Mία ενδιαφέρουσα ανακάλυψη από την πόλη του Δαυίδ / An interesting discovery in the City of David

Φωτο 1: Η επιγραφή -ryhu bn bnh

Από την Αρχή Αρχαιοτήτων του Ισραήλ ανακοινώθηκε το εύρημα μίας αποσπασματικής επιγραφής επάνω σε κομμάτι αγγείου που διασώζει το θεοφόρο όνομα: "...ריהו בן בניה" - ryhu bn bnh (βλ. φωτο 1). Η επιγραφή σύμφωνα με τους αρχαιολόγους Joe Uziel και Nahson Zanton, που την έφεραν στο φως, χρονολογείται μεταξύ του 8ου και του 7ου αι. μ.Χ., δηλαδή κάπου μεταξύ της βασιλείας του Εζεκία και της καταστροφής του Ναού στα χρόνια του Σεδεκία. 

Το εύρημα θεωρείται σημαντικό, γιατί προσφέρει μία επιπλέον πληροφορία για την προσωπογραφία της Ιερουσαλήμ κατά τη συγκεκριμένη περίοδο και γιατί διασώζει έναν τύπο ονόματος (με το θεοφόρο συνθετικό -yhu), ο οποίος μας είναι γνωστός από βιβλικά κείμενα που αναφέρονται στην ίδια εποχή. 

Το δελτίο τύπου κάνει μία σύνδεση της επιγραφής με τον Ιααζιήλ, γιο του Ζαχαρία, γιο του Βενάια (Β΄ Παραλ 20, 14), καθώς το όνομα Benaiah εμφανίζεται στην επιγραφή και το δεύτερο μέρος του αποσπασματικά σωζόμενου ονόματος -ryhu παραπέμπει σε θεοφόρα ονόματα όπως στο Ζαχαρίας. Μολονότι η υπόθεση είναι ελκυστική κατά τη γνώμη μου η κατάσταση της επιγραφής όπως και το γεγονός ότι δεν πρόκειται για εξαιρετικά σπάνια ονόματα της εποχής φαίνεται να μην καθιστά αναγκαστική μια τέτοια ερμηνεία. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, είναι ένα ενδιαφέρο

Φωτο 2: Τα άλλα ευρήματα από το ίδιο στρώμα ανασκαφής
(εποχή πρώτου Ναού)

ν εύρημα που συμπληρώνει κι αυτό, όπως και τα υπόλοιπα ευρήματα που βρέθηκαν μαζί του (βλ. φωτο 2), μία ψηφίδα στο μωσαϊκό της ιστορίας της πόλης του Δαυίδ κατά την περίοδο του Πρώτου Ναού. 

Για να διαβάσετε περισσότερα πατήστε στον παρακάτω τίτλο: 

2700 Year-Old Inscription Found in Archaeological Excavations in the City of David

(Οι φωτογραφίες είναι της Clara Amit και προέρχονται από το ίδιο δημοσίευμα)

Στο τρέχον τεύχος του BThZ / In the current issue of BThZ

Το τρέχον τεύχος του περιοδικού Berliner Theologische Zeitschrift 30:1 (2013) είναι αφιερωμένο στη γιαχβική λατρεία: 

Henrik Pfeiffer, "Die Herkunft Jahwes und ihre Zeugen"

Η θεωρία ότι ο Γιαχβέ ως θεότητα γεννήθηκε στις περιοχές της Ν. Παλαιστίνης ή της ΒΔ Αραβίας είναι μία υπόθεση, η οποία δε μπορεί να υποστηριχθεί μέσα από την κριτική εξέταση των βιβλικών και εξωβιβλικών μαρτυριών. Η εξέταση αυτών των πηγών από την οπτική της ιστορίας των θρησκειών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Γιαχβέ ήταν μία εθνική καιρική θεότητα της κατοικημένης περιοχής. 

Manfred Krebernik, "Die Anfänge des Jahwe-Glaubens aus altorientalistischer Perspektive"

O συγγραφέας θέτει το ερώτημα της καταγωγής του Γιαχβέ μέσα στο γενικό πλαίσιο των πηγών σε σφηνοειδή γραφή. Παρά τη σιωπή τους αυτές οι πηγές επιβεβαιώνουν ότι ο Γιαχβέ είναι μία θεότητα που ήρθε από το Νότο.  

