Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο τεύχος του Studies in Religion

Στο νέο τεύχος του Studies in Religion δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Jean J. Lavoie, "Ironie et ambiguïtés en Qohélet 10,16-20", 183-209
• Arthur J. Droge, "Cynics or Luddites? : excavating Q studies", 249-269
• Herbert Berg - Sarah Rollens, "The historical Muhammad and the historical Jesus : a comparison of scholarly reinventions and reinterpretations", 271-292
• Sébastien Falardeau, "Augustin conjugue-t-il souvent Ex 3,14 à Ex 3,15? : études sur l'exégèse augustinienne d'Ex 3,14-15", 293-310

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο τεύχος του JETS

Στο νέο τεύχος του Journal of Evangelical Theology 51:4 (2008) δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Gregory Goswell, "The order of the books in the Hebrew Bible", 673-688
• Richard D. Patterson, "Metaphors of marriage as expressions of divine-human relations", 689-702
• Mavis M. Leung, "The narrative function and verbal aspect of the historical present in the Fourth Gospel", 703-720
• James Greenbury, "1 Corinthians 14:34-35 : evaluation of prophecy revisited", 721-731
• Robert M. Bowman, "Jesus Christ, God Manifest : Titus 2:13 revisited", 733-752
• Casey W. Davis, "Hebrews 6:4-6 from an oral critical perspective", 753-767

Μετρώντας το χρόνο κατά την αρχαιότητα

Ένα ενδιαφέρον άρθρο για τη μέτρηση του χρόνου κυρίως στο Βυζάντιο αλλά και κατά τη ρωμαϊκή εποχή δημοσιεύεται στη σημερινή έκδοση της εφημερίδος ΒΗΜΑ. Η αρθρογράφος, Μαρία Θερμού, παρουσιάζει τους διάφορους τρόπους χρονολόγησης, εξηγεί τη σημασία και τη χρήση της έννοιας "ινδικτιών", συζητά το θέμα της πρωτοχρονιάς σε Ανατολή και Δύση και κάνει τις εξής ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις όσον αφορά στον τρόπο αντίληψης του χρόνου κατά τα βυζαντινά κυρίως χρόνια:

"...από τον 8ο αιώνα οι Βυζαντινοί άρχισαν να χρονολογούν με αφετηρία το έτος κτίσεως του κόσμου. Προσπάθησαν πολύ, έκαναν σύνθετους υπολογισμούς και ύστερα από διάφορες προτάσεις κατέληξαν στο ότι η αρχή του χρόνου έπρεπε να ορισθεί το 5509/8 π.Χ.και ειδικότερα η 21η Μαρτίου, ημερομηνία της εαρινής ισημερίας. Η παλαιότερη μάλιστα επιγραφή που αναφέρεται σε αυτό το σύστημα χρονολόγησης έχει εντοπισθεί στον Παρθενώνα και μιλάει για το έτος 6792 από κτίσεως κόσμου, δηλαδή το 704. Είναι χαρακτηριστικό αυτό που αναφέρει η κυρία Τζιτζίμπαση, ότι δηλαδή οι Βυζαντινοί δεν έζησαν ποτέ τις χρονολογίες-σταθμούς 1000 ή 1500 μ.Χ., απλούστατα διότι ποτέ δεν υπολόγισαν τον χρόνο με αφετηρία τη γέννηση του Ιησού."

Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, πατήστε εδώ.

(Παράσταση του μήνα Ιούλιου με τη μορφή νέου άνδρα που κρατά στάχυα και δρεπάνι. Ψηφιδωτό του 5ου αι. μ.Χ. από τη Θεσσαλονίκη)

Ο Διόνυσος και η αμπελουργία στο Αιγαίο

Στο σημερινό φύλλο της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ (Τέχνες Γράμματα σ. 11) δημοσιεύεται ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του ομότιμου καθηγητή του Παν/μίου Αθηνών, Χρ. Γ. Ντούμα, σχετικά με τις απαρχές της λατρείας του Διονύσου στη μεσογειακή λεκάνη και τη σύνδεσή του με την καλλιέργεια του κρασιού. Μολονότι το θέμα μπορεί εκ πρώτης όψεως να μη θεωρηθεί ότι είναι βιβλικού ενδιαφέροντος, προσφέρει ωστόσο μία ακόμη ψηφίδα στο μωσαϊκό του ιστορικοκοινωνικού περίγυρου της Βίβλου. Αρκεί να θυμηθούμε τις συχνές αναφορές κυρίως στην Π.Δ. στο αμπέλι και στα προϊόντά του. Το ψαλμικό "οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου" για παράδειγμα αντικατοπτρίζει μία συγκεκριμένη πολιτισμική πραγματικότητα κι εξακολουθεί να έχει ισχύ μέχρι τις μέρες μας.

