Ο Διόνυσος και η αμπελουργία στο Αιγαίο

Στο σημερινό φύλλο της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ (Τέχνες Γράμματα σ. 11) δημοσιεύεται ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του ομότιμου καθηγητή του Παν/μίου Αθηνών, Χρ. Γ. Ντούμα, σχετικά με τις απαρχές της λατρείας του Διονύσου στη μεσογειακή λεκάνη και τη σύνδεσή του με την καλλιέργεια του κρασιού. Μολονότι το θέμα μπορεί εκ πρώτης όψεως να μη θεωρηθεί ότι είναι βιβλικού ενδιαφέροντος, προσφέρει ωστόσο μία ακόμη ψηφίδα στο μωσαϊκό του ιστορικοκοινωνικού περίγυρου της Βίβλου. Αρκεί να θυμηθούμε τις συχνές αναφορές κυρίως στην Π.Δ. στο αμπέλι και στα προϊόντά του. Το ψαλμικό "οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου" για παράδειγμα αντικατοπτρίζει μία συγκεκριμένη πολιτισμική πραγματικότητα κι εξακολουθεί να έχει ισχύ μέχρι τις μέρες μας.

Σύμφωνα με τον καθ. Ντούμα αρχαιολογικά ευρήματα της καλλιέργειας του αμπελιού βρέθηκαν σε όλην τη μεσογειακή λεκάνη. Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές μαρτυρίες η εξημέρωση της αμπέλου συντελέσθηκε στην περιοχή μεταξύ του Καυκάσου και της Αρμενίας, γύρω στα 6000 π.Χ. Εκεί σύμφωνα με το κείμενο της Γενέσεως ο Νώε «ήρξατο γεωργός γης και εφύτευσεν αμπελώνα. Και έπιεν εκ του οίνου και εμεθύσθη και εγυμνώθη εν τω οίκω αυτού» (Γένεσις 9,20).

Οι αρχαιότερες αρχαιολογικές μαρτυρίες από τον ελλαδικό χώρο προέρχονται από τον προϊστορικό οικισμό στο χωριό Σιταγροί της Δράμας. [Α.Τ.: η περιοχή του Παγγαίου θεωρείται στη μυθολογία η πατρίδα του θεού Διόνυσου]. Από κει η καλλιέργεια του αμπελιού πέρασε στα νησιά και μέχρι την Κρήτη. Με τη διάδοση της αμπελοκαλλιέργειας συνδέεται άμεσα και ο θεός Διόνυσος.

Για να διαβάσετε το άρθρο σε ηλεκτρονική μορφή, πατήστε εδώ.

Αρχαίες συριακές χριστιανικές πηγές στο διαδίκτυο

Στο ιστολόγιο DailyHebrew.com έχει αναρτηθεί ένας κατάλογος εκδόσεων αρχαίων συριακών χριστιανικών πηγών και μελετών σχετικά με αυτές, οι οποίες διατίθενται ελεύθερες στο διαδίκτυο. Για να βρεθείτε στη σχετική ανάρτηση του ιστολογίου, πατήστε εδώ.

Ένα οστεοφυλάκιο που συνδέεται με τον Σίμωνα Κυρηναίο;

