Το νέο τεύχος του NTS

Στο νέο τεύχος του New Testament Studies δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Camille Focant, "Une christologie de type ‘mystique’ (Marc 1.1-16.8)", 1-21

Ποια είναι η αφηγηματική ταυτότητα του Ιησού όπως αυτή προκύπτει από το ευαγγέλιο του Μάρκου; Αυτό το ερώτημα μπορεί να απαντηθεί σε τέσσερα επίπεδα, τα οποία προκύπτουν από την εξέταση από της χριστολογικής μαρτυρίας στα όρια της ευαγγελικής αφήγησης του Μάρκου, δηλαδή στον πρόλογο και στο τέλος του. Σε ένα δεύτερο επίπεδο το ενδιαφέρον στρέφεται στην ανάπτυξη της πλοκής, στις ενέργειες του πρωταγωνιστή και στις αντιδράσεις που υπάρχουν σε αυτές. Σε ένα τρίτο επίπεδο αναλύονται η αποκάλυψη και η ανάπτυξη του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζεται ο Ιησούς. Τέλος μέσα από τη σύνθεση διατυπώνεται η υπόθεση μίας "μυστικής" χριστολογίας στο Μάρκο, μία υπόθεση, την οποία προτιμά ο συγγραφέας έναντι της κλασικής θεωρίας για το μυστικό του Μεσσία.

Tze-Ming Quek, "A Text-Critical Study of John 1.34", 22-34

Οι γνώμες των ερευνητών συνεχίζουν να διΐστανται όσον αφορά στο εάν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ονομάζει τον Ιησού "υιό του Θεού" ή τον "εκλεκτό του Θεού" στο Ιω 1,34. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι εγγενή αίτια που σχετίζονται και την αντιγραφή και τα οποία υποστηρίζονται και από τη μαρτυρία των χειρογράφων ευνοούν τη δεύτερη γραφή. Ωστόσο υιοθετώντας αυτήν τη γραφή, οι δύο θέσεις ότι α) η γραφή αυτή υιοθετήθηκε στην πορεία της καταπολέμησης του υιοθετισμού και β) ο "εκλεκτός του Θεού" επιτρέπει την υπόθεση ότι η αρχική παράδοση, που κρύβεται πίσω από τις συνοπτικές αφηγήσεις για τη Βάπτιση στηριζόταν εξολοκλήρου στο Ησ 42,1,, αποδεικνύονται μη αναγκαία η πρώτη και μεθοδολογικά προβληματική η δεύτερη.

Michael Bachmann, "Was für Praktiken? Zur jüngsten Diskussion um die ἔργα νόμου", 35-54

Δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των ερμηνευτών όσον αφορά τη φράση "ἔργα νόμου" (στη συζήτηση σχετικά με τη λεγόμενη New Perspective on Paul). Το κύριο ερώτημα είναι; Αναφέρεται η φράση στη halakhot ή (όπως πρόσφατα υποστήριξε ο O. Hofius) σε έργα; Στη πρώτη περίπτωση, σύμφωνα με τον Παύλο, η δικαίωση δεν εξαρτάται από ένα σύστημα κανόνων (κυρίως όχι σε "σημάδια των ορίων της ταυτότητας"), στη δεύτερη περίπτωση η δικαίωση δεν εξαρτάται από τα (καλά) έργα του ανθρώπου. Εν τω μεταξύ μια σημαντική ομάδα ερμηνευτών υποστηρίζουν την εκδοχή της καθώς για παράδειγμα και το Γαλ 3,10 το υποστηρίζει (τὰ γεγραμμένα, αὐτά). Τα διαχρονικά επιχειρήματα ωστόσο, τα οποία δε λαμβάνουν υπόψη τους μόνο το nomen regens (ἔργα) θα πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη (βλ. Αποκ 2,26. Διαθ. Λευί XIX.1. 4QMMT C27. yQid 63d). Η παύλειες αναφορές θα πρέπει να κατανοηθούν επίσης μέσω αυτής της υπόθεσης κι αυτό δε σημαίνει ότι υποποσκελίζεται η έμφαση που έδινε ο Λούθηρος για τη συγχώρηση των αμαρτιών και για το Χριστό (βλ. Γαλ 2,16–17). Έτσι είναι ευκολόγτερο να κατανοηθούν οι θετικές δηλώσεις του αποστόλου όσον αφορά στο Νόμο (βλ. Ρωμ 8,4) και όσον αφορά την κρίση "σύμφωνα με τα έργα του ανθρώπου" (βλ. Ρωμ 2,6).