Σύμφωνα με τον καθ. Ντούμα αρχαιολογικά ευρήματα της καλλιέργειας του αμπελιού βρέθηκαν σε όλην τη μεσογειακή λεκάνη. Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές μαρτυρίες η εξημέρωση της αμπέλου συντελέσθηκε στην περιοχή μεταξύ του Καυκάσου και της Αρμενίας, γύρω στα 6000 π.Χ. Εκεί σύμφωνα με το κείμενο της Γενέσεως ο Νώε «ήρξατο γεωργός γης και εφύτευσεν αμπελώνα. Και έπιεν εκ του οίνου και εμεθύσθη και εγυμνώθη εν τω οίκω αυτού» (Γένεσις 9,20).

Οι αρχαιότερες αρχαιολογικές μαρτυρίες από τον ελλαδικό χώρο προέρχονται από τον προϊστορικό οικισμό στο χωριό Σιταγροί της Δράμας. [Α.Τ.: η περιοχή του Παγγαίου θεωρείται στη μυθολογία η πατρίδα του θεού Διόνυσου]. Από κει η καλλιέργεια του αμπελιού πέρασε στα νησιά και μέχρι την Κρήτη. Με τη διάδοση της αμπελοκαλλιέργειας συνδέεται άμεσα και ο θεός Διόνυσος.

Για να διαβάσετε το άρθρο σε ηλεκτρονική μορφή, πατήστε εδώ.

Αρχαίες συριακές χριστιανικές πηγές στο διαδίκτυο

Στο ιστολόγιο DailyHebrew.com έχει αναρτηθεί ένας κατάλογος εκδόσεων αρχαίων συριακών χριστιανικών πηγών και μελετών σχετικά με αυτές, οι οποίες διατίθενται ελεύθερες στο διαδίκτυο. Για να βρεθείτε στη σχετική ανάρτηση του ιστολογίου, πατήστε εδώ.

Ένα οστεοφυλάκιο που συνδέεται με τον Σίμωνα Κυρηναίο;

Η April DeConick έχει αναρτήσει μία σύντομη παρουσίαση ενός οστεοφυλακίου, που εκτίθεται αυτές τις μέρες μαζί με άλλα ενδιαφέροντα αντικείμενα στο Houston Museum of National History στο πλαίσιο της έκθεσης: "The Birth of Christianity - A Jewish Story"
Πρόκειται για ένα οστεοφυλάκιο του 1ου αι. που φέρει σε μία πλευρά του την επιγραφή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ (υιός του) ΣΙΜΩΝΑ. Στο σκέπασμα υπάρχει πάλι το όνομα ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ και η εβραϊκή λέξη QRNYT. Αν τελικά είναι σωστή η άποψη ότι το τελευταίο γράμμα θα έπρεπε να είναι H κι όχι Τ, τότε η λέξη σημαίνει ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ, στην αντίθετη περίπτωση θα πρέπει να διαβάσουμε ΚΥΡΗΝΙΤΗΣ. Το οστεοφυλάκιο βρέθηκε το 1941 στην κοιλάδα Κεδρών από τον αρχαιολόγο Eleazar Sukenik και συνδέθηκε με την πληροφορία του Μκ 15,21 ότι ο Σίμων ο Κυρηναίος που κουβάλησε το σταυρό του Ιησού είχε δύο γιους, τον Αλέξανδρο και τον Ρούφο. Μολονότι δε μπορούμε με βεβαιότητα να συνδέσουμε τον Αλέξανδρο του ευαγγελίου με εκείνον του οστεοφυλακίου, η πιθανότητα είναι ιδιαίτερα γοητευτική.
Για να διαβάσετε όλο το κείμενο της DeConick, πατήστε εδώ.

