Γαλ 4,21-5,1: αλληγορία ή τυπολογία;

Στο ιστολόγιο Café Apocalypsis έχει αναρτηθεί ένα πολύ ενδιαφέρον σύντομο κείμενο για το Γαλ 4,21-5,1, όπου ο Παύλος παρουσιάζει το παράδειγμα της Άγαρ και της Σάρρα και των υιών τους και παρατηρεί ότι αυτά τα πρόσωπα και γεγονότα "ἐστιν ἀλληγορούμενα". Η ερμηνεία ωστόσο έχει προκαλέσει μεγάλη συζήτηση μέχρι σήμερα, καθώς η ερμηνεία του Παύλου εδώ ομοιάζει περισσότερο την τυπολογία και λιγότερο την αλληγορία. Ο Jason Meyer στο ιστολόγιο παρουσιάζει τις τρεις βασικές κατευθύνσεις στην έρευνα σχετικά με το συγκεκριμένο παύλειο κείμενο και την ερμηνεία του αποστόλου: α) αλληγορία, β) τυπολογία και γ) και τα δύο. Ο ίδιος ο Meyer κλίνει προς την πρώτη εκδοχή για τους εξής λόγους: 1) η συνειδητή χρήση εκ μέρους του του όρου"ἀλληγορία" αντί του όρου "τύπος", β) η ερμηνεία που παρέχει ο απόστολος εξυπηρετεί τους σκοπούς της αλληγορίας (αντιστροφή του ορίζοντα του κειμένου και αιφνιδιασμός του αναγνώστη) και γ) ο τρόπος που προσεγγίζει ο Παύλος το πρόσωπο του Αβραάμ και την ιστορία του προδίδει μία αλληγορική κατανόηση της ιστορίας.