Η April DeConick έχει αναρτήσει μία σύντομη παρουσίαση ενός οστεοφυλακίου, που εκτίθεται αυτές τις μέρες μαζί με άλλα ενδιαφέροντα αντικείμενα στο Houston Museum of National History στο πλαίσιο της έκθεσης: "The Birth of Christianity - A Jewish Story"
Πρόκειται για ένα οστεοφυλάκιο του 1ου αι. που φέρει σε μία πλευρά του την επιγραφή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ (υιός του) ΣΙΜΩΝΑ. Στο σκέπασμα υπάρχει πάλι το όνομα ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ και η εβραϊκή λέξη QRNYT. Αν τελικά είναι σωστή η άποψη ότι το τελευταίο γράμμα θα έπρεπε να είναι H κι όχι Τ, τότε η λέξη σημαίνει ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ, στην αντίθετη περίπτωση θα πρέπει να διαβάσουμε ΚΥΡΗΝΙΤΗΣ. Το οστεοφυλάκιο βρέθηκε το 1941 στην κοιλάδα Κεδρών από τον αρχαιολόγο Eleazar Sukenik και συνδέθηκε με την πληροφορία του Μκ 15,21 ότι ο Σίμων ο Κυρηναίος που κουβάλησε το σταυρό του Ιησού είχε δύο γιους, τον Αλέξανδρο και τον Ρούφο. Μολονότι δε μπορούμε με βεβαιότητα να συνδέσουμε τον Αλέξανδρο του ευαγγελίου με εκείνον του οστεοφυλακίου, η πιθανότητα είναι ιδιαίτερα γοητευτική.
Για να διαβάσετε όλο το κείμενο της DeConick, πατήστε εδώ.

Klauck: Die apokryphe Bibel (5)

Ευαγγέλιο του Θωμά (Β΄μέρος)

