Ιστορία Χρόνων ΚΔ (IV): οι νεότερες εξελίξεις

Aπό το δεύτερο μισό του 20ου αι. κι εξής οι εξελίξεις στον χώρο της Ιστορίας Χρόνων υπήρξαν ραγδαίες. Στην πραγματικότητα η Ιστορία Χρόνων ακολούθησε την πορεία της επιστήμης της ιστορίας γενικότερα κι υιοθέτησε τα νέα εργαλεία που αξιοποιήθηκαν και σε αυτήν. 

Τα χαρακτηριστικά αυτής της φάσης είναι τα εξής:

• η παλαιότερη αισιοδοξία του ιστορικού θετικισμού κι η βεβαιότητα της πιστής αναπαραγωγής του παρελθόντος έχει πια εγκαταλειφθεί εξαιτίας κυρίως της κριτικής που άσκησε στις θέσεις του Hegel και Ranke ο μεταμοντερνισμός
• η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας κι η μετατόπιση από την κοινωνιολογία στην ανθρωπολογία και την πολισμική ιστορία, οι οποίες επηρεάζουν πλέον τόσο τη θεματική όσο και τον τρόπο εργασίας των ερευνητών που ασχολούνται με την ιστορία των Χρόνων της ΚΔ
• η θεαματική πρόοδος στην αρχαιολογία, επιγραφική και παπυρολογία κι η δυναμική επάνοδος της ιστορίας γενικότερα στο επιστημονικό γίγνεσθαι, η οποία προσφέρει νέα δεδομένα στην έρευνα
• η υιοθέτηση διεπιστημονικών ερμηνευτικών στρατηγικών όπως, για παράδειγμα, μοντέλων της κοινωνιολογίας ή της πολιτισμικής ανθρωπολογίας, η οποία προσφέρει νέα ερμηνευτικά πρίσματα
• η νέα έμφαση σε θέματα ταυτότητα, συνείδησης, κοινωνικής δομής, οργάνωσης και δικτύωσης καθώς και κοινωνικού φύλου με μία ευρύτερη μετατόπιση από τη διερεύνηση της αιτιότητας προς τη διερεύνηση του νοήματος, η οποία έστρεψε το ενδιαφέρον σε ομάδες και μηχανισμούς του παρελθόντος μέχρι τώρα παραμελημένου
• η διαπίστωση της πολυμορφίας και ιδιαιτερότητας της ιστορικής πραγματικότητας 
• η μετατόπιση από την ιστορία των μεγάλων μορφών και γεγονότων προς τη μικροϊστορία, την ιστορία της ιδιωτικής ζωής και την εθνολογία
• η εγκατάλειψη του διλήμματος Ελληνισμός-Ιουδαϊσμός, το οποίο αποδείχθηκε άγονο και υπεραπλουστευτικό κι η ταυτόχρονη υιοθέτηση μίας πολύπλοκης και δυναμικής πραγματικότητας, στην οποία ισχύουν σχέσεις αλληλεπίδρασης και συνύπαρξης των δύο αυτών πραγματικοτήτων
• η επανεκτίμηση της έννοιας της ιστορικότητας 
• η επιρροή του μεταμοντερνισμού γενικότερα και της λεγόμενη "γλωσσολογικής στροφής" 

Σήμερα είναι αδύνατο πια να διακρίνει κανείς "σχολές" ή "κινήματα", αποτέλεσμα κι αυτό των αλλαγών που επέφερε η μετανεωτερικότητα. Η έρευνα πλέον κινείται σε όλο το ευρύ φάσμα προτιμήσεων και τάσεων, τι οποίες περιγράψαμε πριν. Για παράδειγμα, με θέματα ταυτότητας, δυναμικής των ομάδων και κοινωνικού φύλου ασχολούνται οι R. Aschough και P. Harland. Mε θέματα ιστορικής γεωγραφίας οι P. Lampe Και C. Breytenbach. Ο G. Theißen ασχολήθηκε με θέματα ψυχολογικής ερμηνείας, ενώ την ευρεία χρήση μοντέλων της κοινωνιολογίας και κυρίως της πολιτισμικής ανθρωπολογίας υιοθετούν τα μέλη του Context Group, στο οποίο μεταξύ άλλων ανήκουν οι B. Malina, P. Neyrey, K. Hanson, J. Pilch, H. Moxnes κ.ά. Περισσότερο πιστός στο θρησκειοϊστορικό παρελθόν της Ιστορίας των Χρόνν εμφανίζεται ο H.-J. Klauck, του οποίου το έργο για τα κοινά δείπνα και την κοινότητα της Κορίνθου υπήρξε πρωτοποριακό. Mε το ίδιο θέμα ασχολήθηκε κι ο J. Fotopoulos. Με θέματα της τοπικής ιστορίας κι ειδικότερα της Κορίνθου ασχολήθηκαν επίσης οι S. Friesen, D. Schowalter, L Nasrallah και παλαιότερα ο B. Winter. Στο χώρο επίσης της τοπικής ιστορίας με έμφαση στα αρχαιολογικά ευρήματα και τις επιγραφές εργάζεται ο A.-D. Koch, ο P. Pilhofer κι οι μαθητές του. Τα τελευταία επίσης χρόνια ενδιαφέρον εκδηλώνεται για την αξιοποίηση των θεωριών περί κοινωνικών δικτύων καθώς και για θέματα εθνότητας και φυλετικών διακρίσεων (βλ. το έργο του D. Horrell). 

Tέλος, ένα πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα με τον τίτλο Redescribing Graeco-Roman Antiquity εργάζεται από τις αρχές του 21ου αι. Το πρόγραμμα επιδιώκει να αναδείξει τη λειτουργική θέση που κατείχε η θρησκεία στις δομές του ελληνορωμαϊκού κόσμου (embedded religion) και τη δυναμική αυτού του κόσμου. Η ιδέα ότι η ελληνιστική κι η ρωμαϊκή είναι μία εποχή αγωνίας, την οποία εισήγαγαν οι E.R. Dodds και P. Green έχει πλέον εγκαταλειφθεί. 

Ο σημερινός ερευνητής εστιάζει στην αμφίδρομη σχέση κειμένου και υλικού κόσμου. Δε λειτουργεί πλέον κατά την φράση του Francis Bacon ως το μυρμήγκι που μαζεύει άκριτα δεδομένα ούτε όμως κι ως ο ακραιφνής θεωρητικός που πλέκει σαν αράχνη ένα δίκτυ θεωριών και υποθέσεων γύρω από τον ίδιο του τον εαυτό. Η έμφαση πλέον είναι στους κόσμους πίσω από το κείμενο και τον συγγραφέα του κι οπτική πλέον έχει αλλάξει. Σύμφωνα με μία αφρικανική παροιμία "μέχρι να αποκτήσουν τα λοντάρια να αποκτήσουν ιστορικούς, οι ιστορίες του κυνηγιού θα εκθειάζουν τα κατορθώματα των κυνηγών". Αυτή η εποχή μάλλον έχει φτάσει για την Ιστορία Χρόνων ΚΔ, καθώς πλέον το ενδιαφέρον στρέφεται στην καθημερινότητα των απλών ανθρώπων, στον κόσμο των ιδεών τους και στη μικροϊστορία. 

Ένας άγνωστος πάπυρος της ΚΔ βρέθηκε στο Birmingham / An unknown NT papyrus discovered in Birmingham

Κυκλοφόρησε η είδηση πριν από λίγο ότι ομάδα από το Brigham Young University, η οποία εργαζόταν στην καταλογογράφηση των παπύρων στο πανεπιστήμιο του Birmingham εντόπισαν ένα μικρό σπάραγμα παπύρου με έναν στίχο από τις Πράξεις, το οποίο χρονολογείται στον 4ο αι. και χρησιμοποιούνταν σε φυλακτό.

New Testament Papyrus Discovered in Birmingham!