[Α.Τ.: Αλληγορία και τυπολογία συνιστούν δύο από τις σημαντικότερες ερμηνευτικές τάσεις στην αρχαία χριστιανική γραμματεία (μαζί με την τροπολογική, την ιστορική και αναγωγική, σύμφωνα με τον ορισμό του αγ. Ι. Κασσιανού, conlationes 14,8). Η τυπολογική ερμηνεία στηρίζεται στη βεβαιότητα ότι οι δύο Διαθήκες, Παλαιά και Καινή, αποτελούν μία ενότητα και χρησιμοποιεί ουσιαστικά το σχήμα εκπλήρωση-υπόσχεση. Πρόσωπα και γεγονότα της Π.Δ. αναφέρονται στον Χριστό ή σε πρόσωπα που συνδέονται μαζί του. Αυτοί οι παλαιοδιαθηκικοί τύποι έχουν τους αντίτυπούς τους στην εποχή της Κ.Δ. και ερμηνεύονται επομένως χριστολογικά. Η αναλογία τύπου και αντιτύπου πρέπει να είναι πραγματική και σύμφωνη με την ουσία τους. Η τυπολογική ερμηνεία στηρίζεται στην αρχή της αναλογίας ανάμεσα στο παλαιότερο και στο νεότερο. Ο ίδιος ο Παύλος ερμηνεύει με αυτόν τον τρόπο το γεγονός της Εξόδου (χρησιμοποιεί τη λ. "τυπικῶς") στο 1 Κορ 10,11 εξ. Συχνά μάλιστα στους Πατέρες η τυπολογία αποκτά ένα επίκαιρο περιεχόμενο καθώς συνδέεται με τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Οπωσδήποτε η κίνηση της τυπολογίας είναι οριζόντια και γραμμική καθώς αναζητά αναλογίες στην πορεία της ιστορίας. Από την άλλη η αλληγορία χαρακτηρίζεται από μία "κάθετη" ερμηνευτική πορεία, όπου ο βιβλικός λόγος γίνεται φορέας των θεϊκών ιδεών. Ο όρος "αλληγορία" απαντά για πρώτη φορά στον Πλούταρχο, ο οποίος σημειώνει ότι ουσιαστικά αποδίδει τον αρχαιότερο όρο "ὑπόνοια" (Πῶς δεῖ τὸν νέον ποιημάτων ἀκούειν 19e). Η αλληγορία κατέστη, ως γνωστόν, μία από τις βασικές ερμηνευτικές τάσεις της αρχαίας Εκκλησίας και συνδέθηκε με την Σχολή της Αλεξάνδρειας. Μολονότι συχνά κατηγορείται ότι επηρεασμένη από την πλατωνική φιλοσοφία αρνήθηκε την ιστορική διάσταση του κειμένου, στην πραγματικότητα -εκτός από τις περιπτώσεις που εκδηλώθηκαν ακρότητες- ποτέ δεν αρνήθηκε τον ιστορικό χαρακτήρα των βιβλικών γεγονότων (βλ. για παράδειγμα Ωριγένους, Περὶ ἀρχῶν IV, 3, 3). Mία αλληγορική ερμηνεία της προφητείας, της ηθικής διδασκαλίας της Αγ. Γραφής ή πολύ περισσότερο του Σταυρού και της Ανάστασης του Χριστού δεν είναι αποδεκτή. Η αλληγορία προσανατολίζεται κυρίως στην ερμηνεία δύσκολων βιβλικών χωρίων με σκοπό να τα καταστήσει ωφέλιμα και επίκαιρα. Και οι δύο, τυπολογία και αλληγορία, στηρίζονται στις αναλογίες, αν και έχουν η καθεμιά διαφορετική προοπτική. Η τυπολογία συγκρίνει παρόμοια πραγματικότητες που βρίσκονται στο ίδιο ιστορικό επίπεδο (οριζόντια διάσταση), ενώ η αλληγορία προτιμά τη σύγκριση πραγματικοτήτων που βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα (κάθετη διάσταση). Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές ότι η χρήση του όρου "ἀλληγορούμενα" μοιάζει αμφίσημη στο επίμαχο κείμενο της Γαλ. Αυτό ήταν ήδη γνωστό στους Πατέρες της Εκκλησίας, οι οποίοι έδωσαν διάφορες εξηγήσεις: ο Χρυσόστομος για παράδειγμα μίλησε για καταχρηστική χρήση του όρου εδώ.
Με το θέμα ασχολήθηκε ο καθηγητής Γ. Γαλίτης σε ένα, κατά τη γνώμη μου, ιδιαίτερα ενδιαφέρον και εμπεριστατωμένο άρθρο του: G. Galitis, "Gesetz und Freiheit. Die Allegorie von Hagar und Sara in Gal 4,21-5,1", στο έργο: A. Vanhoye (εκδ.), La foi agissant par l’ amour (Galates 4,12-6,16), Rome 1996, σσ. 41-78. Σε αυτή τη μελέτη ο καθηγητής υποστηρίζει ότι στη Γαλ πρόκειται για αλληγορία με τη γενική σημασία του όρου και τυπολογία με την ειδική (η τυπολογία ως υποκατηγορία της αναλογίας) και παραπέμπει στην παρατήρηση, η οποία έχει γίνει από έγκριτους πατρολόγους ότι τα όρια μεταξύ αλληγορίας και τυπολογίας είναι ρευστά κατά την αρχαιότητα. Ουσιαστικά οι δύο ερμηνευτικές τάσεις συμπληρώνουν η μία την άλλη, κάτι που φαίνεται ότι ήταν γνωστό στους αρχαίους συγγραφείς και στους Πατέρες της Εκκλησίας, οι οποίοι δεν αισθάνονται υποχρεωμένοι να χρησιμοποιήσουν αποκλειστικά τη μία την άλλη ερμηνευτική προσέγγιση, αλλά συχνά τις συνδυάζουν].

Η Μάρθα στην αρχαία χριστιανική παράδοση

Από τον εκδοτικό οίκο Brill κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο για τη Μάρθα και την πρόσληψη αυτής της βιβλικής μορφής στην αρχαία χριστιανική γραμματεία.

Allie M.Ernst, Martha from the Margins. The Authority of Martha in Early Christian Tradition, (VigChr Suppl. 98), Leiden 2009
ISBN: 978 90 04 17490 0
€ 121.00

Περίληψη εκδοτικού οίκου
Στη λαϊκή αντίληψη η Μάρθα κατέστη συνώνυμη με την πολυάσχολη νοικοκυρά, η οποία αγχώνεται μέσα στις υπερβολικές προετοιμασίες. Η Μάρθα όμως που γνώριζαν οι αρχαίοι χριστιανοί είναι πολύ μακριά από αυτό το στερεότυπο. Είναι κυρίως γνωστή από την ιστορία της ανάστασης του Λαζάρου καθώς και ως απόστολος και μάρτυρας της ανάστασης. Η συγγραφέας συγκεντρώνει και εκτιμά τις αρχαίες παραδόσεις για τη Μάρθα στα λειτουργικά και άλλα κείμενα και στην εικονογραφία. Μέσα από αυτές τις πληροφορίες καθιστά σαφές ότι η σημασία της Μάρθας έχει υποτιμηθεί και επαναφέρει στο προσκήνιο μία σημαντική και διαδεδομένη παράδοση για τη Μάρθα ως απόστολο και ως μορφή αυθεντίας για τους αρχαίους χριστιανούς. Η ανάλυση των παραδόσεων για τη Μάρθα με ιδιαίτερη έμφαση στο φύλο και στην αυθεντία καθιστούν το βιβλίο μία σημαντική συμβολή στις σπουδές για τις γυναίκες στον αρχέγονο χριστιανισμό.

