Τα δύο τελευταία τεύχη του Filología neotestamentaria

Έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο τα δύο τελευταία τεύχη του Filología neotestamentaria 19 & 20 ( 2006-2007). Σε αυτά δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Filología neotestamentaria 19 (2006):

• Brody A. Barnard, "Is Verbal Aspect a Prominence Indicator? An Evaluation of Stanley Porter’s Proposal with Special Reference to the Gospel of Luke", 3-29
• Adelbert Denaux, "Style and Stylistcs, with Special Reference to Luke", 31-51
• Paul Danove, "Verbs of Transference and Their Derivatives of Motion and State in the New Testament: a Study of Focus and Perspective", 53-71
• David Pastorelli, "La Formule Johannique ταῦτα λελάληκα ὑμῖν (Jn 14,25; 15,11; 16,1.4.6.25.33). Un Exemple de Parfait Transitif", 73-88
• J. Duncan and M. Derrett, "Ἔνοχος (Mt 5, 21-22) and the Jurisprudence of Heaven", 89-97
• Josep Rius-Camps And Jenny Read-Heimerdinger, "The Variant Readings of the Western Text of the Acts Of The Apostles (XVIII)", 99-112
• John C. Poirier, "'Day and Night' and the Sabbath Controversy of John 9", 113-119

Filología neotestamentaria 20 (2007):

• Stanley E. Porter – Matthew Brook O’Donnel, "Conjunctions, Clines and Levels of Discourse", 3-14
• Sam Creve - Mark Janse - Kristoffel Demoen, "The Pauline Key Words πνεῦμα and σὰρξ and their Translation", 15-32
• Iwan M. Whiteley, "An Explanation for the Anacoloutha in the Book of Revelation", 34-50
• Paul Danove, "Distinguishing Goal and Locative Complements of New Testament Verbs of Transference", 51-66
• Hellen Mardaga, "The Use and Meaning of ἐκεῖνος in Jn 19,35", 67-80
• Peter Spitaler, "Doubting in Acts 10:27?", 81-94
• Timo Flink, "Reconsidering the Text of Jude 5,13,15 and 18", 95-126
• Josep Rius-Camps - Jenny Read-Heimerdinger, "The Variant Readings of the Western Text of the Acts of the Apostles (XIX) (Acts 13:13-43)", 127-146

Ένα άρθρο για το Κουμράν και την ιστορία του

Ένα ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με το Κουμράν και τις διάφορες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί, όσον αφορά στην ιστορία του, έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation. O συντάκτης του, Robert R. Cargill (Center for the Digital Humanities, Qumran Visualization Project, UCLA) συζητά την υπόθεση ότι το Κουμράν υπήρξε φρούριο της εποχής των Ασμοναίων. Ο αρχαιολόγος Roland de Vaux, που έφερε στο φως τις αρχαίες εγκαταστάσεις στο Khirbet Qumran υποστήριξε ότι το κτιριακό σύμπλεγμα ήταν εξαρχής χώρος εγκατάστασης της θρησκευτικής ομάδας στην οποία ανήκαν και τα κείμενα που βρέθηκαν στα παραπλήσια σπήλαια. Στη συνέχεια διατυπώθηκε η θεωρία ότι επρόκειτο αρχικά για ένα φρούριο της εποχής των Ασμοναίων, θέση όπως που απορρίφθηκε εξαιτίας του συνδυασμού των ερειπίων με τα χειρόγραφα του Κουμράν. Κατά τα τελευταία χρόνια η θέση αυτή έχει ξαναέλθει στο προσκήνιο.Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι το κτιριακό αυτό σύμπλεγμα ήταν αρχικά ένα φρούριο, το οποίο στη συνέχεια εγκαταλήφθηκε και χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια από μία ιουδαϊκή θρησκευτική ομάδα.

Για να διαβάσετε το άρθρο, πατήστε εδώ.

