Το φρούριο της Masada, ο Ιώσηπος και τα αρχαιολογικά ευρήματα

Στο ιστολόγιο ASOR blog έχει αναρτηθεί ένα σχόλιο της καθηγήτριας για τον Αρχαίο Ιουδαϊσμό του Παν/μιου North Carolina at Chapel Hill, Jodi Magness, σχετικά με τη μαρτυρία του Ιωσήπου για την Masada και τα αρχαιολογικά ευρήματα.

Το φρούριο της Masada χρησιμοποιήθηκε κατά τα τελευταία χρόνια μέσα στα πλαίσια μίας συγκεκριμένης πολιτικής στο Ισραήλ ως σύμβολο της ιουδαϊκής αντίστασης και του ιουδαϊκού πατριωτισμού. Αιτία γι' αυτό είναι η μαρτυρία του Ιωσήπου ότι 960 περίπου επαναστάτες Ιουδαίοι κατά τον πρώτο Ιουδαϊκό Πόλεμο προτίμησαν να αυτοκτονήσουν παρά να παραδοθούν στους Ρωμαίους που πολιόρκησαν το φρούριο. Αρχηγός τους αναφέρεται Eleazar ben Yair.

Οι ανασκαφές που διενήργησε στον αρχαιολογικό χώρο του φρουρίου ο αρχαιολόγος Yigael Yadin κατά τα έτη δεν επιβεβαίωσαν απόλυτα τη μαρτυρία του Ιωσήπου. Σύμφωνα με την Magness τα αρχαιολογικά ευρήματα μπορούν να ερμηνευτούν με έναν τέτοιο τρόπο που είτε να επιβεβαιώνουν είτε να καταρρίπτουν την ιστορία του Ιωσήπου. Αναφέρει για παράδειγμα το εύρημα οστράκων επάνω στα οποία είναι γραμμένα ονόματα, ανάμεσά του κι εκείνο του "ben Yair". Η μία ερμηνεία είναι ότι πρόκειται για κλήρους που τράβηξαν οι επαναστάτες, πριν αυτοκτονήσουν, η άλλη ότι πρόκειται για κουπόνια τροφίμων. Το πιο πιθανό είναι ότι κάποιοι επαναστάτες αυτοκτόνησαν, κάποιοι σκοτώθηκαν και κάποιοι αιχμαλωτίσθηκαν από τους Ρωμαίους.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα μας πληροφορούν ότι η πολιορκία της Masada κατά το χειμώνα άνοιξη του 72/73 ή 73/74 κράτησε περίπου 2-3 μήνες . Τα ίχνη του ρωμαϊκού στρατοπέδου έχουν εντοπισθεί. Στη συνέχεια η Jodi Magness δίνει πληροφορίες για τα ευρήματα των ανασκαφών στο στρατόπεδο F, ΒΔ του φρουρίου στις οποίες συμμετείχε κι η ίδια.

Καταλήγει με μία ιδιαίτερα ιδιαίτερα νηφάλια και επιστημονική προσέγγιση όσον αφορά τους τρόπους χρήσης της αρχαιολογίας από επιστήμονες και μη:

"For me archaeology is not a means of validating (or negating) personal faith and beliefs. Instead it is a means of recovering and understanding the past, often one potsherd at a time, as in the case of Masada. These potsherds are pieces of a puzzle which enable us to reconstruct part of a picture that was otherwise lost."

Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, πατήστε εδώ.

Klauck: Die apokryphe Bibel (11)

Άνθρωποι και άλλα ζώα στις απόκρυφες Πράξεις των Αποστόλων (Δ΄μέρος)

IV. Οι Πράξεις του Θωμά
Το μόνο κείμενο των αρχαίων απόκρυφων Πράξεων που διασώζεται σήμερα ολόκληρο είναι εκείνων των Πράξεων του Θωμά. Μάλλον συντάχθηκε αρχικά στα συριακά και μεταφράστηκε αμέσως μετά στα ελληνικά. Το συριακό κείμενο που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας είναι μεταγενέστερο της ελληνικής μετάφρασης. Σε αυτό υπάρχουν ίχνη επεξεργασίας με σκοπό το κείμενο να προσαρμοστεί στη διδασκαλία της επίσημης Εκκλησίας. Το κείμενο χωρίζεται σε 13 πράξεις και το μαρτύριο του αποστόλου.
Η ιστορία λαμβάνει χώρα στις Ινδίες. Στις επιμέρους αφηγήσεις εμφανίζονται διάφορα ζώα. Ο Κ. αναφέρει δύο επιμέρους παραδείγματα.