Περιεχόμενα
List of Illustrations
Preface
Acknowledgements
List of Abbreviations

1. Retrieving Martha from the Margins

2. A Second Peter? Martha in the Gospel of John

3. A different tomb, a different story: The Epistula Apostolorum

4. Apostola Apostolorum: Hippolytus on the Song of Songs

5. Singing a new song: Martha in liturgy and hymnody

6. Picturing the myrrhophore

7. Martha, diakonia and the Gospel of Luke

8. A Eucharistic ministry for Martha: The Apostolic Church Order and the Acts of Philip

9. Martha as authority figure for early Christian groups

10. Gathering the strands

Bibliography
Appendix
Indices

Το νέο τεύχος του Bibel und Kirche

Το νέο τεύχος του Bibel und Kirche 64:4 (2009) είναι αφιερωμένο την έννοια της θυσίας στην Π.Δ. και στην Κ.Δ.:

Bernd Janowski, "Homo ritualis. Opfer und Kult im alten Israel", 134-140

Η θυσία ανήκει στα πρωταρχικά φαινόμενα του ανθρώπινου πολιτισμού. Με τη βοήθειά της ο άνθρωπος προσπαθεί να δημιουργήσει σχέσεις με τον κόσμο των θεών, ώστε να προκαλέσει ή να ελέγξει την επέμβασή τους στο δικό του κόσμο. Ο homo ritualis κινείται στη συνάφεια θεσμοθετημένων λατρευτικών πράξεων, οι οποίες καθιστούν δυνατή τη διαχείριση κρίσιμων καταστάσεων και παρέχουν προσανατολισμό στη ζωή. Για πολλούς σύγχρονους ανθρώπους η θυσία παραμένει κάτι το ξένο και το απορριπτέο, διότι εκπληρώνει με υλικό τρόπο αυτό που έχει πνευματικό περιεχόμενο, δηλ. τη συνάντηση με τον άγιο Θεό. Ότι η λατρεία είναι ο τόπος της παρουσίας του Θεού και της συνάντησης με αυτόν, αυτό το καθιστά σαφές η αιτιολογία του θυσιαστικού βωμού στο Εξ 20,24-26 ή -via negativa - η κριτική των προφητών για τη θυσία και τη λατρεία. Ο διαδεδομένος λόγος περί "τέλους της θυσίας" φαίνεται να αγνοεί αυτές τις συνάφειες και δε λαμβάνει σοβαρά υπόψη τη σύνθετη διαδικασία της μεταμόρφωση του λατρευτικού στοιχείου μέσω του φαινομένου της μεταφοράς (Metaphorisierung).

Thomas Hieke, "Der Kult ist für den Menschen da. Auf Spurensuche in den Opfervorschriften von Levitikus 1-10", 141-147
Οι περιγραφές της θυσίας στο Λευτ 1-10, οι οποίες με μια πρώτη ματιά φαίνονται πολύ τεχνικές, περιέχουν ίχνη έμμεσων αναφορών στην ιδέα ότι η θυσιαστική λατρεία υπηρετεί τη σωτηρία και την ευημερία των ανθρώπων. Είναι μια έκφραση της επικοινωνίας με τον Θεό, όπου στον άνθρωπο, που την προσφέρει, παρέχεται η διαβέβαιωση της ευαρέστησης του Θεού (Λευιτ 1-3). Συγκεκριμένες θυσίες (Λευιτ 4-5) συμβάλλουν στο να απομακρυνθούν οι "αμαρτίες". "Αμαρτίες" είναι όλα, όσα υπεισέρχονται μεταξύ ανθρώπου και Θεού και τους χωρίζουν και όσα εξαιτίας μιας ακούσιας εσφαλμένης συμπεριφοράς, προκαλούν ανασφάλεια και αποξένωση στον άνθρωπο και καταστρέφουν ή διαταράσσουν τη σχέση του με τον Θεό. Σύμφωνα με την αφηγηματική δομή του βιβλίου του Λευιτικού ο ίδιος ο Θεός προβάλλει την τελετουργία ως την οδό που οδηγεί στη "συμφιλίωση". Η συμφιλίωση όμως είναι επίσης η απομάκρυνση όσων προκαλούν την αποξένωση και η αποκατάσταση της σχέσης με το Θεό καθώς επίσης και η επανένταξη του ανθρώπου στη λατρευτική κοινότητα. Με αυτόν τον τρόπο ο Θεός ανοίγει το δρόμο στον άνθρωπο να σταθεί ενώπιόν του.

