Στο ιστολόγιο Polumeros kai Polutropos έχει αναρτηθεί ένας κατάλογος 10 επιχειρημάτων της Ruth Hoppin, συγγραφέως του βιβλίου Priscilla's Letter: Finding the Author of the Epistle to the Hebrews (2000), στο οποίο, όπως προδίδει και ο τίτλος του υποστηρίζει ότι η συγγραφέας της συγκεκριμένης επιστολής ήταν η Πρίσκιλλα. Για να διαβάσετε την επιχειρηματολογία της, πατήστε εδώ.
Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2009
Το νέο τεύχος του Bibel und Kirche
Το νέο τεύχος Bibel und Kirche 64:1 (2009) είναι αφιερωμένο στην κοινότητα των Φιλίππων και στη σχέση του Παύλου προς αυτή:
- S. Bieberstein, "Der Brief des Paulus nach Philippi. Eine vielseitige Kommunikation mit einer doch nicht ganz idealen Lieblingsgemeinde", 2-10
- P. Pilhofer, "Philippi zur Zeit des Paulus. Eine Ortsbegebung", 11-17
- R. Kampling, "Das Lied vom Weg Jesu, des Herrn. Eine Annäherung an Phil 2,6-11", 18-22
- D. Hecking, "Elitesoldaten und SklavInnen, der 'Staatsgott' Augustus und der Messias Jesus", 23-32
- S. Schapdick, "Irritierende Vielfalt. Szenarien der Heilsvollendung im Philipperbrief", 33-38
- J.-P. Sterck-Degueldre, "Eine Frau names Lydia. Erstbekehrte nach dem Apostelkonvent", 39-43
- D. Kosch, "Welchen Paulus feiern? Historisch-kritische Gedanken zum Paulusjahr", 44-48
Το κατά Μάρκον ένα αινιγματικό κείμενο για το μυστήριο του θανάτου και της ανάστασης
Στην ιστοσελίδα PaleoJudaica αναρτήθηκε χθες ένα κείμενο του Jay Williams, καθηγητού της Θρησκείας του Hamilton College με θέμα το κατά Μάρκον ευαγγέλιο και το βαθύτερό του περιεχόμενο.
Ο συγγρ. επισημαίνει την απορία της έρευνας μέχρι σήμερα όσον αφορά στο βαθύτερο θεολογικό νόημα αυτού του ευαγγελίου αλλά και το ανοιχτό ερώτημα για τις πηγές του και τη σχέση του με τα άλλα συνοπτικά ευαγγέλια. Ωστόσο σύμφωνα με την κριτική εκτίμηση του Williams καμιά από τις μέχρι σήμερα αναλυτικές μεθόδους δε μπόρεσε να αποκρυπτογραφήσει το νόημα κατά Μάρκον. Ειδικότερα ο Williams παρατηρεί:
"Form critics have most imaginatively picked Mark apart, locating and defining various forms supposedly employed in the oral tradition, but this very speculative work has, to this reader, left only a pile of bones rather than a living, coherent gospel. The same may be said of redaction criticism that may offer us theories as to how the Gospel was put together but provides (to this reader at least) few clues as to the Gospel’s meaning. The message of the work somehow always escapes."
Επίσης ανοικτό μένει το θέμα της πιθανής κοινότητας-αποδέκτη του ευαγγελίου:
"To write about the community of Mark without any certainty about whether that community existed in Rome or Egypt or Asia Minor or whether Mark wrote before or after the fall of Jerusalem in 70 C.E. seems to this author quite futile."
Ο συγγρ. θεωρεί ως πιο γόνιμη προσέγγιση τη ρητορική ανάλυση του κειμένου που προτείνει ο David Rhoads, ο οποίος εξετάζει "the way in which the narrative of Mark is constructed to produce an impact upon the reader or hearer." Και ο Williams προτιμά μία τέτοια προσέγγιση περισσότερο φιλολογική και λιγότερο ιστορική. Εντοπίζει δύο σημαντικές ερμηνευτικές αρχές στο κατά Μάρκον:
α) στο Μκ 4,10-12: το μυστήριο της Βασιλείας προορίζεται μόνο για εκείνους που "γνωρίζουν":
"The Gospel is not meant to be a clear and comprehensible exposition of Jesus’ life and teachings. It is rather intended to conceal and only to hint at the secret, the mysterion of the kingdom (4:11)."
και β) στην αφήγηση για τον Ιωάννη Βαπτιστή στον Ιορδάνη και στα υπόλοιπα συμβολικά θέματα του Μκ 1,2-11. Αυτά αναπτύσσονται περαιτέρω στο τέλος του ευαγγελίου (το οποίο ο Williams τοποθετεί στο 16,8). Μέσα από την εξέταση επιμέρους περικοπών του ευαγγελίου ο συγγραφέας τονίζει μία ψυχική μεταμόρφωση του πιστού μέσω του βαπτίσματος. Ο ψυχικός θάνατος και η ψυχική ανάσταση του πιστού καθιστούν τον άνθρωπο μαθητή του Ιησού. Αυτό το νόημα έχουν για τον Williams και οι παραβολές και τα θαύματα του Ιησού. Το ιστορικό παράδειγμα είναι ο θάνατος και η ανάσταση του ίδιου του Ιησού.
[Α.Τ. Ανάμεσα στα άλλα που δημιουργούν ερωτηματικά στο πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Williams είναι η ασάφεια ορισμένων όρων και ιδέων που είναι κεντρικά στην επιχειρηματολογία του. Δεν είναι για παράδειγμα καθόλου σαφές τι εννοεί ο συγγραφέας με τον όρο "psychic death and rebirth" και πώς επομένως αυτή η "ψυχική" εμπειρία μπορεί να συγκεκριμενοποιείται ιστορικά στο παράδειγμα του Ιησού. Επίσης ασαφής ως όρος και αστήρικτος στο κείμενο είναι ο χαρακτηρισμός του Ιησού ως "Παιδί της Ανθρωπότητας", ο οποίος εμφανίζεται σε φράσεις όπως: "Jesus clearly prefers to identify himself as the Child of Humanity, the new being who appears when the power of spiritual death has done its worst rather than as Christ or Son of God."]
Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο του Williams, πατήστε εδώ.
Ι. Καραβιδόπουλου: Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πουρναρά η τρίτη έκδοση της εισαγωγής στην Κ.Δ. του ομότιμου καθηγ. της Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, κ. Ι. Καραβιδόπουλου. Πρόκειται για ένα κλασικό πλέον βιβλίο, χρήσιμο εγχειρίδιο των περισσοτέρων από εμάς που σπούδασαν θεολογία, το οποίο μάλιστα έχει μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες όπως σερβικά και λιβανέζικα. Στην τρίτη αυτή έκδοση ο καθ. κ. Καραβιδόπουλος συμπεριέλαβε αρκετά από τα νέα δεδομένα στην έρευνα που μεσολάβησε στα χρόνια μεταξύ της πρώτης έκδοσης της Εισαγωγής (1983) μέχρι το 2007. Τα επιμέρους κεφάλαια του εγχειριδίου ενημερώθηκαν βιβλιογραφικά κι επιπλέον συμπεριλήφθηκαν όλες οι νέες επιτεύξεις στον τομέα των εκδόσεων του κειμένου και των μεταφράσεων της Κ.Δ.