Oι Ιδουμαίοι στην αυλή των Ιουδαίων βασιλέων / Idumaeans in the court of Judea

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation έχει αναρτηθεί το κείμενο του Adam Kolman Marshak σχετικά την παρουσία των Ιδουμαίων στην αυλή των Ιουδαίων βασιλέων καθώς και τα παιχνίδια εξουσίας από την πλευρά τους όχι μόνο στα όρια της Ιδουμαίας αλλά και στην Ιουδαία και ακόμη και στην ρωμαϊκή πολιτική σκηνή:

Full House: Idumaean Preeminence in the Court of Judaea

Το ευαγγέλιο με τους κλήρους της Μαρίας / The Gospel of the Lots of Mary

Με αφορμή την έκδοση του κειμένου ενός σχετικά πρόσφατα ανακαλυφθέντος απόκρυφου κειμένου στα κοπτικά από την Anne Marie Luijendijk (βλ. εδώ προηγούμενη ανάρτησή μας) υπάρχουν αρκετές δημοσιεύσεις για το ενδιαφέρον αυτό κείμενο της αρχαιότητας στο διαδίκτυο. Ξεχωρίζω ανάμεσά τους δύο:

α) το εκτενές σχετικά άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση του LiveScience: Newfound 'Gospel of the Lots of Mary' Discovered in Ancient Text
β) το σχετικό σχόλιο του Larry Hurtado στο ιστολόγιό του πριν από λίγο: Newly-Identified Coptic Text

Πρόκειται για έναν μικρού σχήματος κώδικα (με μέγεθος σελίδας 75x69 mm, το μέγεθος περίπου μιας παλάμης), ο οποίος περιέχει 37 χρησμούς. Ήδη οι πρώτες λέξεις του κειμένου το χαρακτηρίζουν ως "εὐαγγέλιον", ενδεικτικό για το πώς αντιλαμβάνονταν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής τα καλά νέα και τι σημασία προσέδιδαν στο γνωστό όρο. Προφανώς υπήρχε μία πιο χαλαρή χρήση του όρου από ό,τι σήμερα κι ο όρος χαρακτήριζε διαφορετικού τύπου κείμενα. Το κείμενο χρησιμοποιούνταν για τη χρησμοδότηση κι ίσως το συγκεκριμένο αντίτυπο ήταν για προσωπική χρήση, αν κρίνει κανείς από το μέγεθός του. Τα ίχνη φθοράς και τα αποτυπώματα δακτύλων στα άκρες του βεβαιώνουν ότι χρησιμοποιήθηκε πολύ κατά την αρχαιότητα. 

Χρονολογείται κατά τον 5ο/6ο αι. και προέρχεται από την Αίγυπτο. Είναι άγνωστος ο ακριβής τόπος προέλευσής του και μέχρι το 1984 ανήκε σε ιδιωτική συλλογή.

Στο τρέχον τεύχος του Revue de Qumran /In the current issue of Revue de Qumran

Revue de Qumran 26:4 (2014)

CFP: Representing the Senses in the Ancient Near East: Between Text and Image

CALL FOR PAPERS: "Representing the Senses in the Ancient Near East: Between Text and Image" (RAI Geneva/Bern 2015)

The sound of the drum, the light of the sun, the scent of the sacrifice. The ancient world was rich with sensation. Over the past two decades, the field of sensory studies has garnered increasing attention from scholars in the humanities. Sensory studies prioritize the human experience of sensation and examine how people have understood the senses differently from one culture to another and in various historical periods. This workshop will highlight the Assyriological research that is currently being conducted in this emerging field. 

We invite participants to explore how the cultures of the Ancient Near East represented sensory phenomena, not only in languages and literature, but also in art and iconography. Drawing on the evidence from textual and artistic sources, we will consider questions like: How did the people of the Ancient Near East understand their senses to operate? What types of sensory phenomena are represented in the sources and why? Can representations of the senses in art shed light on the literary evidence, or vice versa?

We seek to present a variety of approaches to this topic and welcome proposals that: take philological, literary, art historical, or other perspectives; that address the means of sense perception (e.g. vision, hearing, touch) or the objects of perception (e.g. light, noise, texture); and that examine the senses within religious, political, or social contexts.

This specific session is integrated within a general workshop on Emotion and Senses in the Ancient Near East, organized in collaboration with Sara Kipfer (Bern University). It will take place in Bern during the Rencontre Assyriologique Internationale (Thursday June 25th, 2015).

An abstract of approximately 250 words should be sent to the organizers of the workshop, with a short CV, before the March, 1st. The abstract should outline the topic, methodology, and any specific texts or images to be discussed. 

Organizers: Ainsley Hawthorn (Yale University) ainsley.hawthorn@gmail.com & 

Anne-Caroline Rendu Loisel (University of Geneva) anne-caroline.rendu@unige.ch 

Το τρέχον τεύχος του Henoch /In the current issue of Henoch

Henoch 36:2 (2014)

CONTENTS / SOMMARIO
Editorial / Editoriale (Maria Luisa Russo)................................................... 163

THEME SECTION / SEZIONE MONOGRAFICA
Archives of the Orient. Selected Papers from the International Conference on
Paul Ernst Kahle (Turin, April 10-11, 2014)
Bruno Chiesa, Paul Kahle and the Hebrew Bible.......................................... 167
Geoffrey Khan, Paul Kahle and the Cairo Genizah Manuscripts................ 177
Corrado Martone, Forgotten Legacy. A Reassessment of Paul Kahle’s
views on the Dead Sea Scrolls.......................................................................... 188
Andrea Ravasco, Paul Kahle as a Septuagint Scholar................................. 198
Alessandro Mengozzi, “Das zur Zeit Jesu in Palästina gesprochene
Aramäisch” by Paul Kahle. Research on Aramaic, Then and Today............... 208
Elvira Martín-Contreras, Building Research Projects. The Correspondence
between Paul E. Kahle and Federico Pérez Castro kept at the Consejo
Superior de Investigaciones Científicas (csic)................................................. 222
Bruno Chiesa, Paul Kahle and Some of His Jewish Pupils........................... 231
Thomas Beck er - Wilhelm Bleek, Paul Kahle and the University of Bonn. 238
Hyder Abbas, Scholar and Collector. Paul Kahle and Chester Beatty in the
Chester Beatty Library Archives...................................................................... 248
Fabrizio A. Pennacchietti, La missione a Düsseldorf nella primavera del
1966 per espletare le pratiche relative all’acquisto della Biblioteca Kahle.... 270
Maria Luisa Russo, The Rearrangement and Preservation of the Documentary
Heritage of Paul Ernst Kahle..................................................................... 273

Articles / Articoli
Helen R. Jacobus, Noah’s Flood Calendar (Gen 7:10-8:19) in the Septuagint.... 283
Paolo Sacchi, Il Patto di Gesù (Mc 14,22-24), Reimarus e l’origine del
cristianesimo.................................................................................................... 297
Giuseppe Veltri - Gianfranco Miletto, “... per esser buon Catolico Cristian,
è necessario esser perfettamente Ebreo”. Difesa inedita del senatore
veneziano Loredan in favore degli ebrei nel 1659/60, basata sul “Discorso”
di Simone Luzzatto........................................................................................... 307

NEWS / NOTIZIARIO.................................................................................... 328
Séminaire Qumrân de Paris 2013-2014 “Questions actuelles sur les manuscrits de
Qumrân et les littératures connexes” [Christophe Batsch], p. 328

Το τρέχον τεύχος του BTB / The current issue of BTB

Biblical Theology Bulletin 45:1 (2015)

• Pekka Pitkänen, "Reading Genesis–Joshua as a Unified Document from an Early Date: A Settler Colonial Perspective," 3-31 (abstract)
• David J. Zucker and Moshe Reiss, "Subverting Sexuality: Manly Women; Womanly Men in Judges 4–5," 32-37 (abstract)
• Philip F. Esler, "Intergroup Conflict and Matthew 23: Towards Responsible Historical Interpretation of a Challenging Text," 38-59 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του VT / The current issue of VT

Vetus Testamentum 65:1 (2015)

• Mark A. Awabdy, "Teaching Children in the Instruction of Amenemope and Deuteronomy," 1-8 (abstract)
• Noga Ayali-Darshan, "The Seventy Bulls Sacrificed at Sukkot (Num 29:12-34) in Light of a Ritual Text from Emar (Emar 6, 373)," 9-19 (abstract)
• Raanan Eichler, "When God Abandoned the Garden of Eden: A Forgotten Reading of Genesis 3:24," 20-32 (abstract)
• Daniel A. Frese, "A Land of Gates: Covenant Communities in the Book of Deuteronomy," 33-52 (abstract)
• Rainer Kessler, "Debt and the Decalogue: The Tenth Commandment," 53-61 (abstract)
• Mark Leuchter, "The Exegesis of Jeremiah in and beyond Ezra 9-10," 62-80 (abstract)
• Elvira Martín-Contreras, "The Marginal Nun in the Masora of the Cairo Codex of the Prophets: Use and Function," 81-90 (abstract)
• Matthew Michael, "Secret Talk and Eavesdropping Scenes: Its Literary Effects and Significance in Biblical Narrative," 91-113 (abstract)
• Adam E. Miglio, "Imagery and Analogy in Psalm 58:4-9," 114-135 (abstract)
• Adina Moshavi, "Between Dialectic and Rhetoric:Rhetorical Questions Expressing Premises in Biblical Prose Argumentation," 136-151 (abstract)
• Aren Wilson-Wright, "From Persepolis to Jerusalem: A Reevaluation of Old Persian-Hebrew Contact in the Achaemenid Period," 152-167 (abstract)

Τα θαύματα στη συνοπτική παράδοση (V): Αναστάσεις

Οι αναστάσεις συνδέονται με τα θαύματα θεραπείας, καθώς α) συνήθως έχει προηγηθεί η ασθένεια του προσώπου που ο Ιησούς ανασταίνει (βλ. για παράδειγμα την περίπτωση της κόρης του Ιαείρου στη συνοπτική παράδοση και εκείνη του Λαζάρου στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο) και β) ο θάνατος θεωρείται η έσχατη και μη αναστρέψιμη μορφή ασθένειας. 

