L.W. Hurtado: οι καινοδιαθηκικές σπουδές κατά τον 20ο αι. (6)

Mετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο Bultmann και οι μαθητές του

Χωρίς αμφιβολία η σημαντικότερη μορφή αυτής της περιόδου ήταν ο Rudolf Bultmann. Δέχθηκε επιρροές από τη Θρησκειοϊστορική Σχολή αλλά συνδέθηκε επίσης με τη λεγόμενη "διαλεκτική θεολογία" και τον Karl Barth. Αυτό το θεολογικό κίνημα αναπτύχθηκε στην περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Χαρακτηριστικό της ήταν η απομάκρυνση από τον προοδευτικό προτεσταντικό ηθικισμό και η επαναφορά στη θεολογική agenda των κλασικών βιβλικών θεμάτων και εκείνων της λουθηρανικής και μεταρρυθμισμένης θεολογίας. Ο Bultmann συνδύασε τη δυσκολία που ο ίδιος αντιμετώπιζε με το δόγμα με θέματα της υπαρξιακής φιλοσοφίας και μία ευσέβεια που οφειλόταν στη λουθηρανική του ανατροφή.
Στα 1941 κυκλοφόρησε το εξαιρετικό του Yπόμνημα στο κατά Ιωάννην. Η θέση που υποστήριξε σε αυτό για την ύπαρξη ενός προχριστιανικού γνωστικού μύθου για τον σωτήρα δεν έγινε ωστόσο δεκτή.
Πολλά σημαντικά έργα του είχαν ως θέμα τους τον Ιησού. Σε αυτά συνδυάζει τον ιστορικό σκεπτικισμό για την παράδοση του Ιησού με μία βαθιά αφοσίωση στο πρόσωπό του. Δύο έργα του προκάλεσαν έντονες συζητήσεις σχετικά με το θέμα του μύθου στην Κ.Δ.: Jesus (1926) και η μελέτη του "Neues Testament und Mythologie" (1941). Στο δίτομο έργο του για τη θεολογία της Κ.Δ. (1948, 1953) καθίσταται ιδιαίτερα σαφής αυτή η σύνθεση των ιστορικοκριτικών και θεολογικών θεμάτων.
Και μετά τη συνταξιοδότησή του συνέχισε να παράγει αξιόλογο συγγραφικό έργο.

Οι μαθητές του (η λεγόμενη "Σχολή του Bultmann") ακολούθησαν το δάσκαλό τους διατηρώντας όμως ταυτόχρονα την επιστημονική τους αυτονομία.

Günter Bornkamm: με τις εργασίες του στο κατά Ματθαίον παρείχε τα πρώτα δείγματα της λεγόμενης "Κριτικής της Σύνταξης" (Redaktionskritik). Η συγκεκριμένη προσέγγιση των βιβλικών κειμένων είχε ως προϋπόθεσή της ότι οι ευαγγελιστές ήταν εκδότες του υπάρχοντος υλικού της παράδοσης με συγκεκριμένα θεολογικά ενδιαφέροντα και δεν ήταν τόσο παθητικοί συλλέκτες της, όπως υποστήριζε μέχρι τότε η Formkritik (Κριτική της Μορφής). Το σπουδαιότερο έργο του Bornkamm θεωρείται το Jesus von Nazareth (1956). Σε αυτό απομακρύνθηκε από τις θέσεις του Bultmann και υποστήριξε ότι ήταν δυνατό να εντοπισθούν αρκετές ιστορικές πληροφορίες για τον Ιησού κι ότι αυτές είχαν θεολογική σημασία.

Ernst Käsemann: Ασχολήθηκε με τη λεγόμενη "New Quest of the Historical Jesus". Kαι ο Käsemann υποστήριξε ότι η ιστορική γνώση για τον Ιησού ήταν και δυνατή και θεολογικά σημαντική. Τόνισε τη σημασία της εσχατολογίας μέσα στην Κ.Δ. και χαρακτήρισε την αποκαλυπτική σκέψη ως τη "μητέρα της χριστιανικής θεολογίας". Δύο από τα σημαντικότερα έργα του είναι: Jesu letzter Wille nach Johannes 17 (1966), Υπόμνημα στην προς Ρωμαίους (1970).

