S. Bacchiocci: η Κυριακή στον αρχέγονο Χριστιανισμό

Ο Antonio Lombatti έχει αναρτήσει στο ιστολόγιό του σε μορφή pdf ένα άρθρο του Samuele Bacchiocchi για τον εορτασμό της Κυριακής στον αρχέγονο στο περιοδικό Biblical Archaeology Review του 1978. Για να διαβάσετε το άρθρο τοου, πατήστε εδώ.

O Bacchiocchi υπήρξε ο συγγραφέας του βιβλίου From Sabbath to Sunday: A Historical Investigation of the Rise of Sunday Observance in Early Christianity. Πατώντας εδώ, μπορείτε να διαβάσετε τέσσερα κεφάλαια του συγκεκριμένου βιβλίου.

Klauck: Die apokryphe Bibel (15)

Τα Ψευδοκλημέντια κείμενα: η αντιπαράθεση Πέτρου και Σίμωνα Μάγου

Το θέμα του αγώνα ενός κακού κι ενός καλού μάγου είναι γνωστό από τα αρχαία χρόνια έως και σήμερα (βλ. τους Saruman και Gandalf στον «Άρχοντα των δακτυλιδιών» ή τους Dumbledore και Voldemort στον Harry Potter).
Παρόμοιες αντιπαραθέσεις βρίσκουμε και στη Βίβλο: ο Μωυσής αντιμετωπίζει τους Αιγύπτιους μάγους (Εξ 7-8) ή ο Παύλος τον Βαριησού (Πρξ 13). Ένα άλλο τέτοιο ενδιαφέρον ζευγάρι είναι ο Πέτρος και ο Σίμων ο Μάγος. Η αντιπαράθεσή τους παρουσιάζεται στα Ψευδοκλημέντια κείμενα.

Ι. Η μορφή του Σίμωνα του Μάγου σε χριστιανικά κείμενα πριν τα Ψευδοκλημέντια κείμενα
- Για πρώτη φορά ο Σίμων απαντά στο Πρξ 8,1-24. Σύμφωνα με την κατακλείδα της αφήγησης το μέλλον του Σίμωνα παραμένει εσκεμμένα ανοικτό. Ο Σίμων μπορεί να αποτελέσει για τους χριστιανούς παράδειγμα του τι συμβαίνει, όταν κανείς συμβιβαστεί με το συγκρητιστικό περιβάλλον. Στο κείμενο των Πρξ δεν υπάρχουν ίχνη του γνωστικού Σίμωνα ή του αυτοχαρακτηρισμού του ως «η μεγάλη δύναμη του Θεού» (όπως αυτός απαντά στα Ψευδοκλημέντια κείμενα).
- στη μεταγενέστερη χριστιανική γραμματεία ο Σίμων θεωρείται ο πατέρας όλων των αιρέσεων και του Γνωστικισμού. Σύμφωνα με τον Ιουστίνο ο Σίμων καταγόταν από τη Σαμάρεια, διέθετε δαιμονικές δυνάμεις κι έδρασε στη Ρώμη (Απολογία 26,2). Ο Ειρηναίος τον θεωρεί γνωστικό (Κατά αιρέσεων Ι 23,1-4).
- στις Πράξεις του Πέτρου (Αctus Vercellenses) o Πέτρος αντιμετωπίζει τον Σίμωνα με λόγια και θαύματα και τελικά τον οδηγεί στο θάνατο.

