Το νέο τεύχος το ΖΑW 120:4 (2008)

Στο νέο τεύχος του ZAW 120:4 (2008) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Ludwig Schmidt, "Die Priesterschrift – kein Ende am Sinai!", 481-500

Στη σύγχρονη έρευνα υπάρχει μία συνεχώς αυξανόμενη προτίμηση για τη θέση ότι το αρχικό Ιερατικό κείμενο τελείωσε στο Σινά. Αυτή η θέση δε μπορεί να υποστηριχθεί, όπως καταδεικνύεται στο παρόν άρθρο με την παράθεση ορισμένων παραδειγμάτων. Στο Εξ 6,8 Ρ αναφέρεται η υπόσχεση που δίνεται στη γενιά της Εξόδου για τη Γη: η ιερατική ιστορία των κατασκόπων (Αρ 13εξ.) δείχνει γιατί δεν εκπληρώθηκε αυτή η υπόσχεση στην εποχή της γενιάς της Εξόδου. Η αφήγηση για τον αναβλύζον ύδωρ από το βράχο (Αρ 10,1αα.2-13) περιέχει έναν πυρήνα που προέρχεται από τον Ρ, ο οποίος στη συνέχεια αναπτύχθηκε μετά την τελική αναθεώρηση της Πεντατεύχου και συνδέθηκε τότε με το προ-ιερατικό παράλληλο στο Εξ 17,1β-7. Αυτός ο πυρήνας συνίσταται στην αφήγηση για τα ορτύκια-μάννα (Εξ 16,15*), το πλαίσιο του Ιερατικού Κειμένου για την περιπλάνηση του Ισραήλ στην έρημο, όπου ο Ρ, σε αντίθεση προς την προ-ιερατική αφήγηση, δεν αναφέρει κανένα τοπωνύμιο ή τόπο στρατοπέδευσης στην έρημο πριν ή μετά το Σινά αλλά μόνο διάφορες ερήμους. Αυτός είναι ο λόγος που στην ιστορία του για τους κατασκόπους ο Ρ αντικατέστησε την προ-ιερατική τοποθεσία της Καδίς με την έρημο του Paran, η οποία αναφέρεται μόνο από τον Ρ στις αφηγήσεις για την περιπλάνηση στην έρημο.

Juha Pakkala, "Jeroboam without Bulls", 501-525

Σύμφωνα με το Βιβλίο των Βασιλειών το χειρότερο παράπτωμα του Ισραήλ ήταν η αμαρτία του Ιεροβοάμ (1 Βασ 12,26-33). Αντίθετα με το σημείο αφετηρίας στην προηγούμενη έρευνα, είναι πιθανόν ότι οι ταύροι είναι μεταγενέστερη προσθήκη στο κείμενο. Ο Ιεροβοάμ συνδέθηκε με τους ταύρους μόνο σε ένα ύστερο στάδιο της εξέλιξης αυτών των βιβλίων. Πριν από αυτήν την προσθήκη η αμαρτία του Ιεροβοάμ αναφερόταν μόνο στην κατασκευή ναών στους υψηλούς τόπους. Αν θεωρήσουμε τους ταύρους προσθήκη, τότε τα κίνητρα του συγγρ. της ιστορίας στα 1-2 Βασ γίνονται σαφέστερα. Ενδιαφέρεται πρώτιστα για τη θέση της θυσίας με τη λατρευτική σημασία . Δεν υπάρχουν επομένως πολλοί λόγοι για να υποθέσει κανείς μία πιθανή λατρεία των ταύρων στη Βεθήλ ή στη Δαν. Η όλη ιδέα ίσως είναι ένα μεταγενέστερο φιλολογικό κατασκεύασμα που στόχο είχε να αυξήσει την αμαρτία του Ιεροβοάμ και να εξευτελίσει το ρόλο του ως ιδρυτή της βασιλικής δυναστείας στον Ισραήλ.

Roland Kleger, "Die Struktur der Jesaja-Apokalypse und die Deutung von Jes 26,19", 526-546

Το ζήτημα της προέλευσης, ενότητας, δομής, οπτικής γωνίας και ερμηνείας της λεγόμενης Αποκάλυψης του Ησαΐα (Ησ 24-27) συνεχίζει να είναι ένα θέμα μεγάλης διαφωνίας μεταξύ των ερμηνευτών. Μία ιδιαίτερη πηγή αντιπαράθεσης είναι το θέμα της ανάστασης. Ενώ η πλειονότητα των ερμηνευτών ερμηνεύει το Ησ 26,19 (κάποιοι επίσης και το 25,8α) ως μία έμμεση αναφορά στη σωματική ανάσταση, κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι αυτό το κείμενο είναι περισσότερο μία μεταφορική αναφορά στην εθνική αποκατάσταση του Ισραήλ. Κατά την άποψή μου η ομόκεντρη δομή των διάφορων ενοτήτων ή τμημάτων είναι ένα επιχείρημα για την αρχική ενότητα της Αποκάλυψης του Ησαΐα. Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει τη βάση για μία ερμηνεία του crux interpretum Ησ 26,19 με τη βοήθεια της συνολικής συνάφειας. Ρνώ ειδικότερα ο επόμενος στίχος 26,14 και οι ανακοινώσεις στο 26,21 υποστηρίζουν τη θέση για τη σωματική ανάσταση, η εθνική αποκατάσταση φαίνεται μάλλον να υποδηλώνεται από τα 26,10.15-18 και 27,2-13.