Ernst Haenchen: ιδιαίτερα γνωστό είναι το υπόμνημά του στις Πράξεις (1956)

Ο Bultmann άσκησε επίδραση και στην Αμερική.
James M. Robinson
Robert W. Funk

Nέες ανακαλύψεις
Τρεις σημαντικές ανακαλύψεις κειμένων έλαβαν χώρα σε αυτήν την περίοδο:
α) Η βιβλιοθήκη του Nag Hammadi.
Στα 1945 στο Nag Hammadi βρέθηκε από Αιγύπτιους χωρικούς μία συλλογή από δερματόδετους κώδικες στα κοπτικά. Περιείχαν 52 κείμενα, κάποια από τα οποία προέρχονταν από γνωστικούς χριστιανικούς κύκλους. Σημαντικότερο ανάμεσά τους θεωρήθηκε το Ευαγγέλιο του Θωμά, ένα κείμενο που επιβεβαίωσε τις θεωρίες για την πηγή Q και παρείχε αποδείξεις για την πολυμορφία, η οποία χαρακτήριζε τον αρχέγονο Χριστιανισμό. Τα κείμενα του Nag Hammadi εκδόθηκαν μέχρι το 1977.
β) Τα κείμενα της Νεκράς Θαλάσσης (Qumran)
Στο διάστημα 1947-1953 Βεδουΐνοι ανακάλυψαν μία σειρά από κείμενα στη ΒΔ όχθη της Ν. Θαλάσσης. Τα περισσότερα προέρχονταν από την προχριστιανική εποχή και παρείχαν πληροφορίες για το μεγάλο πλούτο της ιουδαϊκής παράδοσης κατά την εποχή του Ιησού. Ο αποκαλυπτικός προσανατολισμός τους και ο έντονος ηθικός δυαλισμός τους παρείχε παράλληλα σε θέματα της Κ.Δ. Διατυπώθηκε επίσης η υπόθεση της σχέσης του Ιωάννη Βαπτιστή με την Κοινότητα του Κουμράν και επισημάνθηκαν οι ομοιότητες στον τρόπο οργάνωσης της κοινότητας του Κουμράν και των πρώτων εκκλησιαστικών κοινοτήτων. Στη δεκαετία του '90 ολοκληρώθηκε η δημοσίευση των κειμένων.
γ) Οι πάπυροι της Κ.Δ. στη Συλλογή Bodmer
Βρέθηκαν στην Αίγυπτο καιπέρασαν στην κατοχή της Bibliotheca Bodmeriana (Γενεύη). Ιδιαίτερης σημασίας για τις Κ.Δ. σπουδές είναι:
P66 (P. Bodmer II), 200 μ.Χ., περιέχει σχεδόν ολόκληρο το κατά Ιωάννην
P75 (P. Bodmer XIV-XV), 3ος αι. μ.Χ., περιέχει μεγάλα τμήματα του κατά Λουκάν και του κατά Ιωάννην
Αυτά τα κείμενα επέτρεψαν τη μελέτη του τρόπου μετάδοσης των κειμένων των ευαγγελίων κατά τον ύστερο 2ο αι. Μελέτες γι' αυτούς τους παπύρους δημοσίευσαν οι: Calvin L. Porter (1961, 1962), Carlo M. Martini (1966), Gordon Fee (1966, 1968). κ.ά. O τελευταίος υποστήριξε ότι το λεγόμενο "Αλεξανδρινό" κείμενο ήταν πολύ αρχαιότερο από όσο μέχρι τότε εκτιμάτο ότι ήταν και απέρριψε την θέση ότι προέρχεται από κάποια αναθεώρηση του κειμένου των ευαγγελίων κατά τον 4ο αι.

Το νέο τεύχος του ΖΝΤ

Το νέο τεύχος του Zeitschrift für Neues Testament 23 (2009) είναι αφιερωμένο στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο:

• Silke Petersen, "Das andere Evangelium: Ein erster Wegweiser durch die Johannesforschung", 2-11
• Paul N. Anderson, "Das 'John, Jesus, and History"- Projekt. Neue Beobachtungen zu Jesus und eine Bi-optische Hypothese", 12-26
• Jean Zumstein, "Die Sünde im Johannesevangelium", 27-35
• Eckhart Reinmuth, "Biographisches Erzählen und theologische Reflexion im Johannesevangelium", 36-45
• Michael Theobald, "'Johannes' im Gespräch - mit wem und worüber?", 47-53
• Hartwig Thyen, "Das Johannesevangelium als literarisches Werk und Buch der Heiligen Schriften", 54-61
• Kristina Dronsch, "Am Anfang war die Übersetzung. Die Übersetzung des Johannesevangeliums als Interpretation in drei exemplarisch ausgewählten, aktuellen Kinder- und Jugendbibeln", 62-71