Eve-Marie Becker, "Ὡς δι' ἡμῶν in 2 Thess 2.2 als Hinweis auf einen verlorenen Brief", 55-72

Η θέση της συγγρ. είναι ότι η φράση "ὡς δι' ἡμῶν" στο 2 Θεσσ 2,2 δεν παραπέμπει στη 1 Θεσσ, αλλά ο ψευδώνυμος συγγραφέας αντιπαρατίθεται εδώ προς μία λανθασμένη ερμηνεία της 1 Θεσσ που διατυπωνόταν σε κάποια επιστολή, η οποία έχει χαθεί κι έτσι έμμεσα προσπαθεί να δώσει μία "ορθή" ερμηνεία της. Αντίθετα προς το 2 Θεσσ 2,2 το 2 Θεσσ 2,15 θα πρέπει να κατανοηθεί ως ευθεία παραπομπή στην "ορθή" διδασκαλία του Παύλου, δηλ. στην 1 Θεσσ ή στην υπάρχουσα 2 Θεσσ. Με αυτήν τη θέση το άρθρο προτείνει μία διαφοροποιημένη τυπολογία σε σχέση με τα παύλεια και δευτεροπαύλεια κείμενα.

Thomas Scott Caulley, "ΒΑΛΑΑΚ in the P72 Text of Jude 11: A Proposal", 73-82

Στο άρθρο προτείνεται ότι η παραλλαγή "Βαλάκ" στο κείμενο του Ιούδα 11 του P72 θα πρέπει να αναγνωσθεί υπό το φως της θεολογικής τάσης του κώδικα Bodmer, όπως αυτή πιστοποιείται από τις χριστολογικές διαφοροποιήσεις του P72. Αρχικά οι ερμηνευτές απέρριψαν τη γραφή "Βαλαάκ" θεωρώντας ότι δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά ένα λάθος απροσεξίας ενός άπειρου αντιγραφέα. Μολονότι αναγνωρίζεται ότι αυτές οι παλαιότερες ερμηνείες δεν είναι ικανοποιητικές και οι νεότερες προτάσεις δεν είναι επίσης πειστικές. Με βάση τις ουδέτερες ή θετικές παραδόσεις για τον Βαλαάμ στον Ιουδαϊσμό και στη συνάφεια της αρχαίας χριστιανικής πίστης ότι το Πνεύμα του Χριστού ενέπνευσε τους προφήτες της Π.Δ. (ανάμεσά τους και τον Βαλαάμ) στο άρθρο υποστηρίζεται η επανεκτίμηση αυτής της εναλλακτικής γραφής.

Rita Müller-Fieberg , "Paulusrezeption in der Johannesoffenbarung? Auf der Suche nach dem Erbe des Apostels im letzten Buch des biblischen Kanons", 83-103

Η Αποκάλυψη του Ιωάννη γράφηκε στη Μ. Ασία, μία περιοχή, στην οποία έδρασε ο απόστολος Παύλος. Μέχρι ποιο σημείο μπορεί να εντοπισθεί η επίδραση του Παύλου ακόμη κατά το τέλος του 1ου αι. όχι μόνο όσον αφορά στις 7 εκκλησίες, στις οποίες απευθύνεται η αποκάλυψη και στις αντιμαχόμενες τάσεις που εκδηλώνονται σε αυτό, αλλά επίσης και όσον αφορά και στον ίδιο τον συγγραφέα της Αποκαλύψεως; Πώς μπορεί να γίνει κατανοητή η στάσή του Ιωάννη απέναντι στην κληρονομιά του μεγάλου αποστόλου των εθνών; Η απάντηση παρέχει μία επιπλέον προσέγγιση του θέματος της πολυμορφίας της αρχαίας χριστιανικής ζωής.

Matti Myllykoski, "The Sinful Woman in the Gospel of Peter: Reconstructing the Other Side of P.Oxy. 4009", 104-115

Στα 1993 ο Dieter Lührmann εξέδωσε μία αποκατάσταση της περισσότερο κατανοητής πλευράς του P.Oxy. 4009. Υποστήριξε ότι αυτή η πλευρά, την οποία ονόμασε recto, απαρτίζεται από κείμενα παράλληλα στο Μτ 10-16 παρ., Λκ 10,3 και 2 Κλημ 5,2-4. Υποστήριξε ότι το κείμενο προέρχεται από το Ευαγγέλιο του Πέτρου. Ωστόσο ο Lührmann το θεωρεί αδύνατο (‘ausgeschlossen’) να αποκασταθεί η άλλη πλευρά του σπαράγματος. Ο σκοπός του συγκεκριμένου άρθρου είναι να καταδείξει ότι η πλήρης αποκατάσταση αυτής της λιγότερο κατανοητής πλευράς του P.Oxy. 4009, στ. 1-13 είναι δυνατή και ότι εμπλουτίζει τη γνώση μας για το ευαγγέλιο του Πέτρο με μία νέα περικοπή, η οποία είναι ένα ενδιαφέρον παράλληλο στο Λκ 7,36-50. Το κείμενο που απεκατέστησε ο Lührmann είναι ουσιαστικά τη verso. Kαι οι δύο πλευρές μαζί παραπέμπουν στις γνωστές αντιιουδαϊκές τάσεις του τελικού συντάκτη του Ευαγγελίου του Πέτρου.