Benjamin D. Thomas, "Reevaluating the Influence of Jeremiah 10 upon the Apocryphal Epistle of Jeremiah A Case for the Short Edition", 547-562

Αρκετοί ερμηνευτές έχουν προτείνει ότι το βιβλίο του Ιερεμία κυκλοφόρησε σε δύο τουλάχιστον εκδόσεις κάποια στιγμή. Ένα σημαντικό μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στο Ιερ 10,1-16, μία πολεμική εναντίον της λατρείας των ψεύτικων ειδώλων. Επιπλέον υπάρχει η συμφωνία ότι η Επιστολή Ιερεμίου στηριζόταν κυρίως στο Ιερ 10. Μέχρι σήμερα η πλειοψηφία των ερμηνευτών είναι πεπεισμένη ότι η Επιστολή Ιερεμίου στηρίζεται κυρίως στο εκτενέστερο κείμενο Ιερ 10. Το βασικότερο επιχείρημα είναι ο ιδιωματισμός στο 10,5α. Η παρούσα μελέτη παρουσιάζει μία συγκριτική μετάφραση του μασωριτικού κειμένου (εκτενέστερο κείμενο), της μετάφρασης των Ο΄ (συντομότερο κείμενο) και της Επιστολής Ιερεμίου για να ορίσει ακριβώς ποιο κείμενο είχε μπροστά του ο συγγρ. της επιστολής. Το συμπέρασμα είναι ότι αυτό ήταν το συντομότερο κείμενο του Ιερ 10. Ανάμεσα στα άλλα επιχειρήματα, ο ιδιωματισμός για το "κοράκι" δε θεωρείται πλέον ως η καλύτερη απόδειξη ότι χρησιμοποιήθηκε το εκτενέστερο κείμενο. Κατά συνέπεια η μελέτη επίσης υποστηρίζει τη θεωρία για τις δύο εκδόσεις.

Rainer Kessler, "Hosea 3 – Entzug oder Hinwendung Gottes?", 563-581

Στην παράδοση της γερμανικής ερμηνείας το Ωσ 3,3β μετη βοήθεια μίας υποθετικής αποκατάστασης κατανοείται συνήθως ως απομάκρυνση του Γιαχβέ. Η πρόταση του J. Wellhausen είναι κλασική: "Κι εγώ δεν θα έρθω σε σένα". Αν η αναμενόμενη απομάκρυνση του Γιαχβέ είναι μόνο παροδική (μία "περίοδος αναμονής"), τότε δημιουργείται το ερώτημα, αν η απόρριψη της πορνείας από τη γυναίκα είναι επίσης απλά παροδική. Από την άλλη πλευρά, αν η απομάκρυνση του Γιαχβέ είναι παρατεταμένη, θα τεθεί το ερώτημα πώς θα γίνει η αλλαγή προς το καλύτερο. Αντίθετα ο συγγρ. του άρθρου κατανοεί ότι το 3,3β αναφέρεται στη χάρη του Θεού. Το Ωσ 3 δεν περιέχει την ιδέα της νομικής τιμωρίας. Μάλλον ο Θεός απομονώνει τον Ισραήλ από όλους τους θεσμούς που τον απομακρύνουν από το Θεό και ταυτόχρονα δείχνει την εύνοιά του προς αυτόν. Αυτό οδηγεί από την πλευρά του Ισραήλ στη μετάνοια και σε μία απαρενόχλητη σχέση με το Θεό. Το Ωσ 3 επομένως συνεχίζει την ανάπτυξη του σκεπτικού στο Ωσ 4-11, περιλαμβάνοντας και το συμπέρασμα του Ωσ 11, το συνδέει με τις μεταφορές της σχέσης στα κεφ. 1-2 κι έτσι δημιουργεί μία κατακλείδα για το κεφ. 1-2, με την οποία περνά στα κεφ. 4-11 και την ίδια στιγμή διαβάζει αυτά τα κεφάλαια υπό το φως της εύνοιας του Γιαχβέ προς τον Ισραήλ.