Στα ευαγγέλια διασώζονται τρεις αφηγήσεις θαυμάτων ανάστασης που επιτέλεσε ο Ιησούς (δύο στα συνοπτικά και μία στο κατά Ιωάννην): 

(1) η ανάσταση της κόρης του Ιαείρου (Μκ 5,22-24.35-43 / Μτ 9,18-26 /Λκ 8,40-56)

(2) η ανάσταση του γιου της χήρας της Ναΐν (Λκ 7,11-17) και 

(3) η ανάσταση του Λαζάρου (Ιω 11,1-44)

Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν δύο ακόμη αφηγήσεις θαυμάτων ανάστασης που απαντούν στις Πράξεις των Αποστόλων:

(1) η ανάσταση της Ταβιθά / Δορκάδος από τον Πέτρο (9, 36-41)

(2) η ανάσταση του Ευτύχου στην Τρωάδα από τον Παύλο (28, 3-6)

Φυσικά το κατεξοχήν θαύμα ανάστασης είναι η ίδια η ανάσταση του Ιησού, η οποία αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της πίστης της αρχαίας Εκκλησίας και του πρωτοχριστιανικού κηρύγματος.

Ιστορία της έρευνας των θαυμάτων ανάστασης

Οι ευαγγελικές αφηγήσεις των θαυμάτων ανάστασης που επιτέλεσε ο Ιησούς αντιμετωπίσθηκαν διαφορετικά στις διάφορες φάσεις της έρευνας (γι’ αυτές βλ. σσ. 4-6).

• Η λογοκρατική προσέγγιση των θαυμάτων (19ος αι.) υποστήριξε ότι δεν πρόκειται για πραγματικές αναστάσεις, αλλά για νεκροφάνειες, φαινόμενο γνωστό στον αρχαίο κόσμο και παρέπεμπαν σε ανάλογες αφηγήσεις από τον αρχαίο κόσμο. Μια τέτοια ανάγνωση όμως φαίνεται να παραβλέπει το βαθύτερο θεολογικό νόημα των θαυμάτων και τη θέση τους μέσα στο θεολογικό πρόγραμμα των ευαγγελίων.

• Οι εκφραστές της μυθολογικής ερμηνείας θεώρησαν όλες τις αφηγήσεις αναστάσεων ως μη ιστορικά κατασκευάσματα της χριστιανικής κοινότητας, τα οποία διαμορφώθηκαν μετά την Ανάσταση και με βάση ανάλογες αφηγήσεις της Π.Δ. και του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Η βασική ένσταση σε αυτή την θέση είναι α) το γεγονός ότι το θεολογικό κέντρο βάρους στα θαύματα της Κ.Δ. είναι αλλού, από ό,τι στα άλλα παραδείγματα και β) η αναφορά ονομάτων συγκεκριμένων προσώπων (π.χ. Ιάειρος) ή τοπωνυμίων (π.χ. Ναΐν) οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για αρχαίες παραδόσεις που ανάγονται σε πραγματικά γεγονότα.

• Η Θρησκειολογική Σχολή αναζήτησε ανάλογα παραδείγματα στο εθνικό περιβάλλον της Καινής Διαθήκης. Δύο είναι οι σημαντικότερες αφηγήσεις από μη χριστιανικά κείμενα, οι οποίες αναφέρονται ως παράλληλες: η ανάσταση νεκρού από τον Ασκληπιάδη της Προύσας (Απουλήιος, 19,92-96) και η ανάσταση που επιτελεί ο Απολλώνιος ο Τυαννεύς (Φιλοστράτου, Απολλώνιος 4,45). Όσον αφορά στο πρώτο περιστατικό, οι διαφορές με τις ευαγγελικές εμφανίσεις είναι σημαντικές ώστε μία εξάρτησή τους από αυτήν ή  από παρόμοιες αφηγήσεις να μην μπορεί να υποστηριχθεί ούτε το περιστατικό να μπορεί να θεωρηθεί θαύμα ανάστασης με τη σημασία που έχει στα ευαγγέλια (ο νεκρός στην περίπτωση του Ασκληπιάδη έχει ακόμη ίχνη ζωής μέσα του, επανέρχεται στη ζωή με τη βοήθεια φαρμάκων, το ενδιαφέρον του Ασκληπιάδη φαίνεται να είναι καθαρά επιστημονικό, η ανάσταση του νεκρού δυσαρεστεί τους συγγενείς, η αφήγηση αφήνει να εννοηθεί ότι πρόκειται για νεκροφάνεια). Η αφήγηση του Φιλοστράτου όμως είναι πολύ μεταγενέστερη των ευαγγελικών, οπότε είναι πιθανό να είναι η εθνική απάντηση στις χριστιανικές αφηγήσεις για αναστάσεις που επιτέλεσε ο Ιησούς.

• Οι εκπρόσωποι της ψυχολογικής ερμηνείας σύνδεσαν τις αναστάσεις με τη νεκροφάνεια ή με διάφορα ψυχολογικά φαινόμενα. Πρόκειται για ερμηνεία που  σήμερα έχει εγκαταλειφθεί. 

Θεολογικό περιεχόμενο των θαυμάτων ανάστασης στη συνοπτική παράδοση

Οι διηγήσεις αναστάσεων επιτελούν ένα διπλό θεολογικό σκοπό μέσα στην ευαγγελική αφήγηση: α) τονίζουν την εξουσία του Ιησού επί του θανάτου, ως ένα ακόμη σημείο της Βασιλείας την οποία αυτός εγκαινιάζει με την έλευσή του και β) προτυπώνουν την δική του Ανάσταση. 

Μέσα από διακειμενικές αναφορές σε ανάλογα θαύματα της Παλαιάς Διαθήκης ο Ιησούς παραλληλίζεται με τον Ηλία και τον Ελισσαίο, για τους οποίους αναφέρεται ότι επιτέλεσαν αναστάσεις (1 Βασ 17,17-23 και 2 Βασ 4,8-37). Όμως ο Ιησούς δεν συγκρίνεται ή ταυτίζεται απλά με αυτούς, αλλά αποδεικνύεται κατά πολύ ανώτερός τους καθώς επιτελεί τα θαύματά του με εξουσία και χωρίς να επικαλεστεί τη δύναμη κάποιας ανώτερης από αυτόν θεότητας. 

Αυτός ο παραλληλισμός του Ιησούς με τους μεγάλους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης (ιδιαίτερα στην περίπτωση του θαύματος της ανάστασης του γιου της χήρας της Ναΐν) τον αναδεικνύει ως ένα ισχυρό προφήτη, αλλά παραπέμπει ταυτόχρονα στη νέα εποχή (μεσσιανική) που αυτός εγκαινιάζει. Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι οι Ιουδαίοι της εποχής του Ιησού ανέμεναν την έλευση του Ηλία, ο οποίος θα εγκαινιάσει τη μεσσιανική εποχή. Μέσα από τους συνειρμούς που δημιουργούνται στους αναγνώστες των ευαγγελικών αφηγήσεων με τη βοήθεια διακειμενικών αναφορών ο Ιησούς ταυτίζεται με το Μεσσία και η Βασιλεία του Θεού, που εξαγγέλλει, είναι στην πραγματικότητα ο νέος κόσμος των μεσσιανικών προσδοκιών. Ταυτόχρονα τα θαύματα ανάστασης υποδηλώνουν τη θεϊκή ιδιότητα του Ιησού, κάτι το οποίο αποκαλύπτεται στο τέλος του κάθε ευαγγελίου με την αφήγηση της δική του ανάστασης. 

Τέλος, σε ένα προσωπικό και υπαρξιακό επίπεδο όλες αυτές οι αναστάσεις αποτελούν παραδείγματα, πρόγευση και προ-οδοποίηση (Θεοφάνης Κεραμεύς) της ανάστασης των νεκρών στα έσχατα, στοιχείο επίσης βασικό της πρωτοχριστιανικής πίστης (βλ. Α΄ Θεσ 4, 13-18).