ΙΙ. Τα Ψευδοκλημέντια κείμενα
Τα κείμενα αυτά προσέλκυσαν το ενδιαφέρον κυρίως των εκπροσώπων της Σχολής της Τυβίγγης εξαιτίας της εχθρικής προς τον Παύλο στάσης τους αλλά και διότι θεωρήθηκαν μάρτυρες ενός χαμένου σήμερα ιουδαιοχριστιανισμού.
Πήραν το όνομά τους από τον Κλήμεντα, ο οποίος θεωρείται πρώτος ή τρίτος διάδοχος του Πέτρου στη Ρώμη (το χαρακτηρισμό τους ως «ψευδή» από το γεγονός ότι η έρευνα δεν τα θεωρεί γνήσια έργα του). Σύμφωνα με το κείμενο ο Κλήμης συνόδευσε τον Πέτρο στη δεκαετία του 30 ή του 40 του 1ου αι. μ.Χ. στην Παλαιστίνη και Συρία. Διασώζονται δύο εκδοχές αυτών των κειμένων: οι Ομιλίες και οι Αναγνωρισμοί. Και οι δύο συντάχθηκαν κατά τον 4ο αι. στη Συρία. Οι Ομιλίες διασώζονται σε δύο ελληνικά χειρόγραφα, οι Αναγνωρισμοί στη λατινική μετάφραση του Rufinus. Οι Ομιλίες οφείλουν το όνομά τους στο γεγονός ότι περιέχουν κυρίως διαλόγους και διδασκαλίες του Πέτρου. Οι Αναγνωρισμοί είναι περισσότερο μία αφήγηση που συνδυάζει στοιχεία αρχαίου μυθιστορήματος. Ο Κ. θεωρεί ότι τα δύο αυτά κείμενα χρησιμοποιούν, το καθένα ανεξάρτητα από το άλλο, την ίδια γραπτή πηγή κι αυτό εξηγεί τις μεγάλες ομοιότητες μεταξύ τους. Ως μία πιθανή τέτοια πηγή θεωρείται το αρχαίο κείμενο Περίοδοι Πέτρου, που συντάχθηκε στη Συρία κατά τα 220-230 μ.Χ. Οι Αναγνωρισμοί διατήρησαν πιθανόν τα αφηγηματικά τμήματα αυτού του χαμένου σήμερα κειμένου, ενώ οι Ομιλίες τη διδασκαλία του.

ΙΙΙ. Σίμων ο Μάγος και Σίμων Πέτρος στις Ομιλίες
Στη βάση της πλοκής του έργου βρίσκεται η διδασκαλία για τις συζυγίες: όλα στον κόσμο μπορούν να οργανωθούν σε αντιθετικά ζεύγη, το κατώτερο προηγείται του ανώτερου και σημαντικότερου. Έτσι ο Σίμων ο Μάγος και ο Σίμων Πέτρος είναι δεμένοι σε ένα ζεύγος (αυτό υπαινίσσεται και το κοινό όνομά τους): ο ψευδοπροφήτης Σίμων εμφανίζεται πρώτος και ο Πέτρος έρχεται ως αληθινός προφήτης στη συνέχεια. Στις Ομιλίες παρουσιάζονται οι διάλογοι μεταξύ του Μάγου και του Πέτρου για διάφορα θεολογικά ζητήματα, όπως η μοναρχία του Θεού, ο τρόπος κατανόησης της Γραφής, το πραγματικό περιεχόμενο της αποκάλυψης, ποιος είναι ο πραγματικός Θεός, η προέλευση και φύση του κακού. Παράλληλα με τους διαλόγους παρουσιάζεται η ιστορία της οικογένειας του Κλήμεντος, η επανένωσή της και η μεταστροφή της στο χριστιανισμό, θέματα που αναπτύσσονται διεξοδικότερα στους Αναγνωρισμούς. Στις Ομιλίες ο Σίμων ο Μάγος παρουσιάζεται ως ένα τμήμα εκείνης της δύναμης που θέλει να πράξει κακό και τελικά πράττει καλό. Ταυτόχρονα η οικογένεια του Κλήμεντος λειτουργεί ως παράδειγμα κάθε χριστιανικής κοινότητας, η οποία δε μπορεί να αποδεσμευθεί από την καταστροφική επίδραση του μάγου Σίμωνα παρά μόνο με την καθοδήγηση ενός αξιόπιστου ποιμένα όπως είναι ο Πέτρος.

IV. Ο Μάγος Σίμων και ο Σίμων Πέτρος στους Αναγνωρισμούς
Σε αυτό το έργο διασώζεται μία επισκόπηση της ιστορίας της σωτηρίας μέσα από μία ιουδαιοχριστιανική οπτική, την οποία δε βρίσκουμε στις Ομιλίες. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η έμμεση ταύτιση του Μάγου με τον Παύλο. Οι θεολογικές συζητήσεις, που λαμβάνουν χώρα στην Καισάρεια, έχουν τα ίδια περίπου θέματα όπως και οι Ομιλίες κι είναι συγκεντρωμένες στα βιβλία 2 και 3, ενώ το υπόλοιπο έργο είναι η ιστορία της οικογένειας του Κλήμεντος.