Elie Assis, "A Disputed Temple (Haggai 2,1–9)", 582-596

Το Αγγ 2,1-9 περιγράφει την απαξιωτική στάση του λαού απέναντι στο νέο Ναό που μόλις έχει αναγερθεί. Αυτή η στάση ήταν τόσο έντονη, ώστε ο λαός αναφερόταν στο νέο Ναό ως ένα "τίποτα". Επειδή το μέγεθος και η αίγλη του κτιρίου ήταν αξιόλογα, είναι δύσκολο να κατανοήσουμε αυτήν την απαξιωτική στάση του λαού προς το Ναό. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι μετά την καταστροφή του Ναού οι άνθρωποι υπέθεσαν ότι ο Θεός τους εγκατέλειψε. Αυτό το συναίσθημα δεν έπαψε να υφίσταται και μετά την επιστροφή στην Σιών. Αυτός ίσως ήταν ο λόγος γιατί οι άνθρωποι πίστευαν ότι δε θα έπρεπε να κτισθεί ένας νέος Ναός κι ότι η ανέγερσή του τώρα δεν είχε καμιά σημασία. Ο Αγγαίος αμφισβητεί αυτήν τη θέση δηλώνοντας με αποφασιστικότητα ότι ο Θεός ήταν μαζί τους κι ότι το πνεύμα του κατοικούσε ανάμεσά τους. Ο λαός επομένως καλείται να συνεχίσει την ανέγερση του Ναού. Οι προσδοκίες τους θα εκπληρωθούν αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο. Μόνο μετά την ολοκλήρωση του Ναού θα επιτευχθεί το ύψιστο αγαθό: "Και θα εδραιώσω την ειρήνη σε αυτόν τον τόπο".

Johannes Unsok Ro, "Socio-Economic Context of Post-Exilic Community and Literacy", 597-611

Μία από τις σημαντικότερες μεθόδους ανάλυσης της κοινωνικοοικονομικής διαστρωμάτωσης της μεταιχμαλωσιακής κοινότητας στην Παλαιστίνη είναι η εξέταση του μορφωτικού επιπέδου. Σύμφωνα με τον Ambertz, μεταξύ άλλων, σημαντικά τμήματα των προφητικών και ψαλμικών κειμένων (για παράδειγμα: Μαλ 2,17. 3,5. 3,13-21. Ησ 29,17-24. 56,9-57,21. Ψα 9/10.12.14.35.40.69.70.75.82.109.140) γράφηκαν από μία φτωχή ομάδα που ήθελε να εδραιώσει την ταυτότητά της και να επιτεθεί σε μία ελίτ δυνατών της Ιερουσαλήμ εκείνης της εποχής. Πολλοί σύγχρονοι ερμηνευτές της Π.Δ. υποστηρίζουν την ιδέα μίας "θεολογίας των φτωχών" στον αιχμαλωσιακό και μεταιχμαλωσιακό Ισραήλ. Ο συγγρ. του άρθρου χρησιμοποιεί την κοινωνιολογική θεωρία της "αναπτυγμένης αγροτικής κοινωνίας" και θέτει υπό αμφισβήτηση αυτή τη θέση και υποστηρίζει ότι η "θεολογία των φτωχών" δημιουργήθηκε κυρίως από μία μεσαία τάξη μεταιχμαλωσιακών Ισραηλιτών όπως Λευιτών και Χασιδίμ, κι όχι από μία απένταρη κατώτερη τάξη, όπως αυτή των αγροτών, χωρικών, ποιμένων, χειρωνακτών και τεχνιτών. Ασχολείται επίσης με τις θεολογικές και ηθικές συνέπειες μίας "θεολογίας των φτωχών" για τη μεταμοντέρνα και μεταποικιακή εποχή.

Christopher B. Hays, "Damming Egypt / Damning Egypt: The Paronomasia of skr and the Unity of Isa 19,1–10", 612-616

Το ρήμα στο Ησ 19,4 μπορεί να κατανοηθεί ως "φράσσω /σταματώ" (όπως και η πλειοψηφία των Δ. σημιτικών και ακκαδικών παραδειγμάτων της ρίζας skr). Επομένως ο στίχος θα μπορούσε να μεταφρασθεί "Θα φράξω την Αίγυπτο με το χέρι ενός σκληρού άρχοντα" - ένα μοτίβο γνωστό από τα σύγχρονά του νεο-ασσυριακά κείμενα. Η ιδέα της "απόφραξης της Αιγύπτου" εισάγει το τμήμα για την "κατάρα του Νείλου" στην προφητεία των στ. 5-10, το οποίο βεβαιώνει την ενότητα του συνολικού κειμένου.