Ένα ενδιαφέρον άρθρο στο νέο ZRGG

Στο νέο τεύχος του Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte 61:2 (2009) δημοσιεύονται τα εξής δύο ενδιαφέροντα άρθρα για όσους μελετούν την ιστορία Χρόνων της Κ.Δ. και τον χριστιανισμό κατά την ύστερη αρχαιότητα:

L. Bormann, "Jüdische oder römische Perspektive? Neue Studien zum römisch dominierten Judäa – Ein kritischer Literaturbericht", 105-123

Στο άρθρο παρουσιάζονται τα σημαντικότερα πορίσματα πρόσφατων γερμανόφωνων μελετών, οι οποίες έχουν ως θέμα τους την υπό ρωμαϊκή κατάκτηση Ιουδαία/Παλαιστίνη. Ο συγγραφέας εντάσσει αυτές τις μελέτες στο γενικότερο πλαίσιο της διεθνούς έρευνας. Οι μελέτες που παρουσιάζονται είναι εκείνες των Monika Bernett, Werner Eck, Linda-Marie Günther, Achim Lichtenberger και Julia Wilker. Σε όλες αυτές τις μελέτες γίνεται ενδελεχής εξέταση των πηγών αλλά η προοπτική της καθεμιάς είναι ουσιαστικά διαφορετική. Το ερώτημα που βρίσκεται πίσω από αυτήν την εξέταση είναι εάν αυτή η περιοχή αναπτύχθηκε με έναν ιδιαίτερο τρόπο, ο οποίος καθορίστηκε από την ιουδαϊκή θρησκεία και τον ιουδαϊκό πολιτισμό ή εάν ήταν μία "κανονική" ρωμαϊκή επαρχία με μία ιστορία που καθορίσθηκε από τα ίδια γεγονότα και τις ίδιες περιστάσεις, κατά ανάλογο τρόπο όπως και σε άλλα τμήματα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Στην περίπτωση της Ιουδαίας τα ευρήματα της ιστορικής έρευνας βρίσκονται στο επίκεντρο των σύγχρονων συζητήσεων νομιμοποίησης. Ο συγγραφέας προτείνει μία πολιτισμική ιστορική συγκριτική έρευνα, η οποία κριτικά αμφισβητεί τη διάκριση μεταξύ ιουδαϊκού και εθνικού.

Επίσης στο ίδιο τεύχος υπάρχει ένα σύντομο άρθρο για ένα νέο ερευνητικό πρόγραμμα σχετικά με τον Μανιχαϊσμό:
Michael Knüppel, "„Manichäische Studien“ Ein neues Forschungs-Projekt", 179-182

Το νέο τεύχος του JQR

Στο νέο τεύχος του Jewish Quarterly Review 99:1 (2009) δημοσιεύονται άρθρα σχετικά με τις σχέσεις Χριστιανισμού και Ιουδαϊσμού κατά την ύστερη αρχαιότητα:

• Nathalie B. Dohrmann, "Name Calling: Thinking about (the Study of) Judaism in Late Antiquity", 1-6
• Daniel Boyarin, "Rethinking Jewish Christianity: An Argument for Dismantling a Dubious Category (to which is Appended a Correction of my Border Lines)", 7-30
• Megan Hale Williams, "No More Clever Titles: Observations on Some Recent Studies of Jewish-Christian Relations in the Roman World", 37-55
• Seth Schwartz, "Sunt Lachrymae Rerum", 56-64
• Martha Himmelfarb, "Judaism in Antiquity: Ethno-Religion or National Identity", 65-73
• Ra'anan S. Boustan, "Augustine as Revolutionary? Reflections on Continuity and Rupture in Jewish–Christian Relations in Paula Fredriksen’s Augustine and the Jews", 74-87
• Jeffrey l. Rubenstein, "The Exegetical Narrative: New Directions", 88-106
• Richard Kalmin, "Jesus in Sasanian Babylonia", 107-112
• Galit Hasan-Rokem, "Embarrassment and Riches", 113-120
• Beth A. Berkowitz, "The Limits of ‘‘Their Laws’’: Ancient Rabbinic Controversies about
• Jewishness (and Non-Jewishness)", 121-158

Ψηφιοποίηση του LIMC

Από τον Explorator του David Meadows πληροφορούμαστε ότι το γνωστό Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae πρόκειται σύντομα να είναι ψηφιοποιηθεί και να καταστεί διαδικτυακά προσβάσιμο. Το λεξικό είναι καρπός του έργου ενός ερευνητικού προγράμματος, το οποίο άρχισε πριν 70 χρόνια. Φέτος η ερευνητική προσπάθεια ολοκληρώθηκε με την έκδοση 2 συμπληρωματικών τόμων. Οι υπεύθυνοι υπολογίζουν ότι σε περίπου 3 χρόνια η ψηφιοποίηση θα έχει ολοκληρωθεί και το υλικό θα είναι δωρεάν προσβάσιμο στο διαδίκτυο. Για να διαβάσετε το σχετικό δελτίο τύπου, πατήστε εδώ.
Για να επισκεφθείτε τη σελίδα του LIMC Foundation πατήστε εδώ (πρέπει να εγγραφείτε για να περιηγηθείτε στις σελίδες).

