", 801-816
  

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του JGRChJ / A new article in the current issue of JGRChJ

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Journal of Greco-Roman Christianity and Judaism 7 (2010) αναρτήθηκε ένα νέο άρθρο (σε μορφή pdf):

Jintae Kim, "The Concept of Atonement in the Qumran Literature and the New Covenant"

Το τρέχον τεύχος του BTB / In the current issue of BTB

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Biblical Theology Bulletin 41:2 (2011) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Chris Seeman, "Enter the Dragon: Mordecai as Agonistic Combatant in Greek Esther", 3-15
Η άρνηση του Μαρδοχαίου να προσκυνήσει τον Αμάν προκαλεί την κεντρική σύγκρουση στο βιβλίο της Εσθήρ. Στην εβραϊκή εκδοχή αυτής της ιστορίας η αντίδραση του Μαρδοχαίου δεν εξηγείται. Αντίθετα και στις δύο ελληνικές εκδοχές υποστηρίζει ότι το κίνητρό του ήταν η ευσέβεια ("για να μην θέσει την ανθρώπινη δόξα επάνω από τη δόξα του Θεού"). Ενώ οι περισσότεροι αναγνώστες της ελληνικής Εσθήρ δέχονται κατά λέξη τους λόγους του Μαρδοχαίου ο συγγραφέας του παρόντος άρθρου υποστηρίζει ότι αν αυτή η φράση διαβαστεί σε σχέση με άλλες περικοπές του βιβλίου, τότε η αξιοπιστία αυτής της θέσης τίθεται εν αμφιβόλω. Ο συγγραφέας της ελληνικής εκδοχής της Εσθήρ παρουσιάζει τους Αμάν και Μαρδοχαίο ως "δύο μεγάλους δράκοντες που είναι έτοιμοι να παλέψουν", μία εικόνα που παραπέμπει στην αγωνιστική ετοιμότητα και των δύο χαρακτήρων της ιστορίας. Ο συγγραφέας επίσης εξετάζει τη δύναμη των δρακόντων και την πάλη μέσα στις ελληνιστικές και ιουδαϊκές πολιτισμικές συνάφειές τους.

Ahida E. Pilarski, "The Past and Future of Feminist Biblical Hermeneutics", 16-23
Μία ικανοποιητική επισκόπηση του ιστορικού υπόβαθρου και του θεωρητικού πλαισίου της Φεμινιστικής Βιβλικής Ερμηνευτικής (ΦΒΕ) ιδιαίτερα κατά τους τελευταίους τρεις αιώνες καθιστά αναγκαία μία διαφοροποίηση σε δύο στάδια. Πρώτον, περιγράφεται το ιστορικό περιβάλλον μέσα από το οποίο προκύπτει ένας επιστημολογικός χώρος για τη φεμινιστική προσέγγιση και, δεύτερον, γίνεται μία περιγραφή της εξέλιξης της θεωρητικής διατύπωσης της ίδιας της ΦΒΕ, όταν έχει ορισθεί αυτός ο χώρος. Μία επισκόπηση, η οποία να πραγματεύεται και τα δύο στάδια επιτρέπει σε όσους ασχολούνται με τη φεμινιστική προσέγγιση να εκτιμήσουν και να οικειοποιηθούν βασικά επιστημολογικά στοιχεία πάνω στα οποία στηρίζεται η φεμινιστική ανάγνωση των κειμένων.

Jonathan Cahana, "Gnostically Queer: Gender Trouble in Gnosticism", 24-35
Στο άρθρο αναλύονται οι ιδιαίτερες και προκλητικά "παράδοξες" απόψεις για το γένος και τη σεξουαλικότητα που αναπτύχθηκαν στον αρχαίο χριστιανικό γνωστικισμό. Ο συγγραφέας ξεκινά με μία προσεκτική ανάγνωση των κειμένων, ενώ ταυτόχρονα αξιοποιεί τη σύγχρονη θεωρία για το παράδοξο (queer theory) και κυρίως την επιτελεστική κατανόηση του κοινωνικού φύλου που πρότεινε η Judith Butler. Προκύπτουν στοιχεία για τη γνωστική προσπάθεια να ανατραπούν τα κοινωνικά φύλα και η διάκριση σε αυτά και παρουσιάζεται η λογική που κρύβεται πίσω από αυτήν. Σε όλο το άρθρο γίνονται παραλληλισμοί μεταξύ του αρχαίου γνωστικισμού και κάποιων σύγχρονων προσπαθειών να δημιουργηθούν "παράδοξοι" εαυτοί και παράδοξη "Βίβλος" και γίνονται κάποιες πρώτες παρατηρήσεις σχετικά με αυτό το ζήτημα.