Dorothea Erbele-Küster, "Kult und Geschlecht. Kult(un)fähigkeit in Levitikus 11-15", 148-150
Στην καρδιά του Νόμου βρίσκονται οι εντολές για την καθαρότητα (Λευιτ 11-15). Σε αυτές το ανθρώπινο σώμα και οι σωματικές λειτουργίες συνδέονται με τη λατρεία. Σημαντικό ρόλο σε αυτές επίσης διαδραματίζει το φύλο. Έτσι για παράδειγμα η γέννηση ενός παιδιού έχει ως αποτέλεσμα η γυναίκα να είναι ανάλογα με το φύλο του παιδιού για κάποιο διάστημα "ακάθαρτη" λατρευτικά. Σε αυτό το διάστημα μη δυνατότητας συμμετοχής στη λατρεία θα πρέπει να ληφθούν ορισμένα μέτρα, ώστε να μη τεθεί σε κίνδυνο το ιερό. Στο συγκεκριμένο άρθρο η συγγραφέας πραγματεύεται εκτός από το ζήτημα της δυνατότητας ή μη συμμετοχής στη λατρεία γυναικών (και ανδρών), τη σημασία του ζεύγους εννοιών "καθαρό-ακάθαρτο" και παρέχει εναλλακτικές δυνατότητες μετάφρασής τους.

Thomas Staubi, "Räuchern, libieren, spenden. Opfer im altisraelitischen Alltag", 152-157
Εκτός από το Ναό υπήρχαν στον αρχαίο Ισραήλ μία σειρά από θυσίες, οι οποίες ήταν στενά συνδεδεμένες με την καθημερινή ζωή. Σε αυτές ανήκαν το θυμίαμα, οι σπονδές και προσφορά τροφών στη "βασίλισσα του ουρανού", η ευχαριστία για τις δωρεές της γης και των δένδρων στα αλώνια και στα ελαιοτριβεία ή ο εφοδιασμός των νεκρών για το ταξίδι τους στην Sheol. Στη μορφή της παροχής φιλοξενίας και της φροντίδας των φτωχών αυτές οι ανεξάρτητες από το Ναό θυσίες αποκτούσαν επίσης τη μορφή της φιλανθρωπίας. Έτσι υπήρχε η ελπίδα για την εξιλέωση και τη συγχώρηση των αμαρτιών καθώς και για ευλογία.

Michael Theobald, "'Verflucht ist jeder, der am Holz hängt". Die Deutung des Todes Jesu nach Gal 3,6-14", 158-165
Ο Παύλος διατυπώνει την κεντρική ιδέα του θανάτου του Ιησού με μη λατρευτική θυσιαστική γλώσσα, όταν παρατηρεί στη Γαλ ότι "ο Χριστός πέθανε για μας". Δυστυχώς δεν εξηγεί στους αποδέκτες της επιστολής του με ποιο τρόπο ο θάνατος του Χριστού ωφελεί όλους εμάς, αλλά η διατύπωσή του φαίνεται να προϋποθέτει απλά τη γνώση από μέρους των αναγνωστών της σημασίας αυτής της φράσης. Μία εξαίρεση αποτελεί το Γαλ 3,6-14. Εκεί απαντά η κατανόηση του σωτηριώδους θανάτου του Ιησού με τη βοήθεια της έννοιας της αντιπροσωπευτικής θυσίας.

Gabriella Gelardini, "Von Bundesbruch zu Bundeserneuerung. Das sühnende Opfer im Hebräerbrief", 166-172
Η προς Εβραίους είναι ένα μεσσιανικό κωδικοποιημένο κήρυγμα της συναγωγής, όπου ερμηνεύονται τα Εξ 32 και Ιερ 31,31-34. Στον παλαιστινιακό τριετή λατρευτικό κύκλο αυτά τα δύο αναγνώσματα προβλέπονται για την Tischa be-Aw, την ημέρα νηστείας, κατά την οποία μαζί με την αθέτηση της διαθήκης στο Σινά και στην Kadesh-Barnea -εξαιτίας των οποίων η γενιά της Εξόδου δεν αξιώθηκε να δει τη Γη της Επαγγελίας- οι Ισραηλίτες πενθούν και την καταστροφή των δύο Ναών. Ο συγγραφέας της επιστολής παρηγορεί τους αναγνώστες του γι' αυτήν την απώλεια τονίζοντας ότι ο αρχιερέας Ιησούς παρέχει τον εξιλασμό για την ανανέωση της Διαθήκης, όπως κάποτε έκανε και ο Μωυσής κατά την ημέρα του Εξιλασμού.