Ένα άρθρο για την παλαιοχριστιανική αρχαιολογία

Από το ιστολόγιο του Antonio Lombatti πληροφορούμαστε τη δημοσίευση στο διαδίκτυο ενός άρθρου της Kim Bowes, που πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό Religion Compass 4 (2008) 575-619.

Θέμα του άρθρου είναι η πορεία της έρευνας για την αρχαιολογία του χριστιανισμού του 3ου αι. : domus ecclesiae / κατ' οίκον εκκλησίες, αστική τοπογραφία, χριστιανικός ευεργετισμός, μετατροπή των ειδωλολατρικών ναών σε χριστιανικούς, μοναχισμός και προσκυνητές, ενοριακοί ναοί, ο χριστιανισμός στην επαρχία. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι αυτός ο ιδιαίτερα συντηρητικός ερευνητικός χώρος συνεχίζει να "παλεύει" με τα χριστιανικά κείμενα κι εξακολουθεί να κυριαρχείται από φορμαλιστικά και θετικιστικά παραδείγματα. Κατά τα νεότερα χρόνια υπάρχει μία αλλαγή, αλλά η συγγρ. είναι της γνώμης ότι περισσότερο ολιστικές προσεγγίσεις είναι αναγκαίες προκείμενου να τοποθετηθούν τα χριστιανικά αρχαιολογικά ευρήματα μέσα στην τοπική τοπογραφική, κοινωνική, εκκλησιαστική και κυρίως οικονομική συνάφεια.

Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, πατήστε εδώ.

Ο βιβλιογραφικός κατάλογος GNOMON στο Διαδίκτυο

Ο βιβλιογραφικός κατάλογος Gnomon Bibliographische Datenbank, ένας από τους πιο γνωστούς βιβλιογραφικούς καταλόγους με μηχανή αναζήτησης σχετικά με τον αρχαίο και ελληνορωμαϊκό κόσμο είναι από τον Ιανουάριο 2009 με την άδεια του εκδοτικού οίκου C. H. Beck στη διάθεση των χρηστών του Διαδικτύου. Για να κατεβάσετε τον κατάλογο και το πρόγραμμα αναζήτησης (470 ΜΒ), πατήστε εδώ. Η συγκεκριμένη έκδοση του καταλόγου καλύπτει τα έτη 2005-2008. Ο κατάλογος αυτός θα ενημερώνεται σε μηνιαία βάση στην εξής ιστοσελίδα: http://www.gnomon-online.de/

Πηγή πληροφ.: ABZU

Πάπυροι της παπυρολογικής συλλογής της Κολωνίας ψηφιοποιημένοι στο διαδίκτυο

Από το ιστολόγιο της April DeConick πληροφορούμαστε για την ύπαρξη στο διαδίκτυο των ψηφιοποιημένων φωτογραφιών πολλών παπύρων της παπυρολογικής συλλογής της Κολωνίας (P.Köln). Εκτός από τον κώδικα του Μάνη (με τη βιογραφία του), υπάρχουν επίσης παλαιοδιαθηκικά κείμενα, μαγικά κείμενα κτλ. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα, πατήστε εδώ.

Η ιατρική στον αρχαίο κόσμο

Από το ιστολόγιο του Claude Mariottini πληροφορούμαστε για την ανάρτηση ενός ηλεκτρονικού άρθρου σχετικά με την ιατρική στον αρχαίο κόσμο στην ιστοσελίδα του Biblical Archaeology Review. Για να διαβάσετε το σχετικό άρθρο πατήστε εδώ.

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο HTR

Στο νέο τεύχος του Harvard Theological Review 102:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

Simeon Chavel, "The Second Passover, Pilgrimage, and the Centralized Cult", 1-24
To θέμα του άρθρου είναι η νέα νομοθεσία σχετικά με τη θυσία του πάσχα στο Αρ 9,1-14.

Alan Mittleman, "The Job of Judaism and the Job of Kant", 25-50

Στο άρθρο παρουσιάζονται δύο αντιφατικές όψεις του πρωταγωνιστή του βιβλίου του Ιώβ: ο Ιώβ ο υπομονετικός, ο Ιώβ ο επαναστάτης. Οι αρχαίες ιουδαϊκές ερμηνείες επαινούν τον Ιώβ τον υπομονετικό και καταδικάζουν, ή τουλάχιστον δεν επαινούν, τον Ιώβ τον επαναστάτη. Από την άλλη οι σύγχρονες ιουδαϊκές ερμηνείες επαινούν τον επαναστάτη Ιώβ και δείχνουν ελάχιστο σεβασμό για τον υπομονετικό, ευσεβή Ιώβ της ιστορίας. Ο επαναστάτης Ιώβ γίνεται το πρότυπο της ειλικρίνειας ή της αυθεντικότητας, μία βασική αξία για το σύγχρονο κόσμο. Ο υπομονετικός Ιώβ που υπομονετικά υπομένει, τον οποίο πρόβαλε η αρχαιότητα, είναι το λιγότερο μία αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.