1. Το ερωτευμένο φίδι
Στην πρώτη ιστορία ο Θωμάς προκαλεί την ανάσταση ενός νεαρού, τον οποίο σκότωσε ένα φίδι από ζήλεια, επειδή ήταν ερωτευμένο με την κοπέλα που αγαπούσε ο νέος. Το φίδι ομολογεί την πράξη του, δηλώνει ότι κατάγεται από τον άρχοντα αυτού του κόσμου, είναι συγγενής με το κοσμικό φίδι που δαγκάνει την ουρά του και περιβάλλει τον κόσμο (Α.Τ.: ο ουροβόρος, αρχαίο θρησκευτικό σύμβολο), είναι αυτό που κρύβεται πίσω από την αποπλάνηση της Εύας και του Αδάμ, την αδελφοκτονία του Κάιν, την πτώση των αγγέλων και την προδοσία του Ιούδα (Α.Τ.: βλ. ακόμη τις γνωστικές ομάδες στην Αίγυπτο και Συρία στις αρχ. του 2ου αι. μ.Χ., γνωστές με το όνομα «Οφιανοί» που λάτρευαν το φίδι στην ιστορία της Γενέσεως. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Στρωματείς VII 17.108 τους αναφέρει μαζί με τους Καϊνίτες, γνωστική ομάδα που λάτρευε τον Κάιν). Το φίδι θανατώνεται από τον απόστολο. Η ιστορία του απόκρυφου κειμένου έχει συμβολικό χαρακτήρα, κάτι που φανερώνει και ο λόγος του ίδιου του αποστόλου. Ήδη στη Βίβλο το φίδι συνδέεται με το διάβολο, κάτι που στην ιστορία μας επιβεβαιώνεται και από τον τρόπο που αυτοσυστήνεται και από το μαύρο χρώμα του. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι η ιστορία διαδραματίζεται στην Ινδία, για την οποία υπήρχε στα αρχαία χρόνια η αντίληψη ότι είχε μεγάλα φίδια με μαγικές ιδιότητες. Ταυτόχρονα ο Κ. βρίσκει ομοιότητες με ανάλογες ιστορίες ερωτευμένων φιδιών στην αρχαία γραμματεία και παραπέμπει σε ένα περιστατικό που διηγείται ο Πλούταρχος (972Ε-F). Ο συγγραφέας των αποκρύφων Πράξεων είχε γνώση τέτοιων περιστατικών, στα οποία όμως προσδίδει ένα θεολογικό περιεχόμενο και συμπληρώνει την αφήγηση σε μοτίβα όπως προσευχές, κατηχήσεις, επικλήσεις κτλ. Καθώς στην ιουδαϊκή και χριστιανική παράδοση το φίδι της Γενέσεως συνδέεται και με την αρχή της σεξουαλικότητας, ο Κ. υποθέτει ότι εδώ υπάρχει ένας τονισμός της ασκητικής ζωής και καθαρότητας, ένα θέμα που επαναλαμβάνεται και στο επόμενο περιστατικό.

2. Το πουλάρι και οι άγριοι γάιδαροι
Στο πρώτο περιστατικό ένας πώλος όνου υπηρετεί ως υποζύγιο τον απόστολο Θωμά και με ανθρώπινη φωνή τον αναγνωρίζει ως το δίδυμο αδελφό του Κυρίου. Εδώ οι έμμεσες αναφορές στον όνο του Βαλαάμ και το υποζύγιο, στη ράχη του οποίου εισήλθε ο Ιησούς στην Ιερουσαλήμ, είναι προφανείς. Το πουλάρι χαρακτηρίζεται σε ένα πρώτο επίπεδο ως «ξένο σώμα» που υπηρετώντας τον απόστολο τον ξεκουράζει. Σε ένα δεύτερο όμως επίπεδο η φράση «ξένο σώμα» δηλώνει το ανθρώπινο σώμα που μεταφέρει την αθάνατη ψυχή στον κόσμο και το ταξίδι επάνω στο ονάριο συμβολίζει το ταξίδι της ανθρώπινης ζωής.
Στη συνέχεια άγριοι όναγροι υπηρετούν ως υποζύγια στην άμαξα που μεταφέρει τον απόστολο στην οικία ενός αξιωματούχου, την οποία έχουν καταλάβει οι δαίμονες. Ο ισχυρότερος από αυτούς τους όναγρους στη συνέχεια λειτουργεί ως απόστολος του αποστόλου και με ανθρώπινη φωνή ελέγχει τους δαίμονες και καλεί τον απόστολο να αναλάβει δράση. Σύμφωνα με τον Αιλιανό ο όναγρος της Ινδίας είναι ένα σχεδόν μυθικό πλάσμα με μεγάλη δύναμη (De natura animalium 4.52). Στο έργο Φυσιολόγος είναι παράδειγμα εγκράτειας και ασκητικής ζωής.

V. Οι Πράξεις Φιλίππου
Ο Φίλιππος είναι ένας από τους λιγότερο γνωστούς αποστόλους και συχνά ταυτίζεται στην αρχαία παράδοση με τον ομώνυμο διάκονο των Πράξεων των Αποστόλων. Οι Πράξεις Φιλίππου συντάχθηκαν γύρω στα 400 μ.Χ. στη Μ. Ασία. Αρχικά ήταν γνωστά μόνο αποσπάσματα αυτού του κειμένου. Στα 1974 όμως ο F. Bovon ανακάλυψε στη Μονή Ξενοφώντος του Αγ. Όρους ένα χειρόγραφο, όπου διασώζεται σχεδόν ολόκληρο το κείμενο (Xenofontos 32). Ο Κ. παρουσιάζει και πάλι δύο περιστατικά από αυτό το κείμενο.