Esa Autero, "Social Status in Luke’s Infancy Narrative: Zechariah the Priest", 36-45
Στο άρθρο εξετάζεται η κοινωνική θέση του Ζαχαρία στο κατά Λουκάν με βάση τη θεωρία του Lenski για την κοινωνική διαστρωμάτωση. Πέρα από το μακροκοινωνιολογικό πλαίσιο γίνεται μία πολυδιάστατη ανάλυση της κοινωνικής θέσης του Ζαχαρία. Επίσης εξετάζεται η θέση του Ζαχαρία μέσα στην ιουδαϊκή ιερατική ιεραρχία κάνοντας χρήση της αφηγηματικής παρουσίασης του Λουκά και της μαρτυρίας του Ιωσήπου σχετικά με τις κοινωνικές συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων ιερατικών ομάδων στην Ιουδαία του 1ου αι. Η πληροφορία της αφήγησης για την "ιερατική τάξη του Αβιά" δεν συζητήθηκε από τους περισσότερους ερευνητές αλλά στο παρόν άρθρο υποστηρίζεται ότι αυτή είναι μία σημαντική λεπτομέρεια για τη θέση του Ζαχαρία μέσα στο σύστημα κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Επίσης η τοποθέτηση του Ζαχαρία στην τάξη των μισθωτών δεν είναι δυνατή. Μάλλον ο Ζαχαρίας παρουσιάζεται στην αφήγηση του Λουκά ως ένας ταπεινός και χαμηλής κοινωνικής θέσης ιερέας που ωστόσο είχε μία μάλλον υψηλή κοινωνική θέση εξαιτίας της ιερατικής του καταγωγής.

Το τρέχον τεύχος του NTS / The current issue of NTS

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού New Testament Studies 57:1 (2010) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Christian Blumenthal, "Augustus’ Erlass und Gottes Macht: Überlegungen zur Charakterisierung der Augustusfigur und ihrer erzählstrategischen Funktion in der lukanischen Erzählung", 1-30
Έχει ήδη επισημανθεί από τους ερμηνευτές του Λκ 2, 1-3 ότι η αναφορά στον καίσαρα Αύγουστο και στο διάταγμά του ανοίγει έναν παγκόσμιο ορίζοντα με σκοπό να υπογραμμίσει την οικουμενική σημασία της γέννησης του Ιησού. Ενώ η πρόσφατη συζήτηση αυτής της σύντομης περικοπής ασχολείται κυρίως με την εξήγηση του ιστορικού υπόβαθρου αυτού του διατάγματος και τον Αύγουστο, στην παρούσα μελέτη, στην οποία το κατά Λουκάν προσεγγίζεται ως μία αφήγηση, γίνεται μία αναλυτική παρουσίαση της εικόνας του Αυγούστου στο κατά Λουκάν ευαγγέλια. Χρησιμοποιώντας την αφηγηματολογική προσέγγιση εξετάζεται πώς ο Λκ χαρακτηρίζει τον Ρωμαίο αυτοκράτορα και το ρόλο που αυτός και το διάταγμά του διαδραματίζουν στην αφήγηση του Λκ 1-2, ειδικά όσον αφορά στο χαρακτηρισμό του Θεού και του Ιησού Χριστού. Στο τέλος της μελέτης τα συμπεράσματά της συνδέονται με το γεωγραφικό προσανατολισμό του κόσμου που σκιαγραφεί ο Λκ στα δύο πρώτα κεφάλαια του ευαγγελίου του.

C. Kavin Rowe, "The Grammar of Life: The Areopagus Speech and Pagan Tradition", 31-50
Στο παρόν άρθρο εξετάζεται η σχέση μεταξύ διανόησης και ζωής στην αρχαία φιλοσοφία και θεολογία μέσα από μία επανεξέταση της περιφήμης ομιλίας του αποστόλου Παύλου στον Άρειο Πάγο. Αντί αυτός ο λόγος να κατανοηθεί ως μία προσπάθεια επαναπροσέγγισης, ερμηνεύεται ως ένας τόπος, όπου κατά βάση διαφοερικές γραμματικές για τη ζωή στο σύνολό της συγκρούονται μεταξύ τους.