Christoph Berner, "„Mein Gott von Ägypten her“ (Hos 13,4) - Der Exodus als Ursprungsdatum der Jahwe-Verehrung Israels?" 

H βιβλική πληροφορία ότι η λατρεία του Ισραήλ για τον Γιαχβέ έχει τις απαρχές της στην Έξοδο από την Αίγυπτο δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί σύμφωνα με τον συγγραφέα σε ιστορικό επίπεδο. Πρόκειται μάλλον για μία θεολογική σύλληψη της περιόδου μετά τη μοναρχία που ως σκοπό έχει να θέσει τη σχέση του Ισραήλ με τον Γιαχβέ σε μία ιστορική-σωτηριολογική βάση. Η θεολογική αυτή ιδέα απαντά για πρώτη φορά στην αφήγηση της Εξόδου της εποχής πριν τον Ιερατικό Κώδικα (7ος αι. π.Χ.) κι άσκησε σημαντική επίδραση στη μεταγενέστερη ιστορία των κειμένων της Π.Δ. 

Reunhard Müller, "Die frühe Jahweverehrung im Spiegel der ältesten Psalmen" 

H εικόνα του Θεού, όπως αυτή απαντά στους αρχαιότερους Ψαλμούς, έχει δύο πλευρές: το κείμενο παρουσιάζει ένα θεό που εμφανίζεται μέσα στην καταιγίδα (Ψα 18, 29. 77. 97) κι ο οποίος κυβερνά τον κόσμο ως θεϊκός βασιλέας (Ψα 24. 29. 36. 48. 85. 93. 97. 98). Και στις δύο περιπτώσεις ο Γιαχβέ συνδέεται με τους βασιλικούς καιρικούς θεούς των γειτονικών πολιστισμών της αρχαίας Εγγύας Ανατολής. Ωστόσο, διαφέρει από τους άλλους θεούς εξαιτίας του ονόματός του (Ψα 24. 29). 

Faried Adrom / Matthias Müller, "Das Tetragramm in ägyptischen Quellen - eine Bestandsaufnahme" 

Στο παρόν άρθρο εξετάζονται τοπωνύμια του Ισραήλ και της Παλαιστίνης στις αιγυπτιακές πηγές που συνδέονται με το τετραγράμματο ή με την πιθανή προέλευση του Θεού των Ισραηλιτών από το Νότο. Ενώ το αιγυπτιακό Y-h-w μπορεί πραγματικά να συνδέεται με το τετραγράμματο, οι αιγυπτιακές πηγές δεν παρέχουν καμιά σημαντική πληροφορία όσον αφορά τον τόπο καταγωγής της θεότητας. 

Angelika Berlejung, "Die Anfänge und Ursprünge der Jahweverehrung: Der ikonographische Befund"

Οι απαρχές της λατρείας του Γιαχβέ κατά την εποχή του Σιδήρου Ι / ΙΙΑ δεν άφησαν καθόλου ίχνη για όποιον αναζητά εικονογραφικές μαρτυρίες στην Παλαιστίνη. Η συνέχεια των παλιών μοτίβων και η προσαρμογή νεότερων δε μπορεί σαφώς να συνδεθεί με τον Γιαχβέ. Ωστόσο, αυτά τα μοτίβα, παλιά και νέα, υποδηλώνουν ότι η συνέχεια κι οι αλλαγές χαρακτηρίζουν την περίοδο κατά την οποία οι φυλές και μικρότερες ομάδες στην Παλαιστίνη ακολούθησαν τον θεό Γιαχβέ που αναδείχθηκε ο θεός του Ιούδα και του Ισραήλ. Υπάρχουν διάφορες απεικονίσεις του Γιαχβέ (ανθρωπομορφικές, με τη μορφή ενός ταύρου, συμβολικές/ηλιακές, στήλες από πέτρα), όλες όμως έχουν τις ρίζες του στην γηγενή παράδοση της Παλαιστίνης. Ο ίδιος ο Γιαχβέ δεν έφερε κάποια ιδιαίτερα εικονογραφικά μοτίβα και δεν ανέπτυξε κάποια στη συνέχεια. Η συγγραφέας διατυπώνει επίσης την υπόθεση ότι εξαιτίας τον τοπικών διαφορών είναι δυνατό οι διάφορες αναπαραστάσεις του Γιαχβέ να ήταν διαφορετικές μεταξύ τους. Αυτό όμως παραμένει στο χώρο της υπόθεσης όπως κι η εκδοχή ενός ανεικονικού Γιαχβέ "ήδη από την αρχή", Για τον οποίο κάνουν λόγο τα κείμενα της ΠΔ, τα οποία όμως προέρχονται από μεταγενέστερες εποχές. Δυστυχώς η εικονογραφία δεν μπορεί να βοηθήσει περισσότερο καθώς ο συσχετισμός των βιβλικών κειμένων αμφιλεγόμενης χρονολόγησης με τις απεικονίσεις των θεοτήτων της Εποχής του Σιδήρου στην Παλαιστίνη (κι αυτό ισχύει και για τις Ασερά, Μίλκωμ, Χεμός, Ντάγον κ.ά.) δε μπορεί να γίνει με ασφάλεια.  