Ulrich Schmidt , "1 Thess 2.7b, c: ‘Kleinkinder, die wie eine Amme Kinder versorgen’", 116-120

Σε μία εξαιρετική μελέτη η B. R. Gaventa ερμήνευσε πρόσφατα εικόνες της γυναικείας φύσης στην παύλεια θεολογία. Ξεκινά με τη συζήτηση του 1 Θεσσ 2,7β και προτιμά τη lectio difficilior νήπιοι αντί για το "ἥπιοι" και μάλιστα με βάση τόσο την κριτική του κειμένου όσο και εξαιτίας της χρήσης του λεξήματος "νήπιος" από τον Παύλο. Έτσι θα μπορούσε εδώ η λ. να αποδοθεί ως ‘infant’/Kleinkind, δηλ. ανήλικος και η λ. "τροφός" ως ‘nurse’/Kindermädchen ή ‘wet nurse’/Amme, (παραμάνα, νταντά). Καταλήγει στην εξής μορφή του κειμένου:

2,7β: ἀλλὰ ἐγενήθημεν νήπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν

2,7: ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα

Ποιος έγραψε τα κείμενα του Κουμράν

Στο ιστολόγιο bibbiablog έχει αναρτηθεί ένα άρθρο του Ludwig Rosenberger Professor in Jewish History and Civilization at the Oriental Institute του Πανεπιστημίου του Chicago, Norman Golb, στο οποίο ασκεί κριτική στον τρόπο που παρουσιάζονται τα ευρήματα του Κουμράν στις εκθέσεις, οι οποίες λειτούργησαν και λειτουργούν σε διάφορα σημεία των ΗΠΑ από το 2006 μέχρι σήμερα. Βασική θέση του είναι ότι τα κείμενα αυτά δε συνδέονται με τους Εσσαίους, δεν έχουν καμιά σχέση με το αρχαίο κτίριο, που βρέθηκε στο Khirbet Qumran, προέρχονται από την Ιερουσαλήμ και συνδέονται με διάφορες ιουδαϊκές κοινότητες. Ο Golb παρουσιάζει τις νεότερες τάσεις για διάφορα επιμέρους ζητήματα που σχετίζονται με τα χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα και να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, πατήστε εδώ.

Ένα νέο βιβλίο για τη βιογραφία και την ιστοριογραφία

Από τον εκδοτικό οίκο Vandenhoeck & Ruprecht κυκλοφορεί ένας συλλογικός τόμος για την αρχαία ιστοριογραφία και βιβλιογραφία ως φιλολογικά είδη στην Κ.Δ. και στο περιβάλλον της:

Thomas Schmeller (εκδ.), Historiographie und Biographie im Neuen Testament und seiner Umwelt, (ΝΤΟΑ / StUNT 69), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2009

ISBN 978-3-525-53968-2

54,90 €

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Ο Thomas Schmeller και οι υπόλοιποι συγγραφείς αυτού του συλλογικού τόμου κατατάσσουν σχετικά κείμενα της Κ.Δ. στα ελληνορωμαϊκά είδη της ιστοριογραφίας και βιογραφίας και ανιχνεύουν την σχέση μεταξύ αυτών των δύο ειδών. Από τη μία αυτός ο τόμος περιέχει γενικές μελέτες με θέματα κριτικής του φιλολογικού είδους. Θέμα τους είναι η σχέση της πραγματιστικής και με πάθος καταγραφής της ιστορίας στην ελληνική ιστοριογραφία, στον αρχαίο Ιουδαϊσμός και στην Κ.Δ. Τίθεται το ζήτημα του φιλολογικού είδους των ευαγγελίων, ιδιαίτερα της σχέσης αφηγηματικού ευαγγελίου (π.χ. τα τέσσερα κανονικά ευαγγέλια) και της συλλογής λογίων (π.χ. Q ή το Ευαγγέλιο του Θωμά). Μία μελέτη ασχολείται με τη σχέση μεταξύ της βιογραφίας και της ιστοριογραφίας στην ελληνιστική και πρώιμη χριστιανική γραμματεία. Από την άλλη εξετάζονται συγκεκριμένα κείμενα ή ομάδες κειμένων και αναζητώνται σε αυτά ιστοριογραφικά και βιογραφικά στοιχεία: κατά πόσο είναι το κατά Ιωάννην μία βιογραφία του Ιησού; Πώς κάνει πραγματικότητα ο Λουκάς στις Πράξεις τις ιστοριογραφικές του προθέσεις; Υπάρχουν στον Παύλο στοιχεία αυτοβιογραφίας; Ποια βιογραφικά στοιχεία χαρακτηρίζουν τις δευτεροπαύλειες επιστολές;

Klauck: Die apokryphe Bibel (13)

Στη σημερινή μας ανάρτηση θα παρουσιάσουμε το δεύτερο μέρος του 3ου κεφαλαίου του βιβλίου του Κ. και θα εκθέσουμε τα βασικά σημεία της ανάλυσης από το συγγρ. της ελληνικής Αποκάλυψης του Παύλου και της σύγκρισής της με την κοπτική αποκάλυψη, την οποία ήδη παρουσιάσαμε.

