Το υπόμνημα του Ωριγένη στο κατά Ματθαίον / Origen's Commentary onMatthew

Σύμφωνα με την μαρτυρία του Ευσεβίου ο Ωριγένης έγραψε το υπόμνημά του στο κατά Ματθαίον μεταξύ του 244 και 249 (Εκκλ. Ιστορία 6,34). Η σημασία που έχει αυτό το ευαγγέλιο για τον αλεξανδρινό θεολόγο είναι προφανής τόσο από τις συχνές παραπομπές σε αυτό (παραπέμπει σε αυτό τουλάχιστον διπλάσιες φορές από ό,τι σε όλα τα άλλα κείμενα της ΚΔ) όσο κι από το γεγονός ότι συνέταξε μία σειρά από ομιλίες αλλά κι ένα υπόμνημα αφιερωμένα στο πρώτο ευαγγέλιο του κανόνα. Το υπόμνημα φαίνεται πως ήταν έργο κατήχησης για τους προχωρημένους. 

Από τα 25 βιβλία του υπομνήματος μόνο 8 σώζονται στα ελληνικά (Χ-ΧVII). Σώζεται επίσης μία λατινική μετάφραση των βιβλίων XII-XXV. Οι διαφορές όμως μεταξύ των δύο εκδοχών είναι πολλές κι έτσι υποστηρίζεται από ορισμένους ερευνητές ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές εκδοχές του υπομνήματος, οι οποίες όμως προέρχονται κι οι δυο από τον Ωριγένη. Η άλλη υπόθεση είναι ότι στην περίπτωση της λατινικής μετάφρασης πρόκειται για μεταγενέστερη επεξεργασία του αρχικού ελληνικού κειμένου.

Οι ερμηνευτικές αρχές του Ωριγένη στο υπόμνημα: το παράδειγμα του Μτ 13,44

Στην αρχή της ερμηνείας του συγκεκριμένου στίχου, που περιέχει την παραβολή του κρυμμένου θησαυρού, ο Ωριγένης συζητά σύντομα τις πληροφορίες που του δίνει το κείμενο σε ένα συγχρονικό και ενδοκειμενικό επίπεδο. Παρατηρεί ότι ο Ιησούς είπε αυτήν την παραβολή καθώς και τις δύο που ακολουθούν (Μτ 13,45-46,47) σε μία "οἰκία". Παραπέμπει λοιπόν στη συζήτηση που έκανε νωρίτερα για την οικία και τη σημασία που της απέδωσε (Υπόμνημα Μτ 10.1): η οικία δηλώνει την οικειότερη σχέση των μαθητών με τον Ιησού και την αποκάλυψη σε αυτούς του βαθύτερου περιεχομένου του νοήματος των παραβολών. 

Στη συνέχεια συγκρίνει τον στίχο με άλλα βιβλικά κείμενα και μάλιστα στη συνάφεια του κεφ. 13. Διακρίνει αυτήν και τις δυο επόμενες παραβολές από τις προηγούμενες (Μτ 13,3 εξ.· 24 εξ.· 31 εξ.· 33εξ.): οι τέσσερις παραβολές στην αρχή του κεφαλαίου απευθύνονται στον όχλο, λέγονται έξω από την οικία και χαρακτηρίζονται στο κείμενο ως "παραβολαί". Οι επόμενες τρεις (Μτ 13,44-47) εισάγονται απλά με τη λέξη "ὁμοία" και είναι επομένως "ὁμοιότητες". Για τον Ωριγένη η παραβολή κι η ομοιότητα είναι δύο διαφορετικές κατηγορίες. Για να το αποδείξει παραπέμπει στο Μκ 4,30, όπου απαντούν κι οι δύο όροι (τίνι ὁμοιώσωμεν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, ἢ ἐν τίνι αὐτὴν παραβολῇ θῶμεν;). Ακολουθώντας τη φιλοσοφική διάκριση μεταξύ "γένους" (genus) και είδους (species) ορίζει τη διαφορά μεταξύ αυτών των δύο κατηγοριών ως εξής:"ἔοικεν οὖν ἡ μὲν ὁμοίωσις εἶναι γενική, ἡ δὲ παραβολὴ εἰδική. τάχα δὲ καὶ ἡ ὁμοίωσις γενικωτάτη οὖσα τῆς παραβολῆς ἔχει ἐν εἴδει, ὥσπερ τὴν παραβολήν, οὕτω καὶ ὁμώνυμον τῷ γενικῷ τὴν ὁμοίωσιν".