Friedhelm Hartenstein, "Die Anfänge JHWHs und die „Sehnsucht nach dem Ursprung“ Eine geschichtshermeneutische Problemanzeige"
Στο άρθρο εξετάζεται η σπουδαιότητα που έχουν οι "απαρχές" του Γιαχβέ και του Ισραήλ για την εξήγηση της Παλαιάς Διαθήκης. Η ερμηνευτική της ιστορίας συμβάλλει στη συνειδητοποίηση αυτής της σπουδαιότητας. Το ότι οι "απαρχές" εξακολουθούν να διαδραματίζουν ένα μεγάλο ρόλο, παρά τον ελάχιστο αριθμό πηγών όσον αφορά τη θρησκευτική ιστορία του Ισραήλ κατά τους 19ο και 20ο αι. φαίνεται να οφείλεται στην έμφαση που έχει δοθεί στις αντίστοιχες απαρχές της χριστιανικής πίστης και θεολογίας. 

H πρόσληψη του αρχαίου κόσμου (Exeter 5-6 Δεκεμβρίου 2013) / The reception of the ancient world (Exeter 5-6 December 2013)

THE THIRD ANNUAL MEETING OF POSTGRADUATES IN THE RECEPTION OF THE ANCIENT WORLD 

 University of Exeter, 5-6 December 2013 

Call for Papers 

The AMPRAW2013 committee are pleased to announce the third Annual Meeting of Postgraduates in the Reception of the Ancient World. AMPRAW is a two day residential conference which aims to provide both UK and international postgraduate students, from all disciplines, with the opportunity to present their research on the reception of the ancient world to the thriving classical reception academic community. This year’s conference will be held from Thursday 5th to Friday 6th of December at the University of Exeter’s Streatham Campus.

The central themes of AMPRAW2013 are the reception of the ancient world in film, translation and theatre. Highlights will include:

-Keynote addresses by Professor Edith Hall (King’s College London), Dr Christopher Stray (Swansea), and Professor Maria Wyke (UCL).
-A silent film screening of the 1913 Italian Spartacus, accompanied by Stephen Horne, an internationally renowned silent film accompanist and composer.
-A classical reception themed dramatic performance followed by a question and answer session with the actors and director.
-An interactive exhibition on the history of classical reception in cinema hosted by The Bill Douglas Centre for the History of Cinema and Popular Culture.
-A discursive workshop on classical reception and translation.
-An opportunity to relax and socialise at the conference dinner in the historic and beautiful city centre of Exeter.

We welcome postgraduate students from all disciplines to submit proposals for papers (twenty minutes long followed by discussion). We will consider proposals on any aspect of the reception of the ancient world whilst topics relating to the conference’s central themes are especially invited. Proposals for coordinated panels of up to three papers are also very welcome.

Please send your title and abstract (no more than 300 words) by the 31st of August 2013, to AMPRAW2013@exeter.ac.uk.
When submitting abstracts, please also include your name, academic institution and level of study.