Ι. Καραβιδόπουλου, Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, (Βιβλική Βιβλιοθήκη 1), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2007
ISBN: 9789602423677
Σάββατο 24 Ιανουαρίου 2009
Ένα νέο βιβλίο για το κίνημα του Ιησού
Από τις εκδόσεις Kohlhammer κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο για το κίνημα του Ιησού και τα κίνητρα που οδήγησαν στην προσχώρηση σε αυτό το κίνημα:
Emilio Vogt, Die Jesusbewegung. Hintergründe ihrer Entstehung und Ausbreitung - eine historisch-exegetische Untersuchung über die Motive der Jesusnachfolge, (Beiträge zur Wissenschaft vom Alten Testament u. Neuen Testament, N.F., 169), Kohlhammer 2008
ISBN: 978-3-17-019108-2
EUR 39,80
Περιγραφή εκδοτικού οίκου
Μέχρι ποιο σημείο τα ιστορικά δεδομένα της αρχαίας κοινωνίας της Παλαιστίνης του 1ου αι. μ.Χ. επηρέασαν αρνητικά ή θετικά το κίνημα του Ιησού; Ποια κίνητρα υπήρξαν καθοριστικά ώστε οι άνθρωποι να αναζητήσουν τη βοήθεια του Ιησού ή να τον ακολουθήσουν; Με βάση αυτήν την προβληματική αναλύονται τρία βασικά κίνητρα: α) αρρώστεια και θεραπεία (ο Ιησούς ως ιατρός και εξορκιστής), β) οικονομικοί παράγοντες (ο Ιησούς απελευθερώνει από τη φτώχεια, το χρέος, χορταίνει στους πεινασμένους) και γ) η πολιτική διάσταση (ο Ιησούς ως ο εξουσιοδοτημένος από το Θεό ελευθερωτής, ο Ιησούς ως ο εσχατολογικός κύριος).
Συγχρονικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις (1)
Συνεχίζοντας την παρουσίαση των κεντρικών σημείων του άρθρου του G. Röhser, “Von der Welt hinter dem Text zur Welt vor dem Text“, ThZ 64:3 (2008), 271-293, παρουσιάζουμε σήμερα τις 4 πρώτες από τις βασικές συγχρονικές τάσεις έρευνας που αναλύει ο R.:
α) Γλωσσολογικές – στρουκτουραλιστικές μέθοδοι: αντιμετωπίζουν πρώτιστα τα βιβλικά κείμενα ως κείμενα αυτά καθαυτά, δηλ. ως γραπτά «αντικείμενα», που μπορούν αντικειμενικά να μελετηθούν. Αυτή η νέα κατεύθυνση δίνει τη δυνατότητα να τεθούν νέα ερωτήματα, τα οποία επικεντρώνονται σε θέματα δομής και γλωσσικών ιδιαιτεροτήτων του κειμένου. Ο R. τονίζει εδώ όμως την ανάγκη να υιοθετηθούν πρακτικά και χρηστικά εργαλεία, ώστε η ερμηνεία να είναι κατανοητή και προσιτή. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο αυτών των προσεγγίσεων θετικιστικό και δεν ασχολούνται με την επίδραση ή και την αλήθεια αυτών που λέγονται σε ένα κείμενο. Το ενδιαφέρον στρέφεται στις δομές ενός κειμένου, οι οποίες παράγουν σημασία (σύνδεση με τη σημειολογία).
β) «Αφηγηματική ανάλυση» (narrative criticism / Erzältextanalyse). Η μέθοδος αυτή θα πρέπει να διακριθεί από την αφηγηματική ερμηνεία και θεολογία, η οποία εφαρμόστηκε από διάφορους ερμηνευτές από τη δεκαετία του ’70 κι εξής. Η αφηγηματική ανάλυση ασχολείται με την ανάλυση πράξεων και ενεργούντων προσώπων ως δύο «νοηματικές γραμμές» του κειμένου αφήγησης καθώς και με τα γλωσσικά μέσα και τις γλωσσικές στρατηγικές, που υπηρετούν την αφήγηση (αφηγηματικό ύφος, προοπτικές της αφήγησης κτλ.). Δεν εξετάζεται και πάλι η αναφορά στην πραγματικότητα και σε ζητήματα ιστορικότητας. Σε αυτήν τη μέθοδο το ενδιαφέρον στρέφεται στον αφηγηματικό χαρακτήρα των βιβλικών ιστοριών, οι οποίες αντιμετωπίζονται ως αφηγήσεις κι όχι ως εκθέσεις γεγονότων. Στο πλαίσιο αυτής της γενικότερης ερμηνευτικής τάσης ο R. αναφέρει και μία νεότερη τάση αυτή της “New Literary Criticism” και παραπέμπει ως ενδεικτικό παράδειγμα στην ερμηνεία του βιβλίου του Ιώβ από τον Moshe Greenberg.
γ) Στα τελευταία χρόνια ιδιαίτερο ενδιαφέρον εκδηλώνεται και για τη λεγόμενη «διακειμενικότητα», όρο τον οποίο εισήγαγε η J. Kristeva. Η βασική αρχή της διακειμενικότητας, η οποία είναι μάλλον θεωρητική προϋπόθεση παρά ερμηνευτική μέθοδος, είναι ότι κάθε κείμενο μπορεί να κατανοηθεί ως μεταμόρφωση ήδη υπαρχόντων κειμένων. Κανένα κείμενο δεν είναι αυτόνομο, το καθένα μπορεί να θεωρηθεί ως διακείμενο. Στην περίπτωση της διακειμενικότητας τρία σημεία είναι σημαντικά: 1) πρέπει να μπορεί εντοπισθεί το κείμενο αναφοράς (προ-κείμενο) ως τέτοιο, 2) το κείμενο αναφοράς θα πρέπει να έχει μία σαφή λειτουργία μέσα στη νέα συνάφεια και 3) θα πρέπει να εξετασθεί ποια νέα σημασία και λειτουργία έχει το προ-κείμενο στη νέα συνάφεια. Επομένως στην περίπτωση της διακειμενικότητας έχουμε δύο κινήσεις: προκείμενο > διακείμενο ή διακείμενο > προκείμενο. Αυτή η προσέγγιση λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την αποδεδειγμένη και προφανή πρόσληψη των κειμένων αλλά και την ιστορικά δυνατή όχι όμως προφανή και αποδεδειγμένη.
δ) Κανονική ερμηνεία (canonical approach). Αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ κι η επίδρασή της είναι ιδιαίτερα εμφανής για παράδειγμα στο νέο βιβλίο του πάπα για τον Ιησού. Κύριος εκπρόσωπος και εισηγητής της είναι ο B.S. Childs. Βασική θέση της είναι ότι το πλαίσιο αναφοράς του ερμηνευτή είναι ο κανόνας της Αγίας Γραφής, που όρισε η Εκκλησία. Προσανατολίζεται κι αυτή στην τελική μορφή του κειμένου (final-form interpretation) και χαρακτηρίζεται από τη συνεργασία με διάφορους τομείς της θεολογίας (ερμηνείας Κ.Δ. και Π.Δ., ιστορικής και συστηματικής θεολογίας κτλ.). Το σύγχρονο αυτής της μεθόδου έγκειται στο ότι λαμβάνει υπόψη της τη συγχρονική ανάγνωση των κειμένων. Από την άλλη είναι ταυτόχρονα παραδοσιακή, διότι αντιμετωπίζει τη διαμόρφωση της βιβλικής παράδοσης ως έργο του Αγίου Πνεύματος μέσα στη Συναγωγή και την Εκκλησία. Αντί για τις διαφορές τονίζεται η αρμονία και η σχέση των διαφόρων μερών της Βίβλου (ομάδες κειμένων, βιβλίων, ομάδες βιβλίων). Αυτό είναι δυνατό, γιατί ο τελικός συγγραφέας της είναι ο Θεός και περιεχόμενό της είναι η θεία αποκάλυψη.
Ο R. παρατηρεί ωστόσο ότι η κατάσταση στην Π.Δ. είναι κάπως διαφορετική από ό,τι στην Κ.Δ. Εξαιτίας της μακράς εξέλιξης του κειμένου τίθεται πλέον το ερώτημα σε ποια φάση της πορείας σύνταξης του κειμένου θα πρέπει να εφαρμοσθεί η συγχρονική ανάγνωσή του. Πρόκειται για ένα ερώτημα, το οποίο θα πρέπει να λάβει υπόψη της και η κανονική προσέγγιση του βιβλικού κειμένου. Ο R. προτείνει ως λύση στο πρόβλημα να θεωρηθούν ως πηγή της θεολογίας όχι ο κανόνας ως τέτοιος αλλά οι επιμέρους προφήτες, απόστολοι και συγγραφείς κι έτσι η έμφαση μεταφέρεται τώρα σε διακριτές φιλολογικές ενότητες. Όσον αφορά στην Κ.Δ. τα πράγματα είναι βέβαια διαφορετικά, αφού η πορεία σύνταξης των κειμένων της είναι σαφώς μικρότερη χρονικά, είναι όμως ανάγκη να διευκρινισθούν καταρχάς διάφορα ζητήματα κανόνος, που έχουν τεθεί στην έρευνα.