1. Η λεοπάρδαλη και το ερίφιο
Οι απόστολοι Φίλιππος, Μαριάμμη και Βαρθολομαίος συναντούν μία λεοπάρδαλη κι ένα κατσικάκι τους ακολουθούν (εδώ ο Κ. διακρίνει μία αναφορά στην εσχατολογική ειρήνη μεταξύ των ζώων, Ησ 11,6-9). Μαζί νικούν δράκους και φίδια που συναντούν στο δρόμο και στη συνέχεια τα δύο ζώα βαπτίζονται.

2. Στην πόλη της μητέρας των φιδιών
Οι απόστολοι φτάνουν στην πόλη, όπου λατρεύεται η μητέρα των φιδιών και με τη βοήθεια των φαρμάκων που τους είχε δώσει ο Ιησούς στη Γαλιλαία θεραπεύουν τον ιερέα της μητέρας των φιδιών και τη γυναίκα του επάρχου, που έχουν πέσει θύματα των φιδιών. Τελικά στη θέση του ναού των φιδιών κτίζεται μία εκκλησία, όπου παραμένουν η λεοπάρδαλη και το κατσικάκι.
Η ιστορία φαντάζει παράδοξη και προφανώς κακόγουστή, όμως ο Κ. διακρίνει έναν ενδιαφέροντα συμβολικό συσχετισμό. Συνδέει το κείμενο με την περιοχή της Φρυγίας, όπου γνωρίζουμε τη δράση διαφόρων ασκητικών ομάδων, όπως π.χ. των Μοντανιστών. Ίσως το κείμενο λοιπόν να προέρχεται από τέτοια ομάδα. Στην περιοχή της Φρυγίας επίσης γνωρίζουμε ότι επιχωρίαζε η λατρεία της Κυβέλης, θεά, η οποία είχε για σύμβολό της τη λεοπάρδαλη, ενώ ο σύντροφός της Άττις είχε ως σύμβολο το ερίφιο. Τα φίδια επίσης συχνά στη χριστιανική παράδοση συνδέονταν με την ειδωλολατρεία. Η μητέρα των φιδιών λοιπόν στην ιστορία μας σύμφωνα με τον Κ. είναι η Κυβέλη. Ο Χριστιανισμός τη νίκησε, όπως δηλώνει το βάπτισμα των δύο ζώων που συνδέονται με τη λατρεία της. Ο Απόλλων πάλι, ο οποίος είχε ένα γνωστό ιερό στην περιοχή της Ιεραπόλεως της Φρυγίας και ο οποίος συνδέεται με τα φίδια, κατατροπώνεται από τους αποστόλους. Τέλος ο Κ. αναφέρει και την αρχαιολογική μαρτυρία της ύπαρξης ενός Οκταγώνου έξω από την Ιεράπολη το οποίο ήταν αφιερωμένο στον απόστολο Φίλιππο.
Ο Κ. κλείνει την παρουσίαση των απόκρυφων Πράξεων με ορισμένες παρατηρήσεις. Τα περιστατικά με τα ζώα που παρουσιάστηκαν οπωσδήποτε φαντάζουν στο σημερινό αναγνώστη παράδοξα και από θεολογικής απόψεως ανόητα. Ο Κ. επισημαίνει όμως το συμβολικό τους χαρακτήρα και παραπέμπει στα παράλληλα από την αρχαία φιλοσοφία, μυθολογία και γραμματεία. Επίσης τονίζει ότι ο χαρακτήρας αυτών των ιστοριών είναι αλληγορικός και τονίζει το ρόλο που διαδραμάτισε η αλληγορία στην παραγωγή αρχικά και στην ερμηνεία κειμένων κατά την αρχαιότητα. Θεωρεί λοιπόν ότι είναι αναγκαίο, προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα αυτήν την εποχή, να τα λάβουμε όλα αυτά υπόψη και να προσεγγίσουμε τα κείμενα όχι τόσο με αισθητικά όσο με ιστορικοκριτικά κριτήρια.

Η χρήση της Π.Δ. στην Αποκάλυψη

Ο Alan Bandy ανάρτησε στο ιστολόγιό του έναν ακόμη ενδιαφέροντα πίνακα με τα χωρία και τα θέματα της Παλαιάς Διαθήκης, τα οποία εμφανίζονται στην Αποκάλυψη. (Για να διαβάσετε την ανάρτηση, πατήστε εδώ).