Στο δεύτερο μέρος της ερμηνείας του στίχου ο Ωριγένης προχωρά στην πνευματική ερμηνεία. Ο αγρός που κρύβει τον θησαυρό είναι η Γραφή. Κάτω από τις λέξεις της ιστορίας, του νόμου και των προφητών κρύβεται ένας μεγάλος θησαυρός σοφίας. Ο Ωριγένης δίνει και μία άλλη ερμηνεία: ο αγρός είναι ο Ιησούς Χριστός κι ο κρυμμένος θησαυρός είναι όλα όσα υπονοεί ο Παύλος στο Κολ 2,3. Ο αλεξανδρινός ερμηνευτής προσπαθεί μάλιστα να συνδυάσει τις δύο αυτές ερμηνείες κι υποστηρίζει ότι τόσο η Γραφή όσο κι ο Χριστός είναι η Βασιλεία του Θεού. Μολονότι, από όσα γράφει στο κεφ. 6, φαίνεται να προτιμά ως πιθανότερη ερμηνεία του αγρού την ταύτισή του με την Γραφή, ο Ωριγένης είναι πρόθυμος να δεχτεί και την άλλη ερμηνεία. Αυτή η ευελιξία του Ωριγένη οφείλεται μάλλον στο ότι, πρώτον, θεωρεί την ερμηνεία γενικά ως μία ανοικτή διαδικασία με πολλαπλά αποτελέσματα και, δεύτερον, στο ότι υπάρχει μία στενή και σύνθετη σχέση μεταξύ της Γραφής και του Λόγου (ο Λόγος είναι η αιτία της Γραφής, μιλά μέσω αυτής και διαπαιδαγωγεί τους αναγνώστες της). Εδώ, όπως κι αλλού, προϋποτίθεται η γνωστή αναλογία μεταξύ του σαρκωμένου Λόγου και του καταγεγραμμένου λόγου των Γραφών, η οποία καθιστά δυνατή τη διάκριση μεταξύ του προφανούς και το κρυμμένου νοήματος. 

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο Ωριγένης έχει πάντοτε ως αφετηρία της ερμηνείας του το βιβλικό κείμενο και την κυριολεκτική σημασία του (σύγκριση με άλλα βιβλικά κείμενα, γραμματική ανάλυση λέξεων, ιστορική συνάφεια, συνάφεια του κειμένου). Σε κάποιες περιπτώσεις η κυριολεκτική σημασία του κειμένου εξηγείται με τη βοήθεια παραδειγμάτων από την φύση. Ειδικότερα η ιστορική συνάφεια δεν κατανοείται από τον Ωριγένη απλά ως το αφηγηματικό ή ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων που περιγράφονται στο βιβλικό κείμενο. Είναι μάλλον "η ιστορία της παιδαγωγίας του Λόγου", γιατί αντικατοπτρίζει την εμπειρία του Λόγου στη συγκεκριμένη στιγμή κάτι το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ως το πρότυπο για όλες τις επόμενες συναντήσεις με τον Λόγο. Έτσι, η ιστορία μπορεί να καταστεί κι η γέφυρα που μπορεί να συνδέσει τον σημερινό αναγνώστη με την πνευματική και αιώνια αλήθεια του κειμένου.

Το τρέχον τεύχος του JSPs / The current issue of JSPs

Journal for the Study of Pseudepigrapha 24:3 (2015)

• Josey Snyder, "Reading an Outsider: Lot in Jubilees," 151-181 (abstract)
• Florentina Badalanova Geller, "The Alphabet of Creation: Traces of Jubilees Cosmogony in Slavonic Tradition," 182-212 (abstract)
• Timothy A. Gabrielson, "A Pagan Prophetess of the Jewish God: Religious Identity and Hellenization in the Third Sibyl," 213-233 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του VigChr / In the current issue of Vig Chr

Vigiliae Christianae 69:2 (2015)

Daniel Eastman, "Cursing in the Infancy Gospel of Thomas," 186-208 (abstract)

