Βάση δεδομένων αρχαίων συμβολαίων / Databank of ancient contracts

H βάση δεδομένων με το όνομα Synallagma παρέχει πρόσβαση σε 6000 περίπου αρχαία νομικά κείμενα στα ελληνικά των ελληνιστικών, ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων. Μας παρέχουν πληροφορίες για την κοινωνική ζωή στις πόλεις του αρχαίου κόσμου, την  διακίνηση των χρημάτων και το ρόλο των γυναικών στην οικονομική ζωή της αρχαιότητας.

Synallagma: Greek Contract in Context

Φωτογραφία της ημέρας: ρίχνοντας τα ζάρια / Photo of the day: throwing the dice

Φωτο 1: Ρωμαϊκά ζάρια και κύπελλο. Βρέθηκαν στο Λονδίνο
(Πηγή: BBC Primary History)

Ένα από τα αγαπημένα παιχνίδια των Ρωμαίων ήταν τα ζάρια. Έχουν βρεθεί πολλών ειδών ζάρια ανάμεσα στα οποία και ζάρια όπως αυτά που εικονίζονται στις φωτογραφίες 1 και 2. Παρά τη δημοτικότητά τους (ή μάλλον εξαιτίας της) τα τυχερά παιχνίδια απαγορεύτηκαν με διάφορους νόμους (όπως, για παράδειγμα, τους Lex Cornelia και Lex Publicia), χωρίς όμως αυτό να αποτρέψει τελικά τους Ρωμαίους από την αγαπημένη τους συνήθεια. Απεναντίας, είναι γνωστό ότι ακόμη και Ρωμαίοι αυτοκράτορες, όπως ο Νέρων ή ο Κόμμοδος, τα είχαν τρελή αδυναμία. 

Φωτο 2: Ρωμαϊκά ζάρια (1ος αι. μ.Χ.), Musée Condé

Τα ζάρια στις φωτογραφίες ονομάζονταν tesserae. Συνήθως κατασκευάζονταν από οστά ζώων (ή μόλυβο) κι ήταν αρκετά μικρά για να χωρούν στο στόμα ώστε να μπορούν να μεταφερθούν εύκολα και να κρυφτούν. Το υψηλό σκορ ονομαζόταν "Venus" και το χειρότερο "Canis". Τέτοια τυχερά παιχνίδια παίζονταν στις ταβέρνες και τα πορνεία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. 

Με την άδεια του κράτους τέτοια παιχνίδια με ζάρια παίζονταν κατά τα Saturnalia κι ήταν φυσικά μία αγαπημένη απασχόληση των στρατιωτών. Ήδη στην ΚΔ γίνεται λόγος για τους στρατιώτες οι οποίοι έπαιξαν στα ζάρια τα ρούχα του σταυρωμένου Ιησού, (Λκ 23,34· Ιω 19,24), κάτι συνηθισμένο σε τέτοιες δημόσιες εκτελέσεις. 

Ένα νέο βιβλίο για την έννοια του χώρου στα βιβλικά κείμενα / A new book on space in biblical texts

Από τον εκδοτικό οίκο Bloombury T & T Clark κυκλοφόρησε ένας νέος συλλογικός τόμος σχετικά με τον χρόνο ως κατασκευή και ιδιαίτερα στη συνάφεια του ιερού. Οι μελέτες του τόμου υπογραμμίζουν τη διαλεκτική δυναμική σχέση μεταξύ ιερού και του χώρουν και πώς οι αλλαγές στην κατανόηση του χώρου έφεραν και την αλλαγή στον τρόπο αντίληψης του ιερού. 

Jorunn Økland, J. Cornelis de Vos, Karen J. Wenell (eds.), Constructions of Space III: Biblical Spatiality and the Sacred, The Library of Hebrew Bible/Old Testament Studies 540, Bloombury T & T Clark 2016

264 pp.

ISBN: 9780567115164

£68.40

Περιεχόμενα

• Introduction - the Editors

Part I: Hebrew Bible

• Chapter 1: Holy Men in Space, Stuart Lasine, Wichita State University, USA
• Chapter 2: Egypt as a Space of Fear and a Space of Hope, Roland Boer, University of Newcastle, Australia
• Chapter 3: Mythical Space and Mythical Time: Jerusalem as the Site of the Last Judgement, Klaus Bieberstein, Otto-Friedrich-University, Germany
• Chapter 4: The Threshing Floor as Sacred Space in the Hebrew Bible: A Spatial and Anthroplogical Perspective, Tamara Prosaic, Monash University, Australia
• Chapter 5: Taking Issue with Thirdspace: Reading Soja, Lefebvre and the Bible, Chris Meredith, University of Winchester, UK