Αφιέρωμα της εφημερίδας ΒΗΜΑ στο εβραϊκό και χριστιανικό Πάσχα

Με κάποια καθυστέρηση παραπέμπουμε σήμερα στο άρθρο της δημοσιογράφου Μαρίας Αντωνιάδου στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΒΗΜΑ στις 19/4/2009. Στο άρθρο παρουσιάζονται τα έθιμα του εβραϊκού Πέσσαχ και του ελληνικού Πάσχα. Επίσης ο επίκουρος καθηγ. της Θεολογικής Σχολής Αθηνών κ. Κων/νος Μπελέζος εκθέτει με συντομία την ιστορία του καθορισμού της ημέρας του εορτασμού του Πάσχα και το θεολογικό περιεχόμενο της εορτής. Για να διαβάσετε το σχετικό άρθρο, πατήστε εδώ.

Vermes vs. Elior: τα κείμενα του Κουμράν

Ο καθηγητής Geza Vermes δημοσίευσε στην ηλεκτρονική εφημερίδα Standpoint Online ένα κείμενο σχετικά με τα κείμενα του Κουμράν και τη σημασία τους. Σε αυτό το άρθρο ο Vermes αναφέρθηκε επίσης στη θεωρία της καθηγήτριας Rachel Elior. Όπως έχουμε αναφέρει σε παλαιότερη ανάρτηση η καθ. Elior υποστηρίζει ότι τα κείμενα του Κουμράν δεν έχουν καμιά σχέση με τους Εσσαίους, θέση, την οποία δεν θεωρεί πειστική ο καθ. Vermes. Στο άρθρο του Vermes η Elior απάντησε με σχόλιο, το οποίο μπορείτε να διαβάσετε κάτω από την ηλεκτρονική έκδοση του άρθρου, το οποίο μπορείτε να βρείτε επίσης επαναδημοσιευμένο στο ιστολόγιο του Jim Davila, PaleoJudaica.
Για να διαβάσετε το άρθρο στην Standpoint Online (και το σχόλιο της Elior), πατήστε εδώ.
Για την απάντηση της Elior στο ιστολόγιο του Jim, πατήστε εδώ.

Το νέο τεύχος του RHPR

Στο νέο τεύχος του Revue d' Histoire et de Philosophie Religieuses 89:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα σχετικά με θέματα που αφορούν στην ιστορία της έρευνας, στο Κουμράν και στον Χριστιανισμό του 2ου αι. μ.Χ.:

Marc Lienhard, "Hommage à Oscar Cullmann. Allocution à l' occasion de son 90^e anniversaire (1992)", 5-10
Ομιλία για τον Oscar Cullmann.

Matthieu Arnold, "Oscar Cullmann and the « Lohmeyer Affair » (1946-1951)", 11-27

Τη 14η προς 15η Φεβρουαρίου 1946 ο Ernst Lohmeyer, o καθηγητής της Κ.Δ. και πρύτανης του Παν/μιου του Greifswald απήχθη από την NKWD και στη συνέχεια εκτελέστηκε από τους Σοβιετικούς τη 19η Σεπτεμβρίου. Μέχρι το 1950 η οικογένειά του δε γνώριζε για το θάνατό του και για μισό περίπου αιώνα η δολοφονία του θεωρούνταν απόλυτα δικαιολογημένη εξαιτίας των εγκλημάτων που τάχα διέπραξε ως αξιωματικός της Wehrmacht. Από το 1945 όμως κι εξής ο Oscar Cullmann (1902-1999) κινητοποίησε την Εκκλησία να διερευνήσει την τύχη του Lohmeyer και υπερασπίστηκε την τιμή του συναδέλφου του.

Jean-Claude Dubs, "Deux manuscrits calendaires de Qoumrân. Le Calendrier des Signes célestes (4Q319) et le Registre annuel des Temps sacrés (4Q394a)", 29-50
To Hμερολόγιο των Σημείων 4Q319 χρησιμοποιεί τα βιβλικά ημερολογιακά εργαλεία όπως επίσης τα αστρονομικά κεφάλαια του 1 Ενώχ και του Βιβλίου των Ιωβηλαίων. Επομένως τα ονόματα των εβδομάδων λατρείας σύμφωνα με το 1 Χρον 24 χρησιμοποιούνται για να ορίσουν τις εβδομάδες των ετών. Οργανωμένα σε ομάδες των επτά καταλήγουν στα έτη απαλλαγής. Αυτά τα έτη απαλλαγής πάλι οργανωμένα σε ομάδες των 7 οδηγούν στα 49 έτη του Ιωβηλαίου του Κουμράν. Επιπλέον μία ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι Gamul και Shekanyah, οι οποίοι ορίζουν κάθε τρίτο έτος, το έτος των σημείων. Η λειτουργία αυτών των ουράνιων σημείων αφορά στhn επαναευθυγράμμιση του σεληνιακού mishmaroth ημερολογίου με τον ηλιακό κύκλο.