BMCR: Βιβλιοκρισία ενός βιβλίου για τις θυσίες ζώων στην αρχαία ελληνική θρησκεία, στον Ιουδαϊσμό και χριστιανισμό

Στην ιστοσελίδα του Bryn Mawr Classical Review έχει αναρτηθεί η βιβλιοκρισία του Paul Dilley στο βιβλίο της Μαρίας-Ζωής Πετροπούλου για τη θυσία ζώων στην αρχαία ελληνική θρησκεία, τον Ιουδαϊσμό και Χριστιανισμό.

Maria-Zoe Petropolou, Animal Sacrifice in Ancient Greek Religion, Judaism, and Christianity, 100 BC to AD 200. Oxford Classical Monographs. Oxford: Oxford University Press, 2008.
ISBN 978-0-19-921854-7
$120.00

Η συγγραφέας προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα γιατί τελικά ο Χριστιανισμός εγκατέλειψε τις θυσίες των ζώων, αν και τα μέλη της αρχαίας εκκλησίας προέρχονταν από περιβάλλοντα (εθνικός κόσμος και Ιουδαϊσμός), στα οποία τέτοιου είδους θυσίες ήταν κάτι το συνηθισμένο. Ανεξάρτητα από το εάν η συγγρ. κατορθώνει να δώσει μια ικανοποιητική απάντηση στο σπουδαίο αυτό ερώτημα ή όχι, το θέμα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον όχι μόνο για τους θρησκειολόγους αλλά και για όσους μελετούν τον αρχέγονο Χριστιανισμό. Για να διαβάσετε τη βιβλιοκρισία, πατήστε εδώ.

