Φωτογραφία της ημέρας: το καθημερινό μας ψωμί / Photo of the day: our daily bread

Φωτο 1. Ένα καρβέλι ψωμί, το οποίο βρέθηκε στην Πομπηία
(Πηγή: www.ancientresources.com)

Το αντικείμενο της εικόνας είναι ένα καρβέλι ψωμί, το οποίο βρέθηκε στα ερείπια της αρχαίας Πομπηίας. Αριστερά διακρίνεται η σφραγίδα του αρτοποιείου που το κατασκεύασε. Τέτοιες σφραγίδες έχουν έρθει στο φως (βλ. φωτο 2) και διέσωζαν το όνομα του αρτοποιείου που είχε παρασκευάσει το ψωμί ή ότι το ψωμί είχε κατασκευαστεί για συγκεκριμένους αγοραστές (ή ακόμη κι ότι ήταν για διάθεση στο ευρύτερο κοινό). Η σφραγίδα μπορούσε επίσης να δηλώνει την ποιότητα του ψωμιού.

Φωτο 2. Σφραγίδα ψωμιού (1ος-2ος αι. μ.Χ.). Ανάμεσα
σε κηρύκειο και θύρσο η επιγραφή SEX ANTO ORIP
(Πηγή: www.ancientresources.com)

Ήδη από το 168 π.Χ. οι Ρωμαίοι με νόμο επέτρεψαν την σύσταση του πρώτου σωματείου αρτοποιών, του Collegium Pistorum, το οποίο βρισκόταν υπό την άμεση εποπτεία και τον έλεγχο του κράτους. Τα μέλη του σωματείου ήταν ελεύθεροι πολίτες και συνήθως το επάγγελμα ήταν κληρονομικό. Ωστόσο σύμφωνα με ρωμαϊκό νόμο οι αρτοποιοί απαγορευόταν να έχουν σχέσεις με ηθοποιούς ή μονομάχους ή να παρακολουθούν αγώνες στο αμφιθέατρο. 

Όσον αφορά στην παρασκευή του ψωμιού οι ελεύθεροι πολίτες της Ρώμης είχαν δικαίωμα σε μία συγκεκριμένη ποσότητα σιταριού (που συνήθως ερχόταν από την Αίγυπτο), το οποίο το έδιναν στον φούρναρη της γειτονιάς και τους παρασκεύαζε το καθημερινό ψωμί με μικρό κόστος. Συχνά τοπικοί ευεργέτες ή ο αυτοκράτορας χάριζε ψωμί στους κατοίκους μιας πόλης. Υπήρχαν διάφοροι τύποι ψωμιού στην Ρώμη όπως panis mustaceus και panis farreus (αναλωνόταν στους γάμους),  panis militaris (το ψωμί των στρατιωτών, συνήθως στη μορφή γαλέτας), panis secundarius (ψωμί από άσπρο αλεύρι που στα χρόνια του Αυγούστου ήταν το πιο συνηθισμένο ψωμί και για αυτό έχασε την αρχική του σπουδαιότητα). Τύποι ψωμιού διασώζονται και στο κείμενο του Ιπποκράτη, Περὶ ἀρχαίη ἰητρικῆς («καθαρός ἄρτος», «αὐτόπυρος ἄρτος», «ῥαντὸς ἄρτος», «ἄρτος συλίγνειτος»). Οι κατώτερες κοινωνικές ομάδας στις ρωμαϊκές επαρχίες κατανάλωναν κυρίως κριθαρένιο ψωμί (μᾶζα), ενώ οι πλουσιότερες λευκό (ἄρτον). 

Στο τρέχον τεύχος του In die Skriflig / In the current issue of In die Skriflig

In die Skriflig 50:3 (2016)

Francois P. Viljoen, "The Torah in Matthew: Still valid, yet to be interpreted alternatively"

Στο τρέχον τεύχος του VE / In the current issue of VE

Verbum et Ecclesia 37:1 (2016)

Hendrik Viviers, "Can the Song of Songs be described (also) as a form of dark green religion?"

Στο τρέχον τεύχος του HTS / In the current issue of HTS

Hervomde teologiese studies 72:3 (2016)

Hans-Georg Wünch, "Like an eagle carries its young"

Φωτογραφία της ημέρας: μία οικογένεια χριστιανών; / Photo of the day: A Christian family?

