Η έκδοση του MAMA XI / The publication of MAMA XI

Μέσω του ιστολογίου RogueClassicism πληροφορηθήκαμε την έκδοση του δελτίου ειδήσεων του Centre for the Study of Ancient Documents του Oxford University. Το πρώτο θέμα του δελτίου είναι η επικείμενη έκδοση του 11ου τόμου στη γνωστή σειρά επιγραφικών συνταγμάτων ΜΑΜΑ (Monumenta Asiae Minoris Antiqua), όπου θα δημοσιευθούν 600 περίπου επιγραφές από τα αρχεία των Sir William Calder και Dr. Michael Ballance. Οι επιγραφές προέρχονται από τη Ν. Φρυγία, Λυκαονία και Καππαδοκία. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο τόμος αρχικά θα δημοσιευθεί διαδικτυακά πριν την έκδοσή του τόμου. Ήδη έχουν δημοσιευθεί δοκιμαστικά δύο επιγραφές στην ιστοσελίδα του προγράμματος: http://mama.csad.ox.ac.uk/index.html
Στο δημοσίευμα επίσης γίνεται λόγος για μια ακόμη πολύ ενδιαφέρουσα επιγραφή. Πρόκειται για μια τιμητική στήλη του 6/7 μ.Χ., όπου γυναίκες Ελληνίδες και Ρωμαίες τιμούν κάποια Τάτια που έμενε στην Ακμονία της Φρυγίας. Πρόκειται για ένα μοναδικό παράδειγμα, όπου γυναίκες οργανωμένες σε σώμα συμμετέχουν από κοινού με άνδρες της τοπικής κοινωνίας σε μία δημόσια πράξη.
Α.Τ.: το θέμα της κοινωνικής θέσης και δράσης των γυναικών στον ελληνορωμαϊκό κόσμο απασχολεί και όσους μελετούν την ιστορία των εκκλησιαστικών κοινοτήτων. Συχνά στα κείμενα της Κ.Δ. (ιδιαίτερα στις Πράξεις και στις επιστολές του Παύλου) γίνεται λόγος για την ενεργό παρουσία των γυναικών μέσα στις τοπικές εκκλησίες και για τη δράση τους στη διάδοση του ευαγγελίου. Η παραπάνω επιγραφή, όπως και άλλες ανάλογες που βρέθηκαν σε διάφορα σημεία του ανατολικού τμήματος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, βεβαιώνουν ότι η θέση της γυναίκας μέσα στην τοπική κοινωνία, στους θρησκευτικούς θιάσους και στις επίσημες λατρείες της πόλης ήταν περισσότερο σημαντική από ό,τι γενικά ήταν παλαιότερα αποδεκτό. Συχνά οι γυναίκες λειτουργούν ως πάτρωνες λατρειών αλλά και προσώπων, διαθέτουν τον πλούτο τους, όπως εκείνες κρίνουν, προΐστανται θιάσων και αναλαμβάνουν δημόσια αξιώματα.

Για να διαβάσετε όλο το δελτίο, πατήστε εδώ.

M. Goodman: επίδραση του Ελληνισμού στον Ιουδαϊσμό / M. Goodman: Influence of Hellenism on Judaism

Στο νέο τεύχος του Biblical Archaeology Review Ιαν. / Φεβ. 2010 μεταξύ των άλλων δημοσιεύεται κι ένα άρθρο του Martin Goodman με θέμα τις πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ Ιουδαϊσμού και Ελληνισμού κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Το άρθρο είναι προσβάσιμο διαδικτυακά:

Martin Goodman, Under the Influence

Το τετραευάγγελο Bodmer 25 κ.ά. χειρόγραφα στο διαδίκτυο / Bodmer 25 and other NT manuscripts online

Στο ιστολόγιο Evangelical Textual Criticism έχει αναρτηθεί η είδηση ότι το τετραευαγγέλιον Bodmer 25 = Greg.-Aland 556 έχει ψηφιοποιηθεί και είναι προσβάσιμο στο διαδίκτυο. Στην ίδια ανάρτηση ο Tommy Wasserman δίνει πληροφορίες και για άλλα χειρόγραφα της Κ.Δ. που έχουν ψηφιοποιηθεί και μπορεί να τα δει κανείς online. Για να διαβάσετε τη σχετική ανάρτηση, όπου και οι διευθύνσεις των ψηφιοποιημένων χειρογράφων, πατήστε εδώ.