Το θέμα της χρήσης της Π.Δ. στην Αποκάλυψη έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον το ερμηνευτών (βλ. για παράδειγμα J. Fekkes, Isaiah and Prophetic Traditions in the Books of Revelation, Sheffield 1994, J.P. Ruiz, Ezekiel in the Apocalypse: The Transformation of Prophetic Language in Rev 16,17-19, Frankfurt 1989, S. Moyise, "Intertextuality and the Use of Scripture in the Books of Revelation, Scriptura 84 [2003] 391-401 κ.ά.). Η εκτενής χρήση της Π.Δ. σε έμμεσες κυρίως αναφορές (allusions) είναι αδιαμφισβήτη, αυτό όμως που απασχολεί σήμερα την έρευνα είναι α) ποια κείμενα της Π.Δ. λειτουργούν ως προκείμενο του κειμένου της Αποκάλυψης, β) με ποιον τρόπο αξιοποιούνται αυτά τα παλαιοδιαθηκικά κείμενα από το συγγρ. της Αποκ και γ) ποια σημασία έχει αυτή η χρήση της Π.Δ. για την κατανόηση του μηνύματος του κειμένου.

Παραπέμπω στο πρώτο μέρος της μελέτης του Ian Paul, "The Use of Old Testament in Revelation 12", στο: S. Moyise, The Old Testament in the New Testament. Essays in Honour of J.L. North, Sheffield 2000, σσ. 256 εξ., όπου γίνεται αναφορά σε αυτά τα ζητήματα. Ταυτόχρονα ο τρόπος χρήσης της Π.Δ. από τους συγγραφείς της Κ.Δ. και η ερμηνεία της με αυτόν τον τρόπο καταδεικνύει μία δυναμική και σύνθετη σχέση μεταξύ Παλαιάς Διαθήκης και Καινής Διαθήκης, η οποία δεν εξαντλείται απλά στο σχήμα υπόσχεση - εκπλήρωση.

Σε αυτό το σημείο μία παρατήρηση του I. Paul στην παραπάνω μελέτη είναι νομίζω πολύ ενδιαφέρουσα και επιτυχής:

"It should be noted that intertextuality, as an approach, does not provide a method for interpretation, so much as highlighting the importance of considering the relation between the new context and the old in interpreting allusion and citation. In each case, only study of the texts in question can show the way in which the contexts interrelate." (σ. 259).

Αναζητώντας το πιθανό κείμενο της Π.Δ., που λειτουργεί ως προκείμενο του Αποκ 15,3-4, ο Steve Moyise στο πρόσφατο βιβλίο του Evoking Scripture. Seeing the Old Testament in the New, London 2008) σχολιάζει αυτήν τη σύνθετη σχέση μεταξύ προκειμένου - διακειμένου - αναγνώστη:

"... the literary phenomenon is not captured by terms such as 'exegesis' or 'interpretation'. Narrative theory offers insights into how readers may experience the text but as Ben-Porat points out, allusions are elusive. They do not 'pester' (pesher?) the reader into particulart interpretations but allow 'space' for creative involvement." (σ. 124)

Η χρήση της Π.Δ. από τον Παύλο

Ένα νέο βιβλίο κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Brill σχετικά με τη χρήση της Π.Δ. από τον Παύλο:

Stanley E. Porter & Christopher D. Stanley (εκδ.), As It Is Written; Studying Paul's Use of Scripture (SBL Symposium 50), Brill 2008
ISBN: 978 90 04 15749 1
€ 125.00

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Eίναι γενικά αποδεκτό ότι οι Γραφές διαδραματίζουν έναν κεντρικό ρόλο στη θεολογία και τη ρητορική του αποστόλου Παύλου. Υπάρχει όμως διαφωνία όσον αφορά τον τρόπο, με τον οποίο μπορούν να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι άμεσες και έμμεσες αναφορές στις Γραφές, οι οποίες διατρέχουν όλα τα κείμενά του. Το βιβλίο αυτό έχει ως στόχο του να μεταφέρει τη συζήτηση στην εξέταση των αιτίων εκείνων που οδηγούν στην ακαδημαϊκή αυτή ασυμφωνία. Κοινό σημείο των μελετών που δημοσιεύονται εδώ είναι η προσπάθεια να καταδειχθεί πώς οι γνώμες των ερευνητών επηρεάστηκαν από την εφαρμογή διαφορετικών μεταξύ τους μεθόδων και αντίθετων μεταξύ τους προϋποθέσεων όσον αφορά στον Παύλο, το ακροατήριό του και το ρόλο των βιβλικών αναφορών στις επιστολές του. Επιπλέον το βιβλίο εξετάζει τα όρια της συζήτησης εφαρμόζοντας τα συμπεράσματα του αποδομισμού, της μεταποικιακής θεωρίας, της φεμινιστικής κριτικής στη μελέτη της χρήσης της Π.Δ. από τον Παύλο. Οι μελέτες αυτές αποτελούν ένα καλό παράδειγμα του τι μπορεί να επιτύχουν οι ερευνητές όταν συζητήσουν τις διαφορές τους και προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν νέες προσεγγίσεις σε παλαιότερα προβλήματα.