ΙΙΙ. Η ελληνική Αποκάλυψη του Παύλου (Visio Pauli)
Η συγκεκριμένη απόκρυφη αποκάλυψη διασώζεται σε πολλές παραλλαγές στα λατινικά, κάτι που μαρτυρεί τη μεγάλη διάδοσή της κατά το Μεσαίωνα, σε αντίθεση προς τη σύγχρονη εποχή, όπου είναι σχεδόν άγνωστη. Από το αρχαίο ελληνικό κείμενο διασώζονται στην εκδοχή του 5ου αι. ή αργότερα, την οποία εξέδωσε ο Tischendorf στα 1866 με βάση δύο νεότερα χειρόγραφα. Εκτός από αυτό το κείμενο υπάρχουν επίσης μια σειρά μεταφράσεις στις εκκλησιαστικές γλώσσες της Ανατολής και στα λατινικά, όπου το κείμενο διασώζεται σε δύο εκδοχές, μία εκτενέστερη και μία συντομότερη. Η έρευνα γενικά συμφωνεί ότι το χαμένο ελληνικό πρωτότυπο θα πρέπει να χρονολογηθεί γύρω σα 240 μ.Χ. (αν και πρόσφατα προτάθηκε και η εποχή 166-190 μ.Χ.). Μία άλλη ωστόσο ομάδα ερευνητών τοποθετεί τη γένεση του κειμένου στα 400 μ.Χ. Ο Κ. στο βιβλίο του ασχολείται με το ελληνικό κείμενο, το οποίο είναι μία παραλλαγή της αρχαιότερης εκτενέστερης εκδοχής (στο τέλος της ανάλυσής του ο Κ. παραθέτει μετάφραση στα γερμανικά του ελληνικού αυτού κειμένου).

1. Τίτλος και στρατηγική
Ο τίτλος παραπέμπει αμέσως στο 2 Κορ 12,1-5. Η αναφορά σε «ἄρρητα ῥήματα» δημιουργεί την απορία πώς μπορεί αυτό να συνδυάζεται με την ιδιαίτερα πληθωρική περιγραφή στη συνέχεια. Η στρατηγική ωστόσο του κειμένου είναι απλή: όλα όσα ο Παύλος βίωσε κάτω από την περιοχή του Παραδείσου (π.χ. στο στερέωμα ή στην κόλαση), αυτά μπορούν να λεχθούν. Ο Κ. παραπέμπει επίσης στην παρ. 21, όπου ο άγγελος διατάζει τον Παύλο να μην πει τίποτε από όσα θα δει σε αυτόν τον τόπο (τον τρίτο ουρανό;) εκτός από όσα του πει ο ίδιος. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Παύλος κάνει αυτό το ταξίδι «ἐν σαρκί».

2. Ο μύθος σχετικά με την ανεύρεση του κειμένου
Στον πρόλογο υπάρχει μία ιστορία για την ανεύρεση του κειμένου. Ένας άνθρωπος που κατοικούσε στην οικία του Παύλου στην Ταρσό βρήκε στα 388 ή στα 420 στα θεμέλια του σπιτιού μετά από υπόδειξη ενός αγγέλου ένα μαρμάρινο κιβώτιο, το οποίο παρέδωσε στο διοικητή της πόλης κι εκείνος με τη σειρά του στον αυτοκράτορα. Μέσα σε αυτό το κιβώτιο βρισκόταν το χειρόγραφο της αποκάλυψης του Παύλου. Το πρωτότυπο απεστάλη στην Ιερουσαλήμ και ο αυτοκράτορας κράτησε ένα αντίγραφο.
Αν υποθέσουμε ότι η αποκάλυψη είναι αρχαιότερη του 4ου-5ου αι., τότε θα πρέπει να δεχθούμε ότι η ιστορία εύρεσης του χειρογράφου προστέθηκε αργότερα σε μία επεξεργασία του κειμένου κατά την εποχή αυτή. Ο ιστορικός Σωζομενός, που γράφει την ίδια εποχή, γνωρίζει το μύθο και τον χαρακτηρίζει ως απάτη (Εκκλ. Ιστ. VII 19,10-11). Μία άλλη προσπάθεια αξιολόγησης αυτού του μύθου είναι εκείνη του Pierluigi Piovanelli, ο οποίος τον συνδέει με το χρονολόγιο της ζωής του Παύλου. Πιθανόν ο Παύλος της αφήγησης να έγραψε αυτό το κείμενο σε μία από τις επισκέψεις του στην πατρίδα, κατά τη δεκαετία του 40, για την οποία αφήνουν περιθώρια τα Γαλ 1,21 και τα Πρξ 9,30. 11,25. Έτσι θα είχαν περάσει τα 14 χρόνια που αναφέρει το 2 Κορ 12,2.