3. Κεντρικά σημεία του περιεχομένου του βιβλίου
Ο Κ. συζητά μέσω της ανάλυσης επιμέρους χωρίων μερικά από τα κύρια θέματα του βιβλίου:
α) Αναζήτηση και εύρεση
Ήδη στο λόγιο 2 γίνεται λόγος για την αναζήτηση και εύρεση. Ο Κ. συγκρίνει την παράδοση του συγκεκριμένου λογίου στο EvThom, στους Στρωματείς του Κλήμεντος Αλεξ. και στον POxy 645. O K. συνδέει αυτό το λόγιο με το γνωστό λόγιο του Ιησού στο Μτ 7,7 αλλά και με ανάλογες ιδέες σε φιλοσοφικά ρεύματα της αρχαιότητας (Πλάτων, Στωικοί κτλ.)
β) Η βασιλεία
Αυτό το θέμα απαντά για πρώτη φορά στο Λόγιον 3, όπου ασκείται κριτική στη θέση της εκκλησίας για τοποθέτηση της Βασιλείας στα έσχατα. Για το EvThom η βασιλεία του Θεού είναι εξατομικευμένη αλλά και ξεπερνά το άτομο. Σε αυτήν θα μετέχουν πολλοί «μοναχοί», οι οποίοι θα φτάσουν στην επίγνωση και στην αυτογνωσία. Τώρα η Βασιλεία του Θεού γίνεται αντιληπτή ως ένα αχρονικό, πνευματικό μέγεθος.
γ) Ο μοναχός, ο ένας
Ένα νέο θέμα εισάγεται στο λόγιο 4, το οποίο στη συνέχεια επαναλαμβάνεται σε πολλά άλλα λόγια του ευαγγελίου (π.χ. 11.22.16.49.75). Στόχος του ανθρώπου είναι να ξαναγίνει ένα. Το κείμενο χρησιμοποιεί το ελληνικό δάνειο «μοναχός». Ο Κ. εκτιμά ότι στο ίδιο πνεύμα πρέπει να κατανοηθεί και το λόγιον 30. Συνδέει το θέμα του ενός/μοναχού με την ιστορικοκοινωνική πραγματικότητα της κοινότητας που βρίσκεται πίσω από το EvThom: τα μέλη της αισθάνονταν ότι ήταν μειοψηφία, το θεωρούσαν όμως προνόμιο και τιμή.
δ) Ο άνθρωπος και το λιοντάρι
Στη συνέχεια ο Κ. συζητά το λόγιον 7. Θεωρεί ότι το δεύτερο μέρος του λογίου είναι πιθανόν αρχαίο αντιγραφικό λάθος. Σε ένα πρώτο επίπεδο το χωρίο αντικατοπτρίζει την αρχαία αντίληψη ότι αυτό που τρώει ένας οργανισμός γίνεται αναπόσπαστο τμήμα του (ο άνθρωπος που τρώει το λιοντάρι στο κείμενο και αντίστροφα). Στο χωρίο υπάρχουν στοιχεία πλατωνικής ανθρωπολογίας. Ένα χωρίο της Πολιτείας του Πλάτωνα (188Β-189Β), μετάφραση του οποίου βρέθηκε στο nag Hammadi, αναφέρει πως η ψυχή έχει τρία στοιχεία: ένα πολυκέφαλο τέρας (τα πολλά ανθρώπινα πάθη), ένα λιοντάρι (το θάρρος και η οργή), ένας άνθρωπος (η λογική). Επομένως το χωρίο αναφέρεται στη νίκη της λογικής (άνθρωπος) επί των παράλογων ορμών (λιοντάρι).
ε) Ο Θωμάς και οι άλλοι μαθητές
Ο μαθητής που κατέχει μία κυρίαρχη θέση στο EvThom είναι ο Θωμάς, ενώ οι υπόλοιποι μαθητές φαίνεται να μην αντιλαμβάνονται τον Ιησού και τη διδασκαλία του. Στο λόγιο 13, που θυμίζει πολύ τη συζήτηση για τον Μεσσία στην Καισάρεια Φιλίππου (Μκ 8,27-30) οι μαθητές (που αντιπροσωπεύουν την επίσημη εκκλησία) δεν δίνουν τη σωστή απάντηση, ενώ αυτός που φαίνεται να καταλαβαίνει το μυστήριο του προσώπου του Ιησού είναι ο Θωμάς (που αντιπροσωπεύει τη μικρή ομάδα των γνωστικών). Στο λόγιο δεν αποκαλύπτεται ποιες είναι οι τρεις λέξεις που ο Ιησούς αποκαλύπτει στο Θωμά. Ο Κ. εκτιμά ότι ίσως είναι η φράση «εγώ ειμί Χριστός», το οποίο ίσως ακουγόταν βλάσφημο, όταν το επαναλάμβανε ένας χριστιανός. Από το Ευαγγέλιο του Φιλίππου, που βρέθηκε επίσης στο Nag Hammadi, γνωρίζουμε ότι κάποιοι τουλάχιστον από τους γνωστικούς είχαν την άποψη ότι με το βάπτισμα γίνονταν χριστιανοί και με το χρίσμα χριστός (EvPhil 67)
στ) Ένα γνωστικό θέμα
Ο Κ. σχολιάζει το λόγιο 28, το οποίο διατυπώνει ιδέες που πλησιάζουν εκείνες των γνωστικών. Μολονότι του EvThom παρουσιάζει μία συγγένεια σε ορισμένες ιδέες με εκείνες των γνωστικών και κάποια χωρία του μπορούν να κατανοηθούν καλύτερα μέσα από το πρίσμα της γνωστικής θεολογίας και μυθολογίας, δε μπορεί να υποστηριχθεί ότι το EvThom είναι γνωστικό.
ζ) Η Μαρία Μαγδαληνή γίνεται άνδρας
Στο λόγιο 114 το θέμα είναι η θέση της Μαρίας Μαγδαληνής ανάμεσα στους μαθητές. Ο Ιησούς παίρνει το μέρος της, τονίζει όμως ότι πρέπει να γίνει άνδρας. Ο διαχωρισμός των δύο φύλων πρέπει να πάψει. Ο Κ. συνδέει το λόγιο με δύο ιστορικές πραγματικότητες: α) με το φαινόμενο των αρχαίων χριστιανών περιοδευόντων χαρισματούχων (οι γυναίκες που ανήκαν σε αυτό το κίνημα είχαν την εξωτερική εμφάνιση / ενδυμασία ανδρών) και β) καθώς το EvThom διατηρήθηκε από μοναχούς της Αιγύπτου ίσως συνδέεται με τις αυστηρές ασκητικές τάσεις του αιγυπτιακού μοναχισμού: οι γυναίκες δεν έχουν θέση στα ανδρικά μοναστήρια.