Wolfgang Palaver, "Ende oder Transformation des Opfers? René Girards Ringen um eine Opfertheorie", 173-178
Για πολλά χρόνια ο René Girard "πάλεψε" τη διατύπωση μίας ικανοποιητικής θεωρίας για τη θυσία. Ενώ αρχικά τόνισε τη διάκριση της αρχαϊκής θυσίας και του βιβλικού μηχανισμού του αποδιοπομπαίου τράγου, μια διάκριση που τον εμπόδιζε να κατανοήσει το θάνατο του Ιησού στο σταυρό ως θυσία, τονίζει σήμερα μία σχέση μεταξύ των δύο αυτών μορφών θρησκείας. Στη χριστιανική θυσία αναγνωρίζει τώρα τη μεταμόρφωση του αρχαϊκού θεσμού και απορρίπτει έτσι ως αυταπάτη οποιαδήποτε απομάκρυνση του ανθρώπου από τη θυσία.

Graham Stanton (1940 - +2009)

Στο ιστολόγιο του Mark Goodacre διαβάσαμε την είδηση του θανάτου του καθηγητή της Κ.Δ. στο Πανεπιστήμιο του Cambridge (Lady Margaret's Professor of Divinity) Graham Stanton.

O G. Stanton διετέλεσε πρόεδρος της Studiorum Novi Testamenti Societas (SNTS) κατά τα έτη 1996-1997. Για 9 χρόνια ήταν εκδότης του διεθνούς κύρους επιστημονικού περιοδικού New Testament Studies και μέχρι το θάνατό του γενικός εκδότης της σειράς υπομνημάτων International Critical Commentaries. To 2006 η Βρετανική Ακαδημία τον τίμησε με το μετάλλιο Burkitt για τη συμβολή του στις βιβλικές σπουδές.
Το επιστημονικό του έργο κινήθηκε στο χώρο μελέτης των ευαγγελίων (κατά Ματθαίον), της έρευνας για τον ιστορικό Ιησού, των παύλειων επιστολών και των χριστιανών συγγραφέων του 2ου αι. μ.Χ.
Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα του συγκαταλέγονται τα εξής:

Jesus and Gospel, Cambridge University Press, 2004
The Gospels and Jesus, Oxford University Press, 2002
Gospel Truth, HarperCollins Canada, 1995
A Gospel For A New People: Studies In Matthew, Westminster John Knox Press, 1993

Βιβλιοκρισίες βιβλίων για τον ελληνορωμαϊκό κόσμο στο BMCR

Μία σειρά από βιβλιοκρισίες βιβλίων σχετικών με διάφορες πτυχές της ζωής του ελληνορωμαϊκού κόσμου έχουν αναρτηθεί στην ηλεκτρονική σελίδα του Bryn Mawr Classical Review:

Geoffrey C. R. Schmalz, Augustan and Julio-Claudian Athens: A New Epigraphy and Prosopography. Mnemosyne: Supplements. History and Archaeology of Classical Antiquity; 302. Leiden/Boston: Brill, 2009

Gideon Bohak, Ancient Jewish Magic: A History. Cambridge, UK/New York: Cambridge University Press, 2008

Anne L. Klinck, Woman's Songs in Ancient Greece. Montreal/Kingston: McGill-Queen's University Press, 2008

Nora M. Dimitrova, Theoroi and Initiates in Samothrace: The Epigraphical Evidence. Hesperia Supplement, 37. Princeton: American School of Classical Studies at Athens, 2008

Το νέο Forum της SBL

Στη νέα ηλεκτρονική έκδοση του Forum της Society of Biblical Literature το θέμα είναι η μετάφραση και τα προβλήματα (θεωρητικά και πρακτικά) που συνδέονται με αυτήν:

Rewriting the Cultural Myths: Clarence Jordan and the Cotton Patch Gospels
Frederick L. Downing

Translation and Narrative: Transfiguring Jesus
Scott S. Elliott

A New Thing under the Sun: A Doctor of Ministry Degree in Bible Translation

Roy E. Ciampa

The Jewish Quest for a German Bible: The Nineteenth-Century Translations of Joseph Johlson and Leopold Zunz
Abigail Gillman

A Reexamination of Phoebe as a “Diakonos” and “Prostatis”: Exposing the Inaccuracies of English Translations
Elizabeth A. McCabe