Το θέμα της συγκεκριμένης αποκάλυψης είναι αυτό της απόδοσης της θεϊκής δικαιοσύνης σε αμαρτωλούς και δικαίους. Έτσι ήδη στον πρόλογο κι ενώ ο Παύλος είναι ακόμη στη γη, το θέμα είναι η ανθρώπινη αμαρτωλότητα και αδικία. Οι τιμωροί άγγελοι που βρίσκονται επάνω από το στερέωμα είναι έτοιμοι να επιβάλλουν τη δίκαιη τιμωρία του Θεού, την οποία θα παρουσιάσει στη συνέχεια το κείμενο. Η αντίληψη του κειμένου περί απόδοσης της θείας δικαιοσύνης συγκεκριμενοποιείται αρχικά στο παράδειγμα της κρίσης των τριών ψυχών (ενός δικαίου και δύο αδίκων). Στη συνέχεια δίνεται η περιγραφή της πόλης των Δικαίων (ο τόπος της ανάστασης που πηγαίνουν οι δίκαιοι μετά το θάνατο), της Κόλασης και του Παραδείσου (η περιγραφή ομοιάζει με εκείνης του τόπου των δικαίων), όπου ο Παύλος οδηγείται από έναν άγγελο (angelus interpres). Στην πόλη των δικαίων (και στη συνέχεια στον Παράδεισο) ρέουν τέσσερις ποταμοί με γάλα, μέλι, κρασί και λάδι και εκεί ο Παύλος συναντά τον Αβραάμ, τις ψυχές των φονευθέντων από τον Ηρώδη νηπίων, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ. Στη μέση της πόλης υπάρχει ένας μεγάλος βωμός, όπου συναντά τον Δαυίδ. [Α.Τ.: ο τρόπος απεικόνισης της πόλης του Θεού θυμίζει πολύ παραστάσεις της αιώνιας Ιερουσαλήμ σε τοιχογραφίες με την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας που συνάντησα σε ναούς της μεταβυζαντινής περιόδου]. Η περιγραφή της Κόλασης, η οποία βρίσκεται εκεί που ο ωκεανός συναντά το στερέωμα, περιέχει στοιχεία που θυμίζουν ανάλογες περιγραφές στην Αποκάλυψη του Πέτρου. Οι σαδιστικές περιγραφές σοκάρουν, όμως ο Κ. υπενθυμίζει ότι εδώ, όπως και σε άλλα κείμενα, έχουμε να κάνουμε με το θεολογικό ερώτημα, αν υπάρχει απόδοση δικαιοσύνης και πότε αυτή θα λάβει χώρα. Ανάμεσα σε αυτούς που τιμωρούνται είναι ένας πρεσβύτερος, ένας επίσκοπος κι ένας διάκονος, κάτι που ίσως παραπέμπει σε μία κριτική του ιερατείου από μοναστικούς κύκλους, με τους οποίους συνδέεται το συγκεκριμένο κείμενο. [Α.Τ.: Ανάλογες παραστάσεις συνάντησα και σε τοιχογραφίες μεταβυζαντινών ναών με παραστάσεις Δευτέρας Παρουσίας, όπου εκτός από τον Ιούδα, τους Ιουδαίους και τους αιρετικούς, στον τόπο τιμωρίας βρίσκονται επίσης εκπρόσωποι των ανώτερων κυρίως βαθμίδων του ιερατείου αλλά και μοναχοί και μοναχές. Κι εδώ σαφώς έχουμε να κάνουμε με μία κοινωνική κριτική, η οποία εκφράζεται εικαστικά και μέσα από μία διεργασία πρόσληψης διαφόρων παραδόσεων και μοτίβων για τη μετά θάνατον απόδοση της θείας δικαιοσύνης. Βλ. ακόμη και τις παραστάσεις σε ναούς της Τουρκοκρατίας κυρίως της Κρήτης, αλλά και άλλων νησιών με κολασμένους, οι οποίες αντιπροσωπεύουν διάφορους κοινωνικούς τύπους ανθρώπων ή κοινωνικές τάξεις]. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο στην περιγραφή της Κόλασης, είναι αυτό της ημέρας αργίας. Ο Παύλος μαζί με τον Γαβριήλ προσεύχονται για τις ψυχές των αμαρτωλών. Στον ουρανό εμφανίζεται ο θρόνος του Υιού του Θεού, ο οποίος απαντά στο αίτημά τους και χορηγεί ανάπαυση από τις τιμωρίες μία ημέρα της εβδομάδας, την Κυριακή. Αυτή η ιδέα απαντά έντονα κατά το Μεσαίωνα και από αυτήν προήλθε σύμφωνα με τον Κ. στη συνέχεια και η ιδέα του Καθαρτηρίου, ιδέα όμως που δε βρίσκουμε στο κείμενό μας. [Α.Τ. Η ιδέα της ανάπαυσης από τις τιμωρίες απαντά και στις σχετικές με την τιμωρία του Ιούδα αφηγήσεις του Μεσαίωνα, πρβλ. Navigatio Sancti Brendani, κείμενο του 1000 μ.Χ., το οποίο ίσως έχει επηρεαστεί από την απόκρυφη αποκάλυψη, που εδώ παρουσιάζουμε]. Μετά την περιγραφή του Παραδείσου το κείμενο έχει καταστραφεί.