Gabriella Gelardini, "From “Linguistic Turn” and Hebrews Scholarship to Anadiplosis Iterata: The Enigma of a Structure", 51-73

Στα 1963, όταν η "γλωσσολογική στροφή" άρχισε να επηρεάζει και τις καινοδιαθηκικές σπουδές, ο Albert Vanhoye, ένας καθολικός ιερέας με σπουδές στη γλωσσολογία, δημοσίευσε μία μονογραφία με τον τίτλο La structure littéraire de l'épître aux Hébreux. Οι ποικίλες αντιδράσεις στην εκπλεπτισμένη φιλολογική-ρητορική προσέγγισή του και στα συμπεράσματά του για μία ομόκεντρη δομή της επιστολής κινήθηκαν από την πολύ θετική αποδοχή μέχρι την επιθετική απόρριψη. Μαζί με τη μετάφραση του έργου του στα γερμανικά (1979/80) και μία δεκαετία αργότερα στα αγγλικά (1989), η μελέτη του Vanhoye επηρέασε κι έδωσε νέα ώθηση στη μελέτη της προς Εβραίους επιστολής όσο καμιά άλλη κατά τον 20ο αιώνα.

Η μαγεία στην ελληνιστική Αθήνα: ένα ενδιαφέρον αρχαιολογικό εύρημα

Από το ιστολόγιο Tropaion πληροφορούμαστε για την ανακοίνωση, την οποία θα διαβάσει η Marcie Handler στο πλαίσιο της ετήσιας συνάντησης των Archaeological Institute of America/American Philological Association σχετικά με ένα ενδιαφέρον εύρημα από την περιοχή κοντά στην αρχαία Αγορά. Πρόκειται για μία χύτρα που βρέθηκε θαμμένη σε ένα εμπορικό κτίριο Β της Ποικίλης Στοάς. Μέσα στη χύτρα βρέθηκαν μερικά οστά κοτόπουλου και ένα μεγάλο καρφί καρφωμένο στον πάτο του αγγείου. Στην εξωτερική επιφάνεια του αγγείου ήταν γραμμένα περισσότερα από 20 ονόματα και μία κόκκινη γραμμή ζιγκ-ζαγκ την πλάτη του αγγείου. Το αγγείο είναι φτιαγμένο από το ίδιο ακατάλληλο για μαγειρική χρήση υλικό όπως χύτρες-μινιατούρες που συνδέονται με ευρήματα από τοποθεσίες τελετουργικής πυράς. Καθώς το αντικείμενο αποτελεί το μοναδικό αρχαιολογικό εύρημα που μαρτυρεί, σύμφωνα με την Handler, τη χρήση ζώων στην τελετουργία της ελληνικής μαγείας, προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τη σύνδεση των γραπτών και επιτελεστικών στοιχείων της μαγείας. Επιπλέον μία σύγκριση με παρόμοια κείμενα σε defixiones οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο λόγος που θάφτηκε ένα τέτοιο αντικείμενο ήταν μία νομική ή εμπορική διαφωνία μεταξύ μίας ομάδας ανθρώπων, των οποίων τα ονόματα είναι γραμμένα στο αγγείο, κι εκείνων που παράγγειλαν το αγγείο. Το εύρημα αυτό (βρέθηκε το 2006) αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα μίας άγνωστης μέχρι σήμερα μορφής τελετουργίας.

Για να διαβάσετε την ανάρτηση στο ιστολόγιο Tropaion, πατήστε εδώ. Για να διαβάσετε την ανάρτηση στο Παν/μιο Cincinnati, πατήστε εδώ.

Το ενδιαφέρον εύρημα μου θύμισε την ανακοίνωση του Matthews Morgenstern, που παρακολούθησα το καλοκαίρι 2008 στη Λισσαβώνα, σχετικά με βιβλικά χωρία επάνω σε Ιουδαϊκά μαγικά bowls. Τέτοια σκεύη πολύ μεταγενέστερα και γεωγραφικά απομακρυσμένα από το εύρημα της Αθήνας (βρέθηκαν στην περιοχή Ιράν-Ιράκ και χρονολογούνται κυρίως στον 5ο -6ο αι. μ.Χ.), παρουσιάζουν κάποιες ομοιότητες. Φέρουν τα ονόματα αυτών τους οποίους αφορά το ξόρκι κι εκείνου που ζήτησε να ετοιμαστεί το μαγικό, σε κάποια από αυτά βρέθηκαν αντικείμενα, όπως τσόφλια από αυγά. Αντίθετα με τη χύτρα της Αθήνας ήταν συνηθισμένα και φτηνά καθημερινά σκεύη, τα οποία στη συνέχεια ο μάγος χάραζε.