α) Γλωσσολογικές – στρουκτουραλιστικές μέθοδοι: αντιμετωπίζουν πρώτιστα τα βιβλικά κείμενα ως κείμενα αυτά καθαυτά, δηλ. ως γραπτά «αντικείμενα», που μπορούν αντικειμενικά να μελετηθούν. Αυτή η νέα κατεύθυνση δίνει τη δυνατότητα να τεθούν νέα ερωτήματα, τα οποία επικεντρώνονται σε θέματα δομής και γλωσσικών ιδιαιτεροτήτων του κειμένου. Ο R. τονίζει εδώ όμως την ανάγκη να υιοθετηθούν πρακτικά και χρηστικά εργαλεία, ώστε η ερμηνεία να είναι κατανοητή και προσιτή. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο αυτών των προσεγγίσεων θετικιστικό και δεν ασχολούνται με την επίδραση ή και την αλήθεια αυτών που λέγονται σε ένα κείμενο. Το ενδιαφέρον στρέφεται στις δομές ενός κειμένου, οι οποίες παράγουν σημασία (σύνδεση με τη σημειολογία).
β) «Αφηγηματική ανάλυση» (narrative criticism / Erzältextanalyse). Η μέθοδος αυτή θα πρέπει να διακριθεί από την αφηγηματική ερμηνεία και θεολογία, η οποία εφαρμόστηκε από διάφορους ερμηνευτές από τη δεκαετία του ’70 κι εξής. Η αφηγηματική ανάλυση ασχολείται με την ανάλυση πράξεων και ενεργούντων προσώπων ως δύο «νοηματικές γραμμές» του κειμένου αφήγησης καθώς και με τα γλωσσικά μέσα και τις γλωσσικές στρατηγικές, που υπηρετούν την αφήγηση (αφηγηματικό ύφος, προοπτικές της αφήγησης κτλ.). Δεν εξετάζεται και πάλι η αναφορά στην πραγματικότητα και σε ζητήματα ιστορικότητας. Σε αυτήν τη μέθοδο το ενδιαφέρον στρέφεται στον αφηγηματικό χαρακτήρα των βιβλικών ιστοριών, οι οποίες αντιμετωπίζονται ως αφηγήσεις κι όχι ως εκθέσεις γεγονότων. Στο πλαίσιο αυτής της γενικότερης ερμηνευτικής τάσης ο R. αναφέρει και μία νεότερη τάση αυτή της “New Literary Criticism” και παραπέμπει ως ενδεικτικό παράδειγμα στην ερμηνεία του βιβλίου του Ιώβ από τον Moshe Greenberg.
γ) Στα τελευταία χρόνια ιδιαίτερο ενδιαφέρον εκδηλώνεται και για τη λεγόμενη «διακειμενικότητα», όρο τον οποίο εισήγαγε η J. Kristeva. Η βασική αρχή της διακειμενικότητας, η οποία είναι μάλλον θεωρητική προϋπόθεση παρά ερμηνευτική μέθοδος, είναι ότι κάθε κείμενο μπορεί να κατανοηθεί ως μεταμόρφωση ήδη υπαρχόντων κειμένων. Κανένα κείμενο δεν είναι αυτόνομο, το καθένα μπορεί να θεωρηθεί ως διακείμενο. Στην περίπτωση της διακειμενικότητας τρία σημεία είναι σημαντικά: 1) πρέπει να μπορεί εντοπισθεί το κείμενο αναφοράς (προ-κείμενο) ως τέτοιο, 2) το κείμενο αναφοράς θα πρέπει να έχει μία σαφή λειτουργία μέσα στη νέα συνάφεια και 3) θα πρέπει να εξετασθεί ποια νέα σημασία και λειτουργία έχει το προ-κείμενο στη νέα συνάφεια. Επομένως στην περίπτωση της διακειμενικότητας έχουμε δύο κινήσεις: προκείμενο > διακείμενο ή διακείμενο > προκείμενο. Αυτή η προσέγγιση λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την αποδεδειγμένη και προφανή πρόσληψη των κειμένων αλλά και την ιστορικά δυνατή όχι όμως προφανή και αποδεδειγμένη.
δ) Κανονική ερμηνεία (canonical approach). Αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ κι η επίδρασή της είναι ιδιαίτερα εμφανής για παράδειγμα στο νέο βιβλίο του πάπα για τον Ιησού. Κύριος εκπρόσωπος και εισηγητής της είναι ο B.S. Childs. Βασική θέση της είναι ότι το πλαίσιο αναφοράς του ερμηνευτή είναι ο κανόνας της Αγίας Γραφής, που όρισε η Εκκλησία. Προσανατολίζεται κι αυτή στην τελική μορφή του κειμένου (final-form interpretation) και χαρακτηρίζεται από τη συνεργασία με διάφορους τομείς της θεολογίας (ερμηνείας Κ.Δ. και Π.Δ., ιστορικής και συστηματικής θεολογίας κτλ.). Το σύγχρονο αυτής της μεθόδου έγκειται στο ότι λαμβάνει υπόψη της τη συγχρονική ανάγνωση των κειμένων. Από την άλλη είναι ταυτόχρονα παραδοσιακή, διότι αντιμετωπίζει τη διαμόρφωση της βιβλικής παράδοσης ως έργο του Αγίου Πνεύματος μέσα στη Συναγωγή και την Εκκλησία. Αντί για τις διαφορές τονίζεται η αρμονία και η σχέση των διαφόρων μερών της Βίβλου (ομάδες κειμένων, βιβλίων, ομάδες βιβλίων). Αυτό είναι δυνατό, γιατί ο τελικός συγγραφέας της είναι ο Θεός και περιεχόμενό της είναι η θεία αποκάλυψη.
Ο R. παρατηρεί ωστόσο ότι η κατάσταση στην Π.Δ. είναι κάπως διαφορετική από ό,τι στην Κ.Δ. Εξαιτίας της μακράς εξέλιξης του κειμένου τίθεται πλέον το ερώτημα σε ποια φάση της πορείας σύνταξης του κειμένου θα πρέπει να εφαρμοσθεί η συγχρονική ανάγνωσή του. Πρόκειται για ένα ερώτημα, το οποίο θα πρέπει να λάβει υπόψη της και η κανονική προσέγγιση του βιβλικού κειμένου. Ο R. προτείνει ως λύση στο πρόβλημα να θεωρηθούν ως πηγή της θεολογίας όχι ο κανόνας ως τέτοιος αλλά οι επιμέρους προφήτες, απόστολοι και συγγραφείς κι έτσι η έμφαση μεταφέρεται τώρα σε διακριτές φιλολογικές ενότητες. Όσον αφορά στην Κ.Δ. τα πράγματα είναι βέβαια διαφορετικά, αφού η πορεία σύνταξης των κειμένων της είναι σαφώς μικρότερη χρονικά, είναι όμως ανάγκη να διευκρινισθούν καταρχάς διάφορα ζητήματα κανόνος, που έχουν τεθεί στην έρευνα.