4. Συμπεράσματα
α) Χρονολόγηση: α΄ μ. 2ου αι. μ.Χ.
β) το EvThom προϋποθέτει τη γνώση των κανονικών ευαγγελίων, ίσως όμως μέσω μίας δευτερογενούς προφορικότητας (από τη λατρεία, κατήχηση κτλ.)
γ) δεν αποκλείεται και η γνώση μία ανεξάρτητης παράδοσης για τον Ιησού
δ) η θεολογία του EvThom βρίσκεται στην ίδια γραμμή με τη γνωστική θεολογία, αν και είναι ακόμη σε ένα πρώτο στάδιο και δε φτάνει ποτέ στις αναπτυγμένες γνωστικές θεολογικές θέσεις.
ε) Α.Τ.: Ο Κ. δεν ασχολείται με το θέμα της σχέσης Q και EvThom ούτε με το ρόλο που διαδραμάτισε αυτό το κείμενο στη λεγόμενη Third Quest του ιστορικού Ιησού και ιδιαίτερα στο Jesus Seminar. Αφιερώνει μόνο μερικές γραμμές στο τέλος της παρουσίασης του ευαγγελίου και παρατηρεί ότι το θέμα του EvThom είναι, αυτό που αναφέρεται στο λόγιο 42: «να είστε περαστικοί». Το θέμα της παροδικότητας απαντά και πάλι σε ένα απόκρυφο λόγιο του Ιησού που διασώζεται στην ισλαμική παράδοση: «Η ζωή είναι μία γέφυρα. Πέρασε αλλά μην κατοικήσεις πάνω της!»

Orthodoxwiki.gr

Παραπέμπουμε στην αξιόλογη προσπάθεια του Orthodoxwiki.gr, της εγκυκλοπαίδειας ελεύθερου περιεχομένου, με κέντρο πληροφοριών τον Ορθόδοξο χριστιανισμό. Ήδη έχουν αναρτηθεί σε αυτήν 409 άρθρα, ανάμεσά τους και πολλά βιβλικού ενδιαφέροντος. Όσοι επιθυμείτε να την επισκεφτείτε, πατήστε εδώ. (Η διεύθυνση επίσης αναρτήθηκε και στο μενού "Ενδιαφέροντες ιστότοποι")

Το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου

Ο Eric Sowell ανάρτησε στο ιστολογιό του Archaic Christianity το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου (σε .pdf) με εισαγωγικά σχόλια και παρατηρήσεις σχετικά με το λεξιλόγιο του κειμένου.
Για να βρεθείτε στο κείμενο, πατήστε εδώ.

Το νέο τεύχος του Novum Testamentum

Στο νέο τεύχος του Novum Testamentum 51:1 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Andrew E. Steinmann, "When Did Herod the Great Reign?", 1-29

Για 100 περίπου χρόνια υπήρχε συμφωνία στην ακαδημαϊκή κοινότητα οτι ο Ηρώδης ο Μέγας βασίλεψε από το 37 ἐως το 4 π.Χ. Ωστόσο κατά τα τελευταία χρόνια 4ο χρόνια η θέση αυτή έχει αμφιβητηθεί. Η σημαντικότερη αντίρρηση είναι εκείνη που διατύπωσε ο W.E. Filmer. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι ο Ηρώδης κατά πάσα πιθανότητα βασίλευσε από τα τέλη του 39 π.Χ έως και τις αρχές του 1 π.Χ. κι ότι αυτή η πρόταση μπορεί να εξηγήσει με πιο λογικό τρόπο τις ιστορικές αναφορές για τα γεγονότα της ζωής του Ηρώδη. Επιπλέον λαμβάνει υπόψη όλες τις χρονολογημένες αρχαιολογικές μαρτυρίες της βασιλείας του Ηρώδη, ενώ η μέχρι σήμερα προτεινόμενη χρονολόγηση αδυνατεί να το κάνει αυτό και απορρίπτει μέρος αυτών των μαρτυριών θεωρώντας ότι είναι αρχαία λάθη ή απλά τις αγνοεί.