Cyrille Crépey, "Marc Aurèle et Justin Martyr : Deux discours sur la raison", 51-77
O Μάρκος Αυρήλιος και Ιουστίνος ο Μάρτυς, δύο εξέχουσε προσωπικότητες του ελληνορωμαϊκού κόσμου του 2ου αι. μ..Χ., έχουν πολλά κοινά αλλά είναι και εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους. Κι οι δύο είναι φιλόσοφοι που ασχολούνται με πάθος με την ηθική και τη θρησκεία κι οι δύο είναι συγγραφείς, ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας κι ο δεύτερος Χριστιανός απολογητής που πέθανε ως μάρτυς κατά τα χρόνια της βασιλείας του πρώτου. Αυτό το παράδοξο οφείλεται στη θέση που έχει η λογική σύμφωνα με τους δύο συγγραφείς. Γι' αυτούς η λογική κατέχει κεντρική θέση τόσο στη σύλληψη του υπερβατικού κόσμου όσο και στην αντίληψή τους για την ανθρωπότητα κι επιπλέον στην αντίληψή τους για τη σχέση που υπάρχει μεταξύ αυτών των δύο πραγματικοτήτων. Μία σημαντική διαφορά ωστόσο της σκέψης των δύο ανδρών είναι αυτή που αφορά στον τρόπο που ο καθένας τους αντιλαμβάνεται τη φύση αυτής της σχέσης.

Biblical Studies Carnival 41

Έχει αναρτηθεί στο ιστολόγιο του James F. McGrath το λεγόμενο Biblical Studies Carnival 41. Για όσους από τους αναγνώστες δεν γνωρίζουν τον όρο, σημειώνουμε ότι το Biblical Studies Carnival είναι η μηνιαία ανασκόπηση των σημαντικοτέρων αναρτήσεων σχετικά με τις βιβλικές σπουδές μέσα στο μήνα που έγιναν σε διάφορα ιστολόγια. Στην ανασκόπηση του Απριλίου ο James είχε την καλοσύνη να αναφέρει και τις δικές μας αναρτήσεις-ανταποκρίσεις από την 3η Prague-Princeton Biennale for Jesus Research. Για να διαβάσετε το Biblical Studies Carnival 41, πατήστε εδώ. Για τους αναγνώστες, που πιθανόν δεν διάβασαν τις περιλήψεις αυτές των εισηγήσεων στο συνέδριο της Πράγας, δίνουμε στη συνέχεια τα links των σχετικών αναρτήσεων.

3η Prague-Princeton Biennale for Jesus Research, Ημέρα 1
3η Prague-Princeton Biennale for Jesus Research, Ημέρα 2
3η Prague-Princeton Biennale for Jesus Research, Ημέρα 3

7η Συνάντηση του Σεμιναρίου Ορθοδόξου Ερμηνευτικής

Την Πέμπτη 7 Μαΐου 2009 και ώρα 18:00 θα λάβει χώρα στην Αίθουσα Συνεδριάσεων (4ος όροφος Θεολογικής Σχολής) η έβδομη συνάντηση στο πλαίσιο του Σεμιναρίου Ορθοδόξου Ερμηνευτικής του Τομέα Αγ. Γραφής και Πατερικής Γραμματείας του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογιας της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Ομιλητής θα είναι ο Andre Birmellé και το θέμα της εισήγησής του θα είναι:

La Bible comme réferencede l'Eglise. La comprehension de l'Ecriture chez les églises marquées par la réforme»

(Η Βίβλος ως σημείο αναφοράς της Εκκλησίας. Η κατανόηση της Γραφής από τις εκκλησίες που έχουν επηρεασθεί από τη Μεταρρύθμιση).