For further information, please see: http://intranet.exeter.ac.uk/humanities/studying/postgraduateresearch/ampraw2013/

We look forward to receiving your abstracts. Jasmine Hunter Evans, Shaun Mudd, Charlotte Young, and Christopher Davies

RBL 22/7/2013

David J. H. Beldman and Craig G. Bartholomew, eds., Hearing the Old Testament: Listening for God's Address
Reviewed by Jeanette Mathews

Mark E. Biddle, Reading Judges: A Literary and Theological Commentary
Reviewed by Trent C. Butler

Joachim Conrad, Karl Heinrich Grafs Arbeit am Alten Testament: Studien zu einerwissenschaftlichen Biographie 
Reviewed by Jeffrey L. Morrow

Scott S. Elliott and Roland Boer, eds., Ideology, Culture, and Translation
Reviewed by LŽnart J. de Regt

Georg Fischer, Dominik Markl, and Simone Paganini, eds., Deuteronomium: Tora fuer eine neue Generation
Reviewed by Mark Christian

Elizabeth Frood, Biographical Texts from Ramessid Egypt
Reviewed by Gerald Moers

Dong-Hyuk Kim, Early Biblical Hebrew, Late Biblical Hebrew, and LinguisticVariability: A Sociolinguistic Evaluation of the Linguistic Dating ofBiblical Texts
Reviewed by Frank H. Polak

Peter Thacher Lanfer, Remembering Eden: The Reception History of Genesis 3:22-24
Reviewed by L. Michael Morales

David Penchansky, Understanding Wisdom Literature: Conflict and Dissonance in the Hebrew Text
Reviewed by Peter Hatton

18th Annual EABS Meeting - Leipzig 2013

Kaθώς πλησιάζουν οι μέρες που θα λάβει χώρα το ετήσιο συνέδριο της European Association of Biblical Studies παραπέμπουμε στο πρόγραμμα της φετινής 18ης ετήσιας συνάντησης: 

 18th Annual EABS Meeting - Conference Programme

 

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο περιοδικό ΣΥΝΘΕΣΙΣ / Articles of biblical interest in SYNTHESIS

Στο τρέχον τεύχος του ηλεκτρονικού περιοδικού ΣΥΝΘΕΣΙΣ 2:1 (2013) του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Άννα Κόλτσιου -Νικήτα, "Περί της γνησιότητος της περικοπής της μοιχαλίδας ( Ιω 7,53-8,11): Προβληματισμοί κριτικής κειμένου με αφορμή μια κριτική θεώρηση της περικοπής στη λατινόφωνη Δύση κατά τον 12ο αιώνα", 140-165 
• Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, "Ο ελληνόφωνος Ιουδαϊσμός της εποχής του Αποστόλου Παύλου και η συμβολή του στη διάδοση της χριστιανικής πίστης", 166-175 
• Νικόλαος Παύλου, "Η «κρατική» εδραίωση του μονοθεϊσμού στον Βιβλικό Ισραήλ κατά τον 7ο αι. π.Χ.", 220-232

O καθ. Schiffmann για τα χειρόγραφα του Κουμράν / Prof. Schiffman on Qumran

Στην ιστοσελίδα chabad.org έχει αναρτηθεί η συνέντευξη του καθ. Lawrence Schiffman σχετικά με τα χειρόγραφα του Κουμράν. Όχι κάτι καινούργιο, αλλά μία ενδιαφέρουσα γενική εισαγωγή σχετικά με το ίδιο το εύρημα και την αξία του.

What are the Dead Sea Scrolls?

Παιδικές Βίβλοι / Children's Bibles

Στο ηλεκτρονικό περιοδικό Τhemelios 38:1 (2013) έχει δημοσιευθεί μεταξύ άλλων και το δεύτερο μέρους του άρθρου του David Shaw σχετικά με τις παιδικές Βίβλους και τη σχέση τους προς το βιβλικό κείμενο. Μπορείτε να διαβάσετε το κείμενό του online πατώντας στον παρακάτω τίτλο ή να καταφορτώσετε το περιοδικό σε μορφή pdf πατώντας εδώ.