To τρέχον τεύχος του JSPs / The current issue of JSPs

Journal for the Study of Pseudepigrapha 24:2 (2014)

• Thomas P. Dixon, "Knowledge and Deeds in the Two Spirits Treatise," 71-95 (abstract)
• Tyson L. Putthoff, "Aseneth's Gastronomical Vision: Mystical Theophagy and the New Creation in Joseph and Aseneth," 96-117 (abstract)
• Lawrence M. Wills, "Wisdom and Word among the Hellenistic Saviors: The Function of Literacy," 118-148 (abstract)

Ένα νέο βιβλίο για το κατά Μάρκον / An new book on Mark

Από τις εκδόσεις Fortress Press κυκλοφόρησε ένα ενδιαφέρον βιβλίο σχετικά με την πρόσληψη του κατά Μάρκον ευαγγελίου κατά τον 2ο αι. μ.Χ.:

Michael J. Kok, The Gospel on the Margins: The Reception of Mark in the Second Century, Fortress Press 2015

ISBN-13: 978-1451490220

400 σελίδες

36,48$ (pb)

Περιγραφή / Description 

Scholars of the Gospel of Mark usually discuss the merits of patristic references to the Gospel’s origin and Mark’s identity as the “interpreter” of Peter. But while the question of the Gospel’s historical origins draws attention, no one has asked why, despite virtually unanimous patristic association of the Gospel with Peter, one of the most prestigious apostolic founding figures in Christian memory, Mark’s Gospel was mostly neglected by those same writers. Not only is the text of Mark the least represented of the canonical Gospels in patristic citations, commentaries, and manuscripts, but the explicit comments about the Evangelist reveal ambivalence about Mark’s literary or theological value.

Michael J. Kok surveys the second-century reception of Mark, from Papias of Hierapolis to Clement of Alexandria, and finds that the patristic writers were hesitant to embrace Mark because they perceived it to be too easily adapted to rival Christian factions. Kok describes the story of Mark’s Petrine origins as a second-century move to assert ownership of the Gospel on the part of the emerging Orthodox Church.

Βιβλιοκρισία του Forbidden Oracles / Book Review of Forbidden Oracles

Διαβάστε στη σελίδα Biblical and Early Christian Studies τη βιβλιοκρισία της Sarah Parkhouse για το νέο βιβλίο του AnneMarie Luijendijk, Forbidden Oracles? The Gospel of the Lots of Mary, Mohr Siebeck, Tübingen 2014:

Forbidden Oracles? The Gospel of the Lots of Mary

CFP: Graeco-Roman Society and the New Testament (EABS, Cordoba, July 12-15 2015)

Research Group Description
The research group focuses a) on various aspects of the social life of the Graeco-Roman world (e.g. household networks and religion, kinship, friendship and other relationships, slavery, prostitution, social and geographical mobility, social groups, everyday life in Graeco-Roman cities etc.) that are part of the socio-historical context of the New Testament texts and therefore provide insight into them, and b) on artifacts from the Graeco-Roman world (e.g. inscriptions, papyri and archeological findings) that can shed light on various aspects of the New Testament texts and events.

Papers that present interdisciplinary approaches to the topics under discussion and offer new insights and fresh interpretations of New Testament texts placing them within their socio-historical context are welcome.

Call for Papers — 2015 Cordoba

Two sessions are scheduled for the meeting in Cordoba:

a) an open session where papers on any topic within the range of the interests of the research group are welcome.
b) a session focused on ‘Christians, connectivity and networks in the ancient Mediterranean':

In recent years ‘connectivity’, mobility and the fluidity of the movement of people, goods, and ideas have emerged as influential paradigms in studies of the ancient Mediterranean. At the same time, critical reassessments of the Mediterranean as an interconnected region emphasise regional diversity and restricted access to mobility and exchange. The current interest in connections has come with a new upsurge of network analysis, utilised as a heuristic perspective or as a methodological tool, to map nodes, flows and ties and to analyse political, economic and religious interaction. For the study of Christian origins much remains to be explored, beyond the commonplace notion that the relatively peaceful conditions and road network of the early Roman Empire facilitated the

spread of the Christian message.

The purpose of this session is to explore 1) the implications of Mediterranean connectivity, and its boundaries, for Christian origins, 2)  how Christian networking mapped onto contemporary practices, and 3) the possibilities and limitations of network analysis for Christian origins, the New Testament writings and the context in which they were produced. Issues which papers might address include, but are not limited to: the possibilities and limits of mobility and travel; the social roles of envoys and letter carriers; diplomatic practices and correspondence; connections between private associations, on local or trans-local levels; social networks and conversion; the spread of religious knowledge, ideas and practices.

Chairs: 

Ekaterini Tsalampouni, Aristotle University of Thessaloniki, GR (etsala@past.auth.gr)

Birgit van der Lans, University of Groningen, NL (b.e.a.l.van.der.lans@rug.nl)

Paper proposal submissions on the website of EABS (http://www.eabs.net/site/) 

G. Stroumsa: Sacrifice and Martyrdom in the Roman Empire

Για να διαβάσετε ένα παλαιότερο κείμενο του Guy Stroumsa σχετικά με το μαρτύριο και τη έννοια της θυσίας στο Archivio di filosofia / Archives of Philosophy, Vol.76:1-2 (2008) πατήστε στον παρακάτω τίτλο: 

Sacrifice and martyrdom in the Roman Empire

Ένα νέο άρθρο στο τρέχον τεύχος του JGRChrJ / A new article in the current issue of JGRChrJ

Journal of Greco-Roman Christianity and Judaism 10 (2014)

Cynthia Long Westfall, "The Meaning of αὐθεντέω in 1 Timothy 2.12," 138-73

Νέα άρθρα στο τρέχον τεύχος του TC / New Articles in the Current Issue of TC

TC: A Journal of Biblical Textual Criticism 19 (2014)

• Lincoln H. Blumell, "Luke 22:43–44: An Anti-Docetic Interpolation or an Apologetic Omission?"
• Hans Förster, "Μαρία and Μαριάμ in John’s Gospel in the Novum Testamentum Graece"
• Georg Gäbel, "A Fresh Look at the Early Text"

Μερικά ακόμη άρθρα στο περιοδικό Scriptura / Some more articles in current Scriptura

Scriptura 113 (2014)

• Christo Lombaard, "Jacob Come Lately? Hosea 12 and the Problem of Dating the Patriarchs of Ancient Israel"
• James Metzger, "Taking Paul Seriously"
• Jeremy Punt, "Imperialism in New Testament Films"

Το παλάτι στο Tel Kabri / TheTel Kabri Palace

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation έχει αναρτηθεί του Lauren Ingeno σχετικά με την ανασκαφή ενός χαναανιτικού παλατιού στο Tel Kabri και την εικόνα που προκύπτει από αυτό για την αρχαία Χαναάν:

The Blank Canvas

Το τρέχον τεύχος του Early Christianity / The current issue of Early Christianity

Early Christianity 5:3 (2014)

• Jens Schröter, "Frühchristliche Heilungen und antike Medizin," 267-272
• Reinhard von Bendemann, "Die Heilungen Jesu und die antike Medizin," 273-312
• Annette Weissenrieder, "What does "σωθήσεται διὰ τῆς τεκνογονίας" "to be saved by childbearing" mean (1 Tim 2:15)? Insights from Ancient Medical and Philosophical Texts," 313-336 ( abstract)
• Philip van der Eijk, "Galen and early Christians on the role of the divine in the causation and treatment of health and disease," 337-370 (abstract)
• Vivian Nutton, "Rhodiapolis and Allianoi: two missing links in the history of the hospital?," 371-389 (abstract) 

Στο τρέχον τεύχος του ELT / In the current issue of ETL

Ephemerides Theologicae Lovanienses 90:4 (2014)

• Peter Rozic, "La signification théologique de la danse dans le contexte biblique: Créer des liens au cœur de l'Alliance," 667-683 (abstract) 
• Bogdan G. Bucur, "Blinded by Invisible Light: Revisiting the Emmaus Story (Luke 24,13-35)," 685-707 (abstract)
• Walter Dietrich, "The Books of Samuel: Stories - History - Reception History: Bericht über das Colloquium Biblicum Lovaniense 2014," 731-742 (abstract)
• Elijah Hixson, "'They Took the Body of God': John 19,40 in Codex Alexandrinus," 743-749 (abstract)
• Aaron W. White, "Pauline Rhetoric Revisited: On the Meaning of κολλώμενος in the Context of 1 Cor 6,12-20," 751-759 (abstract)

Λκ 18,9-14 / Lk 18:9-14

Μερικές σκέψεις για την αυριανή πολύ γνωστή σε όλους ιστορία του Τελώνη και του Φαρισαίου. Πρόκειται για μία παραβολή, η οποία προέρχεται από το ιδιαίτερο υλικό του Λουκά και την οποία ο ευαγγελιστής εντάσσει στην μεγάλη ενότητα του ταξιδιού του Ιησού προς την Ιερουσαλήμ. Στη μικροσυνάφειά της η παραβολή εντάσσεται σε μία επιμέρους ενότητα, η οποία απαντά στο ερώτημα ποιοι τελικά μπορούν να ανήκουν στη Βασιλεία του Θεού. Στην προηγούμενη περικοπή ο Ιησούς προέβαλε το παράδειγμα της χήρας και μίλησε για την επιμονή στην προσευχή και στην περικοπή μετά την υπό συζήτηση παραβολή προβάλλει τα παιδιά ως πρότυπο των ανθρώπων της Βασιλείας. Κοινό στοιχείο επίσης με την αμέσως προηγούμενη παραβολή είναι το θέμα της προσευχής, ένα θέμα εξαιρετικά αγαπητό στο Λκ. Αν και η παραβολή δεν ερμηνεύτηκε αλληγορικά από τους Πατέρες (βλ. όμως την εξαίρεση του ι. Αυγουστίνου κ.ά.), στη μετέπειτα ερμηνευτική παράδοση ο Φαρισαίος ταυτίσθηκε με την προσκολλημένη στο Νόμο λογική των Ιουδαίων και ο Τελώνης με τον άνθρωπο που απελευθερωμένος από τον Νόμο ζει τη χαρά της χάριτος του Θεού. Ποιο όμως είναι το νόημα της συγκεκριμένης παραβολής; Σε ποιους απευθύνεται; Γιατί ο Φαρισαίος επικρίνεται; Και τελικά ποιο είναι το κεντρικό πρόσωπο της παραβολής;