Klauck: Die apokryphe Bibel (5)

Ευαγγέλιο του Θωμά (Β΄μέρος)

3. Κεντρικά σημεία του περιεχομένου του βιβλίου
Ο Κ. συζητά μέσω της ανάλυσης επιμέρους χωρίων μερικά από τα κύρια θέματα του βιβλίου:
α) Αναζήτηση και εύρεση
Ήδη στο λόγιο 2 γίνεται λόγος για την αναζήτηση και εύρεση. Ο Κ. συγκρίνει την παράδοση του συγκεκριμένου λογίου στο EvThom, στους Στρωματείς του Κλήμεντος Αλεξ. και στον POxy 645. O K. συνδέει αυτό το λόγιο με το γνωστό λόγιο του Ιησού στο Μτ 7,7 αλλά και με ανάλογες ιδέες σε φιλοσοφικά ρεύματα της αρχαιότητας (Πλάτων, Στωικοί κτλ.)
β) Η βασιλεία
Αυτό το θέμα απαντά για πρώτη φορά στο Λόγιον 3, όπου ασκείται κριτική στη θέση της εκκλησίας για τοποθέτηση της Βασιλείας στα έσχατα. Για το EvThom η βασιλεία του Θεού είναι εξατομικευμένη αλλά και ξεπερνά το άτομο. Σε αυτήν θα μετέχουν πολλοί «μοναχοί», οι οποίοι θα φτάσουν στην επίγνωση και στην αυτογνωσία. Τώρα η Βασιλεία του Θεού γίνεται αντιληπτή ως ένα αχρονικό, πνευματικό μέγεθος.
γ) Ο μοναχός, ο ένας
Ένα νέο θέμα εισάγεται στο λόγιο 4, το οποίο στη συνέχεια επαναλαμβάνεται σε πολλά άλλα λόγια του ευαγγελίου (π.χ. 11.22.16.49.75). Στόχος του ανθρώπου είναι να ξαναγίνει ένα. Το κείμενο χρησιμοποιεί το ελληνικό δάνειο «μοναχός». Ο Κ. εκτιμά ότι στο ίδιο πνεύμα πρέπει να κατανοηθεί και το λόγιον 30. Συνδέει το θέμα του ενός/μοναχού με την ιστορικοκοινωνική πραγματικότητα της κοινότητας που βρίσκεται πίσω από το EvThom: τα μέλη της αισθάνονταν ότι ήταν μειοψηφία, το θεωρούσαν όμως προνόμιο και τιμή.
δ) Ο άνθρωπος και το λιοντάρι
Στη συνέχεια ο Κ. συζητά το λόγιον 7. Θεωρεί ότι το δεύτερο μέρος του λογίου είναι πιθανόν αρχαίο αντιγραφικό λάθος. Σε ένα πρώτο επίπεδο το χωρίο αντικατοπτρίζει την αρχαία αντίληψη ότι αυτό που τρώει ένας οργανισμός γίνεται αναπόσπαστο τμήμα του (ο άνθρωπος που τρώει το λιοντάρι στο κείμενο και αντίστροφα). Στο χωρίο υπάρχουν στοιχεία πλατωνικής ανθρωπολογίας. Ένα χωρίο της Πολιτείας του Πλάτωνα (188Β-189Β), μετάφραση του οποίου βρέθηκε στο nag Hammadi, αναφέρει πως η ψυχή έχει τρία στοιχεία: ένα πολυκέφαλο τέρας (τα πολλά ανθρώπινα πάθη), ένα λιοντάρι (το θάρρος και η οργή), ένας άνθρωπος (η λογική). Επομένως το χωρίο αναφέρεται στη νίκη της λογικής (άνθρωπος) επί των παράλογων ορμών (λιοντάρι).
ε) Ο Θωμάς και οι άλλοι μαθητές
Ο μαθητής που κατέχει μία κυρίαρχη θέση στο EvThom είναι ο Θωμάς, ενώ οι υπόλοιποι μαθητές φαίνεται να μην αντιλαμβάνονται τον Ιησού και τη διδασκαλία του. Στο λόγιο 13, που θυμίζει πολύ τη συζήτηση για τον Μεσσία στην Καισάρεια Φιλίππου (Μκ 8,27-30) οι μαθητές (που αντιπροσωπεύουν την επίσημη εκκλησία) δεν δίνουν τη σωστή απάντηση, ενώ αυτός που φαίνεται να καταλαβαίνει το μυστήριο του προσώπου του Ιησού είναι ο Θωμάς (που αντιπροσωπεύει τη μικρή ομάδα των γνωστικών). Στο λόγιο δεν αποκαλύπτεται ποιες είναι οι τρεις λέξεις που ο Ιησούς αποκαλύπτει στο Θωμά. Ο Κ. εκτιμά ότι ίσως είναι η φράση «εγώ ειμί Χριστός», το οποίο ίσως ακουγόταν βλάσφημο, όταν το επαναλάμβανε ένας χριστιανός. Από το Ευαγγέλιο του Φιλίππου, που βρέθηκε επίσης στο Nag Hammadi, γνωρίζουμε ότι κάποιοι τουλάχιστον από τους γνωστικούς είχαν την άποψη ότι με το βάπτισμα γίνονταν χριστιανοί και με το χρίσμα χριστός (EvPhil 67)
στ) Ένα γνωστικό θέμα
Ο Κ. σχολιάζει το λόγιο 28, το οποίο διατυπώνει ιδέες που πλησιάζουν εκείνες των γνωστικών. Μολονότι του EvThom παρουσιάζει μία συγγένεια σε ορισμένες ιδέες με εκείνες των γνωστικών και κάποια χωρία του μπορούν να κατανοηθούν καλύτερα μέσα από το πρίσμα της γνωστικής θεολογίας και μυθολογίας, δε μπορεί να υποστηριχθεί ότι το EvThom είναι γνωστικό.
ζ) Η Μαρία Μαγδαληνή γίνεται άνδρας
Στο λόγιο 114 το θέμα είναι η θέση της Μαρίας Μαγδαληνής ανάμεσα στους μαθητές. Ο Ιησούς παίρνει το μέρος της, τονίζει όμως ότι πρέπει να γίνει άνδρας. Ο διαχωρισμός των δύο φύλων πρέπει να πάψει. Ο Κ. συνδέει το λόγιο με δύο ιστορικές πραγματικότητες: α) με το φαινόμενο των αρχαίων χριστιανών περιοδευόντων χαρισματούχων (οι γυναίκες που ανήκαν σε αυτό το κίνημα είχαν την εξωτερική εμφάνιση / ενδυμασία ανδρών) και β) καθώς το EvThom διατηρήθηκε από μοναχούς της Αιγύπτου ίσως συνδέεται με τις αυστηρές ασκητικές τάσεις του αιγυπτιακού μοναχισμού: οι γυναίκες δεν έχουν θέση στα ανδρικά μοναστήρια.