Ένα ενδιαφέρον ερώτημα στην έρευνα είναι το ποιο πρόσωπο μπορεί να κρύβεται πίσω από τον Μάγο Σίμωνα. Έχουν δοθεί διάφορες απαντήσεις: ο Παύλος, ο Μαρκίων και η θεολογία του, ο γνωστικός Σίμων και ο μάγος των Πράξεων. Σύμφωνα με τον Κ. όλα αυτές οι ερμηνείες είναι μόνο επιμέρους πλευρές της μορφής του Σίμωνα μέσα στα Ψευδοκλημέντια κείμενα και ίσως συνδέονται με συγκεκριμένες στιγμές της σύνθεσης των δύο έργων. Ο Σίμων αντιπροσωπεύει ακόμη τη ρητορική, τη διαλεκτική, τη φιλοσοφία κι άλλα στοιχεία της ελληνικής παιδείας αλλά και την αστρολογία, την ειδωλολατρία και τον πολυθεϊσμό. Τις περισσότερες από αυτές (εκτός από τις τελευταίες) τις υιοθέτησε και η χριστιανική πλευρά. Ο Κ. παραθέτει την θέση του Beyschlag (ZThK 68 [ 1971] 425) ότι «αυτό που βίωσε η αρχαία Εκκλησία στο πρόσωπο του Μάγου Σίμωνα δεν ήταν η απειλητικής σκιάς του μάγου, ο οποίος αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, αλλά τις δικές της σκιές, που η ίδια δεν ανεχόταν και δαιμονομοποίησε». Γι’ αυτό ο Κ. θεωρεί ότι ο Σίμων ομοιάζει κατά πολύ στον Ιούδα Ισκαριώτη.
Κλείνοντας την παρουσίαση των δύο αυτών κειμένων ο Κ. παρουσιάζει παραδείγματα για τους τρόπους, με τους οποίους αυτά επηρέασαν άλλα κείμενα στη Δύση: το όνομα του Dr. Faustus είναι εμπνευσμένο από τα Ψευδοκλημέντια. Αυτός ο ήρωας φέρει στοιχεία του Μάγου Σίμωνα και του πατέρα του Κλήμεντα, Φαύστου. Επίσης και η μορφή του Μεφιστοφελή παρουσιάζει ομοιότητες με τη μορφή του Μάγου.

Πίνακες περιεχομένων του περιοδικού Bulletin of the John Rylands Library

Ο Rob Bradshaw ανάρτησε στο ιστολόγιό του τους πίνακες περιεχομένων του περιοδικού Bulletin of the John Rylands Library για τα έτη 1903-1992. Στο περιοδικό αυτό μπορεί να βρει κανείς και πολλά βιβλικού ενδιαφέροντος άρθρα. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα, πατήστε εδώ.

Επιγραφές σε αγγεία της εποχής του Εζεκία και των Ασμοναίων

Από το ιστολόγιο PaleoJudaica πληροφορούμαστε την είδηση ότι βασιλικές σφραγίδες βρέθηκαν σε χειρολαβές αγγείων κατά τις ανασκαφές στο Umm Tuba, στους λόφους νότια της Ιερουσαλήμ.

Ειδικότερα στη διάρκεια σωστικών ανασκαφών ήρθε στο φως ένα μεγάλο κτίριο, που χρονολογείται στην περίοδο του Πρώτου και του Δεύτερου Ναού. Σε αυτό βρέθηκαν μία σειρά από ενδιαφέρουσες επιγραφές, ανάμεσά τους κι αρκετές βασιλικές σφραγίδες από την εποχή του βασιλιά Εζεκία (τ. του 8ου αι. π.Χ.). Στις χειρολαβές αγγείων για την αποθήκευση κρασιού και λαδιού σε μεγάλες κρατικές αποθήκες βρέθηκαν τέσσερις επιγραφές του τύπου “LMLK”. Αυτές βρέθηκαν μαζί με σφραγίδες δύο υψηλόβαθμων αξιωματούχων που έφεραν τα ονόματα Ahimelekh ben Amadyahu και Yehokhil ben Shahar.