Πληροφορίες για αυτό το είδος μαγείας βλ. Gideon Bohak, Ancient Jewish Magic. A History, Cambridge 2008, σσ. 183-193).

Ένα νέο βιβλίο για την ταυτότητα των αρχαίων χριστιανικών ομάδων

Ο Phil Harland μας πληροφορεί ότι προσεχώς θα κυκλοφορήσει το νέο του βιβλίο από τον εκδοτικό οίκο Continuum / T & T Clark με τον τίτλο Dynamics of Identity and Early Christianity: Associations and Cultural Minorities in the Roman Empire.

Tο θέμα της ταυτότητας είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και επίκαιρο θέμα.Ιδιαίτερα η εφαρμογή των πορισμάτων της κοινωνιολογίας και πολιτισμικής ανθρωπολογίας και κυρίως μοντέλων όπως αυτών που συνδέονται με τη θεωρία της ταυτότητας και κυρίως των μειονοτήτων ή του στερεότυπου ανοίγουν νέες προοπτικές κατανόησης των αρχαίων χριστιανικών ομάδων. Ο ίδιος ο Harland περιγράφει ως εξής το περιεχόμενο του βιβλίου του:

Issues of acculturation among immigrant groups and minorities (Christians are included here) are central to the overall argument of the book. I draw heavily on anthropological, sociological and social psychological theories of identity formation and negotiation in order to analyze internal self-definitions and external categorizations (negative stereotypes) of various associations. Among the points I make is that early Christian groups could be viewed both as a typical association and as a dangerous anti-association depending on the moment of perception and the perceivers involved. As usual, I rely heavily on epigraphical evidence (inscriptions) to provide a new angle on groups of Judeans and Jesus-followers.

Klauck: Die apokryphe Bibel (7)

To μυστικό ευαγγέλιο κατά Μάρκον (Β΄ μέρος)

Eκτίμηση του αρχαίου κειμένου
Αρχικά ο Κ. ξεκινά με την υπόθεση ότι το κείμενο που έχουμε είναι αυθεντικό. Κι αν ακόμη υποθέσουμε ότι αυτό ισχύει, τίποτε δε μας αναγκάζει να δεχθούμε την εκδοχή του Κλήμεντα ότι το κατά Μάρκον γνώρισε τρεις φάσεις σύνταξης. Θα μπορούσε να είχε σφάλλει. Φαίνεται να έχει μεγάλη εμπιστοσύνη σε απόκρυφα κείμενα, όπως το Ευαγγέλιο του Πέτρου ή την Αποκάλυψη του Πέτρου, τα οποία αποδίδει στον ιστορικό Πέτρο. Επίσης είναι αβέβαιο, εάν ο Μάρκος βρέθηκε ποτέ στην Αλεξάνδρεια.
Το μοτίβο της γυμνότητος, το οποίο εκτιμήθηκε από ορισμένους ότι αποτελεί ένα σεξουαλικό υπονοούμενο, θα μπορούσε να υπαινίσσεται το βάπτισμα, αφού γνωρίζουμε ότι το βάπτισμα λάμβανε χώρα το χάραμα και οι βαπτιζόμενοι κάποιες φορές έβγαζαν όλα τα ενδύματά τους κι έμπαιναν στο νερό. Προηγείτο η κατήχηση, κάτι που υπαινίσσεται και το κείμενο του Κλήμεντα, που κάνει λόγο για μύηση και για μυστήρια. Επομένως η αφήγηση του Μυστικού κατά Μάρκον ίσως λειτουργούσε ως «αφήγηση καθιδρύσεως» του μυστηρίου του Βαπτίσματος.
Ένα μέρος της σύγχρονης έρευνας είδε ωστόσο πίσω από το συγκεκριμένο περιστατικό μία έμμεση αναφορά σε μία ομοερωτική σχέση. Ο Κ. αναφέρει εδώ το βιβλίο του T.W. Jennings, The Man Jesus Loved: Homoerotic Narratives from the New Testament (2003). Παρατηρεί ωστόσο πως κι αν ακόμη κατανοήσουμε το κείμενο εδώ κατά λέξη, και πάλι δεν μπορούμε να οδηγηθούμε στο προηγούμενο συμπέρασμα με βεβαιότητα.
Μία άλλη ομάδα ερευνητών, οι οποίοι ασχολήθηκαν με την ιστορία σύνταξης του Μκ, αντέστρεψαν το σχήμα του Κλήμεντα και υποστήριξαν ότι το εκτενέστερο Μυστικό Ευαγγέλιο του Μάρκου είναι η αρχαιότερη μορφή του Μκ. Το κανονικό ευαγγέλιο είναι μία συντομότερη εκδοχή, από την οποία έχουν αφαιρεθεί στοιχεία.
Όσον αφορά στο νεαρό άνδρα, υπάρχει μία εκτενής βιβλιογραφία: είναι ο πλούσιος νεαρός του Μκ 10,17-22, ο οποίος μολονότι ο Ιησούς τον αγάπησε, απομακρύνεται από αυτόν, μετά το θάνατο και την ανάστασή του από τον Ιησού γίνεται ο αγαπημένος μαθητής του. Κατά τη σύλληψη του Ιησού αποτυγχάνει για μια ακόμη φορά· το βάζει στα πόδια, όπως και οι υπόλοιποι μαθητές (Μκ 14,51). Η παρουσία του όμως στον τάφο του Ιησού, όπου οι γυναίκες συναντούν ένα νεαρό άνδρα ντυμένο στα λευκά, υποδηλώνει την προθυμία του να ακολουθήσει τον Κύριο και να πεθάνει.
Όλα αυτά παρατηρεί ο Κ. ότι είναι πολύ δελεαστικές υποθέσεις, οι οποίες όμως ελάχιστα μπορούν να στηριχθούν στα κείμενα που έχουμε στη διάθεσή μας. Θεωρεί ως πιο πιθανό μία δευτερογενή ή τριτογενή ανάπτυξη του Μκ κατά το 2ο αι. Πιθανόν ένας συντάκτης στην Αλεξάνδρεια να χρησιμοποίησε το υλικό του Μκ και να πρόσθεσε στοιχεία επηρεασμένος κυρίως από το Ιω. Αυτό κατά τον Κ. θα πρέπει να έλαβε χώρα γύρω στα 150 μ.Χ. (ο Κλήμης γεννήθηκε στα 140/50 μ.Χ.).