(1) Η δομή της περικοπής είναι απλή: (α) στ. 9 εισαγωγή του ίδιου του Λκ ή της πηγής του όπου ουσιαστικά δίνεται ο σκοπός για τον οποίο ο Ιησούς είπε την παραβολή (βλ. κάτι παρόμοιο στην παραβολή του άδικου κριτή αμέσως πριν από την παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου). Προφανώς ο στ. αυτός που δίνει το στίγμα της ιστορίας στηρίζεται στην κατακλείδα της παραβολής στο στ. 14α, (β) στ. 11-12 η προσευχή του Φαρισαίου, (γ) στ. 13 η προσευχή του Τελώνη, (δ) στ. 14α η κατακλείδα της παραβολής, (ε) στ. 14β μία γενική εφαρμογή της ιστορίας, προφανώς ένα ανεξάρτητο λόγιο του Ιησού (βλ. Μτ 23,12· Λκ 14,11), το οποίο εδώ ο ευαγγελιστής προσθέτει στην ιστορία λόγω της κοινής θεματικής.

(2) Το στοιχείο της σύγκρισης είναι προφανές από τη δομή της ιστορίας. Το αφηγηματικό δίδυμο Φαρισαίος - Τελώνης παρουσιάζονται μέσα από μία παράλληλη κι όμοια στη δομή της περιγραφή. Αυτή η παράλληλη παράθεση των δεδομένων οδηγεί τον αναγνώστη στη σύγκριση των δύο ηρώων της ιστορίας. Ο Φαρισαίος παρουσιάζεται ωστόσο εκτενέστερα (σε δύο στίχους) κι η προσευχή του είναι διπλάσια σε έκταση από εκείνη του Τελώνη (12 λέξεις), ενώ η περιγραφή του Τελώνη καταλαμβάνει μόνο ένα στίχο κι η προσευχή του αρκείται σε 6 μόνο λέξεις). Επιπλέον η στάση του σώματος κι η θέση του μέσα στο Ναό είναι εκ διαμέτρου αντίθετη από εκείνη του Τελώνη. Ο Φαρισαίος στέκεται (σταθείς) κάπου στο Ναό και προσεύχεται, ο Τελώνης μένει μακριά και δεν τολμά να σηκώσει τα μάτια, αλλά κτυπά το στήθος του ζητώντας τη συγχώρηση και το έλεος του Θεού. 

(3) Ένα ενδιαφέρον στοιχείο των παραβολών είναι το στοιχείο της έκπληξης ή της αντιστροφής. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό τους που συχνά παραβλέπουμε, επειδή η ερμηνεία αιώνων, μέσα από την οποία διαβάζουμε σήμερα τις παραβολές, οδήγησε σε στερεότυπες αναγνώσεις του βιβλικού κειμένου. Στην προκειμένη περίπτωση συχνά προσεγγίζουμε την παραβολή μέσα από την στερεότυπη αντίληψη που έχουμε για τους κακούς και υποκριτές Φαρισαίους. Λαμβάνοντας υπόψη, ωστόσο, τις πληροφορίες που έχουμε για τους Φαρισαίους από τις αρχαίες πηγές (κι αφήνοντας κατά μέρος την εικόνα των Φαρισαίων στα ευαγγέλια, η οποία θα πρέπει να κατανοηθεί μέσα σε ένα ιδιαίτερο πλαίσιο πολεμικής ρητορείας των ευαγγελιστών), το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι οι Φαρισαίοι δεν αντιμετωπίζονταν από το λαό ως υποκριτές, αλλά έχαιραν εκτίμησης εξαιτίας της ευσέβειάς τους και της αφοσίωσης στο Νόμο. Η ίδια η προσευχή του Φαρισαίου από αυτήν την άποψη δεν έχει τίποτε το μεμπτό· ο Φαρισαίος της ιστορίας μας προσεύχεται με ανάλογο τρόπο όπως κάνουν οι ευσεβείς, για παράδειγμα, στους Ψαλμούς κι η ευσεβής του στάση είναι σύμφωνη με τις εντολές του Νόμου. Αντίθετα οι Τελώνες λόγω του επαγγέλματός τους και των σχέσεών τους με την εξουσία ήταν μισητοί. Επομένως, για τους πρώτους ακροατές του Ιησού το γεγονός ότι ο δικαιωμένος τελικά δεν είναι ο Φαρισαίος αλλά ο Τελώνης προκαλεί έκπληξη και απορία. Η έκπληξη αυτή επιτείνεται από δύο σημεία: πρώτον, ότι ο Φαρισαίος παρουσιάζεται πρώτος, είναι όμως τελικά ο χαμένος της ιστορίας. Δεύτερον, ότι ενώ σε αυτόν η αφήγηση αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος της περιγραφής, τελικά είναι εκείνος που δεν πέτυχε τον σκοπό του. Έτσι στην αρχή της ιστορίας οι δύο ήρωες παρουσιάζονται ισότιμα ως δύο άνθρωποι που ανεβαίνουν στον Ναό, στη συνέχεια η αναφορά στην κοινωνική τους θέση προκαλεί μία σύγκριση υπέρ του Φαρισαίου και στο τέλος της ιστορίας η διαφορά μεταξύ τους αντιστρέφεται, αφού ο Ιησούς προκρίνει τον Τελώνη.

(4) Η έκπληξη της ιστορίας έχει ως σκοπό να οδηγήσει τους ακροατές του Ιησού να αναρωτηθούν γιατί τελικά ο Φαρισαίος αποτυγχάνει. Τι είναι, δηλ., εκείνο το στοιχείο στην προσευχή του που δεν ευαρεστεί τον Θεό. Η απάντηση δίνεται στην εισαγωγή της παραβολής στο στ. 9, όταν γίνεται λόγος για τους "πεποιθότας ἐφ' ἑαυτοῖς" και στη συνέχεια όταν περιγράφεται ο Φαρισαίος ως "σταθείς εἰς ἑαυτὸν". Το πρόβλημα της προσευχής του Φαρισαίου είναι ότι είναι εγωκεντρική. Η αυτάρεσκη αυτή στάση του φτάνει σε τέτοιο σημείο ώστε ο Φαρισαίος να προχωρά στην εξουθένωση όσων θεωρεί αμαρτωλούς. Με ένα έμμεσο τρόπο ο Φαρισαίος υποκαθιστά τον Θεό με τον εαυτό του, τον οποίο αναδεικνύει μέτρο σύγκρισης της ευσέβειας των συνανθρώπων του. Όπως κι αλλού στις παραβολές του Λκ δεν καταδικάζεται αυτή καθαυτή η πιστή τήρηση των εντολών του Θεού, αλλά η αναφορά της τελικά στο εγώ του ανθρώπου. Η ευσεβής ζωή του δεν τον οδηγεί στην ηθική της αγάπης και τελικά στον Θεό, αλλά σε μία επικριτική στάση απέναντι στους συνανθρώπους του και στην αποκλειστική κατανόηση της αγάπης του Θεού (βλ. για παράδειγμα τον μεγάλο αδελφό στην παραβολή του Ασώτου). 

(5) Όπως οι περισσότερες παραβολές έτσι κι η υπό συζήτηση έχει θεοκεντρικό χαρακτήρα. Ο πραγματικός πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο ίδιος ο Θεός. Αυτό καθίσταται σαφές από τα passiva divina στο τέλος της περικοπής (τα ρ. "ταπεινωθήσεται" και "ὑψωθήσεται" των οποίων το ποιητικό αίτιο είναι ο Θεός), από τη μετοχή "δεδικαιωμένος" όπου και πάλι το ποιητικό αίτιο είναι ο Θεός καθώς κι από την προσφώνηση και στις δύο προσευχές του αποδέκτη τους ("ὁ θεὸς"). Στο αφηγηματικό τρίγωνο που σχηματίζεται (Φαρισαίος - Τελώνης - Θεός), το κέντρο είναι ο Θεός ως το σημείο αναφοράς των δύο ηρώων κι ως ο τελικός ρυθμιστής και κριτής.