Scott S. Elliott, "‘Thanks, but no Thanks’: Tact, Persuasion, and the Negotiation of Power in Paul's Letter to Philemon", 51-64
Οι ιστορικές αναπαραστάσεις όσον αφορά στην προς Φιλήμονα παρουσιάζουν την γενική τάση να βλέπουν τον Παύλο να ενεργεί με τα πιο αθώα και ξεκάθαρα κίνητρα. Αντίθετα σύμφωνα με τον Elliott η επιστολή μπορεί να διαβαστεί υπό το πρίσμα των σχέσεων δύναμης μεταξύ του Παύλου και του παραλήπτη της επιστολής. Μολονότι ο Φιλήμων ενεργεί ως ο πιθανός πάτρωνας του Παύλου, ο Παύλος αντιστέκεται σε αυτήν την κίνηση και προτιμά να αποδώσει στον Φιλήμονα ένα ρόλο αυστηρά προκαθορισμένο σε σχέση με εκείνον. Ο Παύλος στηρίζεται στις ρητορικές τεχνικές ευγένειας για να αναγκάσει τον Φιλήμονα να υιοθετήσει το ρόλο του "οικειοθελώς". Ο Ονήσιμος εμφανίζεται ως ένα απλό πιόνι στις διαπραγματεύσεις δύναμης και θέσης μέσα στην κοινότητα.

Margaret Y. MacDonald, "Beyond Identification of the Topos of Household Management: Reading the Household Codes in Light of Recent Methodologies and Theoretical Perspectives in the Study of the New Testament", 65-90
Από τα μέσα της δεκαετίας του '70 του προηγούμενου αιώνα μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του '80 οι καινοδιαθηκολόγοι παρήγαγαν σημαντικό έργο υπογραμμίζοντας ότι οι κανόνες οικιακής συμπεριφοράς είχαν τις απαρχές τους στις συζητήσεις για τη "διαχείριση του οίκου" μεταξύ των φιλοσόφων και των ηθικιστών από τον Αριστοτέλη και εξής. Παρά τη γενική συμφωνία πολλά σημεία διαφωνίας παραμένουν ειδικά όσον αφορά στη λειτουργία αυτών των κανόνων σε συγκεκριμένα κείμενα της Κ.Δ. και όσον αφορά στο τι αποκαλύπτουν για τη σχέση των χριστιανών με τον υπόλοιπο κόσμο. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται μερικά από τα σημαντικότερα σημεία διαφωνίας και ανιχνεύεται η επίδραση που άσκησε η συζήτηση γι' αυτά στη μετάπειτα έρευνα. Η αναγνώριση των κανόνων οικιακής συμπεριφοράς ως ένα είδος "πολιτικού" λόγου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς επίσης και η επίδραση που αυτή είχε στη μετάπειτα φεμινιστική, πολιτική και μεταποικιακή ερμηνεία. Στο τελευταίο μέρος της μελέτης παρουσιάζονται πέντε σημαντικές κατευθύνσεις στην έρευνα των αρχέγονων χριστιανικών οικογενειών, των οποίων η μελλοντική συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε μία πληρέστερη κατανόηση της διαχείρισης του οίκου μέσα στο πλαίσιο μίας κατ΄ οίκον εκκλησίας.

Udo Schnelle, "Die Reihenfolge der johanneischen Schriften", 91-113
Συνήθως οι τρεις ιωάννειες επιστολές χρονολογούνται μετά το κατά Ιωάννην χωρίς περαιτέρω συζήτηση. Στο παρόν άρθρο ο Schnelle υποστηρίζει ότι και οι τρεις επιστολές γράφηκαν πριν από το ευαγγέλιο του Ιωάννη και αποτέλεσαν το σημείο αφετηρίας της ιωάννειας γραμμής παράδοσης. Εκτός από τη γλωσσική ανάλυση δίνονται δύο επιπλέον επιχειρήματα: (1) η 1 Ιω είναι κάτι περισσότερο από μία απλή βοήθεια στην ανάγνωση του κατά Ιωάννην. Η 1 Ιω δημιουργεί τη δική της θεολογική γραμμή σκέψης. Είναι απαραίτητο να κατανοηθεί αυτή η επιστολή ως ένα ιδιαίτερο μέρος της θεολογικής σκέψης και δεν μπορεί να αποδειχθεί οποιαδήποτε εξάρτηση από το κατά Ιωάννην. (2) Η χρονολόγηση των 2 και 3 Ιω μετά το κατά Ιωάννην και την 1 Ιω θα πρέπει να εξηγήσει την περιορισμένη θεολογική ανάλυση (ιδιαίτερα όσον αφορά στη χριστολογία) σε σχέση με τα άλλα δύο ιωάννεια κείμενα. Μία ικανοποιητική εξήγηση γι' αυτήν την εξέλιξη δεν έχει δοθεί ακόμη. Αντίθετα οι 2 και 3 Ιω αντιπροσωπεύουν την αρχή της ανάπτυξης της ιωάννειας θεολογίας.