Το αμφισβητούμενο εύρημα
Το πρόσωπο που συνδέεται με την ανακάλυψη αυτού του χειρογράφου είναι ο Morton Smith (1915-1991), αμερικανός ερευνητής, ειδικός στην αρχαία εκκλησιαστική γραμματεία. Η εύρεση του χειρογράφου συνδέεται με το ορθόδοξο μοναστήρι Mar Saba, περίπου 20 χλμ. ΝΑ της Ιερουσαλήμ, όπου ο Smith ασχολήθηκε στα 1958 με την καταλογοποίηση των χειρογράφων και βιβλίων της βιβλιοθήκης. Στις τελευταίες σελίδες ενός τόμου των επιστολών του Ιγνατίου Αντιοχείας (έκδοση Άμστερνταμ 1646) βρήκε τρεις χειρόγραφες σελίδες στα ελληνικά, οι οποίες περιείχαν το κείμενο της επιστολής του Κλήμεντα. Με βάση τα γράμματα το χειρόγραφο χρονολογήθηκε στον 18ο αι. Η καταγραφή διαφόρων κειμένων στις άδειες πίσω σελίδες των τυπωμένων βιβλίων ήταν συνηθισμένη πρακτική στο μοναστήρι.
Κατά τον 8ο αι. στο μοναστήρι μόνασε ο Ιωάννης Δαμασκηνός, ο οποίος αναφέρει σε ένα κείμενό του ότι είχε στη διάθεσή του επιστολές του Κλήμεντος. Έτσι δημιουργείται μία γραμμή παράδοσης.
Ο Smith δημοσίευσε το χειρόγραφο στα 1973. Χρησιμοποίησε φωτογραφίες που ο ίδιος είχε ετοιμάσει. Με βάση αυτές ειδικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το κείμενο ανήκει στον Κλήμεντα.
Από την άλλη πολλές ήταν οι φωνές που διατύπωσαν τις αμφιβολίες τους για τη γνησιότητα αυτού του κειμένου. Θα μπορούσε να είναι πλαστογράφηση της αρχαιότητας ή και των νεότερων χρόνων, ακόμη και του ίδιου του Morton Smith.

Το πρωτότυπο κείμενο δεν το είδε κανείς άλλος μετά τον Smith. Σύμφωνα με πληροφορίες ο τόμος μεταφέρθηκε στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, όπου οι τρεις αυτές σελίδες αφαιρέθηκαν από το βιβλίο για να συντηρηθούν καλύτερα. Ο τωρινός βιβλιοθηκάριος του Πατριαρχείου δε μπόρεσε όμως να τις βρει. Οι κακές γλώσσες λένε πως οι σελίδες καταστράφηκαν, διότι παρουσίαζαν μία αρνητική εικόνα του Ιησού. Ο Κ. παραπέμπει στην ιστοσελίδα που υπάρχει για το Μυστικό κατά Μάρκον στο διαδίκτυο (http://www-user.uni-bremen.de/~wie/Secret/secmark_home.html).