4. Συμπεράσματα
α) Χρονολόγηση: α΄ μ. 2ου αι. μ.Χ.
β) το EvThom προϋποθέτει τη γνώση των κανονικών ευαγγελίων, ίσως όμως μέσω μίας δευτερογενούς προφορικότητας (από τη λατρεία, κατήχηση κτλ.)
γ) δεν αποκλείεται και η γνώση μία ανεξάρτητης παράδοσης για τον Ιησού
δ) η θεολογία του EvThom βρίσκεται στην ίδια γραμμή με τη γνωστική θεολογία, αν και είναι ακόμη σε ένα πρώτο στάδιο και δε φτάνει ποτέ στις αναπτυγμένες γνωστικές θεολογικές θέσεις.
ε) Α.Τ.: Ο Κ. δεν ασχολείται με το θέμα της σχέσης Q και EvThom ούτε με το ρόλο που διαδραμάτισε αυτό το κείμενο στη λεγόμενη Third Quest του ιστορικού Ιησού και ιδιαίτερα στο Jesus Seminar. Αφιερώνει μόνο μερικές γραμμές στο τέλος της παρουσίασης του ευαγγελίου και παρατηρεί ότι το θέμα του EvThom είναι, αυτό που αναφέρεται στο λόγιο 42: «να είστε περαστικοί». Το θέμα της παροδικότητας απαντά και πάλι σε ένα απόκρυφο λόγιο του Ιησού που διασώζεται στην ισλαμική παράδοση: «Η ζωή είναι μία γέφυρα. Πέρασε αλλά μην κατοικήσεις πάνω της!»