Ulrich Victor, "Textkritischer Kommentar zu ausgewählten Stellen des Lukas- und des Johannesevangeliums", 30-77

Εξαιτίας του γεγονότος ότι η παράδοση του κειμένου της Κ.Δ. έχει δεχθεί μεγάλες παρεμβάσεις, είναι αναγκαίο ο κριτικός του κειμένου να περιορίζεται στα εργαλεία της φιλολογίας και της ερμηνείας, τα λεγόμενα εσωτερικά κριτήρια. Η συνηθισμένη αξιολόγηση των χειρογράφων και των ομάδων χειρογράφων ανάλογα με την εικαζόμενη αξία τους μέσα στην παράδοση και τη γεωγραφική τους εξάπλωση αγνοεί από τη μία την πραγματικότητα της παράδοσης του κειμένου κι από την άλλη δεν είναι μία λογικά αποδεικνυόμενη διαδικασία. Στο άρθρο του ο συγγρ. θέλει να καταδείξει αυτήν την τεχνητή φύση αυτής της συνηθισμένης προσέγγισης των χειρογράφων και να τονίσει τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η έρευνα από την εφαρμογή των εσωτερικών κριτηρίων.

David Crump, "Who Gets What? God or Disciples, Human Spirit or Holy Spirit in John 19:30", 78-89

Οι ερμηνείες του Ιω 19,30 ιστορικά διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: (1) ο Ιησούς παραδίδει το πνεύμα του στο θάνατο (παραδοσιακή άποψη), (2) ο Ιησούς παραδίδει το άγιο πνεύμα στους μαθητές του, ενώ είναι στο σταυρό (E.C. Hoskyns) και (3) ένας συνδυασμός των δύο, όπου η σαφής αναφορά του θανάτου επίσης υπαινίσσεται τη μελλοντική έλευση του Πνεύματος. Στο άρθρο προσφέρεται μία νέα ερμηνεία, η οποία είναι περισσότερο συνεπής με την ιωάννεια θεολογία και γλώσσα: ο Ιησούς επιστρέφει το Άγιο Πνεύμα στον Πατέρα του προετοιμάζοντας έτσι την αποστολή του Παρακλήτου, όπως υπόσχεται το Ιω 7,39.

Λεξικά και εγχειρίδια γραμματικής της εβραϊκής γλώσσας στο διαδίκτυο

Στο ιστολόγιο DailyHebrew.com έχουν αναρτηθεί μία σειρά από διευθύνσεις, όπου κανείς μπορεί να βρει στο Διαδίκτυο και να κατεβάσει λεξικά και βιβλία γραμματικής της εβραϊκής. Για να βρεθείτε στην ανάρτηση του ιστολογίου, πατήστε εδώ.

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο HTS 64:3 (2008)

Στο τεύχος 64:3 (2008) του HTS : teologiese studies - theological studies δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

M. Nel, "Konteks(te) waarbinne Apokaliptiese geskrifte gedurende die intertestamentêre periode floreer het", 1-19
Κοινωνικο-οικονομική/ές συνάφεια/ες των αποκαλυπτικών κειμένων της μεσοδιαθηκικής περιόδου

Οι κοινωνικές συνάφειες σχηματίζουν την προοπτική ή το συμβολικό πλαίσιο της ερμηνείας μέσα στο πλαίσιο πρέπει να αναγνωσθούν και να κατανοηθούν αυτά τα κείμενα, τα οποία γεννήθηκαν μέσα σε αυτές τις συνάφειες. Ένα σημαντικό ερώτημα στην έρευνα των ιουδαϊκών αποκαλυπτικών κειμένων, τα οποία συντάχθηκαν κατά την περίοδο 200 π.Χ. μέχρι 100 μ.Χ. είναι: Ποια ήταν η κοινωνικο-οικονομική συνάφεια ή συνάφειες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν και λειτούργησαν αυτά τα κείμενα; Έχουν δοθεί διάφορες απαντήσεις: η αποκαλυπτική αντιμετωπίσθηκε ως το αποτέλεσμα της σοφιολογικής γραμματείας, μίας απαισιόδοξης αντίληψης της ιστορίας, ως η συνέχεια και η διακοπή της πορείας της προφητείας, ως η επανίδρυση του μύθου στην εβραϊκή σκέψη, ως αποτέλεσμα του προσανατολισμού προς ένα συμβολικό σύμπαν προσανατολισμένου με τη σειρά του προς τον υπερφυσικό κόσμο και ως ένα κοινωνιολογικό πλέγμα της αποξένωσης. Σήμερα πολλοί ερευνητές συμφωνούν ότι οι απαρχές της αποκαλυπτικής μπορούν να περιγραφούν μόνο με όρου της κάθε επιμέρους αποκάλυψης, κάτω από το φως της ιουδαϊκής εμπειρίας κατά την περίοδο των Σελευκιδών και των Ασμοναίων.