Στον ίδιο χώρο βρέθηκε επίσης μία επιγραφή στο λαιμό ενός αγγείου της εποχής των Ασμοναίων (τ. 2ου αι. π.Χ.). Πρόκειται για μία σειρά γραμμάτων της εβραϊκής αλφαβήτου. Το ερώτημα παραμένει ανοικτό ποια χρήση είχε μια τέτοια επιγραφή (ήταν για παράδειγμα άσκηση ενός γραφέα;)

Όσον αφορά στο κτίριο, αυτό απαρτιζόταν από μια σειρά από δωμάτια γύρω από μία αυλή. Σε αυτήν την αυλή υπήρχαν λάκκοι, αγροτικές εγκαταστάσεις και υπόγειες αποθήκες. Βρέθηκαν επίσης το καμίνι ενός αγγειοπλάστη, αγγεία, ένα columbarium κτλ. Τα αγγεία που βρέθηκαν στο κτίριο χρονολογούνται από το τέλος της εποχής του Σιδήρου (εποχή του πρώτου Ναού, τ. 8ου αι.). Μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και του Ιούδα το κτίριο ξαναχρησιμοποιήθηκε στην εποχή τωνΑσμοναίων (2ος αι. π.Χ.) και συνέχισε να χρησιμοποιείται για 200 ακόμη χρόνια μέχρι την καταστροφή του Δεύτερου Ναού.

Για να διαβάσετε το σχετικό άρθρο στην ιστοσελίδα της Israel Antiquities Authority, πατήστε εδώ.

Τιμητικός τόμος για τους Éric Junod και Jean-Daniel Kaestli

Κυκλοφορεί ο τιμητικός τόμος για τους Éric Junod και Jean-Daniel Kaestli με θέματα σχετικά με τον αρχέγονο Χριστιανισμό:

Albert Frey– Rémi Gounelle (εκδ.), Poussières de christianisme et de judaïsme antiques. Études réunies en l’honneur de Jean-Daniel Kaestli et Éric Junod, Lausanne : Éditions du Zèbre 2007
ISBN 2-940351-10-4
€ 62

Περιεχόμενα βιβλίου
F. AMSLER, Amphiloque d’Iconium, Contre les hérétiques encratites et apotactites, 7-40
G. ARAGIONE, L’amor proprio dei Greci e la ricerca del vero maestro (Clemente d’Alessandria, Stromati VI, 2, 5-27), 41-59
R. BAUCKHAM, Traditions about the Tomb of James the Brother of Jesus, 61-77
F. BOVON – B. BOUVIER, Invention des reliques d’Étienne, le saint premier martyr, 79-105
G. J. BROOKE, The Structure of the Poem against Idolatry in the Epistle of Jeremiah (1 Baruch 6), 107-128
V. CALZOLARI, La transmission des textes apocryphes chrétiens ou de l’« excès joyeux » de la « variance » : variantes, transformations et problèmes d’édition (L’exemple du Martyre de Paul arménien), 129-160
L. CIRILLO, Création, providence et thème de naissance : le débat en Rec. VIII, 5-34 et ses sources, 161-179
G. DORIVAL, Le patriarche Héber et la tour de Babel : un apocryphe disparu ?, 181-201
R. GOUNELLE, Un enfer vide ou à-demi plein ? Le salut des « saints » dans la recension latine A de l’Évangile de Nicodème, 203-223
F. St. JONES, Marcionism in the Pseudo-Clementines, 225-244
E. NORELLI, Un testimonium sur l’Antichrist (Hippolyte, L’Antichrist 15 et 54), 245-270
B. OUTTIER, Un nouveau témoin géorgien de l’Ancien Testament avec des notes marginales hexaplaires (4 Rois), 271-275
P. PIOVANELLI, Le recyclage des textes apocryphes àÀ l’heure de la petite « mondialisation » de l’Antiquité tardive (ca. 325-451). Quelques perspectives littéraires et historiques, 277-295
P.-H. POIRIER – É. CRÉGHEUR, La parabole de l’ivraie (Matthieu 13, 24-30.36-43) dans le Livre des lois des pays, 297-305
A. VAN DEN HOEK – J. J. HERRMANN, Jr., Celsus’ Competing Heroes : Jonah, Daniel, and their Rivals , 307-339 +pl. 1-21
C. ZAMAGNI, La Passion de Timothée. Étude des traditions anciennes et édition de la forme BHG 1487, 341-375
P. GISEL, Le christianisme antique : quel statut, quelle fonction et quelle forme du religieux ? Libres considérations d’un systématicien, 377-397