Μαρμάρινη πλάκα από την περιοχή της Προύσας στην Βιθυνία (σήμερα στο Μουσείο της πόλης, inv. nr. 3140). Χρονολογείται στο 2ο αι. μ.Χ. Στο επάνω μέρος παράσταση νεκρικού δείπνου και αντικειμένων καθημερινής χρήσης (π.χ. καθρέφτης, βιβλίο σε κύλινδρο, καλάθι κ.ά.). Κάτω η εξής επιγραφή:

Η επιτύμβια στήλη του Επίθερση
(Φωτο: Thomas Corsten,http://philipharland.com/
greco-roman-associations/
wp-content/uploads/IPrusaOlymp-115-Corsten.jpg) 

Ἐπιθέρσῃ τῷ θεοσε|βῇ κ<α>ὶ Θεοκτίστῳ |τὰ τέκνα Μα<ρ>κιανὸς| καὶ Ἐπιθέρσης μετὰ||τῶν ἀδελφῶν ἐκ τῶν|εἰδείων μνήμης χάριν.

Αυτό που παρουσιάζει ενδιαφέρον στην επιγραφή είναι ο χαρακτηρισμός του νεκρού Επίθερση ως "θεοσεβή". Αυτός ο όρος αποδίδεται τόσο σε Ιουδαίους και χριστιανούς, όσο και εθνικούς φιλικούς προς τον Ιουδαϊσμό ή ακόμη και σε εθνικούς. Στην περίπτωση αυτής της επιγραφής είναι πιθανόν ο Επίθερσης να είναι χριστιανός. Σε αυτό συνηγορεί και το όνομα του Θεοκτίστου, το οποίο σύμφωνα με το σχόλιο του Thomas Corsten, εκδότη της επιγραφής στο IPrusaOlymp 115, είναι συνηθισμένο χριστιανικό όνομα στην περιοχή. Αν, λοιπόν, η υπόθεση ισχύει, τότε πρόκειται για την αρχαιότερη χριστιανική επιγραφή στην περιοχή της Βιθυνίας. Για την ύπαρξη χριστιανών εκεί κατά τον 2ο αιώνα γνωρίζουμε βέβαια από την αλληλογραφία του Πλίνιου με τον αυτοκράτορα Τραϊανό, όμως αυτή η επιγραφή είναι το πρώτο αρχαιολογικό τεκμήριο της χριστιανικής παρουσίας στην περιοχή. 

Ένα μωσαϊκό ρωμαϊκών χρόνων στην Λάρνακα / A Roman mosaic in Larnaca

Tμήμα του μωσαϊκού που ήρθε στο φως (Φωτο: AFP: Iakovos Hatzistavrou)

Οι εργασίες για το αποχετευτικό σύστημα στην πόλη της Λάρνακας έφεραν στο φως ένα μεγάλο μωσαϊκό, το οποίο σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αρχαιολόγων χρονολογείται στα ρωμαϊκά χρόνια (στα δημοσιεύματα δεν δίνεται ακριβέστερη χρονολόγηση). Πρέπει να αποτελούσε μέρος αρχαίου λουτρού. Το τμήμα του που ήρθε στο φως είναι αρκετά μεγάλο (19 μ. x 7 μ.), εκτιμάται όμως ότι οι ανασκαφές που θα ακολουθήσουν θα εντοπίσουν και το υπόλοιπο μέρος του καθώς και κτίρια του αρχαίου λουτρού. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα το μωσαϊκό είναι μία παράσταση των 12 άθλων του Ηρακλή, η πρώτη στο είδος της που βρέθηκε στην Κύπρο. Εκτός από το εντυπωσιακό του μέγεθος και την ιδιαιτερότητά του όσον αφορά στη θεματική του, το νέο εύρημα θα δώσει πληροφορίες για την καθημερινή ζωή της αρχαίας πόλης Κίτιον, επάνω στην οποία έχει κτισθεί η σύγχρονη Λάρνακα. 