Simon Gathercole, "Luke in the Gospel of Thomas", 114-144
Με βάση μία εξέταση εκείνων των σημείων του ευαγγελίου όπου το αναθεωρημένο υλικό του Λκ και όχι του Μκ απαντά στο ΕυαγΘωμ στο άρθρο υποστηρίζεται ότι το Λκ επηρεάζει το ευαγγέλιο του Θωμά. Αυτό έχει ήδη επισημανθεί από διάφορους ειδικούς αλλά ο στόχος της παρούσας μελέτης είναι (α) να αναπτύξει ακόμη περισσότερο τη μέθοδο που χρησιμοποιείται για να υποστηριχθεί αυτή η θέση και (β) να διευρύνει τον κατάλογο των λογίων του ΕυαγΘωμ στα οποία μπορεί να αποδειχθεί η επίδραση του Λκ. Επιπλέον σκοπό έχει (γ) να απαντήσει στην θέση που υποστηρίχθηκε ότι το ΕυαγΘωμ είναι που επηρεάζει το Λκ καθώς και στη θέση ότι το ΕυαγΘωμ δεν παρουσιάζει καμιά εξάρτηση από τους συνοπτικούς.

Jacqueline Assaël - Elian Cuvillier, "À propos de la traduction et de l’interprétation de Jacques 2.1", 145-151
Οι συγγραφείς του άρθρου προτείνουν μία νέα μετάφραση για το Ιακ 2, 1. Στηρίζεται σε μία γραμματική δομή η οποία εντάσσει το στίχο σε μία συνάφεια, όπου τονίζεται η ματαιότητα των αιώνιων εκδηλώσεων δόξας και δεν βιάζει επομένως το κείμενο για να οδηγηθεί σε μία συγκεκριμένη απόδοση των όρων. Αυτή η ερμηνεία υπογραμμίζει τη σχέση που έχει η χριστολογία για τη φράση και για το σύνολο της περικοπής.

Και πάλι το Μυστικό κατά Μάρκον / Secret Mark again

Στο ιστολόγιό του Stephan Huller's Observations ο Stephan Huller παραθέτει τις σημειώσεις που κράτησε σε μία συνέντευξη που πήρε από τον Αγαμέμνονα Τσελίκα, ειδικό παλαιογράφο κι έναν από τους δύο ειδικούς που επιστράτευσε πρόσφατα το περιοδικό BAR για να επαναξιολογήσει το χειρόγραφο με το απόσπασμα από το λεγόμενο Μυστικό κατά Μάρκον και τις πληροφορίες που δίνει γι' αυτό ο πρώτος εκδότης του Morton Smith (για το βιογραφικό του Τσελίκα, βλ. εδώ).

Αυτά που προκύπτουν από τη συνέντευξη (όπως τουλάχιστον γίνεται αυτή κατανοητή από τις σημειώσεις του Huller) είναι τα εξής:

(α) Ο Morton Smith βρέθηκε στην Ελλάδα και στην Παλαιστίνη σε μία δύσκολη πολιτικά εποχή (σίγουρα μετά το 1941) και ο Τσελίκας αφήνει να εννοηθεί ότι ίσως η παρουσία του εδώ δεν ήταν μόνο για καθαρά επιστημονικούς λόγους αλλά μάλλον συνεργαζόταν με τις μυστικές υπηρεσίες της Αγγλίας.

(β) Το χειρόγραφο του Morton Smith ομοιάζει στο γραφικό χαρακτήρα με χειρόγραφα του 17ου και 18ου αι. από την Κεφαλονιά. Σε ένα μάλιστα από αυτά περιγράφεται ο τρόπος που κατασκευαζόταν το μελάνι κατά το την περίοδο αυτή κι ο Τ. είναι βέβαιος ότι ο Morton Smith το διάβασε.

(γ) Κατά τη γνώμη του Τ. είναι 90% πιθανό ο M. Smith να κατασκεύασε αυτό το χειρόγραφο έξω από το μοναστήρι του Αγ. Σάββα και να το εισήγαγε εκεί, αν και ο Τ. δεν είναι απόλυτα βέβαιος πώς ο τόμος του Voss (που περιέχει την επιστολή του Θεοδώρου, όπου και το απόσπασμα από το απόκρυφο κείμενο) τελικά έφτασε στο μοναστήρι. Όσον αφορά στην επιστολή Θεοδώρου ο Τ. αποκλείει να είναι ένα γνήσιο και νεοανακαλυφθέν πατερικό κείμενο.

[Α.Τ. Το υποτιθέμενο αρχαίο απόκρυφο κείμενο που επικράτησε στην έρευνα να ονομάζεται Μυστικό Κατά Μάρκον το παρουσιάσαμε και στο παρόν ιστολόγιο μέσα από τις περιλήψεις του βιβλίου του H.-J. Klauck, Die apokryphe Bibel (βλ. εδώ και εδώ) αλλά και παραπέμποντας σε διάφορα δημοσιεύματα στο διαδίκτυο (βλ. εδώ, εδώ και εδώ)]

Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο του Stephen Huller, πατήστε εδώ (via Apocryphicity)