Αποκρυπτόγραφηση αρχαίας εβραϊκής επιγραφής

Πριν ενάμιση περίπου χρόνο ήρθε στο φως στο Khirbet Qeiyafa ήρθε στο φως μία αρχαία επιγραφή γραμμένη με μελάνη επάνω σε ένα όστρακο (φωτ.). Ο καθηγητής του Παν/μίου της Haifa Gershon Galil αποκρυπτογράφησε το κείμενο της επιγραφής και υποστήριξε ότι είναι εβραϊκή. Την τοποθετεί στον 10ο αι. π.Χ.

Παραθέτουμε την αγγλική μετάφραση της επιγραφής, όπως αυτή δημοσιεύθηκε αυτές τις μέρες στο διαδίκτυο:

1. you shall not do [it], but worship the [Lord].

2. Judge the sla[ve] and the wid[ow] / Judge the orph[an]

3. [and] the stranger. [Pl]ead for the infant / plead for the po[or and]

4. the widow. Rehabilitate [the poor] at the hands of the king.

5. Protect the po[or and] the slave / [supp]ort the stranger.

Το κείμενο αποκαλύπτει την παρουσία ξένων στην ισραηλιτική κοινότητα κατά την εποχή αυτή, το ενδιαφέρον για τις κοινωνικά αδύναμες ομάδες και τη σύνδεση του προσώπου του βασιλιά με την προστασία τους.

Αντιδράσεις στο διαδίκτυο για την ανάγνωση της επιγραφής μπορεί να βρει κανείς στη σχετική ανάρτηση του James McGrath. Αναλυτικό δημοσίευμα υπάρχει στο ιστολόγιο του Jim Davila, PaleoJudaica.

Βλ. επίσης το δημοσίευμα στην ηλεκτρονική έκδοση της Haaretz.com στο EurekaAlert!.

Συνέντευξη του Richard Hays

Στο ιστολόγιο του John Anderson Hesed we'emet δημοσιεύεται η συνέντευξη που έδωσε ο καθηγητής της Κ.Δ. στοDivinity School του Duke University. Ο Hays ασχολήθηκε με τα παύλεια κείμενα και κυρίως με θέματα ηθικής, αλλά ήταν κι εκείνος που εξέδωσε μία σημαντική μελέτη για τη διακειμενική προσέγγιση των κειμένων της Κ.Δ. Στη συνέντευξη ο καθηγητής συζητά κάποια από αυτά τα θέματα καθώς επίσης το μεγάλο ζήτημα της σημασίας του όρου πίστις Χριστού. Σχετικά με τους τομείς της έρευνας, τους οποίους θεωρεί ότι παραμένουν ανοικτοί σημειώνει: α) την πατερική ερμηνεία των κειμένων της Κ.Δ., β) το ρωμαϊκό/αυτοκρατορικό περιβάλλον των κειμένων της Κ.Δ. και γ) η παράλληλη πορεία Χριστιανισμού και Ιουδαϊσμού κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.

Για να διαβάσετε το κείμενο της πολύ ενδιαφέρουσας συνέντευξης, πατήστε εδώ.

Το νέο τεύχος του JSNT / The new issue of JSNT

Στο νέο τεύχος του Journal for the Study of the New Testament 32:2 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:


Lochlan Shelfer , "The Legal Precision of the Term "παράκλητος", 131-150

Ο ελληνικός όρος "παράκλητος" συχνά μεταφράζεται ελεύθερα ως "συνήγορος" με την προϋπόθεση ότι έχει μία λανθάνουσα δικανική ποιότητα. Κατά συνέπεια όμως η σημασία του όρου κατανοείται μερικώς και δεν υπάρχει ένας σαφής νομικός ορισμός για όλες τις περιπτώσεις που η λέξη εμφανίζεται μέσα στην Κ.Δ. Η παρούσα μελέτη εξετάζει όλες τις περιπτώσεις που χρησιμοποιείται ο όρος "παράκλητος" συμπεριλαμβανομένων και των περιπτώσεων που η λέξη απαντά σε παπύρους και επιγραφές, κάτι που μέχρι σήμερα συνήθως δεν λαμβανόταν υπόψη. Υποστηρίζεται ότι ο όρος είναι η απόδοση στα ελληνικά του λατινικού όρου "advocatus", ο οποίος δηλώνει ένα πρόσωπο υψηλής κοινωνικής θέσης που μιλά για λογαριασμό του κατηγορούμενου στο δικαστήριο. Στο τελευταίο μέρος του άρθρου ο συγγραφέας πραγματεύεται το πώς αυτή η σημασία μπορεί να εξηγήσει τις 5 φορές που εμφανίζεται στα ιωάννεια κείμενα.

Rafael Rodríguez , "Reading and Hearing in Ancient Contexts", 151-178

O συγγραφέας ασχολείται με το ζήτημα της "προφορικότητας", όπως αυτό προσεγγίζεται στις σπουδές για τα ευαγγέλια και προτείνει κάποιες λύσεις στο πρόβλημα. Ειδικότερα η κριτική προσέγγιση των ευαγγελίων προσπάθησε να παραστήσει τη σχέση μεταξύ της παράδοσης του Ιησού - η οποία μεταδιδόταν προφορικά - και των πρώιμων γραπτών εκφράσεων αυτής της παράδοσης. Η διπολική αντίθεση "προφορικότητα / γραπτός λόγος" δεν κατόρθωσε ωστόσο να προσφέρει κάποια βοήθεια στη κατανόηση αυτής της σχέσης κι αυτή η αδυναμία έχει κυρίως τις ρίζες της στην ασαφή (αν και διαδεδομένη) αντίληψη για την "προφορικότητα". Ο συγγραφέας παρατηρεί ότι η έρευνα της Κ.Δ. απαιτεί ένα σύνολο πολιτισμικά οριζόμενων μοντέλων της κειμενικότητας συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας του γραπτού κειμένου πέρα από το πλαίσιο της εικοινωνίας και της μη φιλολογικής χρήσης των γραπτών παραδόσεων. Πριν όμως την ανάπτυξη αυτών των μοντέλων είναι αναγκαίο να ασχοληθούμε με τα προβλήματα, τα οποία δημιουργήθηκαν από την υιοθέτηση της ιδέας της προφορικότητας.

John C. Poirier , "The Synoptic Problem and the Field of New Testament Introduction", 179-190

Το συνοπτικό πρόβλημα είναι ένας σημαντικός και εμφανής επιμέρους χώρος των καινοδιαθηκικών σπουδών, ωστόσο σχεδόν κάθε εισαγωγή στην Κ.Δ. που γράφηκε κατά τα τελευταία σαράντα χρόνια παρουσιάζει μια αδυναμία προσέγγισης του θέματος. Δύο είναι οι βασικές αδυναμίες: α) η συζήτηση για το συνοπτικό πρόβλημα κυρίως στηρίζεται σε ένα λογικό επιχείρημα, το οποίο έχει καταρριφθεί πριν 60 περίπου χρόνια και (2) υπάρχει μια τάση λανθασμένης ερμηνείας της σημερινής κατάστασης της έρευνας με το να τίθεται στο περιθώριο η υπόθεση Farrer, η οποία είναι η αντιπροσωπευτικότερος σήμερα αντίλογος στη θεωρία των Δύο Πηγών.

Alan J.P. Garrow , "The Eschatological Tradition behind 1 Thessalonians: Didache 16", 191-215