Κατά τα έτη 2005 έως 2007 εκδόθηκαν τρία νέα βιβλία με θέμα το συγκεκριμένο χειρόγραφο σε Η.Π.Α. και Καναδά:
Ο Scott Brown (Mark’s Other Gospel , 2005) υποστηρίζει τη γνησιότητά του, κινείται όμως προσεκτικά αποφεύγοντας τη σκανδαλοθηρία και τον εντυπωσιασμό.
Ο Stephen Carlson (The Gospel Hoax, 2005) υποστηρίζει ότι είναι μία πλαστογράφηση. Χρησιμοποιεί τη λ. hoax, που έχει και τη σημασία της φάρσας και θεωρεί ότι το κείμενο είναι μία χοντρή φάρσα του ίδιου του Morton Smith. Ο Smith κατασκεύασε το κείμενο του Κλήμεντα με τη βοήθεια μίας έκδοσης των έργων του εκκλ. συγγρ., στη συνέχεια αγόρασε τον τόμο του Ιγνατίου από κάποιο παλαιοπωλείο, έγραψε το κείμενο στις τελευταίες σελίδες και το έβαλε κρυφά στη βιβλιοθήκη του μοναστηριού.
Ο P. Jeffery (The Secret Gospel of Mark Unveiled, 2007) θεωρεί το κείμενο πλαστό, γεμάτο αναχρονισμούς.
Σύμφωνα με τον Κ. το θέμα δεν έχει ακόμη κλείσει, η έρευνα όμως τείνει συνεχώς προς την εκδοχή ότι το κείμενο είναι πλαστό. Θεωρεί ότι το όλο θέμα είναι πολύ ενδιαφέρον κι αποτελεί παράδειγμα του τρόπου που λειτουργούν συχνά τα ΜΜΕ κατά την παρουσίαση τέτοιων κειμένων. Επιπλέον η συζήτηση για το μυστικό κατά Μάρκον ρίχνει φως στη συζήτηση για τα απόκρυφα ευαγγέλια. Το κείμενο αυτό είναι ένα σύγχρονο απόκρυφο, το οποίο ο Κ. το εντάσσει στην ίδια γραμμή παράδοσης με βιβλία όπως ο Κώδικας Da Vinci ή ταινίες όπως «Τα Πάθη» του Mel Gibson. O K. καταλήγει ότι, όσον αφορά στην αλήθεια για τον Ιησού, θα πρέπει να περιοριστούμε κυρίως στην Κ.Δ. Από την άλλη ωστόσο η ενασχόληση με τα απόκρυφα εξακολουθεί να είναι χρήσιμη. Μπορεί να μας πληροφορούν ελάχιστα για τον Ιησού, είναι όμως χρήσιμες πηγές για την Εκκλησία του 2ου αι. μ.Χ. Μας φανερώνουν επίσης πολλά για πληροφόρηση και ημιπληροφόρηση των σύγχρονων ΜΜΕ και δίνουν κάποια στοιχεία για τα όρια που θέτει στην έρευνα ο χαρακτήρας του εκάστοτε ερευνητή.

Ένα νέο βιβλίο του π. Ιωάννη Σκιαδαρέση

Από τον εκδοτικό οίκο Πουρναρά κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες ένα νέο βιβλίο του επίκουρου καθηγητή της Κ.Δ. στο Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., πρωτοπρεσβ. Ιωάννη Σκιαδαρέση, με ερμηνευτικές μελέτες σχετικές με περικοπές της ιωάννειας γραμματείας:

π. Ιωάννη Σκιαδαρέση, Ερμηνεία Περικοπών Ιωάννειας Γραμματείας, εκδ. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2008

ISBN: 978-960-242-396-7

Περιεχόμενα του βιβλίου

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου του ο συγγραφέας ασχολείται με επιμέρους ζητήματα του κατά Ιωάννην ευαγγελίου:

1. Στοιχεία εισαγωγής στο Δ΄ Ευαγγέλιο
2. Ερμηνεία περικοπών του Δ' Ευαγγελίου (Ιω 1.2.3. 7,53-8,11 [περικοπή της μοιχαλίδος]. 9.13)
Το επίμετρο του πρώτου μέρους είναι αφιερωμένο στο πρόσωπο και το έργο του Ιούδα στο Απόκρυφο "ευαγγέλιο" του Ιούδα και στην Κ.Δ.

Στο δεύτερο μέρος το θέμα είναι η Αποκάλυψη του Ιωάννη:

1. Εισαγωγικά
2. Ερμηνεία (Αποκ 1-7)
Στο επίμετρο του δεύτερου μέρους εξηγούνται τα σύμβολα του κριτικού υπομνήματος.