IV. Σύγκριση των δύο κειμένων
Η κοπτική αποκάλυψη θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως «γνωστικό» κείμενο.
Η ελληνική αποκάλυψη ανήκει περισσότερο στα κείμενα της ευρύτερης εκκλησιαστικής πραγματικότητας (ο Κ. χρησιμοποιεί εδώ τον όρο «καθολικός», όχι όμως με τον ομολογιακό και δογματικό χαρακτήρα που απέκτησε αργότερα).
Το κοπτικό κείμενο έμεινε γνωστό σε ένα περιορισμένο κύκλο γνωστικών.
Το ελληνικό κείμενο είχε ευρύτερη αποδοχή.
Κοινά στοιχεία στα δύο κείμενα είναι: η προσπάθεια συμπλήρωσης του 2 Κορ 12,1-10, ανθρωπολογικά ζητήματα, η υπέρβαση της μυστικότητας με μία έξυπνη στρατηγική, η διεύρυνση του ουράνιου κόσμου πέρα από τον 3ο ουρανό.
Και στα δυο κείμενα υπάρχει η έννοια της κρίσης και της τιμωρίας, αν και αυτή κατανοείται διαφορετικά στο καθένα.
Και τα δύο κείμενα τονίζουν τον ιδιαίτερο ρόλο του Παύλου: στο κοπτικό αναλαμβάνει το ρόλο σωτήρα, στο ελληνικό διασφαλίζει με την αυθεντία του το κύρος των γραφομένων.
Όσον αφορά τη «γεωγραφία του επέκεινα» οι δύο αποκαλύψεις διαφοροποιούνται ουσιαστικά: η κοπτική με τους δέκα ουρανούς προσεγγίζει το αποκαλυπτικό μοντέλο, η τοποθέτηση της Κολάσεως στο τέλος του ορίζοντα και κάτω από τη γη στην ελληνική αποκάλυψη είναι ένα καινοφανές στοιχείο.
Και τα δύο κείμενα ωστόσο δε φαίνεται ότι κατανόησαν το πραγματικό πνεύμα των γραφομένων στο 2 Κορ 12,1-5. Ο Κ. παρατηρεί συμπερασματικά:

«Η ρητορική αύξηση δεν σημαίνει πάντοτε καλύτερη κατανόηση του πρωτότυπου. Η ιστορία πρόσληψης δεν είναι μονόδρομος. Δε γνωρίζει μόνο τις νόμιμες αναπτύξεις του αρχικού νοήματος και μία εμβάθυνση σε αυτό. Αντίθετα μπορεί να χαρακτηρίζεται και από αποτυχημένες προσπάθειες κατανόησής του. Ακριβώς όμως αυτό καθιστά την ενασχόληση με την ιστορία της πρόσληψης των βιβλικών κειμένων όχι κάτι το περιττό αλλά φαίνεται να είναι ένα κατεπείγον
καθήκον» (σ. 172-173).

Ημερίδα Θεολόγων Ν. Λάρισας

Ο συνάδελφος κ. Ν. Παύλου μας έστειλε την είδηση ότι αύριο, 27 Ιανουαρίου 2009, θα πραγματοποιηθεί παιδαγωγική-θεολογική ημερίδα με τον τίτλο «Η διδακτική του μαθήματος των Θρησκευτικών στο σύγχρονο σχολείο». Η εκδήλωση, την οποία συνδιοργανώνουν η Ι.Μ. Λαρίσης & Τυρνάβου και το Γραφείο Σχολικών Συμβούλων Β/θμιας Εκπ/σης Ν. Λαρίσης, θα ξεκινήσει στις 17:οο με Εσπερινό στον Ι.Ν. Αγ. Τριάδος και θα ακολουθήσουν οι εισηγήσεις στην αίθουσα "Επιούσιος" του Επισκοπείου (Ιωαννίνων 4). Για την ενδιαφέρουσα ημερίδα μπορείτε επίσης να πληροφορηθείτε από το ιστολόγιο της Ένωσης Θεολόγων ν. Λάρισας (πατήστε εδώ).