Part II: New Testament and Intertestamental Literature

• Chapter 7: What Happened to Heaven when the Righteous Finally Arrived? Transformation, Space and Redemption in 2 Baruch 51, Liv Ingeborg Lied, MF Norwegian School of Theology, Norway
• Chapter 8: Death, Burial, and Sacred Space in the Temple Scroll, Nora David, Institute for Jewish Studies at the University of Vienna, Austria
• Chapter 9: The Kingdom of God as 'Space in Motion' Towards a More Architectural Approach, Karen Wenell, University of Birmingham, UK
• Chapter 10: Lukan Narrative Spatiality in Transition: A Reading of Acts 11.19-12.25 for Its Spaces, Matthew Sleeman, Oak Hill Theological College, UK
• Chapter 11: Hebrews 3.7-4.11 and the Function of Mental Time-Space Landscapes, J. Cornelis de Vos, University of Münster, Germany
• Chapter 12: Carnelian and Caryatids: Sacred Space in the Apocalypse of John, Jorunn Okland, Centre for Gender Research at the University of Oslo, Norway 

Στο τρέχον τεύχος του JECH / In the current issue of JECH

Journal of Early Christian History 5:2 (2015)

• Wynand De Beer, "The Patristic Understanding of the Six Days (Hexaemeron)," 3-23 (abstract)
• Janelle Peters, "Rahab, Esther and Judith as models for church leadership in 1 Clement," 94-110 (abstract)
• Adele Reinhartz, "Torah reading in the Johannine community," 111-116 (abstract)
• Theodore Sabo, "All Eye : a metaphor from Ezekiel in the Desert Fathers, the School of Gaza, and Gregory Palamas," 117-131 (abstract)
• Jan G. Van der Watt, "The situation in 2 John : a worried presbyter," 132-156 (abstract)
• Eugene Bezuidenhout, "In the beginning : a new interpretation of Genesis : review," 157-183 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του TynBull / The current issue of TynBull

Tyndale Bulletin 67:1 (2016)

• Matthew Hamilton, "An Unpublished Fragment of Deuteronomy: Chester Beatty Papyrus VI, Folio 105, Fragment 2, Recto," 1-6
• Deuk-il Shin, "The Translation of the Hebrew Term Nir: 'David's Yoke?'," 7-22
• Brian P. Irwin, "The Curious Incident of the Boys and the Bears: 2 Kings 2 and the Prophetic Authority of Elisha," 23-36
• Gregory Cook, "Nahum's Prophetic Name," 37-40
• John K. Goodrich, "The Word of God Has Not Failed: God's Faithfulness and Israel's Salvation in Tobit 14:3-7 and Romans 9–11," 41-62
• J. R. Harrison, "The Erasure of Distinction: Paul and the Politics of Dishonour," 63-86
• Mark D. Owens, "Spiritual Warfare and the Church's Mission According to Ephesians 6:10-17," 87-104
• Paul S. Cable, "Imitatio Christianorum: The Function of Believers as Examples in Philippians," 105-126
• Kyu Seop Kim, "Better Than the Blood of Abel?: Some Remarks on Abel in Hebrews 12:24," 127-136
• Terry Griffith, "The Translation of Ho Proagoon in 2 John 9," 137-144
• Brian J. Wright, "Ancient Rome's Daily News Publication with Some Likely Implications for Early Christian Studies," 145

Φωτογραφία της ημέρας: το καθημερινό μας ψωμί / Photo of the day: our daily bread

Φωτο 1. Ένα καρβέλι ψωμί, το οποίο βρέθηκε στην Πομπηία
(Πηγή: www.ancientresources.com)

Το αντικείμενο της εικόνας είναι ένα καρβέλι ψωμί, το οποίο βρέθηκε στα ερείπια της αρχαίας Πομπηίας. Αριστερά διακρίνεται η σφραγίδα του αρτοποιείου που το κατασκεύασε. Τέτοιες σφραγίδες έχουν έρθει στο φως (βλ. φωτο 2) και διέσωζαν το όνομα του αρτοποιείου που είχε παρασκευάσει το ψωμί ή ότι το ψωμί είχε κατασκευαστεί για συγκεκριμένους αγοραστές (ή ακόμη κι ότι ήταν για διάθεση στο ευρύτερο κοινό). Η σφραγίδα μπορούσε επίσης να δηλώνει την ποιότητα του ψωμιού.

Φωτο 2. Σφραγίδα ψωμιού (1ος-2ος αι. μ.Χ.). Ανάμεσα
σε κηρύκειο και θύρσο η επιγραφή SEX ANTO ORIP
(Πηγή: www.ancientresources.com)

Ήδη από το 168 π.Χ. οι Ρωμαίοι με νόμο επέτρεψαν την σύσταση του πρώτου σωματείου αρτοποιών, του Collegium Pistorum, το οποίο βρισκόταν υπό την άμεση εποπτεία και τον έλεγχο του κράτους. Τα μέλη του σωματείου ήταν ελεύθεροι πολίτες και συνήθως το επάγγελμα ήταν κληρονομικό. Ωστόσο σύμφωνα με ρωμαϊκό νόμο οι αρτοποιοί απαγορευόταν να έχουν σχέσεις με ηθοποιούς ή μονομάχους ή να παρακολουθούν αγώνες στο αμφιθέατρο. 