Ανεύρεση ση αρχαίου κειμένου σε σφηνοειδή γραφή σε παλάτι των Υκσώς

Από το ιστολόγιο BiblePlaces Blog πληροφορούμαστε για μία ενδιαφέρουσα ανακάλυψη από ομάδα αυστριακών αρχαιολόγων που διενεργεί ανασκαφές στην τοποθεσία Tell el-Dab‘a στην Αίγυπτο. Η ομάδα αρχαιολόγων του Αυστριακού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στο Κάιρο και του Παν/μίου της Βιέννης με επικεφαλής τον καθηγ. Manfred Bietak και την αρχαιολόγο Irene Forstner-Mueller εντόπισαν στη συγκεκριμένη τοποθεσία ένα ανάκτορο του βασιλιά των Υκσώς Khayan (c. 1600-1585 π.Χ.). Το Tell el-Dab‘a ήταν η πρωτεύουσα των Υκσώς, οι οποίοι βασίλευσαν στη Β. Αίγυπτο στο διάστημα 1640 έως 1530 π.Χ. Το ανάκτορο, το οποίο έχει έκταση 10.000 τ.μ. ανήκει στο βόρειο συριακό τύπο και συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλυτέρων αυτού του είδους που έχουν μέχρι σήμερα βρεθεί.
Τρία σύμφωνα με το δελτίο τύπου είναι τα σημαντικότερα ευρήματα, τα οποία ήρθαν στο φως μέχρι στιγμής. Το πρώτο είναι ένα απόσπασμα επιστολής σε σφηνοειδή γραφή (φωτο.)γραμμένο στο ύφος της Ν. Μεσοποταμίας, το οποίο πιθανόν να προέρχεται από τη Βαβυλώνα. Σύμφωνα με τους Karen Radner και Frans van Koppen του University College London πρόκειται για τμήμα επιστολής που τοποθετείται χρονικά στα τελευταία 50 χρόνια του αρχαίου βαβυλωνιακού βασιλείου του Χαμουραμπί. Το εύρημα αποδεικνύει τις επαφές των Υκσώς με τη Μεσοποταμία και δίνει ενδιαφέρουσες πληροφορίες που βοηθούν στην αντιστοίχιση της αιγυπτιακής με τη μεσοποταμιακή χρονολόγηση.
Το δεύτερο εύρημα είναι η ταφή ενός αλόγου. Οι Υκσώς ήταν εκείνοι που έφεραν το άλογο στην Αίγυπτο και το συγκεκριμένο εύρημα αποτελεί το αρχαιότερου του είδους στην Αίγυπτο. Οι αρχαιολόγοι εικάζουν ότι ήταν κατοικίδιο ζώο πιθανόν του ίδιου του βασιλιά.
Το τρίτο ενδιαφέρον εύρημα είναι μία αυλή, που χρησιμοποιούνταν για τελετουργικά δείπνα. Στην αυλή βρέθηκαν θαμμένα αγγεία με υπολείμματα τροφής. Τέτοιες αυλές είναι γνωστές από κείμενα της Μεσοποταμίας και της Εγγύς Ανατολής που χρονολογούνται ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. Τα λατρευτικά αυτά δείπνα τελούνταν στη μνήμη του νεκρού βασιλιά ή στα γενέθλια των θεών. Πρόκειται για το πρώτο εύρημα αυτού του είδους στην Αίγυπτο.
Η περίοδος των Υκσώς στην Αίγυπτο είναι ιδιαίτερα σκοτεινή, αλλά σύμφωνα με το δημοσίευμα το συγκεκριμένο εύρημα μπορεί να οδηγήσει σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Οι Υκσώς μάλλον κατάγονταν από το Λίβανο και τη Β. Συρία, και ήταν λαός που κατοικούσε σε αστικά κέντρα. Έφτασαν στην Αίγυπτο στα μέσα της 12ης Δυναστείας ως κατασκευαστές πλοίων, στρατιώτες, ναύτες και τεχνίτες. Οι φαραώ τους τοποθέτησαν σε ένα λιμάνι στο ΒΑ Δέλτα, στη μετέπειτα Avaris. Σε μία περίοδο πολιτικής αστάθειας κατόρθωσαν να ιδρύσουν εκεί το δικό τους μικρό βασίλειο και στη συνέχεια να καταλάβουν το Δέλτα και τη Μέση Αίγυπτο. Τελικά τους νίκησε ο φαραώ Ahmose και ίδρυσε το Νέο Βασίλειο.
Για να διαβάσετε το σχετικό δημοσίευμα στα γερμανικά, πατήστε εδώ. Το αγγλικό δελτίο τύπου θα το βρείτε πατώντας εδώ.

Χειρόγραφα της Κ.Δ. σε δημοπρασία

Από το ιστολόγιο του Roger Pearse πληροφορούμαστε για την πώληση από τον οίκο Sotheby's χειρογράφων της Κ.Δ. Τα περισσότερα από αυτά είναι του 12ου αι. Στη δημοπρασία θα πωληθεί επίσης για λογαριασμό του Westminster College, Cambridge και ο Codex Climaci Rescriptus, ένα χειρόγραφο της Π.Δ. και Κ.Δ. στα αραμαϊκά, συριακά και ελληνικά. Χρονολογείται στον 6ο αι. (το κείμενο που αντιγράφηκε στην Ιουδαία) και στον 9ο αι. (το παλίμψηστο μέρος που αντιγράφηκε στο Μοναστήρι του Σινά κατά πάσα πιθανότητα). Για να διαβάσετε αναλυτική παρουσίαση του κώδικα και της ιστορίας του, πατήστε εδώ.

Ένα νέο βιβλίο για τους νομικούς όρους στην Α΄ Κορινθίους

Κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο στη σειρά Tyche Supplements με θέμα τους νομικούς όρους που χρησιμοποιούνται στην Α΄ Κορινθίους:

Amphilochios Papathomas, Juristische Begriffe im ersten Korintherbrief des Paulus. Eine semantisch-lexikalische Untersuchung auf der Basis der zeitgenössischen griechischen Papyri, TYCHE Supplementband 7, Wien 2009