Unavoidable Gender Ambiguities: A Primer for Readers of English Translations from Biblical Hebrew
David E. S. Stein

Το νέο τεύχος του ZNW

Στο νέο τεύχος του Zeitschrift für die Neutestamentliche Wissenschaft 100:2 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

• Carl Joachim Classen, "Kann die rhetorische Theorie helfen, das Neue Testament, vor allem die Briefe des Paulus, besser zu verstehen?", 145–172
• Gudrun Holtz, "Rabbinische Literatur und Neues Testament. Alte Schwierigkeiten und neue Möglichkeiten", 173–198
• Stephen Hultgren, "The Apostolic Church's Influence on the Order of Sayings in the Double Tradition. Part II: Luke's Travel Narrative", 199–222
• Jörn Müller, "Willensschwäche und innerer Mensch in Röm 7 und bei Origenes: Zur christlichen Tradition des Handelns wider besseres Wissen", 223–246
• Jorg Christian Salzmann, "Jüdische Messiasvorstellungen in Justins Dialog mit Trypho und im Johannesevangelium", 247–268

Miszellen

• Rodrigo J. Morales, "The Words of the Luminaries, the Curse of the Law, and the Outpouring of the Spirit in Gal 3,10–14", 269–277
• Alistair Stewart-Sykes, "Bathed in living waters: Papyrus Oxyrhynchus 840 and Christian baptism reconsidered", 278–286
• Teresa Kuo-Yu Tsui, "Some Observations on the Use of the Future in Rom 6,5.8", 287–294
• Dieter Zeller, "Problematisches ἵνα καὶ im Neuen Testament", 295–298

Το νέο τεύχος του Estudios biblicos

Στο νέο τεύχος του Estudios biblicos 67:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

• Antonio Vargas-Machuca, "Concordias, "harmonías" y sinopsis de los Evangelios : 2. desde Huck-Lietzmann (1906-1936) a K. Aland (1964-2007)", 9-84
• Pierre Auffret, "'Rendez grace a YHWH avec la harpe' : étude structurelle du psaume 33", 85-100
• Elena DiPede, "Jérémie 'prophète' dans la LXX et dans le TM", 101-110
• Luis ´A. Montes Peral, "A la búsqueda de identidades : Santiago el Zebedeo, Santiago el de Alfeo, Santiago de Nazaret", 111-160

M. Hengel: Aufgaben der neutestamentlichen Wissenschaft

Σε ένα παλαιότερο τεύχος του New Testament Studies (40 [1994] 321-357) o πρόσφατα εκλιπών καθηγητής της Κ.Δ. M. Hengel ασχολήθηκε εκτενώς με τα όρια και τους τομείς της καινοδιαθηκικής έρευνας. Καθώς όσα γράφει σε αυτό το άρθρο αποτελούν κατά κάποιον τρόπο την παρακαταθήκη ενός από τους τελευταίους μεγάλους καινοδιαθηκολόγους της προηγούμενης γενιάς, παρουσιάζουμε εδώ μερικά σημεία αυτής της μελέτης:

Συζητώντας το θέμα, εάν θα πρέπει να υπάρχει ο επιμέρους τομέας της Θεολογίας της Κ.Δ., ο Η. απαντά θετικά. Η έννοια της θεολογίας στηρίζεται ήδη στον πρόλογο του κατά Ιωάννην, όπου προοϋποτίθεται η αδιάσπαστη σχέση μεταξύ λόγου του Θεού, πίστης και ιστορίας. Οι λέξεις "θεολόγος", "θεολογία" και "θεολογεῖν" εμφανίζονται στην πατερική γραμματεία με ένα εντελώς διαφορετικό σημασιολογικό περιεχόμενο από αυτό που είχαν στην ελληνορωμαϊκό περιβάλλον. Ο Η. σημειώνει: "η επιστήμη μας θα αυτοκαταστρεφόταν, αν θα εγκατέλειπε τη διερεύνηση του ερωτήματος για την αλήθεια του αποκεκαλυμμένου Λόγου του Θεού, το οποίο προκύπτει από την παύλεια και ιωάννεια σκέψη και μεταμορφωνόταν σε μία απλή περιγραφική ιστορία της θρησκείας, όπου ένα τέτοιο ερώτημα [όπως το παραπάνω] δε μπορεί να τεθεί. Εδώ βρίσκεται το αλάτι που χαρίζει γεύση και λόγο ύπαρξης στη δουλειά μας".