Η παράδοση, που μεταδόθηκε από τους αποστόλους κατά την ίδρυση της εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, έγινε αποδεκτή ως αυθεντία, αλλά την ίδια στιγμή είχε ως αποτέλεσμα τα μέλη της πρώτης κοινότητας να θρηνούν χωρίς ελπίδα για τους αδελφούς τους που είχαν κοιμηθεί. Απαντώντας σε αυτήν την κατάσταση ο Παύλος δεν μπορεί απλά να καταργήσει την ιδρυτική παράδοση για χάρη ενός νέου και περισσότερο ευχάριστου "λόγου του Κυρίου". Μπορεί ωστόσο ίσως να οδηγήσει τους Θεσσαλονικείς σε μία εναλλακτική ερμηνεία αυτής της αυθεντίας που είχαν ήδη αποδεχτεί. Αυτή η παρατήρηση καθιστά δυνατή τη διάκριση δύο χαρακτηριστικών ιδιωμάτων της ιδρυτικής παράδοσης: προκάλεσε την θλίψη των Θεσσαλονικέων, ενώ ταυτόχρονα είναι ανοικτή στην εναλλακτική ερμηνεία του Παύλου. Αυτά τα δύο στοιχεία σε συνδυασμό με άλλες ενδείξεις μέσα στην 1 Θεσ παρέχουν τα μέσα για την εξέταση του 16ου κεφ. του βιβλίου της Διδαχής ως την πιθανή εσχατολογική παράδοση που κρύβεται πίσω από την 1 Θεσσ.

Joshua W. Jipp , "Rereading the Story of Abraham, Isaac, and ‘Us’ in Romans 4", 217-242

Οι ερμηνείες του Ρωμ 4 συνήθως συνδέονται με ένα γενικό θέμα που προκύπτει από το Ρωμ 3,21-31, όπως για παράδειγμα τη δικαίωση διά της πίστης, τη συμπερίληψη στο λαό του Θεού των εθνικών ή τη θέση του Παύλου ότι το ευαγγέλιο αποτελεί τη συνέχεια της Τορά. Μολονότι αυτές οι προσεγγίσεις είναι δικαιολογημένες, στο άρθρο υποστηρίζεται ότι ο Παύλος επικαλείται τον Αβραάμ για διάφορους λόγους προκειμένου να απαντήσει στις αντιρρήσεις των συνομιλητών του για το ευαγγέλιό του (Ρωμ 3, 27 - 4, 1). Το επιχείρημα του Παύλου είναι πολυεπίπεδο και δε μπορεί απλά να περιορισθεί σε ένα γενικό θέμα. Στο δεύτερο μέρος του άρθρου δίνεται μία ερμηνεία του συχνά παραγνωριζόμενου 4, 16- 25 και υποστηρίζεται ότι ο Παύλος δίνει μία ανάγνωση της ιστορίας του Αβραάμ, η οποία εξαρτάται από τις κύριες χριστολογικές του προϋποθέσεις, και η οποία απαντά στο ερώτημα των αναγνωστών του στο 4, 1 όσον αφοά στο πώς ο Αβραάμ μπορεί να είναι ο προπάτορας τόσο των Ιουδαίων όσο και των εθνικών.

Το ντοκυμαντέρ Jesus: The Evidence (Channel 4) στο διαδίκτυο

Στο ιστολόγιό του ο Mark Goodacre δίνει την ενδιαφέρουσα πληροφορία ότι το ντοκυμαντέρ Jesus: The Evidence του Channel 4 (1984) υπάρχει για όσους ενδιαφέρονται να το παρακολουθήσουν.

Για να δείτε τις σχετικές αναρτήσεις και να βρείτε τις διευθύνσεις που σας οδηγούν στο ντοκυμαντέρ πατήστε εδώ και εδώ.

Οι ιουδαϊκές συναγωγές στην εποχή της Κ.Δ.

Στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation έχει αναρτηθεί ένα κείμενο του Stephen Catto, λέκτορα στο Morelands College (Η.Β.) με θέμα τις ιουδαϊκές συναγωγές κατά την εποχή της Κ.Δ. και τα μεθοδολογικά ζητήματα ταυτοποίησής τους. Ο Stephen Catto, ο οποίος πρόσφατα (το 2007) εξέδωσε τη μελέτη Reconstructing the First-Century Synagogue. A Critical Analysis of Current Research, σημειώνει το μεγάλο ενδιαφέρον, το οποίο εκδηλώνετα κατά τα τελευταία χρόνια για τη μελέτη της συναγωγής κατά την εποχή της Κ.Δ. Σε αυτή την αναζωπύρωση του επιστημονικού ενδιαφέροντος συνέβαλαν κατά πολύ οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων δεκαετιών. Στη συνέχεια συζητά τα κριτήρια που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ταυτοποίηση κτιρίων συναγωγών, τα οποία φέρνει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη, τη σημασία του όρου "συναγωγή" (λατρευτικό κτίριο ή σύναξη του λαού). Παρουσιάζει διάφορα αρχαιολογικά και επιγραφικά παραδείγματα και καταλήγει ότι η εικόνα για την αρχαία συναγωγή της εποχής της Κ.Δ. διακρίνεται από πολυμορφία (κάτι που αφήνει ανοικτό και το ερώτημα για την πιθανή πολυμορφία και στη λατρεία). Η μορφή του χώρου σύναξης εξαρτάται κάθε φορά από την ιδιαίτερη ιστορία της κάθε κοινότητας, το μέγεθός της και την οικονομική της ευρωστία. Ένα ενδιαφέρον σημείο που αναφέρει ο Catto είναι ότι στη Διασπορά συχνά οι συναγωγές ομοιάζουν με τα τοπικά ιερά και τους χώρους συγκέντρωσης των θιάσων. Σε κάποιες περιπτώσεις ως συναγωγή χρησίμευε κάποια οικία.

Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο, πατήστε εδώ.

Απεβίωσε ο καθηγητής της Κ.Δ. Michael Goulder (1927-2010)

Χθες, 6.1.2010, έφυγε από τη ζωή ο γνωστός καινοδιαθηκολόγος Michael Goulder, ο οποίος επί σειρά ετών διετέλεσε καθηγητής της Κ.Δ. στο Πανεπιστήμιο του Birmingham. Σύνδεσε το όνομά του με τη μελέτη του συνοπτικού προβλήματος και κυρίως με τη λεγόμενη υπόθεση του Farrer (ή Farrer-Goulder). Σύμφωνα με αυτήν την υπόθεση πρώτο ευαγγέλιο είναι το κατά Μάρκον και ακολουθούν το κατά Ματθαίον και το κατά Λουκάν. Οι εκπρόσωποί της απορρίπτουν την ύπαρξη της Πηγής των Λογίων και δέχονται ότι οι δυο ευαγγελιστές, Ματθαίος και Λουκάς, χρησιμοποίησαν ως κύρια πηγή τους το κατά Μάρκον. Ο Goulder υποστήριξε ότι οι ευαγγελιστές ήταν ιδιαίτερα δημιουργικοί συγγραφείς κι ότι χρησιμοποίησαν ελάχιστο πηγαίο υλικό πέρα από τον Μάρκο, στην περίπτωση μάλιστα του Λουκά ο Goulder διατύπωσε την υπόθεση ότι αυτός γνώριζε το κατά Ματθαίον, το οποίο χρησιμοποίησε ως πηγή του (βλ. κυρίως το έργο του Luke: A New Paradigm). Αναβίωσε εν πολλοίς τη θέση του Ferdinand Christian Baur και της Σχολής της Τυβίγγης για την αντιπαράθεση μεταξύ της κοινότητας της Ιερουσαλήμ (Πέτρος, Ιάκωβος) και του ελληνιστικού χριστιανισμού με κύριο εκπρόσωπό του τον Παύλο.

Ασχολήθηκε επίσης με την Π.Δ. και κυρίως με το βιβλίο των Ψαλμών.

Βιβλιογραφικό κατάλογο των σημαντικότερων έργων του μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του Mark Goodacre (πατήστε εδώ).

Το νέο τεύχος του JSPs

Στο νέο τεύχος του Journal for the Study of the Pseudepigrapha 19:2 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Veronika Bachmann, "Rooted in Paradise? The Meaning of the ‘Tree of Life’ in 1 Enoch 24—25 Reconsidered ", 83-107
Aυτή η μελέτη διερευνά τη σημασία του θαυμαστού δένδρου που περιγράφεται στα κεφ. 24-25 του Βιβλίου των Φυλάκων. Οι ερευνητέ γενικά αναφέρονται σε αυτό το δένδρο ως το "δένδρο της ζωής", που απαντά στην ιστορία του παραδείσου στα Γεν 2-3. Ωστόσο μια τέτοια ερμηνεία αφήνει αναπάντητα αρκετά ερωτήαμτα. Μολονότι κάποιοι ειδικοί φαίνεται να γνωρίζουν τα προβλήματα, δε δόθηκε μέχρι σήμερα μια σοβαρή νέα ερμηνεία του δένδρου. Στο άρθρο η συγγραφέας προτείνει μία σύνδεση του δένδρου στα κεφ. 24-25 με τη σοφία. Τα στοιχεία που οδηγούν σε αυτό το συμπέρασμα προκύπτουν από το ίδιο το Βιβλίο των Φυλάκων αλλά κι από άλλα αρχαία ιουδαϊκά κείμενα, όπως για παράδειγμα τις Παροιμίες και τη Σοφία Σειράχ.