ISBN: 978-3-85493-165-2
42 ευρώ

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Η μονογραφία έχει ως θέμα της τους πολλούς νομικούς όρους, οι οποίοι απαντούν στην πρώτη επιστολή του αποστόλου Παύλου προς την κοινότητα της Κορίνθου. Ο συγγραφέας καταδεικνύει ότι ο αριθμός αυτών των όρων είναι πολύ μεγαλύτερος από ό,τι συνήθως εκτιμάται. Αυτοί οι όροι απαντούν όχι μόνο σε εκείνα τα τμήματα της επιστολής, όπου γίνεται λόγος για τη συμπεριφορά των Κορίνθιων στη συνάφεια των ποικίλων διαφωνιών τους νομικής φύσης ή άλλων νομικών διαδικασιών, αλλά στο σύνολο της επιστολής. Οι νομικοί όροι αναλύονται συστηματικά με τη βοήθεια των ελληνικών παπύρων και οστράκων. Έτσι καταδεικνύεται η νομική διάσταση του λεξιλογίου της επιστολής, η οποία θα πρέπει να γινόταν αμέσως αντιληπτή από τους αρχαίους χριστιανούς, παραμένει όμως κρυμμένη στο σύγχρονο αναγνώστη. Ο συγγραφέας επίσης πραγματεύεται το ζήτημα της γνώσης εκ μέρους του Παύλου της νομικής ορολογίας της εποχής του καθώς και το πόσο αντλεί ή αποκλίνει από αυτήν. Συχνά ο απόστολος δίνει νέα σημασία σε παλαιούς όρους, εισάγει νέους συνδυασμούς παλαιότερων εννοιών, χρησιμοποιεί επίσης λεξιλόγιο και ιδέες από την εθνική και ιουδαϊκή γραμματεία. Έτσι καταδεικνύεται μέχρι ποιο σημείο η φρασεολογία και οι ιδέες του αντανακλούν την πραγματική νομική πράξη της εποχής του και πόσοι από τους νομικούς όρους της 1 Κορ αποτελούν κατά λέξη δάνεια από τη γλώσσα των δικαστηρίων και περιγράφουν πραγματικές νομικές διαδικασίες και θεσμούς. Παράλληλα διερευνάται ποιες και πόσες νομικές έννοιες χρησιμοποιούνται μεταφορικά και χρησιμεύουν στη μετάδοση στα μέλη της κοινότητας της Κορίνθου και στους χριστιανούς γενικότερα μέσω της γνωστής σε αυτούς νομικής ορολογίας του ουσιαστικού περιεχομένου της νέας πίστης και σημαντικών οδηγιών για την καθημερινή ζωή της πρωτοχριστιανικής κοινότητας. Τέλος τα συμπεράσματα της έρευνας χρησιμοποιούνται για την καλύτερη κατανόηση της ρητορικής του αποστόλου Παύλου.

Βασιλείδης: το έργο και η διδασκαλία του (Α΄μέρος)

(Κύρια πηγή για όσα ακολουθούν είναι η μελέτη του B.A. Pearson, “Basilides ths Gnostic” στο: A. Marjanen / P. Luomanen, A Companion to Second-Century Christian “Heretics” , Brill 2005)

Τα αποσπάσματα από το έργο του Βασιλείδη

Η πληρέστερη συλλογή αποσπασμάτων των έργων του Βασιλείδη έχει γίνει από τον W. Löhr, ο οποίος συγκέντρωσε 19 αποσπάσματα. Από αυτά 7 προέρχονται από τους Στρωματείς του Κλήμεντα, 2 από ομιλίες του Ωριγένη, 10 από τον ίδιο τον Βασιλείδη κι ένα από το έργο του Ηγεμόνιου, Acta Archelai (ένα κείμενο σημαντικό για τη μελέτη του Μανιχαϊσμού). Στο τελευταίο αυτό κείμενο, που σώζεται μόνο στη λατινική του μετάφραση, αναφέρεται ότι πριν από το Μάνη, ο Βασιλείδης ήταν εκείνος που υιοθέτησε τη δυαλιστική διδασκαλία ενός δασκάλου που λεγόταν Σκυθιανός (δεν είναι βέβαιο ότι πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο). Ο Löhr υποστήριξε ότι τα κείμενα του Βασιλείδη που παρατίθενται στο έργο του Ηγεμόνιου προέρχονται από το 13ο βιβλίο των Εξηγητικών του Βασιλείδη και είναι αυθεντικά. Η θέση του έχει δεχθεί ωστόσο κριτική. Είναι πιθανόν μόνο η μία από τις δύο παραθέσεις να ανήκει πραγματικά στο έργο του Βασιλείδη. Αντίθετα τα αποσπάσματα που παραθέτει ο Κλήμης θεωρούνται γενικά αυθεντικά κι από αυτά μπορεί κανείς να καταλήξει σε κάποια συμπεράσματα όσον αφορά στη διδασκαλία του Βασιλείδη.