David Shaw, "Telling the Story from the Bible (Part 2): Reviewing The Big Picture Story Bible and The Jesus Storybook Bible"

το πρώτο μέρος μπορείτε να το διαβάσετε πατώντας εδώ:
David Shaw, "Telling the Story from the Bible? How Story Bibles Work" (ή σε pdf Themelios 37:2 [2012])

Στο τρέχον τεύχος του BN / In current issue of BN

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Biblische Notizen 157 (2013) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Jan-Dirk Döhling, "Das Wüten der Welt. Zur literarischen und narrativen Funktion der Schöpfungsdynamik in Jona 1 und 2," 3-32

Η μελέτη της αφηγηματικής δυναμικής των στοιχείων της δημιουργίας στα Ιωνάς 1 και 2 αποκαλύπτει ότι αυτά λειτουργούν ως κάτι περισσότερο από ένα διδακτικό μέσο που στηρίζει το τελικό μήνυμα του βιβλίου (4, 10-11). Η δημιουργία λειτουργεί μέσα στην αφήγηση ως ένας αμφίβολος παράγοντας. Αυτό καθίσταται, για παράδειγμα, σαφές στη συζήτηση του Ιωνά με τους ναυτικούς. Ο τρόπος που μιλούν μεταξύ τους ή απευθύνονται στον Θεό μεταμορφώνει τη δημιουργία από ένα φορέα του κακού σε αντικείμενο αίνου και μέσω γνώσης του Θεού. 

Simon Tielesch, "Der schöne Mann im Alten Testament. Untersuchungen zu Hld 5,10-16," 33-67

Στο παρόν άρθρο εξετάζεται η βιβλική αντίληψη για την ομορφιά και μάλιστα σε σχέση με τις εξωβιβλικές αντιλήψεις περί ομορφιάς της αρχαίας Ανατολής. Ο συγγραφέας εστιάζει την προσοχή του στον τρόπο που παρουσιάζεται η ανδρική ομορφιά στο Άσμα 5, 10-16 και αποπειράται να διατυπώσει μία ανθρωπολογία δίκαιη απέναντι στα κοινωνικά φύλα. Οι αντιλήψεις για το σώμα κατανοούνται ως αντανακλάσεις της κοινωνική δύναμης κι ως μέσα εδραίωσης αυτών των σχέσεων εξουσίας. Μέσω αυτής της ερμηνευτικής προσέγγισης το Άσμα 5, 10-16 εντάσσεται μέσα σε μια συγκεκριμένη πολιτισμική τάξη. 

Karin Hügel, "Eine queere Lektüre von Josef: Jüdische Interpretationen des schönen jungen Manns aus der Hebräischen Bibel," 69-99 
Η συγγραφέας προτείνει μία ερμηνευτική ανάγνωση της εικόνας του όμορφου νεαρού Ιωσήφ στην εβραϊκή Βίβλο με βάση την ερμηνευτική της απόκλισης. Σε αυτήν λαμβάνει επίσης υπόψη την ερμηνεία αυτής της εικόνας στην ύστερη ιουδαϊκή γραμματείας, η οποία συνοψίζεται στα εξής: (1) "ο Ιωσήφ ως θηλυπρεπής νέος", δηλ. ερμηνείες στο Γεν 37, 2 και Γεν 39, 6, (2) "ο Πετεφρής αργοράζει τον Ιωσήφ για να συνάψει ερωτικές σχέσεις μαζί του", δηλ. ερμηνείες στο Γεν 39, 1 και (3) "ο όμορφος Ιωσήφ αγνοεί τις γυναίκες", δηλ. ερμηνείες στο Γεν 49, 22.  

Oded Tammuz, "Punishing a dead villain: The Biblical Accounts on the Murder of Sennacherib," 101-105
Σύμφωνα με το 2 Βασ 19, 37 / Ησ 37, 38 ο Σενναχερίμπ, ο βασιλιάς της Ασσυρίας δολοφονήθηκε από δύο γιους του: τους Αδραμμελέκ και Σαραζέρ. Ενώ ο Αδραμμελέκ είναι μια γνωστή μορφή, ο Σαραζέρ παραμένει άγνωστος. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι δεν είναι ιστορικό πρόσωπο. Αυτό το όνομα, το οποίο σημαίνει "ο Θεός σώζει τον βασιλιά" συμπληρώθηκε εδώ για να προσδώσει μία ειρωνική νότα στην ιστορία της δολοφονίας του βασιλιά της Ασσυρίας.   