Ι. Καραβιδόπουλου: Βιβλικές Μελέτες Δ΄
Κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Πουρναράς στη σειρά Βιβλική Βιβλιοθήκη το εξής βιβλίο του ομότιμου καθηγητή Κ.Δ. της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ:
Βιβλικές Μελέτες Δ΄, (Βιβλική Βιβλιοθήκη 40), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2007
ISBN: 9789602423707
Περιεχόμενα βιβλίου
Βιβλικές Μελέτες Δ΄, (Βιβλική Βιβλιοθήκη 40), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2007
ISBN: 9789602423707
Όπως προδίδει και ο τίτλος του πρόκειται για τον τέταρτο τόμο μίας σειράς τεσσάρων μέχρι σήμερα τόμων, στους οποίους συγκεντρώθηκαν και εκδόθηκαν διάφορα άρθρα και μελέτες του καθ. κ. Ι. Καραβιδόπουλου. Ο τέταρτος τόμος χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος συγκεντρώθηκαν οι μελέτες των ετών 2004-2007 και στο δεύτερο μέρος αναδημοσιεύονται παλαιότερες μελέτες που αναφέρονται σε θέματα Κριτικής του κειμένου της Κ.Δ. Ο καθηγητής σημειώνει σχετικά με αυτές ότι ευελπιστεί:
"να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των νεοτέρων της γενιάς μου ερευνητών, ώστε να ανταποκριθούν στη διεθνώς εκφραζόμενη επιθυμία από τους ειδικούς να μην υστερήσουν και οι Έλληνες στη μελέτη της χειρόγραφης και έντυπης παράδοσης του κειμένου της Καινής Διαθήκης, ιδιαιτέρως της Εκκλησιαστικής ή Λειτουργικής
(Βυζαντινής, κατά τους ξένους ερευνητές) παράδοσης, και δι' αυτής στην μελέτη της ιστορίας του κειμένου της Καινής Διαθήκης".
Σε όλες τις μελέτες του παρόντος τόμου, όπως και σε εκείνες των προηγούμενων τόμων, κοινό σημείο αναφοράς είναι η προσέγγιση των επιμέρους βιβλικών θεμάτων με βάση τόσο την Πατερική ερμηνευτική παράδοση όσο και τη σύγχρονη παράδοση.
Περιεχόμενα βιβλίου
ΜΕΡΟΣ Α΄
- Μισός αιώνας Θεολογίας. Κριτική παρουσίαση
- Η γλώσσα της Αγίας Γραφής
- Εβδομήκοντα, η Αγία Γραφή των συγγραφέων της Καινής Διαθήκης
- Τα είδωλα στην εποχή του απ. Παύλου και σήμερα
- Ο πλησίον στην Αγία Γραφή και σε άλλα ιερά κείμενα των Θρησκειών
- Ερμηνεία των Παραβολών του Ιησού από τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο
ΜΕΡΟΣ Β΄
- Η Κριτική του κειμένου της Καινής Διαθήκης στην Ελλάδα
- "Ἐν ἀνθρώποις εὐδοκίας". Ερμηνεία του στίχου Λκ 2,14
- "Καθαρίζων πάντα τὰ βρώματα" ή "καθαρίζον πάντα τὰ βρώματα"; Κριτικά και ερμηνευτικά σχόλια στο στίχο Μρ 7,19
- Το κείμενω των Πράξεων των Αποστόλων στον κώδικα του Βέζα (D)
- Ιουνιάς ή Ιουνία; Κριτική του κειμένου και ερμηνευτική προσέγγιση του ρωμ 16,7
- Σημειώματα στο περιθώριο και στον κολοφώνα βιβλικών χειρογράφων
- "Ευαγγελιστάριον" - "Ευαγγελιάριον" - "Ευαγγέλιον". Διευκρινίσεις στην επικρατούσα ορολογία
- Κριτική θεώρηση του κειμένου των Αγιογραφικών αναγνωσμάτων στην Ορθόδοξη λατρεία
- Σκέψεις για μια Κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης στην Ορθόδοξη Εκκλησία
- Η Πατριαρχική έκδοση της Καινής Διαθήκης του 1904 και οι προοπτικές για το μέλλον
April DeConick: The Jesus Project
Το θέμα του ιστορικού Ιησού και η ενασχόληση με αυτό εξακολουθεί να είναι θεμα συζήτησης σε διάφορα αγγλόφωνα ιστολόγια. Χθες η April DeConick, καθηγ. Βιβλικών Σπουδών στο Rice University, ανάρτησε ένα μικρό κείμενο σχετικά με κάποιες επιπλέον παραμέτρους, που θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη στη νέα φάση της συζήτησης για τον ιστορικό Ιησού. Παραθέτουμε τα βασικά σημεία αυτής της νέας παρέμβασης, στην οποία καταγράφονται μερικές από τις νέες τάσεις στην έρευνα και στη συζήτηση για την παράδοση του Ιησού.
Η DeConick επισημαίνει την απουσία κοινωνιολογικών, ψυχολογικών και ανθρωπολογικών μοντέλων / θεωριών. Παραπέμπει στην εφαρμογή μοντέλων από τη θεωρία της κοινωνικής μνήμης. Βασική αρχή της θεωρίας της κοινωνικής μνήμης είναι ότι όλες οι κοινωνίες δημιουργούν τις μνήμες τους για να στηρίξουν τις εμπειρίες τους και για να διατηρήσουν αυτές τις εμπειρίες και στο μέλλον με τον τρόπο που αυτές νομίζουν καλύτερα.
Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενό της, πατήστε εδώ.
[Α.Τ.: η παρατήρηση της DeConick ότι θα πρέπει να αξιοποιηθούν τα συμπεράσματα και τα μοντέλα των νεότερων επιστημών, όπως της κοινωνιολογίας, ανθρωπολογίας κτλ. (παραπέμπει στο μοντέλο της κοινωνικής μνήμης), είναι πραγματικά πολύ επίκαιρη, καθώς συνδέεται άμεσα με το θέμα της προφορικότητας της παράδοσης και της ιστορικότητας. Από την άλλη η τελευταία παρατήρησή της για το πώς διαμορφώθηκε η χριστολογία, νομίζω ότι χρειάζεται αρκετή συζήτηση και μία σίγουρη τεκμηρίωση μέσα από τα κείμενα της Κ.Δ. και του αρχέγονου χριστιανισμού]
Klauck: Die apokryphe Bibel (12)
Ο Παύλος στον Παράδεισο και την Κόλαση: δύο απόκρυφες αποκαλύψεις (Α΄μέρος)
Στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου του ο Κ. ασχολείται με το παράδειγμα δύο απόκρυφων αποκαλύψεων, που συνδέονται με το πρόσωπο του αποστόλου Παύλου.
Ο Κ. ξεκινά με μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση: η τάση που παρατηρείται στα απόκρυφα δεν είναι να προχωρούν σε βάθος αλλά να καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο εύρος πληροφοριών. Παραπέμπει στο υφολογικό μέσο της αρχαίας ρητορικής, το οποίο ονομάζεται amplificatio. Ο Λογγίνος (1ος αι. μ.Χ.) την ονομάζει «αὔξησιν» (Περὶ ὕψους 12.1) [Α.Τ.: βλ. επίσης Λογγίνου, Περὶ ὕψους 12.2: καὶ ἔστιν αὔξησις, ὡς τύπῳ περιλαβεῖν, συμπλήρωσις ἀπὸ πάντων τῶν ἐμφερομένων τοῖς πράγμασι μορίων καὶ τόπων...»] Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα amplificatio του 2 Κορ 12,1-5 είναι και δύο απόκρυφες αποκαλύψεις του Παύλου, μία στα κοπτικά και μία στα ελληνικά.
Το συγκεκριμένο κείμενο από την 2 Κορ είναι η «αρπαγή» του Παύλου «ἕως τρίτου οὐρανοῦ», το οποίο έχει προκαλέσει μεγάλη συζήτηση στους ερευνητές. Ο Κ. αναφέρει μερικά από τα ζητήματα που κυριάρχησαν στη μέχρι σήμερα συζήτηση της περικοπής:
-η αναφορά στο γεγονός σε γ΄ πρόσωπο δείχνει ότι ο απόστολος επιθυμεί να αποστασιοποιηθεί από αυτό
-ο Παύλος τοποθετεί το γεγονός 14 χρόνια πριν την συγγραφή της επιστολής. Αν η επιστολή χρονολογηθεί κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 50, τότε το γεγονός πρέπει να τοποθετηθεί στα 40-42 μ.Χ. και μάλλον αναφέρεται σε κάποια περίοδο που ο Παύλος αποσύρθηκε στη Συρία ή Κιλικία.