(6) Συχνά οι παραβολές έχουν ανοικτό τέλος, καθώς δεν μας δίνουν πληροφορίες για την τύχη των ηρώων τους (δεν ξέρουμε για παράδειγμα ο μεγάλος γιος στην παραβολή του Ασώτου πείστηκε από τα λόγια του πατέρα και μπήκε στο σπίτι να γιορτάσει μαζί με τους άλλους). Πρόκειται για μία αφηγηματική τεχνική που σκοπό έχει να προκαλέσει τον ακροατή/αναγνώστη να πάρει θέση απέναντι στα γεγονότα και να ταυτιστεί με κάποιο από τα πρόσωπα της ιστορίας. Εδώ το ίδιο αποτέλεσμα φαίνεται να επιτυγχάνεται με δύο τρόπους: α) με την αόριστη πληροφορία που δίνει ο Λκ στην αρχή της ιστορίας πως ο Ιησούς είπε "πρός τινας" που οδηγεί σε μία διεύρυνση του ακροατηρίου του Ιησού και κυρίως σε μία διαχρονική εφαρμογή της ιστορίας (άραγε δεν υπάρχουν πάντοτε κάποιοι που θεωρούν τον εαυτό τους περισσότερο ενάρετο από όλους τους άλλους;) και β) με τη γνωμικού χαρακτήρα φράση στο 14β ("πᾶς ὁ ὑψῶν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται"). Η τελευταία αυτή φράση, ωστόσο, προσδίδει στην ιστορία και μία εσχατολογική προοπτική εξαιτίας του μελλοντικού χρόνου των ρημάτων κι έτσι στην κατάληξη της περικοπής συνδυάζονται το παρόν και το γενικό με το μελλοντικό, στοιχεία της Βασιλείας του Θεού, για την οποία γίνεται λόγος στην ευρύτερη συνάφεια της παραβολής. Στην Βασιλεία του Θεού δικαιωμένοι μπορούν να είναι μόνο όσοι έχουν ταπεινό φρόνημα και διάθεση αποδοχής κι όχι κρίσης. 

Σεμινάριο του ΑΡΤΟΥ ΖΩΗΣ για την προς Ρωμαίους επιστολή

Ο Άρτος Ζωής διοργανώνει σεμινάριο με θέμα την Προς Ρωμαίους επιστολή. Εισηγητής θα είναι ο Θάνος Λίποβατς, ομότιμος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Το σεμινάριο θα λάβει υπόψη του τις σχετικές θεολογικές συζητήσεις των τριών χριστιανικών ομολογιών κατά τον 20ό αιώνα. Έχοντας ως αφετηρία τη συμβολή της κοινωνιολογίας της θρησκείας, της ψυχανάλυσης και της υπαρξιακής φιλοσοφίας, στοχεύει στον εμπλουτισμό της ερμηνείας καθώς και στον διάλογο με τη θεολογία σε οικουμενικό επίπεδο.

Το σεμινάριο θα πραγματοποιηθεί σε τρεις συνεδρίες, στις 13, 20 και 27 Φεβρουαρίου, στις 18:00 στα γραφεία του Άρτου Ζωής. Η συμμετοχή είναι δωρεάν, και η επιλογή των συμμετεχόντων γίνεται μετά από αίτηση συμμετοχής, την οποία οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να στείλουν συμπληρωμένη στο email του Άρτου Ζωής (artos@otenet.gr) μέχρι την Παρασκευή 8 Φεβρουαρίου.

RBL 30.1.2015

Michael F. Bird, 1 Esdras: Introduction and Commentary on the Greek Text in Codex Vaticanus
Reviewed by Bob Becking

Michael F. Bird, Jesus Is the Christ: The Messianic Testimony of the Gospels
Reviewed by Susan Wendel

Andrew Cain, ed., Jerome’s Epitaph on Paula: A Commentary on the Epitaphium Sanctae Paulae with an Introduction, Text, and Translation
Reviewed by Matthew Kraus

Reinhard Feldmeier, Macht—Dienst—Demut: Ein neutestamentlicher Beitrag zur Ethik
Reviewed by William R. G. Loader

David E. Fredrickson, Eros and the Christ: Longing and Envy in Paul’s Christology
Reviewed by Scott S. Elliott
Reviewed by Elliott C. Maloney

Ronald F. Hock, The Chreia and Ancient Rhetoric: Commentaries on Aphthonius’s Progymnasmata
Reviewed by Christopher J. Kuhl

John R. Kohlenberger III, ed., NIV Greek and English New Testament
Reviewed by Haley Goranson

Chee-Chiew Lee, The Blessing of Abraham, the Spirit, and Justification in Galatians: Their Relationship and Significance for Understanding Paul’s Theology

Reviewed by Chad Chambers

George Lyons, Galatians: A Commentary in the Wesleyan Tradition
Reviewed by Troy Martin

Ο Ωριγένης και η αλληγορική ανάγνωση των Γραφών / Origen and the allegorical reading of the Bible

Η μέθοδος που ο Ωριγένης χρησιμοποιεί για να φέρει στην επιφάνεια την κρυμμένη διδασκαλία των Γραφών ονομάζεται συνήθως "αλληγορία". Η φύση καθώς κι οι πιθανές εξαρτήσεις αυτής της αλληγορίας από ανάλογους τρόπους ανάγνωσης κειμένων του αρχαίου κόσμου έχουν προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον. Ειδικότερα, ο Jean Daniélou υποστήριξε ότι η αλληγορία ήταν μια μορφή ερμηνείας που προήλθε από το ελληνιστικό και ιουδαϊκό περιβάλλον του αρχέγονου Χριστιανισμού, ότι διακρίνεται σαφώς από την τυπολογία κι ότι οι δύο αυτοί ερμηνευτικοί τρόποι υιοθετούνται από τον Ωριγένη. Ο Henri de Lubac, από την άλλη, απέρριψε όποια αυστηρή διάκριση μεταξύ των δύο ερμηνευτικών τρόπων κι υποστήριξε ότι η αλληγορία είναι καθαρά χριστιανική μέθοδος. Παρατήρησε επίσης ότι κι οι δύο όροι, αλληγορία και τυπολογία, απαντούν στην ΚΔ ("τύπος"  και "ἀλληγορούμενα"). Κι οι δύο μέθοδοι προδιαθέτουν ότι ο Χριστός βρίσκεται κεκρυμμένος στην ΠΔ και αποκαλύπτεται στην ΚΔ. Στην περίπτωση μάλιστα του Ωριγένη αυτές οι δύο μέθοδοι χρησιμοποιούνται χωρίς διάκριση. 

Η λ. τυπολογία προέρχεται από τη λ. "τύπος", η οποία έγινε terminus technicus στην χριστιανική ερμηνεία των βιβλικών κειμένων και δηλώνει ένα πρόσωπο, ένα γεγονός, ένα πράγμα ή ακόμη και μία τελετή που βρίσκει την εκπλήρωσή του σε μία διαφορετική ιστορική στιγμή ή σε ένα άλλο πρόσωπο. Προϋποθέτει το σχήμα υπόσχεση-εκπλήρωση καθώς και μία χριστολογική ανάγνωση της ΠΔ. Τέτοιες τυπολογικές αναγνώσεις βρίσκουμε ήδη μέσα στην ίδια την ΚΔ. Όσοι την εφαρμόζουν δίνουν βαρύτητα στη "συμμετρία" μεταξύ του τύπου και του αντιτύπου του και για να την εξασφαλίσουν αναζητούν μία ικανοποιητική αναλογία ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ των δύο. Η τυπολογία ουσιαστικά είναι η αναζήτηση αναλογιών και σχέσεων μεταξύ διαφορετικών γεγονότων και προσώπων στην ιστορία της σωτηρίας προκειμένου να διακριβωθεί η κοινή σε όλην την ιστορία αλήθεια της σωτηρίας, η οποία είναι κρυμμένη πίσω από πρόσωπα και γεγονότα.

Η αρχή της αναλογίας όμως εφαρμόζεται και στην αλληγορία. Κατά έναν ανάλογο τρόπο η αλληγορία προϋποθέτει ότι υπάρχει ένα βαθύτερο πνευματικό νόημα πίσω από το γράμμα του βιβλικού κειμένου κι ότι ο ερμηνευτής πρέπει να εισχωρήσει κάτω από την επιφάνεια για να το εντοπίσει. Αντί για τον οριζόντιο προσανατολισμό της τυπολογίας (τη διακρίβωση, δηλ., της σχέσης μεταξύ δύο διαφορετικών σημείων στο συνεχές της ιστορίας), η αλληγορία προϋποθέτει μία κάθετη διάσταση της ερμηνείας. Εκείνοι που είναι πνευματικά ώριμοι θα πρέπει να ακολουθήσουν τα στοιχεία που τους δίνει το κείμενο για να καταλήξουν στο βαθύτερο πνευματικό του νόημα (Κλήμης Αλεξ., Στρωματείς IV 124,6). Mολονότι οι απαρχές ενός τέτοιου τρόπου ανάγνωσης απαντούν στον ελληνικό και στον ιουδαϊκό κόσμο, η αλληγορία των Χριστιανών εκκλ. συγγραφέων διαθέτει στοιχεία σαφώς χριστιανικά. Η εφαρμογή της αλληγορίας στα κείμενα της ΚΔ καθιστά σαφές ότι τα σύνορα με τη λεγόμενη τυπολογία είναι ρευστά σε πολλές περιπτώσεις. Ουσιαστικά η διαφορά αλληγορίας και τυπολογίας είναι στα στοιχεία που συγκρίνει και στο επίπεδο στο οποίο αυτά τα στοιχεία βρίσκονται. 