Unique, Roman-era mosaic of Hercules’s Labors to go to Larnaca museum (ekathimerini)

Rare Roman mosaic 'depicting Hercules' unearthed in Cyprus (abc news)

Το κοιμητήριο της Ashkelon: κριτικές εκτιμήσεις / The cemetery at Ashkelon: critical evaluation

Ένας από τους πολλούς σκελετούς της Ashkelon
(Φωτο: Tsafrir Abayov/Leon Levy Expedition)

Μετά τον πρώτο ενθουσιασμό για το σημαντικό εύρημα του μεγάλου κοιμητηρίου στην Ashkelon, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως το πρώτο φιλισταϊκό κοιμητήριο στην Παλαιστίνη (βλ. εδώ), άρχισαν να ακούγονται οι πρώτες κριτικές φωνές. Ειδικότερα, στο ηλεκτρονικό περιοδικό livescience o Owen Jarus δημοσιεύει ένα εκτενές κείμενο, στο οποίο σχολιάζεται κριτικά η αρχαιολογική ανακάλυψή της κι ο τρόπος που παρουσιάστηκε στη διεθνή κοινότητα. Η κριτική αυτή εστιάζεται στα εξής σημεία:

• είναι πραγματικά το πρώτο κοιμητήριο Φιλισταίων στην Παλαιστίνη; Ήδη στο παρελθόν ταφές ήρθαν στο φως και σε άλλες πόλεις των Φιλισταίων
• με ποια κριτήρια κάποια από αυτές τις ταφές μπορεί να χαρακτηρισθεί ως φιλισταϊκή;
• οι Φιλισταίοι φαίνεται να έφτασαν στην Παλαιστίνη από το Αιγαίο κατά τον 12ο αι. και γρήγορα ήρθαν σε επαφή και επιμειξίες με τους ντόπιους κατοίκους. Πόσο αμιγώς φιλισταϊκές λοιπόν μπορούν να θεωρηθούν αυτές οι ταφές; (κι είναι ίδιος ο τρόπος όπως όταν πρωτοήρθαν οι Φιλισταίοι στην περιοχή;)
• Φοινικικά αγγεία και αρχιτεκτονικά στοιχεία αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο οι νεκροί να είναι Φοίνικες έμποροι

Οι ειδικοί αναμένουν την δημοσίευση των ευρημάτων σε επιστημονικά περιοδικά ώστε η εικόνα να γίνει περισσότερο σαφής. Όμως και σε αυτήν την περίπτωση είναι πιθανόν ο διάλογος των ειδικών όσον αφορά στην κριτική αποτίμηση του νεκροταφείου της Ashkelon να είναι μακρύς και να μην υπάρξει ομοφωνία.

First Ever? Discovery of Philistine Cemetery Draws Criticism

Το κακό στον αρχαίο Ιουδαϊσμό και στον αρχέγονο Χριστιανισμό / Evil in ancient Judaism and early Christianity

Από τον εκδοτικό οίκο Mohr Siebeck κυκλοφόρησε ένα συλλογικός τόμος με τις εισηγήσεις που διαβάστηκαν στο συνέδριο που διοργάνωσε το Centre for the Social-Scientific Study of the Bible στο St Mary's University (Twickenham) κατά το έτος 2014 κι είχε ως θέμα την έννοια του κακού στον αρχαίο Ιουδαϊσμό και στον αρχέγονο Χριστιανισμό. 

Chris Keith and Loren T. Stuckenbruck (eds.), Evil in Second Temple Judaism and Early Christianity, WUNT II.417 (Tübingen: Mohr Siebeck 2016) 

VIII + 417 σελ.