-Τα γεγονότα που περιγράφει είναι ένα ή δύο; Ο Κ. θεωρεί ότι είναι ένα γεγονός.
-Ποια η σχέση σε αυτήν την περίπτωση παραδείσου και τρίτου ουρανού; Και γιατί ο λόγος είναι μόνο για 3 ουρανούς, όταν συνήθως στα αποκαλυπτικά κείμενα ο λόγος είναι για 7 ή περισσότερους.
- Ποια μυστήρια αποκαλύφθηκαν στον Παύλο στον παράδεισο;
- Γιατί ο Παύλος εκφράζει μια τέτοια αμφιβολία, αν ήταν εν σώματι ή εκτός του σώματος.
Ο Hans Dieter Betz ερμήνευσε αυτήν την περιγραφή του Παύλου ως παρωδία ενός ουράνιου ταξιδιού. Με αυτόν τον τρόπο σατιρίζει τις πνευματικές εμπειρίες των αντιπάλων του (κατά έναν ανάλογο τρόπο όπως ο Λουκιανός). Η Paula R. Gooder υποστηρίζει ότι εδώ ο Παύλος περιγράφει ένα ουράνιο ταξίδι που απέτυχε: έφτασε μέχρι τον 3ο ουρανό, δεν κατάφερε να φτάσει στον 7ο, κάτι που έμεινε στη μνήμη του ως σκόλωψ τη σαρκί.
Οι δύο αποκαλύψεις, τις οποίες στη συνέχεια παρουσιάζει ο Κ., προσπαθούν να καλύψουν τα κενά της διήγησης του Παύλου και να απαντήσουν ορισμένα από τα παραπάνω ζητήματα. Ότι ήδη από την αρχαιότητα υπήρχε ενδιαφέρον για το ουράνιο ταξίδι του Παύλου, το μαρτυρεί ο Ειρηναίος, ο οποίος στο πλαίσιο μίας αντιπαράθεσης με τους γνωστικούς παραθέτει εκτενή ερμηνεία του 2 Κορ 12,1-5. Στο πλαίσιο της ιστορίας πρόσληψης αυτής της περικοπής εντάσσονται και οι δύο αποκαλύψεις του Παύλου.
ΙΙ. Η κοπτική Αποκάλυψη του Παύλου από το Nag Hammadi
Ανάμεσα στα κείμενα του Nag Hammadi οι Αποκαλύψεις είναι εκείνο το είδος κειμένου που απαντά με μεγαλύτερη συχνότητα. Στον Κώδικα V υπάρχει μία συλλογή από Αποκαλύψεις κι ανάμεσά τους ως πρώτη παραδίδεται εκείνη του Παύλου. Καταλαμβάνει 7 σελίδες του χειρογράφου και στην κοπτική εκδοχή ανάγεται στο έτος περίπου 350 μ.Χ. Πρέπει να μεταφράστηκε από ένα αρχαιότερο ελληνικό κείμενο αρχικά στη μποχαϊρική διάλεκτο και στη συνέχεια στην σαϊδική. Σύμφωνα με τη γενικά αποδεκτή θέση το ελληνικό κείμενο χρονολογείται στο 2ο αι. μ.Χ., ίσως στα χρόνια 150-170 μ.Χ.
Περιεχόμενο – ανάλυση επιμέρους σημείων
Η συνάντηση
Το κείμενο, που είναι κατεστραμμένο στην αρχή του, παρουσιάζει τον Παύλο σε ένα ταξίδι του προς την Ιερουσαλήμ. Συναντά ένα μικρό παιδί, το ρωτά για το δρόμο και αρχίζει μια συζήτηση μαζί του. Τρία πρώτα σημεία εντοπίζει εδώ ο Κ.: α) η Ιερουσαλήμ στο κείμενο έχει τη διπλή λειτουργία της επίγειας και της ουράνιας πόλης, β) το μικρό παιδί κατ’ αναλογία προς άλλα κοπτικά κείμενα είναι πιθανόν ο Χριστός κι εδώ μάλλον πρόκειται για μια συνάντηση του Παύλου με τον αναστημένο Χριστό. Λίγο αργότερα ωστόσο το παιδί ονομάζεται «πνεῦμα». Ας σημειωθεί επίσης ότι εκτός από αυτό το αμφίβολο σημείο πουθενά αλλού μέσα στο κείμενο δεν εμφανίζεται ο Χριστός, γ) υπάρχουν τρεις εκδοχές για το πότε σύμφωνα με την αντίληψη του συγγρ. έλαβε χώρα αυτή η συνάντηση:
-κατά το ταξίδι στην Ιερουσαλήμ => βλ. Γαλ 1,18-19
-κατά την Αποστολική Σύνοδο => βλ. Γαλ 2,2
-κατά τα γεγονότα που περιγράφονται στο Γαλ 1,15-17
Ο Κ. θεωρεί τη δεύτερη εκδοχή ως πιθανότερη.
Η διπλή αποκάλυψη
Στη συνέχεια το παιδί κάνει μία διπλή αποκάλυψη. Στην πρώτη αποκαλύπτει στον Παύλο ότι θα συναντήσει τους άλλους αποστόλους στην Ιερουσαλήμ και αναφέρει μία σειρά από εχθρικά όντα (δυνάμεις, αρχαγγέλους, κυριότητες, όλους τους δαίμονες κτλ.) που θα συνοδεύσουν τον Παύλο στο ουράνιο ταξίδι του.
Στο δεύτερο μέρος ο Παύλος βρίσκεται σε ένα όρος στην Ιεριχώ, όπου συναντά τους αποστόλους, οι οποίοι όμως είναι πνεύματα. Γενικά στη γνωστική ερμηνεία της παραβολής του Καλού Σαμαρείτη η Ιεριχώ συμβολίζει τα επίγεια. Η ψυχή, που ταξιδεύει από την ουράνια Ιερουσαλήμ προς τα εκεί πέφτει θύμα των ληστών, που είναι δαίμονες σαν αυτοί που αναφέρθηκαν από το παιδί στην προηγούμενη αποκάλυψη.
Ο τρίτος ουρανός
Οι δύο άλλοι ουρανοί δεν αναφέρονται καθόλου και ο Παύλος βρίσκεται στον τρίτο ουρανό που για το συγγρ. της αποκάλυψης δεν ταυτίζεται με τον παράδεισο. Κατευθυνόμενος προς τον τέταρτο ουρανό ο ουρανός βλέπει τον εαυτό του και τους 12 αποστόλους στο βουνό, κάτι που δηλώνει ότι κινούνται σε δύο παράλληλους κόσμους, ένα γήινο κι έναν ουράνιο. Πρόκειται για μια προσπάθεια ερμηνείας για τα «ἐν σώματι – χωρὶς τοῦ σώματος».
Τέταρτος ουρανός
Εδώ περιγράφεται ένα δικαστήριο. Μία ψυχή αντιμετωπίζει το κατηγορητήριο ενός τελωνίου και παρουσιάζονται τρεις μάρτυρες που αντιπροσωπεύουν τις εσωτερικές κινήσεις της ψυχής. Ως τιμωρία της αποκτά ένα νέο σώμα. Πρόκειται εδώ για μία μετενσάρκωση πλατωνικού χαρακτήρα.
Πέμπτος ουρανός
Στον πέμπτο ουρανό εμφανίζεται ένας άγγελος με ένα μεταλλικό ραβδί, έμμεση αναφορά στα Ψα 2,9 και Αποκ 2,26. 19,15. Συνοδεύεται από τρία ακόμη όντα και οδηγούν ψυχές στο δικαστήριο. Εδώ χρησιμοποιείται η ελληνική λέξη «ἐρίζειν» που θυμίζει τις Εριννύες.