Όσον αφορά στην παρασκευή του ψωμιού οι ελεύθεροι πολίτες της Ρώμης είχαν δικαίωμα σε μία συγκεκριμένη ποσότητα σιταριού (που συνήθως ερχόταν από την Αίγυπτο), το οποίο το έδιναν στον φούρναρη της γειτονιάς και τους παρασκεύαζε το καθημερινό ψωμί με μικρό κόστος. Συχνά τοπικοί ευεργέτες ή ο αυτοκράτορας χάριζε ψωμί στους κατοίκους μιας πόλης. Υπήρχαν διάφοροι τύποι ψωμιού στην Ρώμη όπως panis mustaceus και panis farreus (αναλωνόταν στους γάμους),  panis militaris (το ψωμί των στρατιωτών, συνήθως στη μορφή γαλέτας), panis secundarius (ψωμί από άσπρο αλεύρι που στα χρόνια του Αυγούστου ήταν το πιο συνηθισμένο ψωμί και για αυτό έχασε την αρχική του σπουδαιότητα). Τύποι ψωμιού διασώζονται και στο κείμενο του Ιπποκράτη, Περὶ ἀρχαίη ἰητρικῆς («καθαρός ἄρτος», «αὐτόπυρος ἄρτος», «ῥαντὸς ἄρτος», «ἄρτος συλίγνειτος»). Οι κατώτερες κοινωνικές ομάδας στις ρωμαϊκές επαρχίες κατανάλωναν κυρίως κριθαρένιο ψωμί (μᾶζα), ενώ οι πλουσιότερες λευκό (ἄρτον). 

Στο τρέχον τεύχος του In die Skriflig / In the current issue of In die Skriflig

In die Skriflig 50:3 (2016)

Francois P. Viljoen, "The Torah in Matthew: Still valid, yet to be interpreted alternatively"

Στο τρέχον τεύχος του VE / In the current issue of VE

Verbum et Ecclesia 37:1 (2016)

Hendrik Viviers, "Can the Song of Songs be described (also) as a form of dark green religion?"

Στο τρέχον τεύχος του HTS / In the current issue of HTS

Hervomde teologiese studies 72:3 (2016)

Hans-Georg Wünch, "Like an eagle carries its young"

Φωτογραφία της ημέρας: μία οικογένεια χριστιανών; / Photo of the day: A Christian family?

Μαρμάρινη πλάκα από την περιοχή της Προύσας στην Βιθυνία (σήμερα στο Μουσείο της πόλης, inv. nr. 3140). Χρονολογείται στο 2ο αι. μ.Χ. Στο επάνω μέρος παράσταση νεκρικού δείπνου και αντικειμένων καθημερινής χρήσης (π.χ. καθρέφτης, βιβλίο σε κύλινδρο, καλάθι κ.ά.). Κάτω η εξής επιγραφή:

Η επιτύμβια στήλη του Επίθερση
(Φωτο: Thomas Corsten,http://philipharland.com/
greco-roman-associations/
wp-content/uploads/IPrusaOlymp-115-Corsten.jpg) 

Ἐπιθέρσῃ τῷ θεοσε|βῇ κ<α>ὶ Θεοκτίστῳ |τὰ τέκνα Μα<ρ>κιανὸς| καὶ Ἐπιθέρσης μετὰ||τῶν ἀδελφῶν ἐκ τῶν|εἰδείων μνήμης χάριν.

Αυτό που παρουσιάζει ενδιαφέρον στην επιγραφή είναι ο χαρακτηρισμός του νεκρού Επίθερση ως "θεοσεβή". Αυτός ο όρος αποδίδεται τόσο σε Ιουδαίους και χριστιανούς, όσο και εθνικούς φιλικούς προς τον Ιουδαϊσμό ή ακόμη και σε εθνικούς. Στην περίπτωση αυτής της επιγραφής είναι πιθανόν ο Επίθερσης να είναι χριστιανός. Σε αυτό συνηγορεί και το όνομα του Θεοκτίστου, το οποίο σύμφωνα με το σχόλιο του Thomas Corsten, εκδότη της επιγραφής στο IPrusaOlymp 115, είναι συνηθισμένο χριστιανικό όνομα στην περιοχή. Αν, λοιπόν, η υπόθεση ισχύει, τότε πρόκειται για την αρχαιότερη χριστιανική επιγραφή στην περιοχή της Βιθυνίας. Για την ύπαρξη χριστιανών εκεί κατά τον 2ο αιώνα γνωρίζουμε βέβαια από την αλληλογραφία του Πλίνιου με τον αυτοκράτορα Τραϊανό, όμως αυτή η επιγραφή είναι το πρώτο αρχαιολογικό τεκμήριο της χριστιανικής παρουσίας στην περιοχή.