ISBN 978-3-16-153299-3

Περιεχόμενα

Christopher A. Rollston: An Ur-History of the New Testament Devil: The Celestial שׂטן (śāṭān) in Zechariah and Job – Jutta Leonhardt-Balzer: Evil at Qumran – Benjamin Wold: Demonizing Sin? The Evil Inclination in 4QInstruction – Louise J. Lawrence: Evil and the Body of Antiochus IV Epiphanes: Disability, Disgust and Tropes of Monstrosity in 2 Maccabees 9:1–12 – Tommy Wasserman: Variants of Evil: The Disassociation of Jesus from Evil in the Text of the New Testament – James G. Crossley: Jesus, Healings and Mark 2:1–12: Forgiveness, a Release, or Bound Again to the Great Satan? – Christopher W. Skinner: Overcoming Satan, Overcoming the World: Exploring the Cosmologies of Mark and John – Jonathan A. Draper: Darkness as Non-Being and the Origin of Evil in John's Gospel – Loren T. Stuckenbruck: How Much Evil Does the Christ Event Solve? Jesus and Paul in Relation to Jewish “Apocalyptic” Thought – James P. Davies: Evil's Aetiology and False Dichotomies in Jewish Apocalyptic and Paul – Chris Tilling: Paul, Evil, and Justification Debates – Steve Walton: Evil in Ephesus: Acts 19:8–40 – Lloyd K. Pietersen: Artemis, Demons, Mammon and Satan: The Construal of Evil in First Timothy – Susanne Luther: The Evil of the Tongue: Evil and the Ethics of Speech in the Letter of James – Nicholas J. Ellis: A Theology of Evil in the Epistle of James: Cosmic Trials and the Dramatis Personae of Evil – Robbie Griggs: Apocalyptic Experience in the Theodicy of 4 Ezra – Jonathan Knight: The Portrayal of Evil in the Ascension of Isaiah – Chris Keith: “The Scriptures are Divine Charms”: Evil, Books, and Textuality in Early Christianity – Dieter T. Roth: Evil in Marcion's Conception of the Old Testament God – Paul Middleton: Overcoming the Devil in the Acts of the Martyrs

Close 

Η προσευχή στα κείμενα του Κουμράν / Prayer in Qumran texts

Στην ηλεκτρονική εφημερίδα του Penn State University έχει αναρτηθεί ένα ενδιαφέρον κείμενο της Cherie Winner σχετικά με την σημασία της προσευχής στην κοινότητα του Κουμράν. Με αφορμή αυτήν την παρουσίαση η συγγραφέας παρουσιάζει συνοπτικά δεδομένα σχετικά με τη μυστηριώδη αυτή κοινότητα και παρέχει πληροφορίες για βασικές πτυχές της σκέψης της ομάδας (λατρεία, αποκαλυπτική κ.ά.)

The Genesis of Prayer: The Dead Sea Scrolls and the origins of modern worship

Η φωτογραφία της ημέρας: ρωμαϊκά μπικίνι / Photo of the day: Roman bikinis

Villa Romana del Casale: γυναίκες που παίζουν ένα είδος πετόσφαιρας
(Φωτο: http://www.thecultureconcept.com/bikini-girls-splitting-the-atom-on-sicily-in-a-roman-villa

Λεπτομέρεια του γνωστού μωσαϊκού με τις γυναίκες αθλήτριες από την Villa Romana del Casale (4ος αι. μ.Χ.). Κτίστηκε επάνω στα ερείπια παλαιότερης βίλλας και είναι ένα εντυπωσιακό κτίριο 4.000 τ.μ. με λουτρά, σύμπλεγμα δωματίων ποικίλων χρήσεων και βασιλική. Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της βίλλας είναι τα πλούσια ψηφιδωτά της κατασκευασμένα κατά πάσα πιθανότητα από τεχνίτες της Β. Αφρικής. Το ψηφιδωτό με τις 10 γυναίκες αθλήτριες ίσως είναι ένα από τα πλέον γνωστά, κυρίως για το ελαφρύ ένδυμα με το οποίο παριστάνονται οι γυναίκες που αθλούνται σε αυτό. Η αρχαία εκδοχή του bikini αποτελούνταν από ένα επάνω μέρος από λινό ύφασμα (strophium ή mamillare), το οποίο αποτελούσε απαραίτητο γυναικείο εσώρουχο. Το κάτω μέρος είναι το γνωστό από τους άνδρες αθλητές subligar ή subligaculum. Το bikini βέβαια ως καλοκαιρινή θαλασσινή ενδυμασία των γυναικών λανσαρίστηκε στα 1946 από τον Γάλλο Louis Réard και πήρε το όνομά του από τα γνωστά για τις ατομικές δοκιμές νησιά Bikini, η ιστορία όμως αυτού του γυναικείου ενδύματος φαίνεται να είναι πολύ αρχαιότερο. Eκτός από το μωσαϊκό της Villa Romana del Casale, έχουν βρεθεί αγάλματα της Αφροδίτης με ανάλογη ενδυμασία (Πομπηία, οικία της Julia Felix) κι υπάρχουν αναφορές σε αυτό σε Ρωμαίους συγγραφείς (Οβίδιο και Μαρτιάλη).