M. Cromhout, "Were the Galileans 'religious Jews' or 'ethnic Judeans?'", 1279-1297

Το ενδιαφέρον σε αυτό το άρθρο επικεντρώνεται στο ζήτημα της εθνικής ταυτότητας των κατοίκων της Γαλιλαίας του 1ου αι. μ.Χ. Σκοπός του άρθρου είναι να υποστηρίξει με επιχειρήματα ότι οι Γαλιλαίοι δεν ήταν απόγονοι των Ισραηλιτών του βορρά αλλά κυρίως απόγονοι των "Ιουδαίων" , που ήρθαν να ζήσουν στην περιοχή κατά την περίοδο της ασμοναϊκής επέκτασης. Αυτή η θέση υποστηρίζεται από τον Ιώσηπο και από αρχαιολογικά ευρήματα. Από την προοπτική αυτής θέσης υποστηρίζεται ότι ο όρος "Ιουδαίος" (Jew) δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τους Γαλιλαίους. Οι Γαλιλαίοι του 1ου αι. αντιλαμβάνονταν των εαυτό τους ως "ethnic Judaeans" (με εθνική καταγωγή από τον Ιούδα).

A. Groenewald, "Exodus, Psalms and Hebrews: A God abounding in steadfast love (Ex 34:6)", 1365-1378

Ο συγγραφέας της προς Εβραίους στηρίζεται κατά πολύ στην Πεντάτευχο και στους Ψαλμούς. Η Πεντάτευχος, στο μεγαλύτερο μέρος, του προσφέρει το υλικό για τις σκέψεις σχετικά με την ιστορία της σωτηρίας και οι Ψαλμοί παρέχουν χριστολογικό υλικό. Το μεγάλος χρέος της επιστολής ωστόσο στην Π.Δ. δεν αφορά μόνο στο γενικό υπόβαθρο και τις πολλές βιβλικές παραθέσεις, αλλά επεκτείνεται στους θεμελιώδεις παλαιοδιαθηκικούς τρόπους σκέψης, οι οποίοι συνεχώς προϋποτίθενται και αποτελούν το υπόβαθρο όλης της επιστολής. Η ιδέα του hesed ("πιστότητα, αγαθωσύνη, χάρις, σταθερή αγάπη, αλληλεγγύη" κτλ) είναι ένα παράδειγμα. Σύμφωνα με τις εβραϊκές γραφές ο Θεός φανέρωσε τον εαυτό του στο λαό του στο Σινά. Στο άρθρο εξετάζεται ακριβώς αυτή η αναφορά στην αποκάλυψη στο Σινά, όπως αυτή εμφανίζεται σε τρεις ψαλμούς. Ακολουθεί μία σύντομη αναφορά σε ένα συγκεκριμένο κείμενο της Πεντατεύχου και το άρθρο κλείνει με μία σύντομη αναφορά στην πιθανή επίδραση αυτών των κειμένων της Π.Δ. στην επιστολή.