Όσον αφορά το ζήτημα του κανόνος ο Η. είναι της γνώμης ότι ο χώρος εργασίας κάθε καινοδιαθηκολόγου θα πρέπει να ευρύτερος εκείνου των 27 βιβλίων της Κ.Δ. Προτείνει το χρονικό διάστημα από τον 4ο/3ο αι. π.Χ. έως και μέχρι τον 3ο αι. μ.Χ. "Οι απολογητές, ο Ειρηναίος, ο Τερτυλλιανός, ο Κλήμης, στον οποίο χρωστάμε το χαρακτηρισμό "Καινή Διαθήκη" για το μικρό μας βιβλίο, και ο Ιππόλυτος, όλοι δηλαδή οι Πατέρες μέχρι τον Κυπριανό και τον Ωριγένη είναι οι πρώτοι ερμηνευτές της συλλογής κειμένων που είναι σημαντική για την επιστήμη μας, είναι οι κύριοι μάρτυρες της αποκρυστάλλωσης του κανόνα μέσα στην εκκλησιαστική πράξη και ως τέτοιοι ταυτόχρονα τα αρχαιότερα παραδείγματα για τη θεολογική ανάπτυξη των σκέψεων για την πίστη που εμπεριέχονται στα κείμενα της Κ.Δ."
Με αυτά τα χρονικά όρια, που προτείνει, στο πεδίο έρευνας κάθε καινοδιαθηκολόγου εμπίπτουν και τα γνωστικά κείμενα. Ο ίδιος δεν πιστεύει στην ύπαρξη ενός "προχριστιανικού γνωστικισμού". Ο γνωστικισμός, ένα περιφερειακό πρόβλημα του πρώιμου χριστιανισμού, ανήκει στην ιστορία πρόσληψής του (Wirkungsgeschichte) κι όχι στην προϊστορία του. Ασκώντας κριτική στη Σχολή του Baur υποστηρίζει ότι ο κανόνας των 4 ευαγγελίων είναι σαφώς αρχαιότερος του Ειρηναίου και ότι η μαρτυρία της αρχαίας Εκκλησίας θα πρέπει ληφθεί σοβαρά υπόψη. Κανένα μη κανονικό κείμενο δεν είναι αρχαιότερο των κειμένων της Κ.Δ. Ο ίδιος δεν θεωρεί πιθανό το Ευαγγέλιο του Θωμά ή του Πέτρου ή ακόμη ο πάπυρος Egerton να είναι αρχαιότερα της Κ.Δ.

Σήμερα ο υπεραισιόδοξος θετικισμός έχει πια υποχωρήσει και γνωρίζουμε ότι πρέπει στις περισσότερες περιπτώσεις να εργαστούμε με υποθέσεις διατρέχοντας πάντοτε τον κίνδυνο της υπερβολικής ερμηνείας. "Με άλλα λόγια η καινοδιαθηκική επιστήμη ήταν σε ένα μεγάλο μέρος της μια επιστήμη υποθέσεων και με την εξέλιξη της κριτικής έρευνας έχει γίνει ακόμη περισσότερο. Αυτό θα πρέπει να μας κάνει περισσότερο προσεκτικούς." Χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχυσης μεταξύ του δυνατού και του πιθανού είναι η λεγόμενη Literarkritik. Σε σχέση προς μία γενικά προφορική διδασκαλία τα γραπτά κείμενα είναι ένα τυχαίο παραπροϊόν, αποτέλεσμα συνήθως μίας συγκεκριμένης αναγκαιότητας. Ο Η. επίσης εκφράζει τις αμφιβολίες του για την ύπαρξη της κοινότητας της Q και θέτει το ερώτημα κατά πόσο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η Q ήταν ένα ενιαίο κείμενο. Πώς μπορούμε να γνωρίζουμε τι δεν συμπεριέλαβαν οι Λκ και Μτ;

Ο Η. επισημαίνει ακόμη την τάση να παρουσιάζονται συνεχώς νέες προσεγγίσεις του κειμένου, η οποία συχνά οδηγεί σε ακραίες ερμηνείες. "Η σχέση μας με το βιβλίο όλων των βιβλίων πρέπει να είναι μια σοβαρή υπόθεση κι όχι να οδηγούμε μέσα στο -μεταμοντέρνο- γήπεδο με όλες τις δυνατές και μη δυνατές ερμηνείες του τύπου anything goes στην αποξένωση από την Κ.Δ. Πρέπει επιτέλους να μάθουμε να κατανοούμε τα όριά μας και να κρίνουμε προσεκτικά πού μπορούμε να διατυπώσουμε μόνο υποθέσεις και δε μπορούμε πια να καταστήσουμε τίποτε πραγματικά πιθανό. Δε θα πρέπει να ντρεπόμαστε να ομολογούμε δημόσια τη μεγάλη μας αβεβαιότητα."