Liudmila Navtanovich, "Second Enoch and The Tale of the Blessed Zerubbabel: Two Different Examples of Old Testament Slavonic Apocrypha", 109-126
Στο άρθρο εξετάζονται δύο παλαιοδιαθηκικά σλαβικά απόκρυφα - το 2 Ενώχ και η λιγότερο γνωστή Ιστορία του Μακαρίου Ζοροβάβελ - καθένα από τα οποία έχει τη δική του προέλευση. Ενώ το 2 Ενώχ αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας για περισσότερα από 15ο χρόνια, πολλά ερωτήματα σχετικά με αυτό παραμένουν αναπάντητα. Η συγγραφέας του άρθρου συζητά τη σχέση μεταξύ των σλαβικών χειρογράφων αυτών των κειμένων και προτείνει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην Ιστορία του Μακαρίου Ζοροβάβελ, διότι είναι μία σπάνια περίπτωση απευθείας μετάφρασης από τα εβραϊκά στη σλαβική. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, γιατί συχνά η έρευνα αρνείται την πιθανότητα οι αρχαίες σλαβικές μεταφράσεις (πριν τον 15ο αι.) να έγιναν απευθείας από τα εβραϊκά.

Janelle Peters, "Hellenistic Imagery and Iconography in Daniel 12.5-13", 127-145
Μολονότι οι προβληματικές από εξηγητικής απόψεως παραστάσεις στο Δαν 12,5-13 συχνά ερμηνεύονται υπό το φως των μεσοποταμιακών παραδόσεων, έχουν ανάλογα στις ελληνιστικές εικαστικές και φιλολογικές αναπαραστάσεις των ποτάμιων θεοτήτων. Οι συνειρμοί με την ελληνιστική πολιτισμική πραγματικότητα στα προηγούμενα κεφάλαια (10-12) του Δανιήλ διευρύνονται στον επίλογο. Όπως οι ελληνιστικοί ποτάμιοι θεοί, ο άνδρας με λινά ενδύματα στέκεται στο ποτάμι με δύο ακόλουθους και τα δυο του χέρια είναι υψωμένα στη στάση της θυσίας, της προσευχής και της προφητείας (πρβλ. 1 Ενώχ 84, 1-6). Ο προσανατολισμός του άνδρα υπαινίσσεται επίκληση του ιουδαϊκού Ναού, ο οποίος ήταν ένα καυτό ζήτημα αυτής της εποχής (πρβλ. 1 Μακκ 1, 54. 59). Επομένως ο συγγραφέας του Δανιήλ δημιουργεί ένα ελληνιστικό-ιουδαϊκό πλαίσιο για τις εσχατολογικές προσδοκίες που σκοπό έχει να στηρίζει τα συμφέροντας της ιουδαϊκής πλευράς εναντίον των ελεγχόμενων από του Ρωμαίους Σελευκίδες και Πτολεμαίους.

Flemming A.J. Nielsen, "Moses’ Throne Vision: A Hebrew Fragment of Ezekiel the Tragedian and the Question of its Origin", 147-158
Το 1873 ο A. Jellinek εξέδωσε ένα εβραϊκό απόσπασμα από το δράμα Εξαγωγή του Ιεζεκιήλ του Τραγωδού. Το απόσπασμα περιέχει το όραμα για το θρόνο του Μωυσή και την ερμηνεία του. Είναι άγνωστη η πηγή του Jellinek, μπορεί όμως να καταδειχθεί πέραν κάθε αμφιβολίας ότι ο Jellinek έκανε ο ίδιος τη μετάφραση με βάση την έκδοση του 1830 από τον L. Philippson του Ιεζεκιήλ του Τραγωδού.