Η θεωρία της αφήγησης: Αριστοτέλης - P.C. Hogan

Ο J.C. Baker ανάρτησε πριν μερικές μέρες ένα ακόμη σύντομο κείμενο σχετικά με τη θεωρία της αφήγησης. Στο συγκεκριμένο κείμενο παρουσιάζει το άρθρο του Patrick C. Hogan, “Continuity and Change in Narrative Study: Observations on Componential and Functional Analysis.” Narrative Inquiry 16.1 (2006): 66-74 και ειδικότερα όσα εκείνος γράφει για τη θεωρία της αφήγησης στον Αριστοτέλη. Σύμφωνα με τον H. μπορεί κανείς να βρει δύο είδη ανάλυσης της αφήγησης στον αρχαίο φιλόσοφο: την ανάλυση των μερών της αφήγησης και τη λειτουργική ανάλυσή της. Η πρώτη αναφέρεται στα στοιχεία και στις λειτουργίες που συνθέτουν την αφήγηση, όπως στη γλώσσα, στο χαρακτήρα, στην τοποθέτηση στο χώρο και στο χρόνο και στην πλοκή καθώς επίσης στην επιλογή τους και στη σχέση μεταξύ τους. Η δεύτερη αναφέρεται στο σκοπό ή στους σκοπούς, που εξυπηρετούν αυτά τα στοιχεία, και πώς αυτά συνδέονται με την πλοκή. Ο Η. αναφέρει επίσης ότι ο Αριστοτέλης διακρίνει τους σκοπούς της αφήγησης σε δυο είδη: τους συναισθηματικούς και τους ηθικούς. Σύμφωνα με τον Η. όλοι οι μετέπειτα συγγραφείς που ασχολήθηκαν με την ανάλυση της αφήγησης κινήθηκαν προς το ένα ή το άλλο είδος τονίζοντας τη μία ή την άλλη κατηγορία σκοπών.

Για να διαβάσετε το σύντομο κείμενο του J.C. Baker, πατήστε εδώ.

Νέος διευθυντής του περιοδικού ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Ο συνάδελφος κ. Χ. Ανδρεόπουλος μας έστειλε την είδηση ότι νέος διευθυντής του επιστημονικού περιοδικού της Εκκλησίας της Ελλάδος ΘΕΟΛΟΓΙΑ ανέλαβε ο σύμβουλος θεολόγων στον Παιδαγωγικό Ινστιτούτο δρ. Θεολογίας κ. Σταύρος Γιαγκάζογλου.

Ευχόμαστε στο νέο διευθυντή καλή επιτυχία στο νέο του έργο. Για να διαβάσετε το βιογραφικό του κ. Γιαγκάζογλου καθώς και την είδηση στο ιστολόγιο Θρησκευτικών δίκτυο, πατήστε εδώ.

Κριτήρια για την ταυτοποίηση ιουδαϊκών επιγραφών

Διορθώνοντας το κείμενο που διάβασα φέτος το καλοκαίρι στην EABS (Λισσαβώνα) για τα βιβλικά χωρία σε ιουδαϊκές και χριστιανικές επιγραφές ως στοιχείο ταυτότητας (Citations of Biblical texts in Greek Jewish and Christian Inscriptions of the Graeco-Roman and Late Antiquity: a Case of Religious Demarcation) ασχολήθηκα με διάφορα επιμέρους ζητήματα σχετικά με το θέμα. Κάποια από αυτά, που θεωρώ ότι ίσως είναι ενδιαφέροντα για τους αναγνώστες του ιστολογίου, θα τα αναρτήσω στις επόμενες μέρες.