Ιστορικές αναφορές στα Αποκ 2-3

Ο Alan Bandy ανάρτησε στο ιστολόγιό του, Apocalypsis Café, έναν πίνακα, όπου συγκεντρώνει όλες τις πιθανές έμμεσες αναφορές στην ιστορική πραγματικότητα που ίσχυε στις πόλεις - παραλήπτες των επιστολών των κεφ. 2-3 της Αποκάλυψης. Σύμφωνα με τη σημείωσή του στηρίζεται στις προηγούμενες μελέτες των Ian Boxall, Revelation: Vision and Insight (London: SPCK, 2002), 54, Colin J. Hemer, The Letters to the Seven Churches of Asia In their Local Setting, The Biblical Resource Series (Grand Rapids: Eerdmans, 2001), Ramsay, The Letters to the Seven Churches, 269.

Για μια κριτική ωστόσο της αξιοποίησης των αρχαιολογικών ευρημάτων από τυος Hemer και Ramsay βλ. Steven J. Friesen, "Revelation, Realia and Religion: Archaeology in the Interpretation of the Apocalypse", HTR 88 (1995) 291-314

Για να δείτε τον πίνακα του Alan Bandy, πατήστε εδώ.

Klauck: Die apokryphe Bibel (10)

Άνθρωποι και άλλα ζώα στις απόκρυφες Πράξεις των Αποστόλων (Γ΄μέρος)

III. Οι Πράξεις του Πέτρου
Τα δύο επόμενα παραδείγματα που παρουσιάζει ο Κ. προέρχονται από τις Πράξεις του Πέτρου. Ο Κ. στηρίζεται στην Actus Vercellenses, ένα λατινικό χειρόγραφο μίας παλαιότερης παράδοσης για τον Πέτρο, το οποίο βρέθηκε στη βιβλιοθήκη της πόλης Vercelli. Στη μορφή που το χειρόγραφο διασώζει την παράδοση ανάγεται στον 4ο αι. μ.Χ.

1. Το σκυλί που μιλούσε
Το πρώτο περιστατικό διαδραματίζεται στη Ρώμη, στο σπίτι του συγκλητικού Marcellus, όπου έχει εγκατασταθεί ο Σίμων ο Μάγος. Ο Πέτρος φτάνει στη Ρώμη και αναλαμβάνει δράση. Πηγαίνει στο σπίτι του συγκλητικού και ζητά να μιλήσει στο μάγο, όμως ο μάγος αρνείται να τον δει. Τότε ο Πέτρος ελευθερώνει ένα σκυλί που ήταν δεμένο στην είσοδο του σπιτιού ως φύλακας και το στέλνει μέσα στο σπίτι για να καλέσει το μάγο να βγει έξω. Ο σκύλος υπακούει και με ανθρώπινη φωνή επαναλαμβάνει το κάλεσμα του Πέτρου. Ένας δαιμονισμένος στο πλήθος έξω από το σπίτι περιγράφει τα τεκταινόμενα στο σπίτι: ο σκύλος κατηγορεί το μάγο ότι είναι απατεώνας και τον απειλεί με αιώνια τιμωρία. Στη συνέχεια ο σκύλος επιστρέφει στον Πέτρο, του διηγείται τη συζήτηση με το μάγο και πεθαίνει στα πόδια του αποστόλου.
Το μοτίβο ζώων που μιλούν δεν είναι άγνωστο στην αρχαιότητα, π.χ. το άλογο του Αχιλλέα στην Ιλιάδα (19,404-418) ή ο γάιδαρος του Βαλαάμ (Αρ 22) (για το δεύτερο παράδειγμα βλ. επίσης 2 Πε 2,16). Ο Κ. διακρίνει επίσης ένα κωμικό στοιχείο στο γεγονός ότι ο μάγος δεν έχει να πει τίποτε, αντίθετα προς το σκύλο που είναι ιδιαίτερα ομιλητικός.
Τα σκυλιά γενικά είχαν μία αμφίβολη φήμη στην αρχαία γραμματεία. Ο Κ. αναφέρει το παράδειγμα του Άργου, του σκύλου του Οδυσσέα, ο οποίος πέθανε στα πόδια του Οδυσσέα.
Ο Κ. συνδέει το σκύλο και το ρόλο που διαδραματίζει στην ιστορία με εκείνον του Παύλου. Ο σκύλος λειτουργεί ως απόστολος του αποστόλου μεταφέροντας το μήνυμά του. Από την άλλη και ο Πέτρο ενεργεί κατά κάποιον τρόπον ως φύλακας, αφού σε εκείνον δόθηκαν τα κλειδιά του ουρανού (βλ. Μτ 16,19).