Οι λόγοι που οι αρχαίοι ερμηνευτές επιλέγουν την αλληγορία φαίνεται να είναι δύο: α) μπορεί να εξηγήσει με ένα εμπνευσμένο τρόπο τις Γραφές και β) μπορεί να ξεπεράσει τις δυσκολίες και αδιέξοδα κάποιες φορές του βιβλικού κειμένου. Ουσιαστικά "μεταφράζει" τις κρυμμένες αλήθειες στη γλώσσα των ιδεών και εμπειριών του εκάστοτε αναγνώστη. Για τον Ωριγένη μάλιστα μία τέτοια ανάγνωση είναι θεμιτή, γιατί είναι αρχαία και γιατί έχει τις ρίζες της στην ίδια την ΚΔ (Κατά Κέλσου 4,42-44· 6,70). 

Η φύση της αλληγορίας προϋποθέτει την στενή σχέση μεταξύ της κατά γράμμα σημασίας και της αλληγορικής κατανόησης του πνευματικού νοήματος του κειμένου. Αυτό σημαίνει ότι το γράμμα δεν απεμπολείται. Για τον Ωριγένη είναι καλό και αληθινό και μπορεί να μεταμορφώσει τις ζωές όσων το διαβάζουν (Κατὰ Κέλσου 1,17). Δεν αρνείται την ιστορικότητα των γεγονότων που διηγείται η Αγία Γραφή. Παρατηρεί μάλιστα ότι "τὰ κατὰ τὴν ἱστορίαν αληθευόμενα" είναι πολύ περισσότερα από εκείνα που έχουν μόνο πνευματικό νόημα (Περὶ ἀρχῶν 4.3.4). Επομένως, η αλληγορική ερμηνεία που υιοθετεί δεν έχει ως σκοπό να υποκαταστήσει ή να απορρίψει το ιστορικό στρώμα του κειμένου, αλλά να το συμπληρώσει. Ο Ωριγένης παραμένει πιστός στις θεολογικές του προϋποθέσεις όσον αφορά στην θεοπνευστία της Γραφής και στην οργανική σχέση της με το δόγμα της ενανθρώπησης. 

Αυτό καθίσταται σαφές στην ερμηνευτική του μέθοδο. Στα πρόσωπα και γεγονότα της ΠΔ ο Ωριγένης διακρίνει την παρουσία του Χριστού και τις αλήθειες που συνιστούν το περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης. Διατηρεί την ίδια στάση κι απέναντι στην ΚΔ· δεν αρνείται την ιστορικότητα των γεγονότων, αλλά αναζητά πίσω από αυτά σωτηριώδεις αλήθειες της πίστης. Αυτό καθίσταται σαφές στα βήματα, τα οποία ακολουθεί, όταν ερμηνεύει ένα χωρίο. Πρώτον, παραθέτει τους υπό συζήτηση στίχους. Ακολουθεί  μία σύντομη εξήγηση του ιστορικού νοήματος του κειμένου και των γεγονότων / πραγμάτων που περιγράφει. Έπειτα χρησιμοποιεί άλλα βιβλικά κείμενα προκειμένου να εξηγήσει πιθανές ασάφειες του κειμένου. Στο τελευταίο μέρος της εξήγησης δίνεται μία πνευματική διδασκαλία σε δύο αλληλένδετα επίπεδα: α) αλληγορική κατανόηση του κειμένου και β) επικαιροποίηση και ηθική εφαρμογή στη ζωή των πιστών. 

Νέα ψηφιοποιημένα ελληνικά χειρόγραφα της ΚΔ/ Some new NT digitized manuscripts

Στο ιστολόγιο της Βρετανικής Βιβλιοθήκης για τα αρχαία χειρόγραφα της συλλογής αναρτήθηκε ένας κατάλογος 30 νέων χειρογράφων που έχουν ψηφιοποιηθεί. Επιλέγω αυτά που περιέχουν βιβλικά κείμενα: 

Burney MS 21, Four Gospels (Gregory-Aland 484; Scrivener evan. 571; von Soden ε 322), adapted for liturgical use. Illuminated headpieces and initials (ff 9r, 76r, 121r, 197r). Written in 1291-92 by the scribe Θεόδωρος ῾Αγιοπετρίτης for the monk Gerasimos, grand sceuophylax of the monastery τοῦ Φιλοκάλου in Thessalonica.

Burney MS 22, Gospel Lectionary (Gregory-Aland l 184; Scrivener evst. 259). Written on Cyprus in 1319. 

Burney MS 23, Four Gospels adapted for liturgical use (Gregory-Aland 485; Scrivener evan. 572; von Soden ε 247), imperfect. Coloured headpieces and initials (ff 22r, 99r, 149r, 207r). 12th century. 

Egerton MS 2163, Gospel Lectionary with ekphonetic notation (Gregory-Aland l 339; Scrivener evst. 59). 1 full-page miniature of Christ and the four Evangelists in colours on a gold ground (f 1v). 5 headpieces in colours and gold (ff 2r, 32r, 82r, 147r, 200v). Large initials in gold, or in gold and colours. Simple endpieces in gold. Chrysography. Accents in red. 2nd half of the 12th century, possibly produced at Constantinople.

Egerton MS 3046, Gospel Lectionary (Gregory-Aland l 238; Scrivener evst. 254), with extensive notes dated 1875 by John Ruskin mostly relating to the script, imperfect and misbound. Small headpieces in gold. Large initials in colours and gold in decorated forms. Initials in gold over red. Accents in red. Writing in gold. Excised headpiece (f 2r, the offset on f 155v). Late 11th-early 12th century.

OOTLE15: The Open Old Testament Learning Event 2015

Ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα Εισαγωγής στην Παλαιά Διαθήκη θα προσφέρει ο G. Brooke Lester, Assistant Professor of Hebrew Scriptures, και Director of Digital Learning, στο Garrett-Evangelical Theological Seminary. Τα μαθήματα αρχίζουν στις 3 Φεβρουαρίου 2015 και για να συμμετάσχει κανείς χρειάζεται να εγγραφεί στο πρόγραμμα και να έχει λογαριασμό blog και twitter:

sign up here /  εγγραφή εδώ

Πρόγραμμα
Week One (February 3): Orientation to the course and to the Hebrew Bible/Old Testament
Week Two (February 9): The Writings: Psalms
Week Three (February 16): The Writings: Wisdom
Week Four (February 23): The Writings: Apocalyptic
Week Five (March 2): The Latter Prophets: 8th century prophecy
Week Six (March 9): The Latter Prophets: 7th century prophecy
Week Seven (March 16): The Latter Prophets: Prophecy after Exile
Week Eight (March 23): The Former Prophets: The Deuteronomistic History
Week Nine (March 30): The Former Prophets: Emergence of Israel
SPRING BREAK!
Week Ten (April 13): The Former Prophets: United Monarchy & divided monarchies
Week Eleven (April 20): The Pentateuch: Genesis, and the “documentary hypothesis”
Week Twelve (April 27): The Pentateuch: Ancestral Tales, and “Covenant”
Week Thirteen (May 4): The Pentateuch: Sinai, and the “Law”

Συνέδριο για τη σημασία του κανόνα / Conference on the significance of Canon

Το Πανεπιστήμιο του Edinburgh διοργανώνει στις 6 Μαΐου 2015 συνέδριο με τον τίτλο "Power, Authority, and Canon". Θέμα του συνεδρίου είναι τα κριτήρια της κανονικότητας, οι ιστορικοί, θεολογικοί και άλλοι λόγοι που οδήγησαν στην διαμόρφωση των κανόνων ΠΔ και ΚΔ και τέλος ο ρόλος αυθεντίας των κανονικών βιβλίων. 