G. de Villiers, "Die dodekapropheton: Twaalf klein profete of een geheel?", 1379-1393

Το δωδεκαπρόφητον: 12 μικροί προφήτες ή μία μεγαλύτερη ενότητα;

Το Βιβλίο των 12 ή οι Δώδεκα Μικροί Προφήτες έχουν ελκύσει το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον μέσα στους αιώνες. Η ιστορική κριτική υπογράμμισε ότι αυτοί οι προφήτες έζησαν σε διαφορετικές εποχές, σε διαφορετικές ιστορικές συνθήκες και άρθρωσαν το "λόγο του Κυρίου" σε διαφορετικές περιστάσεις. Ωστόσοη πρόσφατη έρευνα έχει την τάση να διαβάζει τους μικρούς προφήτες σαν ένα σύνολο με ενιαία δομή. Μία τέτοια ανάγνωση προκαλεί μία σειρά από ερωτήματα: οι 12 δεν ακολουθούν ο ένας τον άλλο με χρονολογική σειρά και το μασωριτικό κείμενο δε συμφωνεί στη σειρά με το κείμενο των Ο΄, ενώ το Κουμράν έχει μία δική του τρίτη σειρά. Στο άρθρο γίνεται η απόπειρα να δοθούν -αν και εν συντομία- απαντήσεις από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Τελικά φαίνεταιι ότι μία συνεχής πορεία "Fortschreibung" σχημάτισε και επανασχημάτισε τα προφητικά μηνύματα με σκοπό να τα κρατήσει ζωντανά για τις επόμενες γενιές. Δημιουργείται μία ενότητα διατηρώντας τις εντάσεις και τις διαφορές ανάμεσα στους 12, αντικατοπτρίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη δημιουργική διατύπωση και επαναδιατύπωση της προφητείας στις διαφορετικές εποχές της ιστορίας του Ιούδα και του Ισραήλ.

Dannhauser, "The portrait of a prophet – why is Wright not right about Jesus?", 1395-1412

Η διεξοδική έρευνα του E.N T Wright για τον ιστορικό Ιησού τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το αξίωμα του εσχατολογικού προφήτη, ο οποίος αφοσιώνεται με πάθος στη μετάδοση ενός επείγοντος εσχατολογικού μηνύματος είναι αυτό που καλύτερα μπορεί να περιγράψει τον τρόπο που παρουσιάζεται ο Ιησούς στις πηγές που έχουμε στη διάθεσή μας. Ο Wright επίσης αντλεί από τις πηγές το πρόγραμμα αυτού του προφήτη, το οποίο περιέχει τη διάδοση ενός μηνύματος αποδοχής και προειδοποίησης. Όταν αποκαλύπτει το πώς έφτασε στα συμπεράσματά του αναφέρεται στην "περιβόητη" πολυπλοκότητα του προβλήματος της φιλολογικής σχέσης μεταξύ των ευαγγελίων. Μπορεί κανείς να διαφωνήσει; Αυτό όμως που φαίνεται να προκαλεί διαφωνία είναι οι θέσεις του ότι τα ευαγγέλια μας δίνουν περισσότερες πληροφορίες για τον Ιησού από ό,τι έκανε πίστευε μέχρι σήμερα η έρευνα κι ότι η υπόθεση των δύο πηγών, η οποία παραπλάνησε τους μελετητές κατά τα τελευταία 200 χρόνια δεν είναι σημαντική για τη μελέτη του Ιησού. Ο Wright πιστεύει ότι δεν είμαστε σε θέση να λύσουμε το συνοπτικό πρόβλημα και στη συνέχεια στηρίζει μία ανασύνθεση του ιστορικού προσώπου του Ιησού με βάση αυτήν την απάντηση. Ποιες λοιπόν είναι οι πηγές του και πώς τις χρησιμοποιεί για να φτάσει σε αυτά τα συμπεράσματα; Στο άρθρο εξετάζεται αυτό το ερώτημα καθώς και η εικόνα του ιστορικού Ιησού, την οποία σχεδιάζει ο Wright.