RBL 13/3/2015

Robert B. Chisholm Jr., A Commentary on Judges and Ruth
Reviewed by Mark E. Biddle

John W. Daniels Jr., Gossiping Jesus: The Oral Processing of Jesus in John’s Gospel
Reviewed by Peter J. Judge

John Goldingay, Isaiah 56-66: Introduction, Text, and Commentary
Reviewed by Johanna Erzberger

Steven A. Hunt, D. Francois Tolmie, and Ruben Zimmermann, eds., Character Studies in the Fourth Gospel: Narrative Approaches to Seventy Figures in John
Reviewed by Craig R. Koester

Demetrios S. Katos, Palladius of Helenopolis: The Origenist Advocate
Reviewed by Jon F. Dechow

Phillip J. Long, Jesus the Bridegroom: The Origin of the Eschatological Feast as a Wedding Banquet in the Synoptic Gospels
Reviewed by Marianne Blickenstaff

Roberto Martínez, The Question of John the Baptist and Jesus’ Indictment of the Religious Leaders: A Critical Analysis of Luke 7:18–35
Reviewed by Brian C. Dennert
Reviewed by Bart J. Koet

Benjamin J. Segal, A New Psalm: The Psalms as Literature
Reviewed by Hallvard Hagelia

N. T. Wright, Pauline Perspectives: Essays on Paul, 1978–2013
Reviewed by Russell Morton

+ Walter Burkert (2/2/1931 - 11/3/2015)

Στις 11 Μαρτίου 2015 έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος κλασικός φιλόλογος και ιστορικός των

αρχαίων θρησκειών ο Walter Burkert.

Διαβάστε στην εφημερίδα Neue Zürcher Zeitung  το άρθρο του Christoph Riedweg για την προσωπικότητα και το έργο του εκλιπόντος:

Zum Tod des Altphilologen Walter Burkert: Antike und Anthropologie

Στο τρέχον τεύχος του ZThK / In the current issue of ZThK

Zeitschrift für Theologie und Kirche 112:1 (2015)

Martin Schott, "Die Jakobpassagen in Hosea 12," 1-26 (abstract)

H χρονολόγηση του Ευαγγελίου του Ιούδα / Dating the Gospel of Judas

Η χρονολόγηση του χειρόγραφου του Ευαγγελίου του Ιούδα είναι το θέμα της εκτενούς ανάρτησης του Peter Kirby στο ιστολόγιό του και μίας συντομότερης του Christian Askeland στο ιστολόγιο Evangelical Textual Criticism. Κι οι δύο αντιμετωπίζουν κριτικά την χρονολόγηση που πρότεινε ο Herbert Krosney για το κείμενο: το 280 ±60 με βάση κυρίως τη χρονολόγηση C 14. Ειδικότερα, ο δεύτερος προτείνει ως πιθανή εποχή συγγραφής του κώδικα τα τ. 3ου - τ. 4ου αι., τείνοντας μάλλον προς τον 4ο αι.

• Gospel of Judas: Radiocarbon Age Results (P. Kirby)
• Radiometric Dating of the Gospel of Judas (Chr. Askeland)

Βλ. ακόμη:

P.M. Head, "The Gospel of Judas and the Qarara Codices: Some Preliminary Observations," TynBull 58/1 (2007): 1-23

Στο τρέχον τεύχος του JBL / The current issue of JBL

Journal of Biblical Literature 134:1 (2015)