Πληροφορίες για το συνέδριο μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του συνεδρίου:

"Power, Authority, and Canon"

Η μύηση στα αρχαία μυστήρια / Initiation in Ancient Mysteries

Στην πλατφόρμα των βιβλίων open access του εκδοτικού οίκου deGruyter διατίθεται ελεύθερο για καταφόρτωση ένα νέο βιβλίο για τη μύηση στα μυστήρια της αρχαιότητας:

Jan N. Bremmer, Initiation into the Mysteries of the Ancient World, (Münchner Vorlesungen zu Antiken Welten 1), deGruyter, Berlin 2014
ISBN: 978-3-11-029955-7

Ιστορία Χρόνων ΚΔ (ΙΙΙ): μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο / Neutestamentliche Zeitgeschichte (IΙI): after WWI

Μετά το τέλος του Μεγάλου Πολέμου οι εξελίξεις στον θεολογικό χώρο επηρέασαν σημαντικά την ανάπτυξη της Ιστορίας των Χρόνων της ΚΔ. Η θεολογία του Μεσοπολέμου δεν ενδιαφέρεται τόσο για τα κοινωνικοϊστορικά ζητήματα και για το γενικότερο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο της πρώτης Εκκλησίας και των κειμένων της ΚΔ όσο για τη θεολογική υπόσταση των ανθρώπων της εποχής της και για το κατά πόσο αυτή μπορεί να ορισθεί μέσα από αυτά τα κείμενα. Αντί για τον ιστορικό χαρακτήρα τους τονίζεται η μυστική κυρίως διάσταση των κειμένων. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι οι μαθητές του R. Bultmann που είχαν εντονότερα θρησκειοϊστορικά ενδιαφέροντα, δηλ. οι H. Koester και D. Georgi, συνέχισαν το έργο τους στις ΗΠΑ. 

Φυσικά εξακολουθούν να γράφονται έργα Ιστορίας Χρόνων της ΚΔ και μονογραφίες με σχετικά θέματα, το ενδιαφέρον όμως έχει υποχωρήσει αισθητά. Στο γερμανόφωνο με τέτοια θέματα ασχολούνται οι Joseph Felten, c. Schneider, Willy Staerk και H. Preisker, οι οποίοι ουσιαστικά κινούνται στις ίδιες γραμμές όπως και τα έργα της προηγούμενης φάσης. Και στον αγγλόφωνο χώρο οι εξελίξεις δεν είναι εντυπωσιακές. Δύο είναι τα σημαντικότερα κέντρα μελέτης με έμφαση ωστόσο κυρίως στην Ιστορία του Αρχέγονου Χριστιανισμού, Oxford και Cambridge. Έμφαση δίνεται στο βιβλίο των Πράξεων με γνωστότερο το πεντάτομο έργο των F.J. Foakes Jackson και Kirsopp Lake, The  Beginnings of Christianity (London 1920 εξ.). Μεταφράζονται γερμανόφωνα έργα της εποχής κι υιοθετούνται οι βασικές θέσεις τους. Η τάση αυτή θα κυριαρχήσει και μέχρι μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως φανερώνει η πολύ καλή Ιστορία Χρόνων της ΚΔ του καθ. του Harvard Robert H. Pfeiffer. Το ενδιαφέρον κι εδώ επικεντρώνεται στον Ιουδαϊσμό κι υπογραμμίζεται ο ρόλος του στη διαμόρφωση του αρχέγονου Χριστιανισμού. Η έρευνα της Ιστορίας των Χρόνων δεν είναι ακόμη έτοιμη να απεγκλωβιστεί από το δίλημμα που της κληροδότησε η προηγούμενη γενιά. Αυτό διαφαίνεται στα έργα του F. Grant, όπου Ιουδαϊσμός και Ελληνισμός αντιμετωπίζονται ως δύο στεγανά διαχωρισμένες πραγματικότητας, ή αργότερα στα έργα των Metzger και F.F. Bruce. 

Στις δεκαετίες 1960 και 1970, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την εκδήλωση κοινωνικών αγώνων και την ανάπτυξη ποικίλων κοινωνικών κινημάτων, η επιστήμη της ιστορίας γενικότερα περνά μία μεγάλη κρίση ταυτότητας κι αμφισβήτησης του επιστημονικού της λόγου. Το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στις κοινωνικές επιστήμες και πρώτιστα στην κοινωνιολογία, αμφισβητείται η προηγούμενη θετικιστική προσέγγιση του παρελθόντος κι η έμφαση στην ιστορία των μεγάλων ανδρών. Το ενδιαφέρον τώρα προσελκύουν οι κοινωνικές δομές και η μελέτη των διαδικασιών κοινωνικής αλλαγής.

Οι αλλαγές αυτές επηρέασαν και την Ιστορία Χρόνων της ΚΔ, η οποία με τη σειρά της στρέφει το ενδιαφέρον της στις κοινωνικές ομάδες και δομές της εποχής της ΚΔ. Στο πρώτο στάδιο αυτής της φάσης δεν γίνεται μία εις βάθος μελέτη κι ερμηνεία της κοινωνίας της εποχής της ΚΔ. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στην περιγραφή διαφόρων κοινωνικών μεγεθών, όπως φαίνεται ήδη στο έργο του Werner Dommershausen (1919-2003), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Trier. Το κέντρο των εξελίξεων όμως μετατίθεται από την Γερμανία στις ΗΠΑ και στην Αυστραλία. Πρωτοπόροι είναι οι Shirley Jackson Case, Edwin Judge, Frederick Grant. Στη δεκαετία του 1970 και κυρίως του 1980 αρκετοί ερευνητές αρχίζουν να εγκαταλείπουν την απλή κοινωνική περιγραφή και εισάγουν κοινωνικά μοντέλα και κοινωνικές μεθόδους στον τρόπο εργασίας τους: για παράδειγμα, οι John Gager, Robert Grant, Abraham Malherbe, Bruce Malina, John Stambaugh. Oι εξελίξεις περνούν γρήγορα και πάλι στη Γερμανία με κύριο εισηγητή και πρωτοπόρο τον καθηγητή της ΚΔ στον Παν/μιο της Heidelberg Gerd Theissen, o οποίος εισάγει μοντέλα και κοινωνικές θεωρίες στη μελέτη του Παλαιστινιακού Χριστιανισμού. Το κλασικό σήμερα έργο του "Soziologie der Jesusbewegung. Ein Beitrag zur Entstehungsgeschichte des Urchristentums" αλλά κι οι μελέτες του για την κοινότητα της Κορίνθου έθεσαν τα θεμέλια για τη μετέπειτα πορεία της έρευνας της Ιστορίας των Χρόνων της ΚΔ στη Γερμανία και στην Ευρώπη γενικότερα. Στις ΗΠΑ ανάλογη επίδραση έχει το έργο του Wayne Meeks, ο οποίος αξιοποιεί κοινωνικές θεωρίες στην μελέτη των παύλειων κοινοτήτων (The First Urban Christians). Εκπρόσωποι αυτής της νέας τάσης είναι επίσης ο Wolfgang Stegemann, ο οποίος ασχολήθηκε με την κοινωνική ιστορία της εποχής της ΚΔ και με το πρόβλημα των φτωχών κι ο Thomas Schmeller, ο οποίος ασχολείται με το φαινόμενο των θρησκευτικών και επαγγελματικών συλλόγων του αρχαίου ελληνορωμαϊκού κόσμου. 

Το τρέχον τεύχος του SemiotBib / The current issue of SemiotBib

Sémiotique et Bible n°156 - Décembre 2014

• Jean Berchmans & Paluku Mukwemulere, "Figures de la promesse et de la Loi dans l’épître de Paul aux Galates :(2) quelques propositions théologiques" (abstract)
• Louis Perrin, "Notes de lecture : l’évangile de Jean, chapitres 1 et 2" (abstract)
• François Genuyt, "Pourquoi vivre si mourir est la fin ? De la plainte à l’action de grâce, une lecture du psaume 12 (13)" (abstract)
• Jean-Claude Crivelli, "Une traduction liturgique de la Bible" (abstract)

Δυο άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο τρέχον τεύχος του PRS / Two articles of biblical interest in the current issue of PRS

Perspectives in Religious Studies 41:3 (2014)

Steve Walton, "Calling the Church Names: Learning about Christian Identity from Acts," 223–241

The ecclesiology of Acts has long been a matter of debate. This article studies the six main names used by the Jesus-believers for their community(ies): “the brothers and sisters,” “the disciples,” “assembly,” “the believers,” “the way,” and “the holy ones.” The picture which emerges is of a community which sees itself as strongly in continuity with Israel, but Israel restored in the manner envisaged by the prophets, not least as in Isaiah 40 and Daniel 7. The titles present the communities as founded on faith in Jesus, and following Jesus’ way—and all this as the restored and renewed Israel.

David J. Downs, "Pauline Ecclesiology," 243–255

Given that the Pauline letters bear constant and impassioned witness to the apostle Paul’s establishment and continued formation of Christ-believing assemblies and (in the case of 1–2 Timothy, Titus, and perhaps Philemon) the leaders responsible for their care, it would not be much of an overstatement to call Paul the “father of ecclesiology.” This essay offers a broad overview of Pauline ecclesiology by examining ecclesiological language and imagery in Paul’s letters and the organization and practices of the Pauline churches.