Ανάμεσα στις ενδιαφέρουσες εισηγήσεις θα υπάρξει και μία βιβλικού ενδιαφέροντος. Ο ομότιμος καθ. της Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, κ. Ι. Γαλάνης, θα μιλήσει με το θέμα: «Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση κατά την Αγία Γραφή και τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας μας»

Οι υπόλοιπες εισηγήσεις είναι οι εξής:

-π. Αχίλλιος Τσούτσουρας (πρωτοσύγκελλος της Ι. Μ. Λαρίσης & Τυρνάβου): «Η Εκκλησία για το μάθημα των Θρησκευτικών»

-Απ. Ποντίκας (Σχολικός Σύμβουλος): «Η αξιολόγηση των μαθητών»

-Σωτ. Αναγνωστόπουλος (Δ/ντής του Μουσικού Σχολείου): «Η αξία της εικόνας στη διδασκαλία των Θρησκευτικών»

-Χαρ. Ανδρεόπουλος (Γεν. Γραμματέας της Ενωσης Θεολόγων): «Θρησκευτική παιδεία και σύγχρονη κοινωνία»

Η Πρίσκιλλα ως πιθανή συντάκτρια της προς Εβραίους;

Στο ιστολόγιο Polumeros kai Polutropos έχει αναρτηθεί ένας κατάλογος 10 επιχειρημάτων της Ruth Hoppin, συγγραφέως του βιβλίου Priscilla's Letter: Finding the Author of the Epistle to the Hebrews (2000), στο οποίο, όπως προδίδει και ο τίτλος του υποστηρίζει ότι η συγγραφέας της συγκεκριμένης επιστολής ήταν η Πρίσκιλλα. Για να διαβάσετε την επιχειρηματολογία της, πατήστε εδώ.

Το νέο τεύχος του Bibel und Kirche

Το νέο τεύχος Bibel und Kirche 64:1 (2009) είναι αφιερωμένο στην κοινότητα των Φιλίππων και στη σχέση του Παύλου προς αυτή:

• S. Bieberstein, "Der Brief des Paulus nach Philippi. Eine vielseitige Kommunikation mit einer doch nicht ganz idealen Lieblingsgemeinde", 2-10
• P. Pilhofer, "Philippi zur Zeit des Paulus. Eine Ortsbegebung", 11-17
• R. Kampling, "Das Lied vom Weg Jesu, des Herrn. Eine Annäherung an Phil 2,6-11", 18-22
• D. Hecking, "Elitesoldaten und SklavInnen, der 'Staatsgott' Augustus und der Messias Jesus", 23-32
• S. Schapdick, "Irritierende Vielfalt. Szenarien der Heilsvollendung im Philipperbrief", 33-38
• J.-P. Sterck-Degueldre, "Eine Frau names Lydia. Erstbekehrte nach dem Apostelkonvent", 39-43
• D. Kosch, "Welchen Paulus feiern? Historisch-kritische Gedanken zum Paulusjahr", 44-48

Το κατά Μάρκον ένα αινιγματικό κείμενο για το μυστήριο του θανάτου και της ανάστασης

Στην ιστοσελίδα PaleoJudaica αναρτήθηκε χθες ένα κείμενο του Jay Williams, καθηγητού της Θρησκείας του Hamilton College με θέμα το κατά Μάρκον ευαγγέλιο και το βαθύτερό του περιεχόμενο.

Ο συγγρ. επισημαίνει την απορία της έρευνας μέχρι σήμερα όσον αφορά στο βαθύτερο θεολογικό νόημα αυτού του ευαγγελίου αλλά και το ανοιχτό ερώτημα για τις πηγές του και τη σχέση του με τα άλλα συνοπτικά ευαγγέλια. Ωστόσο σύμφωνα με την κριτική εκτίμηση του Williams καμιά από τις μέχρι σήμερα αναλυτικές μεθόδους δε μπόρεσε να αποκρυπτογραφήσει το νόημα κατά Μάρκον. Ειδικότερα ο Williams παρατηρεί:

"Form critics have most imaginatively picked Mark apart, locating and defining various forms supposedly employed in the oral tradition, but this very speculative work has, to this reader, left only a pile of bones rather than a living, coherent gospel. The same may be said of redaction criticism that may offer us theories as to how the Gospel was put together but provides (to this reader at least) few clues as to the Gospel’s meaning. The message of the work somehow always escapes."

Επίσης ανοικτό μένει το θέμα της πιθανής κοινότητας-αποδέκτη του ευαγγελίου:

"To write about the community of Mark without any certainty about whether that community existed in Rome or Egypt or Asia Minor or whether Mark wrote before or after the fall of Jerusalem in 70 C.E. seems to this author quite futile."

Ο συγγρ. θεωρεί ως πιο γόνιμη προσέγγιση τη ρητορική ανάλυση του κειμένου που προτείνει ο David Rhoads, ο οποίος εξετάζει "the way in which the narrative of Mark is constructed to produce an impact upon the reader or hearer." Και ο Williams προτιμά μία τέτοια προσέγγιση περισσότερο φιλολογική και λιγότερο ιστορική. Εντοπίζει δύο σημαντικές ερμηνευτικές αρχές στο κατά Μάρκον:

α) στο Μκ 4,10-12: το μυστήριο της Βασιλείας προορίζεται μόνο για εκείνους που "γνωρίζουν":

"The Gospel is not meant to be a clear and comprehensible exposition of Jesus’ life and teachings. It is rather intended to conceal and only to hint at the secret, the mysterion of the kingdom (4:11)."