• Fernando F. Segovia, "Criticism in Critical Times: Reflections on Vision and Task," 6-29 (abstract)
• Duane E. Smith, "The Divining Snake: Reading Genesis 3 in the Context of Mesopotamian Ophiomancy," 31-49 (abstract)
• David E. S. Stein, "A Rejoinder concerning Genesis 3:6 and the NJPS Translation," 51-52 (abstract)
• Murray H. Lichtenstein, "The Fearsome Sword of Genesis 3:24," 53-57 (abstract)
• Kerry D. Lee, "Two Translations of HSS V 67 and Their Significance for Genesis 16, 21, and 30," 59-63 (abstract)
• Ken Brown, "Vengeance and Vindication in Numbers 31," 65-84 (abstract)
• Orly Keren / Hagit Taragan, "Merab, Saul's Mute and Muffled Daughter," 85-103 (abstract)
• Joshua Berman, "The Legal Blend in Biblical Narrative (Joshua 20:1–9, Judges 6:25–31, 1 Samuel 15:2, 28:3–25, 2 Kings 4:1–7, Jeremiah 34:12–17, Nehemiah 5:1–12)," 105-125 (abstract)
• John B. Whitley, "עיפה in Amos 4:13: New Evidence for the Yahwistic Incorporation of Ancient Near Eastern Solar Imagery," 127-138 (abstract)
• Warren Carter, "Cross-Gendered Romans and Mark's Jesus: Legion Enters the Pigs (Mark 5:1–20)," 139-155 (abstract)
• David Lertis Matson, "Pacifist Jesus? The (Mis)Translation of ἐᾶτε ἓως τούτου in Luke 22:51," 157-176 (abstract)
• Daniel Lynwood Smith, "Interrupted Speech in Luke-Acts,"177-191 (abstract)
• Ryan S. Schellenberg, "The First Pauline Chronologist? Paul's Itinerary in the Letters and in Acts," 193-213 (abstract)
• Jennifer A. Glancy, "The Sexual Use of Slaves: A Response to Kyle Harper on Jewish and Christian Porneia," 215-229 (abstract)

Τα θαύματα στη συνοπτική παράδοση (IX): η σημασία τους στο κατά Ματθαίον / Miracles in the synoptic tradition: their significance in Matthew

Με μεγαλύτερη έμφαση από ό,τι στο κατά Μάρκον τα θαύματα του Ιησού στο κατά Ματθαίον επιβεβαιώνουν και υπομνηματίζουν τη διδασκαλία του. Διαφορετικά από ό,τι κάνει ο Μάρκος, ο Ματθαίος συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος των θαυμάτων σε μία ενότητα (Μτ 8-9). Η τοποθέτησή της αμέσως μετά την επί του Όρους Ομιλία δεν είναι τυχαία·ο Ιησούς που στα κεφ. 5-7 αναδεικνύεται ο Μεσσίας του Λόγου, στη συνέχεια με τα θαύματα αποδεικνύεται επίσης ο Μεσσίας των πράξεων. Επιπλέον τα summaria (4,23-25· 9,35) δημιουργούν την εντύπωση ότι οι δύο ενότητες (διδασκαλία και θαύματα) συγκροτούν μία μεγάλη ενότητα.

Το βαθύτερο νόημα της ενότητας των θαυμάτων δεν είναι κυρίως χριστολογικό, όπως υποστηριζόταν παλαιότερα στην έρευνα, αλλά εκκλησιολογικό. Μέσα από την επεξεργασία των θαυμάτων στο κατά Ματθαίον προβάλλεται κυρίως η μαθητεία και η Εκκλησία (αυτό, για παράδειγμα, υπονοείται στην εκδοχή του Ματθαίου για το θαύμα της κατάπαυσης της τρικυμίας, η οποία λειτουργεί ως παράδειγμα της κοινότητας που αντιμετωπίζει τις τρικυμίες της ζωής κι ο σωτήρας της είναι ο Ιησούς ή στο θαύμα του εκατόνταρχου, τύπο του ανοίγματος της κοινότητας του Ματθαίου προς τα έθνη ή στην αναφορά στην εξουσία που δίνεται στους ανθρώπους να συγχωρούν αμαρτίες στο 9,8). 

Οπωσδήποτε,  ο Ιησούς παραμένει το κέντρο στα θαύματα στο Μτ κι αυτά κατανοούνται ως έκφραση της αγάπης και του ελέους του Ιησού προς τους ανθρώπους. Στον Ματθαίο, λοιπόν, βρίσκουμε μία ιδιαίτερη έμφαση στη θεραπεία που χαρίζει ο Ιησούς σε όλα τα μέλη του Ισραήλ. Μάλιστα με την προσθήκη επιπλέον περιληπτικών αφηγήσεων θαυμάτων (summaria) ο Ματθαίος συνεχίζει να αφηγείται θαύματα μέχρι την ιστορία του Πάθους. Διαφορετικά από τον Μκ, όπου ο Ιησούς εμφανίζεται ως ο υιός του Θεού, ο Μτ τονίζει κυρίως τη δαυιδική του καταγωγή (βλ. χαρακτηριστικά για τη σύνδεσή του με τον Δαυίδ: Μτ 9,27· 15,22· 20,30-31· 21,15). Για τον Μτ όμως ο Ιησούς δεν είναι πολεμιστής απόγονος του Δαυίδ αλλά ο ειρηνικός βασιλιάς και χαρακτηριστικό της βασιλείας του είναι το έλεος όσων υποφέρουν  και θεραπεύει τους ασθενείς. 