2. Το καπνιστό ψάρι
Το δεύτερο περιστατικό λαμβάνει χώρα αμέσως μετά. Το πλήθος ζητά ένα θαύμα από τον απόστολο για να πιστέψει. Ο Πέτρος ρίχνει μέσα στη δεξαμενή του σπιτιού ένα καπνιστό ψάρι που βρίσκει κρεμασμένο στο παράθυρο. Εκείνο αμέσως ζωντανεύει και όσοι έρχονται στη συνέχεια να το δουν το ταΐζουν κομματάκια ψωμί.
Σύμφωνα με τον Κ. το θαύμα εδώ έχει αποδεικτική λειτουργία. Βρίσκει ένα παράλληλο παράδειγμα στην αρχαία ελληνική γραμματεία. Ο Ηρόδοτος (ΙΧ 120, 1 εξ.) αφηγείται την ιστορία του σατράπη Αρταύκτη, ο οποίος φέρθηκε με ασέβεια στο ιερό του ήρωα Πρωτεσίλαου. Γι’ αυτό το λόγο κατέληξε στη φυλακή των Αθηνών. Στο διάστημα που ήταν στη φυλακή έγινε ένα θαύμα. Τα αλατισμένα ψάρια, που τηγάνιζε ένας φύλακας ζωντάνεψαν, σημάδι ότι ο νεκρός ήρωας Πρωτεσίλαος έχει τη δύναμη από τους θεούς να κάνει θαύματα. Στη συνέχεια ο Αρταύκτης εκτελείται. Ο Κ. δεν αποκλείει ο συγγραφέας των απόκρυφων Πράξεων να γνώριζε το σχετικό κείμενο του Ηροδότου. Επιπλέον διακρίνει τον πιθανό χριστιανικό συμβολισμό της ιστορίας. Η ρίψη του νεκρού ψαριού στη δεξαμενή θυμίζει το βάπτισμα, το οποίο κατανοείται ως αναγέννηση και ανάσταση. Ο Πέτρος ήταν ψαράς, με το ψάρι συμβολίζεται ο Χριστός αλλά και οι χριστιανοί ονομάζονται από τον Τετρυλλιανό “pisciculli” (De baptismo 1). Tέλος ο Κ. υποθέτει ότι ίσως τα ψίχουλα, τα οποία τρώει το αναστημένο ψάρι, είναι ίσως ένας υπαινιγμός για τον άρτο της ευχαριστίας.

Φωτογραφίες του Nag Hammadi

Στην Claremont Colleges Digital Library έχει δημοσιευθεί μία σειρά από φωτογραφίες από το Nag Hammadi καθώς και ερευνητών που συνδέονται με το έργο δημοσίευσης των περίφημων γνωστικών χειρογράφων. Για να δείτε το σχετικό φωτογραφικό αρχείο, πατήστε εδώ.

Πηγή: AWOL

Μνήμη, ταυτότητα και θρησκευτική προπαγάνδα στην ύστερη αρχαιότητα

Ένα καινούργιο ενδιαφέρον βιβλίο κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Mohr Siebeck. Θέμα του η μνήμη, η ταυτότητα και η θρησκευτική προπαγάνδα των Ιουδαίων, χριστιανών και εθνικών κατά την ύστερη αρχαιότητα:

Gregg Gardner & Kevin Osterloh (εκδ.), Antiquity in Antiquity; Jewish and Christian Pasts in the Greco-Roman World, (TSAJ 123), Tübingen 2008

ISBN 978-3-16-149411-6

€ 109.00

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Ποιο ρόλο διαδραμάτισε η συλλογική μνήμη και η ιστορία μίας κοινότητας στην ανακάλυψη της ταυτότητάς της, στην πολιτική προπαγάνδα, στη θρησκευτική πίστη και στις θρησκευτικές πρακτικές Ιουδαίων, χριστιανών και εθνικών κατά την ύστερη αρχαιότητα (3ος - 7ος αι. μ.Χ.); Οι συγγραφείς αυτού του τόμου αναζητούν το πώς οι διάφορες θρησκευτικές ομάδες της αρχαιότητας κατανόησαν το παρόν τους.

Περιεχόμενα βιβλίου

Gregg Gardner and Kevin L. Osterloh: The Significance of Antiquity in Antiquity: An Introduction

Part One: Jewish an Pagan Antiquities from the Late Hellenistic to the Early Imperial Period

• Holger M. Zellentin: The End of Jewish Egypt: Artapanus and the Second Exodus
• Harriet I. Flower: Remembering and Forgetting Temple Destruction: The Destruction of the Temple of Jupiter Optimus Maximus in 83 BC
• Steve Mason: The Greeks and the Distant Past in Josephus's Judaean War
• Doron Mendels: How Was Antiquity Treated in Societies with a Hellenistic Heritage? And Why Did the Rabbis Avoid Writing History?

Part Two: Jewish, Papan, and Christian Antiquities in the Greco-Roman World

• Peter Schäfer: Rabbis and Priests, or: How to Do Away with the Glorious Past of the Sons of Aaron
• Annette Yoshiko Reed: "Jewish Christianity" as Counter-history?: The Apostolic Past in Eusebius' Ecclesiastical History and the Pseudo-Clementine Homilies
• Lee I. Levine: Jewish Collective Memory in Late Antiquity: Issues in the Interpretation of Jewish Art
• Elizabeth Kessler-Dimin: Tradition and Transmission: Hermes Kourotrophos in Nea Paphos, Cyprus