Η διδασκαλία του Βασιλείδη

Ο Löhr προσπαθεί να υποβαθμίσει το γνωστικό χαρακτήρα της διδασκαλίας του Β. Γι’ αυτόν ο Β. ήταν ένας αρχαίος χριστιανός θεολόγος και ερμηνευτής που επηρεάστηκε από την ελληνική φιλοσοφία, κυρίως τον πλατωνισμό και τον στωικισμό. Ο Layton από την άλλη ακολουθεί εν πολλοίς τη μαρτυρία του Ειρηναίου και τονίζει το γνωστικό χαρακτήρα της διδασκαλίας του. Είναι πολύ πιθανόν η μαρτυρία του Ειρηναίου να στηρίζεται στο χαμένο σήμερα Σύνταγμα του Ιουστίνου, μία δοξογραφία για τις διάφορες αιρέσεις της εποχής του. Ποια όμως είναι σε αυτήν την περίπτωση η πηγή του Ιουστίνου; Σύμφωνα με τον Löhr ήταν κάποιο είδος αποκάλυψης με στοιχεία εσωτερισμού, την οποία κάνει ο αναστημένος Σωτήρας, ή ένα είδος αποκάλυψης σε μορφή διαλόγου. Ο Pearson (2005) προτείνει μία άλλη λύση: μία disputatio ίσως μέσα σε ένα επιστολικό πλαίσιο, σαν αυτό που απαντούμε σε κείμενα του Nag Hammadi, όπως για παράδειγμα στο έργο Επιστολή Ευγνώστου (NHC III,3. V,1).

Θεογονία

Σύμφωνα με τον Ειρηναίο (Κατά αἱρέσεων Ι.24.3) ο B. δίδασκε ότι ο Νους προήλθε από τον άναρχο Πατέρα, ο Λόγος γεννήθηκε στη συνέχεια από αυτόν, από τον Λόγο προήλθε η Φρόνησις, από την Φρόνησι η Σοφία και η Δύναμις. Ο Κλήμης δίνει την πληροφορία ότι ο Β. δίδασκε μία πρωταρχική οκτάδα της οποίας οι δύο τελευταίες μονάδες ήταν η Δικαιοσύνη και η Ειρήνη (Στρωματεῖς 4.162.1). Η πληροφορία αυτή επιβεβαιώνεται κι από ένα απόσπασμα από το κείμενο του Nag Hammadi H μαρτυρία της αλήθειας (NHC IX,3). Στο ίδιο κείμενο το B. παρουσιάζεται ως συνεχιστής του Βαλεντίνου.
Πιθανόν ο Β. δανείστηκε την ιδέα της Ογδοάδος από κάποιο ιουδαιογνωστικό κείμενο στην Αλεξάνδρεια, πολύ πιθανόν από την Επιστολή Ευγνώστου (βλ. R. Grant, REAug 25 [ 1979]. Για την Επιστολή Ευγνώστου βλ. το έργο του Δ. Τρακατέλλη, The Transcedent God of Eugnostos, 1991). Σύμφωνα με το θεολογικό σύστημα του συγκεκριμένου κειμένου η υπερβατική θεότητα ονομάζεται «αγέννητος πατήρ του παντός», «πληρότητα όλων των πληροτήτων» και σε αυτόν ενυπάρχουν ο νους, η έννοια, η ενθύμησις, η φρόνησις, ο λογισμός, η δύναμις και η πρόγνωσις, στο σύνολο οκτώ. Τέσσερις από αυτές τις υποστάσεις (πατήρ, νους, φρόνησις και δύναμις) απαντούν και στον Β. Οι άλλες 4 ίσως είναι αποτέλεσμα του «εκχριστιανισμού» εκ μέρους του ενός προηγούμενου γνωστικού συστήματος. Η ιδέα της ογδοάδος θα μπορούσε επίσης να συνδεθεί με τη σημασία του 8 και της όγδοης ημέρας στην πρώιμη χριστιανική παράδοση (βλ. Επιστολή Βαρνάβα 15).