Έκτος ουρανός
Εδώ υπάρχει ακόμη ένα τελώνιο, το οποίο όμως δε μπορεί να σταματήσει τον Παύλο, ο οποίος γνωρίζει την κατάλληλη φράση και περνά στον έβδομο ουρανό.
Έβδομος ουρανός
Δεν είναι ο τελευταίος ουσιαστικά ουρανός, αλλά το ύψιστο σημείο στο οποίο κατόρθωσε να φτάσει ο Παύλος. Εδώ βρίσκεται ο Δημιουργός Θεός της Π.Δ., ο οποίος στα γνωστικά κείμενα είναι ένα διφορούμενο πρόσωπο. Στη συζήτηση που ακολουθεί ο Παύλος απαντά στο ερώτημα σχετικά με την καταγωγή του: «θέλω να κατέβω στον κόσμο των νεκρών για να αιχμαλωτίσω την αιχμαλωσία, την οποία αιχμαλώτισαν στην αιχμαλωσία της Βαβυλώνας» (p. 23,18-22). Για να μπορέσει να περάσει και αυτό το στάδιο, όπως και τα προηγούμενα τελώνια, ο Παύλος πρέπει να δώσει το «σημεῖον», το οποίο σύμφωνα με τον Κ. πρέπει να ήταν συνθήματα ή φυλακτά ή άλλα αντικείμενα ή ακόμη η δράση των μυστηρίων.
Ο όγδοος, ένατος και δέκατος ουρανός
Ο όγδοος ονομάζεται με το ελληνικό όνομα «Όγδοάς», η οποία σε άλλα γνωστικά κείμενα είναι η πατρίδα της Σοφίας ή η ουράνια Ιερουσαλήμ. Εντωμεταξύ ο Παύλος έχει μεταμορφωθεί σε καθαρό πνεύμα.
Επειδή το τέλος παρουσιάζεται ως μια αντι-κλίμακα ο Κ. υποστηρίζει ότι το πραγματικό τέλος είναι η απάντηση που έδωσε ο Παύλος στο δημιουργό Θεό. Θυμίζει πολύ τη Βαβυλώνια Αιχμαλωσία, το Ψα 68,19 και την πρόσληψή του στο Εφ 4,8. Ο Παύλος έχει επομένως ένα έργο: πρέπει να ελευθερώσει αιχμάλωτες ψυχές που βρίσκονται στη γη και να εξασφαλίσει την επιστροφή τους στον ουρανό. Αυτή η άνοδος στον ουρανό θεωρείται γενικά στα γνωστικά κείμενα ως ένα γεγονός που θα λάβει χώρα μετά θάνατον. Εδώ το θέμα μεταμορφώνεται σε ένα ουράνιο ταξίδι, παρόμοιο με αυτό που συναντούμε σε μία ιουδαϊκή και ελληνιστική αποκάλυψη. Αυτό συνδέεται και με το γεγονός ότι ο Ιησούς δεν εμφανίζεται στο συγκεκριμένο κείμενο. Εδώ ο Παύλος αναλαμβάνει το ρόλο του και καθίσταται μία όμοια με τον Χριστό μορφή σωτήρα.
Ο Κ. καταλήγει ότι η κοπτική αποκάλυψη ανήκει στην ιστορία πρόσληψης (Rezeptionsgeschichte) τμημάτων της Κ.Δ και μάλιστα κειμένων από την προς Γαλάτας, Εφεσίους και 2 Κορινθίους.
Σε μία επόμενη ανάρτησή μας θα παρουσιάσουμε την ελληνική αποκάλυψη και τη σύγκριση που κάνει ο Κ. μεταξύ των δύο κειμένων.
Στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου του ο Κ. ασχολείται με το παράδειγμα δύο απόκρυφων αποκαλύψεων, που συνδέονται με το πρόσωπο του αποστόλου Παύλου.
Ο Κ. ξεκινά με μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση: η τάση που παρατηρείται στα απόκρυφα δεν είναι να προχωρούν σε βάθος αλλά να καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο εύρος πληροφοριών. Παραπέμπει στο υφολογικό μέσο της αρχαίας ρητορικής, το οποίο ονομάζεται amplificatio. Ο Λογγίνος (1ος αι. μ.Χ.) την ονομάζει «αὔξησιν» (Περὶ ὕψους 12.1) [Α.Τ.: βλ. επίσης Λογγίνου, Περὶ ὕψους 12.2: καὶ ἔστιν αὔξησις, ὡς τύπῳ περιλαβεῖν, συμπλήρωσις ἀπὸ πάντων τῶν ἐμφερομένων τοῖς πράγμασι μορίων καὶ τόπων...»] Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα amplificatio του 2 Κορ 12,1-5 είναι και δύο απόκρυφες αποκαλύψεις του Παύλου, μία στα κοπτικά και μία στα ελληνικά.
Το συγκεκριμένο κείμενο από την 2 Κορ είναι η «αρπαγή» του Παύλου «ἕως τρίτου οὐρανοῦ», το οποίο έχει προκαλέσει μεγάλη συζήτηση στους ερευνητές. Ο Κ. αναφέρει μερικά από τα ζητήματα που κυριάρχησαν στη μέχρι σήμερα συζήτηση της περικοπής:
-η αναφορά στο γεγονός σε γ΄ πρόσωπο δείχνει ότι ο απόστολος επιθυμεί να αποστασιοποιηθεί από αυτό
-ο Παύλος τοποθετεί το γεγονός 14 χρόνια πριν την συγγραφή της επιστολής. Αν η επιστολή χρονολογηθεί κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 50, τότε το γεγονός πρέπει να τοποθετηθεί στα 40-42 μ.Χ. και μάλλον αναφέρεται σε κάποια περίοδο που ο Παύλος αποσύρθηκε στη Συρία ή Κιλικία.
-Τα γεγονότα που περιγράφει είναι ένα ή δύο; Ο Κ. θεωρεί ότι είναι ένα γεγονός.
-Ποια η σχέση σε αυτήν την περίπτωση παραδείσου και τρίτου ουρανού; Και γιατί ο λόγος είναι μόνο για 3 ουρανούς, όταν συνήθως στα αποκαλυπτικά κείμενα ο λόγος είναι για 7 ή περισσότερους.
- Ποια μυστήρια αποκαλύφθηκαν στον Παύλο στον παράδεισο;
- Γιατί ο Παύλος εκφράζει μια τέτοια αμφιβολία, αν ήταν εν σώματι ή εκτός του σώματος.
Ο Hans Dieter Betz ερμήνευσε αυτήν την περιγραφή του Παύλου ως παρωδία ενός ουράνιου ταξιδιού. Με αυτόν τον τρόπο σατιρίζει τις πνευματικές εμπειρίες των αντιπάλων του (κατά έναν ανάλογο τρόπο όπως ο Λουκιανός). Η Paula R. Gooder υποστηρίζει ότι εδώ ο Παύλος περιγράφει ένα ουράνιο ταξίδι που απέτυχε: έφτασε μέχρι τον 3ο ουρανό, δεν κατάφερε να φτάσει στον 7ο, κάτι που έμεινε στη μνήμη του ως σκόλωψ τη σαρκί.
Οι δύο αποκαλύψεις, τις οποίες στη συνέχεια παρουσιάζει ο Κ., προσπαθούν να καλύψουν τα κενά της διήγησης του Παύλου και να απαντήσουν ορισμένα από τα παραπάνω ζητήματα. Ότι ήδη από την αρχαιότητα υπήρχε ενδιαφέρον για το ουράνιο ταξίδι του Παύλου, το μαρτυρεί ο Ειρηναίος, ο οποίος στο πλαίσιο μίας αντιπαράθεσης με τους γνωστικούς παραθέτει εκτενή ερμηνεία του 2 Κορ 12,1-5. Στο πλαίσιο της ιστορίας πρόσληψης αυτής της περικοπής εντάσσονται και οι δύο αποκαλύψεις του Παύλου.