L.W. Hurtado: οι καινοδιαθηκικές σπουδές κατά τον 20ο αι. (5)

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Πολλοί από τους καινοδιαθηκολόγους, οι οποίοι αναφέρθηκαν στο προηγούμενο μέρος συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στο χώρο των καινοδιαθηκικών σπουδών και μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Σε αυτήν την περίοδο λαμβάνουν χώρα όμως μερικές σημαντικές αλλαγές: α) οι Γερμανόφωνοι καινοδιαθηκολόγοι συνεχίζουνν βέβαια να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο και β) το ενδιαφέρον μετατίθεται προς την "βιβλική θεολογία" (όρος που περιγράφει μία τάση αυτής της περιόδου αναζήτησης της σημασίας του βιβλικού κειμένου για τη ζωή των εκκλησιών του παρόντος).

Σημαντικοί εκπρόσωποι των καινοδιαθηκικών σπουδών
Joachim Jeremias. Kαθηγητής στο Παν/μιο Göttingen, έζησε πολλά χρόνια στην Παλαιστίνη. Σημαντικά του έργα: α) Jerusalem zur Zeit Jesu (1922 κι εξής, αγγλική μετάφραση 1969), β) Die Gleichnisse Jesu (1946 εξ., αγγλ. μεταφρ. 1954, 1963) και γ) Die Abendmahlsworte Jesu (1935, αγγλ. μετάφρ. 1955, 1966). Και στις δύο αυτές τελευταίες μελέτες του προσπάθησε να διακρίνει τα στρώματα της παράδοσης και να καταλήξει στα λόγια που προέρχονται από τον ιστορικό Ιησού. Η προσπάθειά του αυτή μπορεί να συνδεθεί με το ενδιαφέρον μεταγενέστερων καινοδιαθηκολόγων για την ανακάλυψη του ιστορικού Ιησού. Από πολλούς ο Jeremias θεωρήθηκε ως η κύρια γερμανική εναλλακτική απάντηση στον σκεπτικισμό του Bultmann σχετικά με τη δυνατότητα ιστορικής γνώσης του Ιησού.
Oscar Cullmann. Δέχθηκε με ενθουσιασμό την Κριτική της Μορφής (Forngeschichte) και την εφάρμοσε σε διάφορες μελέτες του. Σημαντικά του έργα: α) The Earliest Christian Confessions (1943, 1949). Σε αυτή τη μελέτη παρουσίασε διάφορες ομολογίες πίστης που διασώζονται στην Κ.Δ., κυρίως εκείνες που χαρακτηρίζουν τον Ιησού ως "Κύριο" και ανέδειξε τη σημασία τους για τον αρχέγονο χριστιανισμό. Είναι ο καινοδιαθηκολόγος που επηρέασε περισσότερο στις δεκαετίες του '50 και του '60 τις καινοδιαθηκικές σπουδές διεθνώς, β) Christus und die Zeit (1946, αγγλ. μετάφρ. 1952). Σε αυτό το έργο παρουσίασε την "ιστορία της σωτηρίας" μέσα σε όλο τον κανόνα της Αγ. Γραφής, γ) Heils als Geschichte (1965, αγγλ. μετάφρ. 1967). Σε αυτό το βιβλίο ανέπτυξε περαιτέρω τις θέσεις που είχε παρουσιάσει στο προηγούμενο βιβλίο του. Αντιπαρατίθεται προς τον υπαρξιακό προσανατολισμό του Bultmann και των μαθητών του, δ) Der Staat im Neuen Testament (1956, αγγλ. μετάφρ. 1956), ε) Die Christologie des Neuen Testaments (1957, αγγλ. μετάφρ. 1963). Ασχολήθηκε επίσης με διάφορα θέματα της Κ.Δ. (π.χ. λατρεία, βάπτισμα, ανάσταση) , με τα κείμενα του Κουμράν, εξωκανονικά βιβλία και συμμετείχε στον οικουμενικό διάλογο.
Werner G. Kümmel. To σημαντικότερο έργο του είναι η μελέτη του για το Ρωμ 7 (Römer 7 und die Bekehrung des Paulus). Άλλο σημαντικό έργο του είναι η μελέτη του για το εσχατολογικό στοιχείο στη διδασκαλία του Ιησού, Verheißung und Erfüllung (1945, αγγλ. μετάφρ. 1961). Η αναθεωρημένη από τον Kümmel έκδοση της εισαγωγής στην Κ.Δ. των Feine-Behm παρέμεινε το βιβλίο αναφοράς για το θέμα στο γερμανόφωνο κυρίως χώρο.