και β) στην αφήγηση για τον Ιωάννη Βαπτιστή στον Ιορδάνη και στα υπόλοιπα συμβολικά θέματα του Μκ 1,2-11. Αυτά αναπτύσσονται περαιτέρω στο τέλος του ευαγγελίου (το οποίο ο Williams τοποθετεί στο 16,8). Μέσα από την εξέταση επιμέρους περικοπών του ευαγγελίου ο συγγραφέας τονίζει μία ψυχική μεταμόρφωση του πιστού μέσω του βαπτίσματος. Ο ψυχικός θάνατος και η ψυχική ανάσταση του πιστού καθιστούν τον άνθρωπο μαθητή του Ιησού. Αυτό το νόημα έχουν για τον Williams και οι παραβολές και τα θαύματα του Ιησού. Το ιστορικό παράδειγμα είναι ο θάνατος και η ανάσταση του ίδιου του Ιησού.

[Α.Τ. Ανάμεσα στα άλλα που δημιουργούν ερωτηματικά στο πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Williams είναι η ασάφεια ορισμένων όρων και ιδέων που είναι κεντρικά στην επιχειρηματολογία του. Δεν είναι για παράδειγμα καθόλου σαφές τι εννοεί ο συγγραφέας με τον όρο "psychic death and rebirth" και πώς επομένως αυτή η "ψυχική" εμπειρία μπορεί να συγκεκριμενοποιείται ιστορικά στο παράδειγμα του Ιησού. Επίσης ασαφής ως όρος και αστήρικτος στο κείμενο είναι ο χαρακτηρισμός του Ιησού ως "Παιδί της Ανθρωπότητας", ο οποίος εμφανίζεται σε φράσεις όπως: "Jesus clearly prefers to identify himself as the Child of Humanity, the new being who appears when the power of spiritual death has done its worst rather than as Christ or Son of God."]

Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο του Williams, πατήστε εδώ.

Ι. Καραβιδόπουλου: Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πουρναρά η τρίτη έκδοση της εισαγωγής στην Κ.Δ. του ομότιμου καθηγ. της Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, κ. Ι. Καραβιδόπουλου. Πρόκειται για ένα κλασικό πλέον βιβλίο, χρήσιμο εγχειρίδιο των περισσοτέρων από εμάς που σπούδασαν θεολογία, το οποίο μάλιστα έχει μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες όπως σερβικά και λιβανέζικα. Στην τρίτη αυτή έκδοση ο καθ. κ. Καραβιδόπουλος συμπεριέλαβε αρκετά από τα νέα δεδομένα στην έρευνα που μεσολάβησε στα χρόνια μεταξύ της πρώτης έκδοσης της Εισαγωγής (1983) μέχρι το 2007. Τα επιμέρους κεφάλαια του εγχειριδίου ενημερώθηκαν βιβλιογραφικά κι επιπλέον συμπεριλήφθηκαν όλες οι νέες επιτεύξεις στον τομέα των εκδόσεων του κειμένου και των μεταφράσεων της Κ.Δ.

Ι. Καραβιδόπουλου, Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, (Βιβλική Βιβλιοθήκη 1), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2007

ISBN: 9789602423677

Ένα νέο βιβλίο για το κίνημα του Ιησού

Από τις εκδόσεις Kohlhammer κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο για το κίνημα του Ιησού και τα κίνητρα που οδήγησαν στην προσχώρηση σε αυτό το κίνημα:

Emilio Vogt, Die Jesusbewegung. Hintergründe ihrer Entstehung und Ausbreitung - eine historisch-exegetische Untersuchung über die Motive der Jesusnachfolge, (Beiträge zur Wissenschaft vom Alten Testament u. Neuen Testament, N.F., 169), Kohlhammer 2008

ISBN: 978-3-17-019108-2

EUR 39,80

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Μέχρι ποιο σημείο τα ιστορικά δεδομένα της αρχαίας κοινωνίας της Παλαιστίνης του 1ου αι. μ.Χ. επηρέασαν αρνητικά ή θετικά το κίνημα του Ιησού; Ποια κίνητρα υπήρξαν καθοριστικά ώστε οι άνθρωποι να αναζητήσουν τη βοήθεια του Ιησού ή να τον ακολουθήσουν; Με βάση αυτήν την προβληματική αναλύονται τρία βασικά κίνητρα: α) αρρώστεια και θεραπεία (ο Ιησούς ως ιατρός και εξορκιστής), β) οικονομικοί παράγοντες (ο Ιησούς απελευθερώνει από τη φτώχεια, το χρέος, χορταίνει στους πεινασμένους) και γ) η πολιτική διάσταση (ο Ιησούς ως ο εξουσιοδοτημένος από το Θεό ελευθερωτής, ο Ιησούς ως ο εσχατολογικός κύριος).

Για να διαβάσετε τα περιεχόμενα, πατήστε εδώ. Επίσης μπορείτε πατώντας εδώ να διαβάσετε τον πρόλογο και πατώντας εδώ την εισαγωγή και μέρος του α΄ κεφαλαίου.