Part Three: Antiquities of Late Antiquitiy and Today

• Moulie Vidas: The Bavli's Discussion of Genealogy in Qiddushin IV
• Ra'anan S. Boustan: The Spoils of the Jerusalem Temple at Rome and Constantinople: Jewish Counter-Geography in a Christianizing Empire
• Yannis Papadoyannakis: A Debate about the Rebuilding of the Temple in Sixth-Century Byzantium
• G.W. Bowersock: Helena's Bridle and the Chariot of Ethiopia
• Adam H. Becker: The Ancient Near East in the Late Antique Near East: Syriac Christian Appropriation of the Biblical East

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο Religion & Theology

Στο νέο τεύχος του Religion & Theology δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

Michele Murray, "Female corporeality, magic, and gender in the Babylonian Talmud", 199-224

Για τους ραββίνους το γυναικείο σώμα -κι ο έλεγχός του μέσω κανόνων και διατάξεων- ήταν ένα θέμα ραββινικής (σαφώς ανδρικής) ευσέβειας και για τους ραββίνους σήμαινε να ορίσουν πρώτα τι σήμαινε γι' αυτούς ιδανική ανδρικότητα. Στις περιγραφές τους για το τι συνιστούσε το "ανδρικό" και το "γυναικείο" οι ραββίνοι δημιούργησαν μία ιεραρχία στην οποία οι άνδρες -και κυρίως οι ραββίνοι άνδρες- βρίσκονταν στην κορυφή αυτής της ιεραρχίας και οι γυναίκες στη βάση. Το ενδιαφέρον του άρθρου εστιάζεται στην ραββινική ταξινομία των ανθρώπων, όπως αυτή μαρτυρείται στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, ένα πολυεπίπεδο και επεξεργασμένο σύνταγμα ιουδαϊκής γραμματείας που χρονολογείται από τον 3ο έως και τον 6ο/7ο αι. μ.Χ. Ο συγγρ. χρησιμοποιεί αυτό που ονομάζει "ταξινομικό συνεχές" ("taxonomical continuum") ως ένα ευρετικό εργαλείο και ερευνά το πώς οι ραββίνοι χρησιμοποίησαν την ετικέτα της μαγείας στις συζητήσεις τους για να δηλώσουν το φύλο. Υποστηρίζει ότι το "ανδρικό", το οποίο για τους ραββίνους ήταν η μορφή του ιδανικού ανθρώπινου όντος, ήταν στο ένα τέλος του συνεχούς. Όσο πιο μακριά από αυτόν τον πόλο βρίσκεται ένα άτομο μέσα σε αυτό το continuum, τόσο λιγότερο τέλειο και ιδανικό είναι και περισσότερο "θηλυκό" είναι. Υποστηρίζει επίσης ότι η μαγεία χρησιμοποιήθηκε για να εκφράσουν τις ραββινικές αντιλήψεις για το φύλο, αφού ο όρος "μαγεία" έχει και θετικό και αρνητικό περιεχόμενο στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ. Η δύναμη του όρου εξαρτάται από το σε ποιο σημείο του ραββινικού ταξινομικού συνεχούς βρισκόταν το άτομο που εκτελούσε αυτήν την υπερφυσική πράξη.

Trevor S. Luke, "The parousia of Paul at Iconium", 225-251

Ο συγγρ. εξετάζει το θέμα της παρουσίας κι όχι της αρένας ως τόπου για την παραγωγή θεάματος στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ειδικά σε συγκεκριμένα αποσπάσματα της αρχαίας χριστιανικής γραμματείας. Όχι μόνο οι χριστιανοί εφαρμόζουν το γνωστό θέμα της παρουσίας στην εσχατολογία τους, αλλά επίσης δημιούργησαν νέες αλήθειες για την αυτοκρατορία και τη νόμιμη εξουσία μέσω της δημιουργικής παραγωγής διάφορων θεαμάτων παρουσίας. Με τη βοήθεια αυτών των λογοτεχνικών μέσων παλιές αλήθειες για το σώμα και την εξουσία αμφισβητήθηκαν, καθώς οι χριστιανοί δημιούργησαν μία κοσμολογία για το θέαμα της παρουσίας και ταυτόχρονα μεταμόρφωσαν την παρουσία και πρόσφεραν μία νέα ερμηνευτική προσέγγιση αυτών των τελετών. Η άφιξη του Παύλου στο Ικόνιο παρουσιάστηκε ως μία νέα ερμηνεία της παρουσίας, καθώς το επίκεντρο του θεάματος δεν είναι πια ο αυτοκράτορας αλλά ένας απλός χριστιανός. Μέσω της παραγωγής και της κατανάλωσης των δικών τους θεαμάτων παρουσίας οι Χριστιανοί συμμετείχαν στην αυτοκρατορικό κόσμο των ιδεών.