Wolfgang Zwickel, "Die Herkunft Tobits," 107-110
Το Τωβίτ 1, 2 δεν είναι μια φανταστική τοπογραφία. Η Tisbe/ Thisbe μπορεί να ταυτιστεί με το Khirbet el-Harrawi /  Qeren Naftali (συντεταγμένες 2029.2773) και το Fogor / Phogor παρόμοια με το Tell Naama (συντεταγμένες 2059.2868). 

Herbert Migsch, "לבלחי Jeremiabuch," 111-114 
Ο συγγραφέας εξετάζει τις 25 φ. που εμφανίζεται η λ.  לבלחי στο βιβλίο του Ιερεμία και συζητά τη συντακτική χρήση του και τη σημασία του. 

Herbert Migsch, "Das Lokaladverb ἐκεῖ in Jer 42LXX,9," 115-121
Στο Ιερ 42 (Ο΄), 9, το επίρρημα εκεί αναφέρεται στους Ρεχαβίτες οι οποίοι τώρα όντας στην Ιερουσαλήμ αναλογίζονται ότι δεν έκτισαν κατοικίες, όταν ήταν στην περιοχή της Ιουδαίας. Το τοπικό επίρρημα απαντά μόνο στη μετάφραση των Ο΄. Ο συγγραφέας εξετάζει αν προστέθηκε στο πρωτότυπο που είχαν υπόψη τους οι μεταφραστές ή αν υπήρχε ήδη στο αρχικό κείμενο της περικοπής και χάθηκε στην εκτενέστερη παράδοση του βιβλίου του Ιερεμία.

Stefan Bojowald, "Eine Gemeinsamkeit zwischen der akkadischen und ägyptischen Sprache hinsichtlich der Vertreibung von gefährlichen Mächten in unbewohnte Gegenden," 123-128

Ο συγγραφέας εξετάζει ένα λογοτεχνικό μοτίβο που είναι κοινό στην αιγυπτιακή και ακκαδική γλώσσα. Πρόκειται για την περίπτωση εκδίωξης δαιμόνων κι άλλων κακών όντων μακριά από το χώρο ανθρώπινης κατοικίας. Ο τόπος εξορίας τους είναι η στέπα στα ακκαδικά και το χωράφι/λειβάδι στα αιγυπτιακά αντίστοιχα. Στην αιγυπτιακή γλώσσα φαίνεται να υπάρχει μόνο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για αυτήν την ιδέα. Ο συγγραφέας υποστηρίζει λοιπόν ότι ίσως πρόκειται για σημιτική επίδραση. 

Bibliotheque nationale Paris: ψηφιοποιημένα χειρόγραφα της ΚΔ online / Bibliotheque nationale Paris: digitized NT manuscripts online

Η Εθνική Βιβλιοθήκη Παρισίων έχει ήδη αναρτήσει αρκετά ψηφιοποιημένα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης (πηγή Evangelical Textual Criticism):

• Grec 9 (GA: 04: Codex Ephraimi Rescriptus)
• Grec 49 (GA: 8;: ευαγγέλια, 11ος αι.)
• Grec 81 (GA: 276. έτος 1092: ευαγγέλια)
• Grec 83 (GA: 9, έτος 1167: ευαγγέλια)
• Grec 102 (GA 2298: Πράξεις κι επιστολές Παύλου, 12ος αι.)
• Grec 107 (GA: 06: Claromontanus)
• Grec. 216 (GA 605: Πράξεις και Παύλος με υπόμνημα, 10ος αι.)
• Grec. 277 (GA lect. 63, μεγαλογράμματο λεξιονάριο από τον 9ο αι.)
• Grec. 289 (GA: lect. 71: χρονολογημένο λεξιονάριο,  έτος 1066)
• Grec 375 (GA: lect. 60: χρονολογημένος λεξιονάριο, έτος 1021)
• Suppl. Grec 686 (GA: lect 357: 10ος αι. μεγαλογράμματο λεξιονάριο, μόνο τμήμα του)
• Suppl. Grec. 1232 (GA: lect. 1837: 8ος αι. μεγαλογράμματο, παλίμψηστο)
• Coislin Grec 202 (GA: 015: 12 φύλλα, 6ος αι.)
• 8409 (GA: 43, ΚΔ σε δύο τόμους [χωρίς την Αποκάλυψη], 11ος αι.)