Orthodoxwiki.gr

Παραπέμπουμε στην αξιόλογη προσπάθεια του Orthodoxwiki.gr, της εγκυκλοπαίδειας ελεύθερου περιεχομένου, με κέντρο πληροφοριών τον Ορθόδοξο χριστιανισμό. Ήδη έχουν αναρτηθεί σε αυτήν 409 άρθρα, ανάμεσά τους και πολλά βιβλικού ενδιαφέροντος. Όσοι επιθυμείτε να την επισκεφτείτε, πατήστε εδώ. (Η διεύθυνση επίσης αναρτήθηκε και στο μενού "Ενδιαφέροντες ιστότοποι")

Το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου

Ο Eric Sowell ανάρτησε στο ιστολογιό του Archaic Christianity το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου (σε .pdf) με εισαγωγικά σχόλια και παρατηρήσεις σχετικά με το λεξιλόγιο του κειμένου.
Για να βρεθείτε στο κείμενο, πατήστε εδώ.

Το νέο τεύχος του Novum Testamentum

Στο νέο τεύχος του Novum Testamentum 51:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Andrew E. Steinmann, "When Did Herod the Great Reign?", 1-29

Για 100 περίπου χρόνια υπήρχε συμφωνία στην ακαδημαϊκή κοινότητα οτι ο Ηρώδης ο Μέγας βασίλεψε από το 37 ἐως το 4 π.Χ. Ωστόσο κατά τα τελευταία χρόνια 4ο χρόνια η θέση αυτή έχει αμφιβητηθεί. Η σημαντικότερη αντίρρηση είναι εκείνη που διατύπωσε ο W.E. Filmer. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι ο Ηρώδης κατά πάσα πιθανότητα βασίλευσε από τα τέλη του 39 π.Χ έως και τις αρχές του 1 π.Χ. κι ότι αυτή η πρόταση μπορεί να εξηγήσει με πιο λογικό τρόπο τις ιστορικές αναφορές για τα γεγονότα της ζωής του Ηρώδη. Επιπλέον λαμβάνει υπόψη όλες τις χρονολογημένες αρχαιολογικές μαρτυρίες της βασιλείας του Ηρώδη, ενώ η μέχρι σήμερα προτεινόμενη χρονολόγηση αδυνατεί να το κάνει αυτό και απορρίπτει μέρος αυτών των μαρτυριών θεωρώντας ότι είναι αρχαία λάθη ή απλά τις αγνοεί.

Ulrich Victor, "Textkritischer Kommentar zu ausgewählten Stellen des Lukas- und des Johannesevangeliums", 30-77

Εξαιτίας του γεγονότος ότι η παράδοση του κειμένου της Κ.Δ. έχει δεχθεί μεγάλες παρεμβάσεις, είναι αναγκαίο ο κριτικός του κειμένου να περιορίζεται στα εργαλεία της φιλολογίας και της ερμηνείας, τα λεγόμενα εσωτερικά κριτήρια. Η συνηθισμένη αξιολόγηση των χειρογράφων και των ομάδων χειρογράφων ανάλογα με την εικαζόμενη αξία τους μέσα στην παράδοση και τη γεωγραφική τους εξάπλωση αγνοεί από τη μία την πραγματικότητα της παράδοσης του κειμένου κι από την άλλη δεν είναι μία λογικά αποδεικνυόμενη διαδικασία. Στο άρθρο του ο συγγρ. θέλει να καταδείξει αυτήν την τεχνητή φύση αυτής της συνηθισμένης προσέγγισης των χειρογράφων και να τονίσει τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η έρευνα από την εφαρμογή των εσωτερικών κριτηρίων.

David Crump, "Who Gets What? God or Disciples, Human Spirit or Holy Spirit in John 19:30", 78-89

Οι ερμηνείες του Ιω 19,30 ιστορικά διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: (1) ο Ιησούς παραδίδει το πνεύμα του στο θάνατο (παραδοσιακή άποψη), (2) ο Ιησούς παραδίδει το άγιο πνεύμα στους μαθητές του, ενώ είναι στο σταυρό (E.C. Hoskyns) και (3) ένας συνδυασμός των δύο, όπου η σαφής αναφορά του θανάτου επίσης υπαινίσσεται τη μελλοντική έλευση του Πνεύματος. Στο άρθρο προσφέρεται μία νέα ερμηνεία, η οποία είναι περισσότερο συνεπής με την ιωάννεια θεολογία και γλώσσα: ο Ιησούς επιστρέφει το Άγιο Πνεύμα στον Πατέρα του προετοιμάζοντας έτσι την αποστολή του Παρακλήτου, όπως υπόσχεται το Ιω 7,39.