Αξιόλογοι καινοδιαθηκολόγοι έδρασαν σε αυτήν την περίοδο και στον αγγλόφωνο χώρο:
Vincent Taylor. Aσχολήθηκε με το θέμα της εκ παρθένου σύλληψης του Ιησού, το θέμα του θυσιαστικού θανάτου του Ιησου και εφάρμοσε την Κριτική των Μορφών. Το σπουδαιότερο έργο του είναι το υπόμνημά του στο κατά Μάρκον.
Thomas Walter Manson. Διετέλεσε καθηγητής στην έδρα Rylands του Παν/μιου του Μanchester. Ασχολήθηκε κυρίως με τα ευαγγέλια και τη διδασκαλία του Ιησού . Σημαντικά έργα του είναι: α) Τhe Mission and Message of Jesus (1937), β) The Teachings of Jesus (1931,1955), γ) The Sayings of Jesus (1937, 1949), δ) The Servant Messiah (1953).
William Manson. H σημαντικότερη μελέτη του είναι The Epistle to the Hebrews (1951), όπου υποστήριξε ότι η επιστολή αντικατοπτρίζει τη διδασκαλία του Στεφάνου και των "ελληνιστών" των Πράξεων. Άλλα έργα του: α) Christ's View of the Kingdom (1914), β) Jesus the Messiah (1943).
Στις ΗΠΑ κυριαρχεί αυτήν την εποχή ο Frederick C. Grant, ο οποίος διετέλεσε εκδότης του Anglican Theological Review (1924-1955), μέλος της ομάδας μετάφρασης της Revised Standard Version της Αγίας Γραφής. Υιοθέτησε την Κριτική των Μορφών και μετάφρασε σημαντικά γερμανικά έργα, όπως του Dibelius ή του Weiss.

Πρακτικά συνεδρίου για το Κουμράν

Κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Brill ένας συλλογικός τόμος με τα πρακτικά εργασιών του Nordic Qumran Network (2003-2006):

Anders Klostergaard Petersen, Torleif Elgvin, Cecilia Wassen, Hanne von Weissenberg, Mikael Winninge (εκδ.), και βοηθός εκδ.Martin Ehrensvärd, Northern Lights on the Dead Sea Scrolls

Proceedings of the Nordic Qumran Network 2003-2006, Brill 2009
ISBN: 978 90 04 17163 3
€ 104.00

Περιγραφή εκδοτικού οίκου
Το βιβλίο διαιρείται σε τέσσερις θεματικές ενότητες και πραγματεύεται διάφορα ζητήματα ερμηνείας των κειμένων της Νεκρής Θάλασσας. Η πρώτη ενότητα αποτελείται από σειρά μελετών, οι οποίες πραγματεύονται διαφορετικές απόψεις της ερμηνείας διαφόρων κειμένων του Κουμράν. Η δεύτερη θεματική ενότητα επικεντρώνεται στο ερώτημα της ιστορικότητας. Πώς μπορούν οι διάφορες αναφορές σε συγκεκριμένα κείμενα του Κουμράν να χρησιμοποιηθούν για να αναπαρασταθεί η ιστορική πραγματικότητα της εποχής τους; Η τρίτη ενότητα περιλαμβάνει μελέτες που θέμα τους έχουν ζητήματα της μεθοδολογίας της ερμηνείας. Η τέταρτη ενότητα επικεντρώνεται σε προβλήματα σχετικά με την αποκατάσταση συγκεκριμένων κειμένων του Κουμράν. Σε ένα τελικό τμήμα η προοπτική διευρύνεται με την ανάλυση και άλλων κειμένων που δεν ανήκουν στη συνάφεια του Κουμράν.

Άρθρα για τον αρχέγονο Χριστιανισμό στο νέο Journal of Eastern Christian Studies

Στο νέο τεύχος του Journal of Eastern Christian Studies 1-4 (2008) δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και κάποια άρθρα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τη μελέτη του αρχέγονου Χριστιανισμού και της αρχαίας Εκκλησίας:

• Boudewijn Dehandschutter,"Heresy and the Early Christian Notion of Tradition", 7-21
• Anthony Hilhorst, "Christian Martyrs Outside the Catholic Church", 21-36
• Annewies van den Hoeck, "Heracleon and the Hermeneutics of Prepositions Interpreting ἘΝ", 7-49
• Fred Ledegang, "The Ophites and the 'Ophite' Diagram in Celsus and Origen", 51-83
• Jaap can Amersfoot, "The Ebionites as Depicted in the Pseudo-Clementine Novel", 85-104
• Fedor B. Poljakov, "Gnostische Reminiszenzen in der russischen Geisteswelt der Moderne", 355-367