Με παραθέσεις χωρίων από τον Ησαΐα ο Ματθαίος συνδέει τη θαυματουργική δράση του Ιησού με τον πάσχοντα δούλο του Κυρίου (8,17· 12,18-21). Με αυτόν όμως τον τρόπο μετριάζεται η όποια έμφαση στα θαύματα και προβάλλεται κυρίως η ευσπλαχνία και η ταπείνωση του Ιησού μέσα σε αυτά. 

Επιπλέον, στον Μτ υποχωρεί η προβολή του δαιμονικού στοιχείου κι απαλείφονται όσα στοιχεία θα μπορούσαν να παρεξηγηθούν ως μαγικές πρακτικές. Για παράδειγμα, συχνά ο Μτ μιλά για ασθένεια εκεί που ο Μκ μιλά για δαιμόνια κι ο Μτ αποσιωπά το θαύμα της θεραπείας του τυφλού με το σάλιο του Ιησού. 

Αυτές οι τάσεις στην αφήγηση του Μτ οδηγούν στις εξής υποθέσεις όσον αφορά στη σκοπιμότητα των θαυμάτων στον Μτ; α) για τους έξω αποτελούν τα θαύματα μία απάντηση στις όποιες κατηγορίες, που πιθανόν προέρχονται από το ιουδαϊκό περιβάλλον της κοινότητας του Μτ, ότι ο Ιησούς εξαπάτησε τον λαό με μαγικές πράξεις (βλ. αργότερα τις κατηγορίες του Κέλσου) και β) για την ίδια την κοινότητα ο μετριασμός της όποιας έμφασης στα θαύματα ίσως ήταν η απάντηση σε κάποιους χαρισματούχους που με τη δράση τους απειλούσαν την ενότητα της κοινότητας. 

Συνέδριο για το ρήμα και τη σημασία του στην εξήγηση της ΚΔ / Conference on verb and the NT exegesis

The aim of the conference is to bring together NT scholars, linguists, and Classicists to discuss the Greek verbal system in a way that is clear and that moves the conversation forward while acknowledging and respecting the discussions of the past three decades within Biblical Studies. (If you would like to read the backstory of this conference, see my post “How We Got to Where We’re Going: A Story.”) I am incredibly excited about this conference. Not only will we have some phenomenal speakers from within the Biblical Studies guild, but we will also have the benefit of learning from Classicists, voices often not heard in Biblical Studies.

The conference is an affiliate session of Tyndale Fellowship and will take place on July 10-11 (Friday–Saturday) at Tyndale House Library. Just prior to this, on July 8-10, the Tyndale Fellowship New Testament and Biblical Theology Study Groups will gather for their annual conferences. So, if you are planning to come to Tyndale Fellowship, consider prolonging your stay for another day or two! If you are planning to come to Linguistics and the Greek Verb, consider coming earlier to attend Tyndale Fellowship!

Presenters and their topics:

Rutger Allan – Historical Development of the Greek Verb (focusing on Tense/Aspect)
Randall Buth – Morphology of the Perfect and Pluperfect: A Diachronic Overview
Robert Crellin – Semantics of the Perfect
Helma Dik – What does a NT Specialist Need to Know about the Greek Verb (From a Classicist’s Perspective)?
Nicholas Ellis – Overview of the Greek Verbal System in Koine as an Aspect-Prominent Language
Stephen Levinsohn – Finite Verbs and the Contribution of Tense, Aspect, and Mood to the Development of Narrative Discourse
Amalia Moser – What does a NT Specialist Need to Know about the Greek Verb (From a Linguist’s Perspective)?
Steven E. Runge – Finite Verbs and the Contribution of Tense, Aspect, and Mood to the Development of Non-Narrative Discourse

If you would like to attend, please register by filling out this Booking Form.

If you have any questions, please email TyndaleGreekVerb@gmail.com.