Οι παλαιότεροι ερμηνευτές είχαν ένα ουσιαστικό προτέρημα έναντι των νεότερων: τη φιλολογική μόρφωση. Στην εποχή του Harnack κάθε θεολόγος έπρεπε να έχει κάνει και κλασικές σπουδές. Πολλοί από τους νεότερους βιβλικούς επιστήμονες δεν είναι εφοδιασμένοι πια με τη γνώση των αρχαίων ελληνικών, λατινικών ή εβραϊκών (ή αραμαϊκών και συριακών). Γι' αυτό οι παλαιότεροι εργάζονταν περισσότερο με τις πηγές, ενώ σήμερα όλο και λιγότεροι εργάζονται με χειρόγραφα ή την παπυρολογία. Καθώς στην εποχή μας η πρόσβαση στις αρχαίες πηγές είναι ευκολότερη και ο αριθμός των πηγών που είναι στη διάθεσή μας πολύ μεγαλύτερος από ό,τι στις παλαιότερες εποχής, η ενασχόλησή μας με αυτές είναι ευκολότερη και αναγκαία.

Στις σημαντικότερες εξελίξεις στο χώρο της καινοδιαθηκικής επιστήμης ο Η. απαριθμεί την ανακάλυψη παπύρων με κείμενα της Κ.Δ. και την πρόοδο στις σπουδές της κριτικής του κειμένου, τη συνειδητοποίηση του σημαντικού ρόλου που διαδραμάτισε ο Ιουδαϊσμός ως το έδαφος μέσα από το οποίο γεννήθηκε ο Χριστιανισμός αλλά και τη διαπίστωση μίας οικουμενικής ευθύνης ερμηνείας (θεολογικής και φιλολογικοϊστορικής) αυτών των κειμένων. Στους σημαντικούς επίσης σταθμούς αυτής της νέας φάσης συγκαταλέγονται η εύρεση και έκδοση των κειμένων του Κουμράν και του Nag Hammadi, οι εκδόσεις επιγραφών και καταλόγων νομισμάτων. Ταυτόχρονα με τη σημαντική θέση του Ιουδαϊσμού στην ιστορία του αρχέγονου Χριστιανισμού δε θα πρέπει να παραβλέπεται και η σημασία του ελληνορωμαϊκού περιβάλλοντος των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων.

Αναφερόμενος στην καθολική και ορθόδοξη βιβλική επιστήμη ο Η. επισημαίνει ότι αυτές μπορούν να συμβάλουν στην επανασύνδεση της ευαγγελικής βιβλικής επιστήμης με την πατερική ερμηνεία και επισημαίνει την ανάγκη έκδοσης υπομνημάτων με βάση τις πατερικές ερμηνείες συγκεκριμένων βιβλίων.

"Για το καλό της αλήθειας, την οποία συναντάμε στα κείμενα της Κ.Δ. πρέπει να αποφύγουμε την υπερεξειδίκευση και να κτίσουμε γέφυρες με μία βιβλική θεολογία με την πραγματική σημασία του όρου, με την Εκκλησιαστική Ιστορία και την ιστορία πρόσληψης της Κ.Δ. καθώς επίσης και με τη συστηματική θεολογία, έτσι ώστε μέσα στο έργο μας να καταστεί σαφές κάτι από την οικουμενική ενότητα του συνόλου της θεολογίας. Σε αυτό το κτίσιμο γεφυρών θα πρέπει να συμπεριληφθεί και ο διάλογος με τον Ιουδαϊσμό. ... Ταυτόχρονα ως θεολογική επιστήμη δε θα πρέπει να λησμονούμε ότι είμαστε ένα -σαφώς μικρό- τμήμα των επιστημών της αρχαιότητας και ότι η καθαρή χρήση των φιλολογικοϊστορικών μεθόδων είναι εκείνη που μας συνδέει με εκείνες κι ότι κυρίως από εκείνες λαμβάνουμε πλούσια και αναγκαία ερεθίσματα."

Ψηφιοποιημένα χειρόγραφα του ευαγγελίου του Πέτρου

Στην ιστοσελίδα gospels.net έχουν αναρτηθεί ψηφιοποιημένα τα χειρόγραφα του ευαγγελίου του Πέτρου, ενός των αρχαιοτέρων απόκρυφων ευαγγελίων. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα (όπου θα βρείτε φωτογραφίες και άλλων χειρογράφων), πατήστε εδώ.