Το πρώτο βήμα που πρέπει να γίνει, όταν πρέπει να μελετηθεί ένα τέτοιο ζήτημα, όπως είναι οι επιγραφές που παραθέτουν με κάποιον τρόπο ή αναφέρονται γενικά σε βιβλικά χωρία και βιβλία, είναι να ορισθεί το πλαίσιο εργασίας. Πρώτο βήμα είναι βέβαια να συγκεντρωθεί το σχετικό επιγραφικό υλικό για να μελετηθεί στη συνέχεια και να διατυπωθούν κάποιες σκέψεις σχετικά με τον τρόπο που λειτουργούν αυτά τα χωρία στα επιγραφικά κείμενα.
Ποια είναι όμως τα βασικά κριτήρια με τα οποία θα επιλεχθούν οι επιγραφές της συγκεκριμένης βάσης δεδομένων;
Στη συγκεκριμένη εργασίας ορίστηκαν τέσσερις παράμετροι: α) χρονολογικά και γεωγραφικά όρια της έρευνας, β) είδος των μνημείων που θα συμπεριληφθούν, γ) κριτήρια ταυτοποίησης μίας επιγραφής ως ιουδαϊκής ή χριστιανικής και δ) τρόποι παράθεσης / αναφοράς σε βιβλικά κείμενα βιβλία, Από αυτές εδώ σήμερα θα ασχοληθούμε με την τρίτη (γ).

Το θέμα ταυτοποίησης μίας επιγραφής ως ιουδαϊκής ή ως χριστιανικής είναι ανοικτό στην έρευνα, καθώς δεν έχουμε ακόμη καταλήξει σε μία τυπολογία, η οποία να εξασφαλίζει απόλυτα ασφαλή συμπεράσματα. Ο λόγος είναι ότι συχνά τόσο οι Ιουδαίοι όσο και οι χριστιανοί, ιδιαίτερα πριν το τ. 3ου αιώνα, μιμούνται απόλυτα τις επιγραφικές «συνήθειες» του περιβάλλοντός τους, ώστε να καθιστούν πολύ δύσκολη την αναγνώρισή τους τις περισσότερες φορές. Ο L. H. Kant το 1987 πρότεινε έναν κατάλογο τέτοιων κριτηρίων αναγνώρισης των ιουδαϊκών επιγραφών ομολογώντας όμως κι ο ίδιος στη συνέχεια: “this way of determining Jewishness, however, by no means points to a perfectly clear boundary between Jews and non-Jews in the ancient Mediterranean” (σ. 683). Οι προτάσεις του δέχθηκαν κριτική τόσο από την Kraemer (1991) όσο και τον P.W. van der Horst (1991), οι οποίοι με παραδείγματα κατέδειξαν πόσο δύσκολο είναι να φτάσει κανείς με βεβαιότητα σε συμπεράσματα, όταν ένα μόνο ένα από τα προτεινόμενα χαρακτηριστικά μπορεί να αναγνωρισθεί σε ένα μνημείο. Από την άλλη ορισμένοι ερευνητές επεσήμαναν ότι κάποια από αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν το καθένα από μόνα τους το καθένα να αποτελέσουν στοιχείο ιουδαϊκής ταυτότητας (για παράδειγμα η παράσταση της επτάφωτης λυχνίας, [Bij de Vaate & van Henten 1996] αν και δεν έλειψε η κριτική και γι’ αυτό [Kraemer 1991]). Λαμβάνοντας υπόψη την παραπάνω συζήτηση διατύπωσα στην πορεία της έρευνας και συλλογής των σχετικών επιγραφών τα παρακάτω κριτήρια-χαρακτηριστικά θεωρώντας όμως ότι για να καταλήξουμε σε περισσότερο πιθανά συμπεράσματα θα πρέπει να μπορούν να διαπιστωθούν τουλάχιστον δύο από αυτά σε κάθε μνημείο:

1) η χρήση της εβραϊκής γλώσσας στο μνημείο,

2) η παρουσία ιουδαϊκών συμβόλων,
3) χαρακτηριστικές ιουδαϊκές εκφράσεις,
4) χαρακτηριστικά ιουδαϊκά ονόματα,
5) αναφορά σε ιουδαϊκά έθιμα / ιουδαϊκές εορτές,
6) αναφορά σε ιουδαϊκές συναγωγές ή μνεία ιουδαϊκών τίτλων,
7) χρονολογικές ενδείξεις (ιδιαίτερα, όταν θέλουμε να διακρίνουμε μεταξύ ιουδαϊκών και χριστιανικών επιγραφών,
8) σύνδεση του συγκεκριμένου μνημείου με άλλα μνημεία ή ενδείξεις ιουδαϊκής παρουσίας στην περιοχή που βρέθηκε το μνημείο,
8) αναφορά σε κείμενα της Βίβλου ή παράθεσή τους,
9) μνεία των Σαμαρειτών.

Είναι λογικό βέβαια πως όσο περισσότερα από αυτά τα χαρακτηριστικά ισχύουν για ένα μνημείο, τόσο βεβαιότερη είναι η ταυτοποίησή του. Η συμπερίληψη ή ο αποκλεισμός ενός μνημείου σε ένα τέτοιο σώμα επιγραφών μπορεί να είναι μια πολύ δύσκολη και σύνθετη διαδικασία καθώς ο ερευνητής έχει να αντιμετωπίσει δύο κινδύνους: α) την απόλυτα αυστηρή εφαρμογή της παραπάνω αρχής –ότι δηλαδή πρέπει να ισχύουν περισσότερα από ένα κριτήρια –, η οποία μπορεί τελικά να αποκλείσει μνημεία που είναι ιουδαϊκά οδηγώντας τελικά σε μία μινιμαλιστική προσέγγιση του επιγραφικού υλικού και β) μία μεθοδολογική χαλαρότητα που μπορεί να οδηγήσει σε υιοθέτηση υλικού που δεν καμιά θέση σε μία συλλογή ιουδαϊκών μνημείων, αλλά ανήκει σε άλλες κατηγορίες. Αυτός είναι ο λόγος που κάθε τέτοιο corpus επιγραφών αφήνει χώρο για συζητήσεις και διατύπωση αμφιβολιών, καθώς πολλές φορές η ταυτότητα των επιγραφικών μνημείων δεν είναι βεβαία αλλά πιθανή.

Βιβλιογραφία

Bij de Vaate, Alice J. and J.W. van Henten, 1996, ‘Jewish or Non-Jewish? Some Remarks on the Identification of Jewish Inscriptions from Asia Minor’, BO 53: 16-28

Kant, L.H., 1987, ‘Jewish Inscriptions in Greek and Latin’, ANRW II, 20.2, 671-813

Kraemer, R. S., 1991, ‘Jewish Tuna and Christian Fish: Identifying Religious Affiliation in Epigraphic Sources’, HTR 84: 141-162

van der Horst, P.W., 1991, Ancient Jewish Epitaphs; An Introductory Survey of a Millenium of Jewish Funerary Epigraphy (300 BCE – 700 CE), Kampen

Τιμητικός τόμος για τον καθ. Martin Hasitschka

Kυκλοφόρησε πρόσφατα ο τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Martin Hatischka με μελέτες που ασχολούνται με διάφορα ζητήματα του κατά Ιωάννην, της Αποκάλυψης κ.ά.:

Im Geist und in der Wahrheit : Studien zum Johannesevangelium und zur Offenbarung des Johannes sowie andere Beiträge ; Festschrift für Martin Hasitschka SJ zum 65. Geburtstag, Münster : Aschendorff 2008