Heike Omerzu, "The portrayal of Paul's outer appearance in the "Acts of Paul and Thecla" : re-considering the correspondence between body and personality in ancient literature", 252-279

Η συγγρ. υποστηρίζει ότι η περιγραφή του Παύλου στο Πράξεις Παύλου και Θέκλας 3, αν διαβαστεί λαμβάνοντας υπόψη το υπόβαθρο της ελληνορωμαϊκής φυσιογνωμίας, δηλ. της αντίληψης περί ενότητας μεταξύ της εξωτερικής εμφάνισης και των εσωτερικών χαρακτηριστικών ενός προσώπου, δεν είναι απαξιωτική αλλά συμπαθητική. Αυτή η θετική ερμηνεία της εξωτερικής εμφάνισης του Παύλου επιβεβαιώνεται κι από την ανάλυση των αντιδράσεων που προκαλεί στους συνοδούς του (Ονησίφος και Θέκλα) καθώς επίσης και στους αντιπάλους του (Θεοκλία, Θαμύρις). Καθίσταται σαφές ότι η εμφάνιση του Παύλου συμφωνεί με την αποστολική του ιδιότητα.

Richard S. Ascough, "Bringing chaos to order : historical memory and the manipulation of history", 280-303

Στις σύγχρονες προσεγγίσεις των βιβλικών και κλασικών σπουδών τα επιστημονικά μοντέλα του διαφωτισμού έχουν κυριαρχήσει στην ιστορική έρευνα. Μέσα σε αυτά οι μνήμες και οι παραδόσεις παρουσιάζονται ως αντιπροσωπευτικές μίας γραμμικής προοπτικής της ιστορίας, με επιμέρους περιπτώσεις αλλαγής. Οι σύγχρονες επιστήμες ωστόσο έχουν μετακινηθεί πέρα από τη νευτώνεια αντίληψη της μηχανικής, η οποία υποστήριζε θεωρητικά μία τέτοια αντίληψη κι εργάζεται με μοντέλα του χάους και της πολυπλοκότητας. Οι επιστήμονες των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών ακολουθούν και τώρα μόλις άρχισαν να αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχουν αυτές οι εξελίξεις για τις επιστήμες τους. Το άρθρο είναι μία ακόμη φωνή που συντάσσεται με τη μικρή αλλά όλο αυξανόμενη ομάδα εκείνων που υποστηρίζουν μία μη γραμμική αντίληψη της ιστοριογραφίας και παρουσιάζει τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει αυτή η νέα αντίληψη για την εκ νέου περιγραφή της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας.

Βιβλιοπαρουσιάσεις στο Review of Biblical Literature 15/1/2009

Κυκλοφόρησε η ηλεκτρονική έκδοση του Review of Biblical Literature 15/1/2009 με τις παρακάτω βιβλιοκρισίες:

James W. Aageson, Paul, the Pastoral Epistles, and the Early Church
Reviewed by David J. Downs

Reinhard Achenbach, Martin Arneth, Eckart Otto, Tora in der Hebräischen Bibel: Studien zur Redaktionsgeschichte und synchronen Logik diachroner Transformationen
Reviewed by Kent Reynolds

Bruce Chilton, ed., The Cambridge Companion to the Bible
Reviewed by Douglas Estes

Naomi G. Cohen, Philo's Scriptures: Citations from the Prophets and Writings: Evidence for a Haftarah Cycle in Second Temple Judaism
Reviewed by Torrey Seland

James D. G. Dunn, The New Perspective on Paul
Reviewed by J. R. Daniel Kirk

Paul Rhodes Eddy & Gregory A. Boyd, The Jesus Legend: A Case for the Historical Reliability of the Synoptic Jesus Tradition
Reviewed by Ken Olson

Robert C. Hill, translation with introduction and commentary; Greek text revised by John F. Petruccione, Theodoret of Cyrus: The Questions of the Octateuch, Volume 1: On Genesis and Exodus
Reviewed by Randall L. McKinion

Robert C. Hill, translation with introduction and commentary; Greek text revised by John F. Petruccione, Theodoret of Cyrus: The Questions on the Octateuch, Volume 2: On Levitcus, Numbers, Deuteronomy, Joshua, Judges, and Ruth
Reviewed by Randall L. Mckinion

Tryggve N. D. Mettinger, The Eden Narrative: A Literary and Religio-historical Study of Genesis 2-3
Reviewed by Howard N. Wallace

Jerome Murphy-O'Connor, St. Paul's Ephesus: Texts and Archaeology
Reviewed by Jonathan L. Reed

Kuo-Wei Peng, Hate the Evil, Hold Fast to the Good: Structuring Romans 12.1-15.1
Reviewed by Carl N. Toney

Emerson B. Powery, Brian K. Blount, Cain Hope Felder, & Clarice J. Martin, eds., True to Our Native Land: An African American New Testament Commentary
Reviewed by Gosnell Yorke

Ulrich Schmidt, "Nicht vergeblich empfangen"! Eine Untersuchung zum Zweiten Korintherbrief als Beitrag zur Frage nach der paulinischen Einschätzung des Handelns
Reviewed by Gόnter Röhser

Leonard J. Swidler, Jesus Was a Feminist: What the Gospels Reveal about His Revolutionary Perspective
Reviewed by Eve-Marie Becker
Reviewed by Kathleen E. Corley

Anthony C. Thiselton, Hermeneutics of Doctrine
Reviewed by Dirk J. Smit