ΙΙ. Η κοπτική Αποκάλυψη του Παύλου από το Nag Hammadi
Ανάμεσα στα κείμενα του Nag Hammadi οι Αποκαλύψεις είναι εκείνο το είδος κειμένου που απαντά με μεγαλύτερη συχνότητα. Στον Κώδικα V υπάρχει μία συλλογή από Αποκαλύψεις κι ανάμεσά τους ως πρώτη παραδίδεται εκείνη του Παύλου. Καταλαμβάνει 7 σελίδες του χειρογράφου και στην κοπτική εκδοχή ανάγεται στο έτος περίπου 350 μ.Χ. Πρέπει να μεταφράστηκε από ένα αρχαιότερο ελληνικό κείμενο αρχικά στη μποχαϊρική διάλεκτο και στη συνέχεια στην σαϊδική. Σύμφωνα με τη γενικά αποδεκτή θέση το ελληνικό κείμενο χρονολογείται στο 2ο αι. μ.Χ., ίσως στα χρόνια 150-170 μ.Χ.
Περιεχόμενο – ανάλυση επιμέρους σημείων
Η συνάντηση
Το κείμενο, που είναι κατεστραμμένο στην αρχή του, παρουσιάζει τον Παύλο σε ένα ταξίδι του προς την Ιερουσαλήμ. Συναντά ένα μικρό παιδί, το ρωτά για το δρόμο και αρχίζει μια συζήτηση μαζί του. Τρία πρώτα σημεία εντοπίζει εδώ ο Κ.: α) η Ιερουσαλήμ στο κείμενο έχει τη διπλή λειτουργία της επίγειας και της ουράνιας πόλης, β) το μικρό παιδί κατ’ αναλογία προς άλλα κοπτικά κείμενα είναι πιθανόν ο Χριστός κι εδώ μάλλον πρόκειται για μια συνάντηση του Παύλου με τον αναστημένο Χριστό. Λίγο αργότερα ωστόσο το παιδί ονομάζεται «πνεῦμα». Ας σημειωθεί επίσης ότι εκτός από αυτό το αμφίβολο σημείο πουθενά αλλού μέσα στο κείμενο δεν εμφανίζεται ο Χριστός, γ) υπάρχουν τρεις εκδοχές για το πότε σύμφωνα με την αντίληψη του συγγρ. έλαβε χώρα αυτή η συνάντηση:
-κατά το ταξίδι στην Ιερουσαλήμ => βλ. Γαλ 1,18-19
-κατά την Αποστολική Σύνοδο => βλ. Γαλ 2,2
-κατά τα γεγονότα που περιγράφονται στο Γαλ 1,15-17
Ο Κ. θεωρεί τη δεύτερη εκδοχή ως πιθανότερη.
Η διπλή αποκάλυψη
Στη συνέχεια το παιδί κάνει μία διπλή αποκάλυψη. Στην πρώτη αποκαλύπτει στον Παύλο ότι θα συναντήσει τους άλλους αποστόλους στην Ιερουσαλήμ και αναφέρει μία σειρά από εχθρικά όντα (δυνάμεις, αρχαγγέλους, κυριότητες, όλους τους δαίμονες κτλ.) που θα συνοδεύσουν τον Παύλο στο ουράνιο ταξίδι του.
Στο δεύτερο μέρος ο Παύλος βρίσκεται σε ένα όρος στην Ιεριχώ, όπου συναντά τους αποστόλους, οι οποίοι όμως είναι πνεύματα. Γενικά στη γνωστική ερμηνεία της παραβολής του Καλού Σαμαρείτη η Ιεριχώ συμβολίζει τα επίγεια. Η ψυχή, που ταξιδεύει από την ουράνια Ιερουσαλήμ προς τα εκεί πέφτει θύμα των ληστών, που είναι δαίμονες σαν αυτοί που αναφέρθηκαν από το παιδί στην προηγούμενη αποκάλυψη.
Ο τρίτος ουρανός
Οι δύο άλλοι ουρανοί δεν αναφέρονται καθόλου και ο Παύλος βρίσκεται στον τρίτο ουρανό που για το συγγρ. της αποκάλυψης δεν ταυτίζεται με τον παράδεισο. Κατευθυνόμενος προς τον τέταρτο ουρανό ο ουρανός βλέπει τον εαυτό του και τους 12 αποστόλους στο βουνό, κάτι που δηλώνει ότι κινούνται σε δύο παράλληλους κόσμους, ένα γήινο κι έναν ουράνιο. Πρόκειται για μια προσπάθεια ερμηνείας για τα «ἐν σώματι – χωρὶς τοῦ σώματος».
Τέταρτος ουρανός
Εδώ περιγράφεται ένα δικαστήριο. Μία ψυχή αντιμετωπίζει το κατηγορητήριο ενός τελωνίου και παρουσιάζονται τρεις μάρτυρες που αντιπροσωπεύουν τις εσωτερικές κινήσεις της ψυχής. Ως τιμωρία της αποκτά ένα νέο σώμα. Πρόκειται εδώ για μία μετενσάρκωση πλατωνικού χαρακτήρα.
Πέμπτος ουρανός
Στον πέμπτο ουρανό εμφανίζεται ένας άγγελος με ένα μεταλλικό ραβδί, έμμεση αναφορά στα Ψα 2,9 και Αποκ 2,26. 19,15. Συνοδεύεται από τρία ακόμη όντα και οδηγούν ψυχές στο δικαστήριο. Εδώ χρησιμοποιείται η ελληνική λέξη «ἐρίζειν» που θυμίζει τις Εριννύες.
Έκτος ουρανός
Εδώ υπάρχει ακόμη ένα τελώνιο, το οποίο όμως δε μπορεί να σταματήσει τον Παύλο, ο οποίος γνωρίζει την κατάλληλη φράση και περνά στον έβδομο ουρανό.
Έβδομος ουρανός
Δεν είναι ο τελευταίος ουσιαστικά ουρανός, αλλά το ύψιστο σημείο στο οποίο κατόρθωσε να φτάσει ο Παύλος. Εδώ βρίσκεται ο Δημιουργός Θεός της Π.Δ., ο οποίος στα γνωστικά κείμενα είναι ένα διφορούμενο πρόσωπο. Στη συζήτηση που ακολουθεί ο Παύλος απαντά στο ερώτημα σχετικά με την καταγωγή του: «θέλω να κατέβω στον κόσμο των νεκρών για να αιχμαλωτίσω την αιχμαλωσία, την οποία αιχμαλώτισαν στην αιχμαλωσία της Βαβυλώνας» (p. 23,18-22). Για να μπορέσει να περάσει και αυτό το στάδιο, όπως και τα προηγούμενα τελώνια, ο Παύλος πρέπει να δώσει το «σημεῖον», το οποίο σύμφωνα με τον Κ. πρέπει να ήταν συνθήματα ή φυλακτά ή άλλα αντικείμενα ή ακόμη η δράση των μυστηρίων.
Ο όγδοος, ένατος και δέκατος ουρανός
Ο όγδοος ονομάζεται με το ελληνικό όνομα «Όγδοάς», η οποία σε άλλα γνωστικά κείμενα είναι η πατρίδα της Σοφίας ή η ουράνια Ιερουσαλήμ. Εντωμεταξύ ο Παύλος έχει μεταμορφωθεί σε καθαρό πνεύμα.
Επειδή το τέλος παρουσιάζεται ως μια αντι-κλίμακα ο Κ. υποστηρίζει ότι το πραγματικό τέλος είναι η απάντηση που έδωσε ο Παύλος στο δημιουργό Θεό. Θυμίζει πολύ τη Βαβυλώνια Αιχμαλωσία, το Ψα 68,19 και την πρόσληψή του στο Εφ 4,8. Ο Παύλος έχει επομένως ένα έργο: πρέπει να ελευθερώσει αιχμάλωτες ψυχές που βρίσκονται στη γη και να εξασφαλίσει την επιστροφή τους στον ουρανό. Αυτή η άνοδος στον ουρανό θεωρείται γενικά στα γνωστικά κείμενα ως ένα γεγονός που θα λάβει χώρα μετά θάνατον. Εδώ το θέμα μεταμορφώνεται σε ένα ουράνιο ταξίδι, παρόμοιο με αυτό που συναντούμε σε μία ιουδαϊκή και ελληνιστική αποκάλυψη. Αυτό συνδέεται και με το γεγονός ότι ο Ιησούς δεν εμφανίζεται στο συγκεκριμένο κείμενο. Εδώ ο Παύλος αναλαμβάνει το ρόλο του και καθίσταται μία όμοια με τον Χριστό μορφή σωτήρα.