ISBN: 978-3-402-11435-3

Περιεχόμενα τόμου

• Georg Fischer, "Wie geht das Johannesevangelium mit dem Alten Testament um?", 3-13
• Johann Maier, "Das jüdische Verständnis des Psalms 82 und das Zitat aus Ps 82,6a in Joh 10,34-35", 15-28
• Johannes Beutler, "'Und die Finsternis hat es nicht ergriffen' : zur Deutung von Joh 1,5", 29-40
• Martin Stowasser, "Die johanneische Tempelaktion (Joh 2,13-17) : ein Beitrag zum Verhältnis von Johannesevangelium und Synoptikern", 41-60
• Mira Stare,"'So nämlich liebte Gott die Welt ...' (Joh 3,16) : Jesus und sein Freund Johannes der Täufer in Joh", 61-80
• Michael Theobald, "Die Ernte ist da! : überlieferungskritische Beobachtungen zu einer johanneischen Bildrede (Joh 4,31-38)", 81-108
• Christoph Heil, "Jesus aus Nazaret oder Betlehem? : historische Tradition und ironischer Stil im Johannesevangelium", 109-130
• Roman Kühschelm, "Gericht und Rettung : Joh 12,29-33 im Kontext der 'Hellenenrede'", 131-153
• Boris Repschinski, "Freundschaft mit Jesus: Joh 15,12-17", 155-167
• Josef Pichler, "Jesus vor Pilatus : zum Verhältnis der Passionserzählungen von Johannes und Lukas", 169-200
• Christiane Koch, "'Es war aber an dem Ort ein Garten' (Joh 19,41) : der Garten als bedeutsames Erzählmotiv in den johanneischen Passions- und Auferstehungstexten", 229-238
• Markus Öhler, : "Der 'Mietling' Petrus : Beobachtungen zur Relecture von Joh 10 in Joh 21", 239-255
• Wilhelm Pratscher, "Johanneische Motive im Zweiten Clemensbrief", 259-272
• Lothar Lies, "Origenes' implizite Deutung der Lazarusperikope (Joh 11,1-44) als kirchliches Bußgeschehen", 273-287
• Manfred Scheuer, "Sprache und Kommunikation : ein Beispiel theologischer Exegese aus dem Johanneskommentar von Thomas von Aquin", 289-304
• Andreas Vonach, "Der Hochbetagte und sein Umfeld : von prophetischen Theophanien zu christologischen Epiphanien", 307-330
• Thomas Söding, "Siegertypen : der Triumph des Glaubens nach den Sendschreiben der Johannesapokalypse (Offb 2-3)", 331-362
• Peter Trummer, "Die Frau und der Drache : Skizzen zu Offenbarung 12", 363-384
• Konrad Huber, "Reiter auf weißem Pferd : ein schillerndes Christusbild in der Offenbarung des Johannes", 385-409
• Klemens Stock, "Die Person Jesu und das Wort Jesu (Mk 8,35.38;10,29)", 413-424
• Christoph Niemand, "Jesus und die 'Rettung ganz Israels' (Röm 11,26) : die Universalität der christlichen Heilsverkündigung und das Judentum", 425-447
• Roman Siebenrock, "Für wen haltet ihr mich? : systematische Überlegungen zur christologischen Hermeneutik des Neuen Testaments", 449-472
• Karl H. Neufeld, "Euer Ja sei ein Ja, euer Nein ein Nein! : fundamentaltheologische Bemerkungen zum Umgang mit der Heiligen Schrift", 473-487

Lectio difficilior 2/ 2008

To περιοδικό Lectio difficilior είναι ένα ευρωπαϊκό περιοδικό αφιερωμένο στη φεμινιστική ερμηνεία της Βίβλου και κειμένων του περιβάλλοντός της. Εκδίδεται δύο φορές το χρόνο στη Βέρνη σε τρεις γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά) και είναι σύμφωνα με τη δήλωση των εκδοτών του διαθρησκειακό και διεπιστημονικό.

Στο δεύτερο τεύχος του 2008 δημοσιεύονται τα εξής άρθρα (για να βρεθείτε στο κείμενο, πατήστε στον τίτλο του άρθρου):

• Elisabeth Esch-Wermeling, "Paulus lehrt – Thekla lauscht?Annäherungen an textstrategische Phänomene in den Theklaakten"
• Tal Ilan, Gender and Lamentations: 4Q179 and the Canonization of the Book of Lamentations
• Christiane Steuer, Der Fetus ist ein Glied seiner Mutter (ubar yerekh imo): Eine rabbinische Interpretation von Exodus 21:22-24
• Silvia Schroer, Gender and Iconography from the Viewpoint of a Feminist Biblical Scholar