Ο Κ. καταλήγει ότι η κοπτική αποκάλυψη ανήκει στην ιστορία πρόσληψης (Rezeptionsgeschichte) τμημάτων της Κ.Δ και μάλιστα κειμένων από την προς Γαλάτας, Εφεσίους και 2 Κορινθίους.
Σε μία επόμενη ανάρτησή μας θα παρουσιάσουμε την ελληνική αποκάλυψη και τη σύγκριση που κάνει ο Κ. μεταξύ των δύο κειμένων.
Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2009
Tο νέο τεύχος του JSNT
Στο νέο τεύχος του JSNΤ 31:3 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:
Bruce W. Longenecker, "Exposing the Economic Middle: A Revised Economy Scale for the Study of Early Urban Christianity", 243-278
Peter M. Head, "Named Letter-Carriers among the Oxyrhynchus Papyri', 279-299
Mark Forman, "The Politics of Promise: Echoes of Isaiah 54 in Romans 4.19-21", 301-324
Roy E. Ciampa, "Revisiting the Euphemism in 1 Corinthians 7.1", 325-338
James Carleton Paget, "After 70 and All That: A Response to Martin Goodman's Rome and Jerusalem", 339-365
Bruce W. Longenecker, "Exposing the Economic Middle: A Revised Economy Scale for the Study of Early Urban Christianity", 243-278
Στα 2004 ο Steve Friesen πρότεινε μία "κλίμακα φτώχειας" για τον ελληνορωμαϊκό αστικό πληθυσμό ως το υπόβαθρο σε σχέση προς το οποίο θα έπρεπε να εκτιμηθούν τα στοιχεία των αρχαιότερων χριστιανικών κοινοτήτων. Στο άρθρο προσφέρεται μία εκτίμηση των δυνατών και αδύνατων σημείων της κλίμακας του Friesen και μάλιστα σε σχέση προς τις δυαδικές ταξινομίες της ελληνορωμαϊκής οικονομικής διαστρωμάτωσης, τους συμβατικούς ρητορικούς τρόπους έκφρασης του αρχαίου κόσμου και τις "μεσαίες ομάδες" του ελληνορωμαϊκού αστικού πληθυσμού. Προτείνει προσαρμογές στην κλίμακα (που ονομάζεται τώρα "οικονομική κλίμακα") και τονίζει τη σημασία που έχουν αυτές οι προσαρμογές για την αναπαράσταση του αρχέγονου Χριστιανισμού σε σχέση προς την αρχαία φτώχεια.
Peter M. Head, "Named Letter-Carriers among the Oxyrhynchus Papyri', 279-299
Σε αυτό το άρθρο αναλύεται ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι επώνυμοι κομιστές επιστολών στην περίπτωση προσωπικών επιστολών στην Οξύρυγχο και μάλιστα ως το πιθανό πλαίσιο της παύλειας πρακτικής καθώς επίσης και μέσα στη συνάφεια των πρόσφατων υποθέσεων όσον αφορά στους κομιστές των παύλειων επιστολών. Περίπου 40 επιστολές παρουσιάζονται στο άρθρο και τρία παραδείγματα αναλύονται σε βάθος (P.Oxy. 113; P.Oxy. 3313; P.Oxy. 3505). Αποδεικνύεται ότι στην περίπτωση που ο κομιστής κατονομάζεται μέσα στην επιστολή, αυτός συμπληρώνει τη γραπτή επικοινωνία με κάποιες επιπλέον προφορικές πληροφορίες. Αντίθετα από τις πρόσφατες υποθέσεις δεν υπάρχουν μαρτυρίες που να υποστηρίζουν την άποψη ότι οι κομιστές διάβαζαν τις επιστολές στους παραλήπτες.
Mark Forman, "The Politics of Promise: Echoes of Isaiah 54 in Romans 4.19-21", 301-324
Κατά τα τελευταία χρόνια έχουν έρθει στο φως σημαντικές πληροφορίες όσον αφορά την κοινωνικοπολιτική φύση των παύλειων κειμένων. Παρά ταύτα υπάρχουν πολιτικά προκλητικά κείμενα, τα οποία δεν έχουν ακόμη εξετασθεί. Ένα από αυτά είναι το Ρωμ 4:13-25. Στο άρθρο προτείνεται η ιδέα ότι με την αναφορά στην παράδοση για την απόκτηση απογόνου από τον Αβραάμ και τη Σάρρα στους στ. 19-21, ο Παύλος εισάγει στη συζήτηση μία προοπτική σαφώς κοινωνικοπολιτική στη φύση της. Κάνοντας χρήση των κριτηρίων του Richard Hays υποστηρίζεται ότι εδώ ο Παύλος αναφέρεται έμμεσα στο Ησ 54:1-3 κι ότι αυτό το κάνει επειδή αυτό το κείμενο και η ερμηνευτική παράδοση που συνδέεται μαζί του παρέχει την ελπίδα ιδιαίτερα για τους πιστούς στην καρδιά της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ενώ οι ερμηνευτές συχνά απορρίπτουν τη φράση "να κληρονομήσουν τον κόσμο" (Ρωμ. 4:13) ως μία παράξενη ανωμαλία, αυτό το άρθρο διερευνά τους τρόπους με τους οποίους η συγκεκριμένη φράση συνδέεται με τους στίχους που ακολουθούν κι επομένως συμβάλλει στη γενική αντι-αυτοκρατορική προοπτική του Ρωμ 4:13-25.
Roy E. Ciampa, "Revisiting the Euphemism in 1 Corinthians 7.1", 325-338
Μέχρι σήμερα ο ευφημισμός "ἅπτεσθαι" του 1 Κορ 7,1 εξετάζεται υπό το φως οκτώ παραδειγμάτων της ελληνικής γραμματείας, τα οποία οδήγησαν τους περισσότερους ερμηνευτές στο συμπέρασμα ότι εδώ πρόκειται για ένα γενικό ευφημισμό για τη σεξουαλική επαφή. Στην παρούσα μελέτη εξετάζονται 25 παραδείγματα του ευφημισμού και παρουσιάζεται πώς αυτός ο ευφημισμός συνδέεται με τη συνηθισμένη αρχαία διάκριση μεταξύ της σεξουαλικής σχέσης για ευχαρίστηση και εκείνης για την τεκνογονία. Συμπεραίνεται ότι ο όρος χρησιμοποιείται μόνο για την πρώτη περίπτωση και έχει χαρακτηριστικά να κάνει με τη χρήση της γυναίκας (ή ενός αγοριού) από έναν άνδρα για τη σεξουαλική ικανοποίηση. Το άρθρο καταλήγει με μία εξέταση του 1 Κορ 7 και υποστηρίζεται ότι η συνάφεια εδώ ευνοεί την κατανόηση της χρήσης εδώ του ευφημισμού ως μία κριτική συγκεκριμένων σεξουαλικών σχέσεων παρά ως μία απόρριψη της σεξουαλικής σχέσης γενικά.
James Carleton Paget, "After 70 and All That: A Response to Martin Goodman's Rome and Jerusalem", 339-365
Στο άρθρο εξετάζονται κριτικά οι θέσεις του Martin Goodman στο νέο του βιβλίο για τη σχέση Ρώμης και Ιερουσαλήμ. [Στο βιβλίο έχουμε αναφερθεί σε παλαιότερη ανάρτησή μας]
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)