J.B. Kim /D.J. Human, "Nagid: A re-examination in the light of the royal ideology in the ancient near east", 1475-1497

Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι η λ. nagid δηλώνει τον χρησμένο από το Θεό αρχηγό του Ισραήλ στο 1 Σαμ 9,1-10,16 και 11,1-11. Η χρήση της λ. με έναν πολύπλοκο τρόπο συνδέεται με τη λ. melek στη συνάφεια του 1 Σαμ 8-12. Στην παράδοση για το Σαούλ (1 Σαμ 9,1-10,16. 11,1-11) ο nagid δηλώνει την αρχηγία του Σαούλ ως μία ευλογημένη από το Θεό βασιλεία διαφορετική από εκείνη μέσα στη συνάφεια της δευτερονομιστικής ιστορίας. Η βασιλική ιδεολογία της αρχαίας Εγγύς Ανατολής παρέχει ένα ιδεολογικό υπόβαθρο για τη βασιλεία του Σαούλ.

Klauck: Die apokryphe Bibel (4)

Συνεχίζοντας τη σειρά αναρτήσεων με περιλήψεις του περιεχομένου του νέου βιβλίου του H.-J. Klauck για τα απόκρυφα κείμενα δίνουμε σήμερα το α΄μέρος του 2ου υποκεφαλαίου του 1ου κεφαλαίου για τα απόκρυφα ευαγγέλια. Θέμα του είναι το ευαγγέλιο του Θωμά (EvThom):

Τα κρυφά λόγια του Ιησού – Το ευαγγέλιο του Θωμά
Ο δίδυμος αδελφός του Ιησού
Ήδη στην εισαγωγή του δηλώνεται ότι περιεχόμενο του συγκεκριμένου ευαγγελίου είναι τα «κρυφά λόγια, που είπε ο ζωντανός Ιησούς». Όποιος θα κατανοήσει το βαθύτερό τους νόημα δε θα γευτεί το θάνατο. Πραγματικά το συγκεκριμένο ευαγγέλιο περιέχει αποκλειστικά λόγια του Ιησού, ενώ απουσιάζουν οι αφηγήσεις του Πάθους, του άδειου τάφου και των εμφανίσεων του Αναστημένου. Η σωτηρία δε συνδέεται με το σταυρό αλλά με την ορθή κατανόηση των λόγων του Ιησού.
Ο Θωμάς ονομάζεται στην εισαγωγή «Δίδυμος Ιούδας Θωμάς». Θωμάς στα αραμαϊκά σημαίνει «δίδυμος». Ο Θωμάς είναι ο δίδυμος αδελφός του Ιησούς, ο επίγειος σωσίας του και ο αντιπρόσωπός του. Και στις Πράξεις του Θωμά υπάρχει το μοτίβο του δίδυμου. Αυτά τα σχετικά με το Θωμά κείμενα πρέπει να συντάχθηκαν στη Συρία, όπου η τιμή του Θωμά ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη.

Nag Hammadi και Ευαγγέλιο του Θωμά
Ο K. δίνει ορισμένες σύντομες πληροφορίες για το Nag Hammadi, όπου βρέθηκαν οι 13 περίφημοι γνωστικοί κώδικες. Περιέχουν περίπου 50 έργα στην κοπτική και πρέπει να γράφηκαν γύρω στα 350 μ.Χ. Στην πλειοψηφία τους είναι μεταφράσεις αρχαιότερων ελληνικών κειμένων, ενώ κάποια ίσως είχαν αρχικά γραφεί στα συριακά. Δεν έχουμε άλλες πληροφορίες για τους μεταφραστές, τους αντιγραφείς των κειμένων, τους κατασκευαστές και τους κατόχους των κωδίκων. Μία υπόθεση είναι ότι πρόκειται για Κόπτες μοναχούς του μοναστηριού που βρέθηκε κοντά, οι οποίοι έκρυψαν τα κείμενα, όταν στα 367 κυκλοφόρησε μία εγκύκλιος επιστολή του Μ. Αθανασίου με τον κατάλογο των 27 κανονικών βιβλίων της Κ.Δ.
Από την αρχή το ευαγγέλιο του Θωμά προκάλεσε το ενδιαφέρον για τους εξής λόγους: α) η ύπαρξή του ήταν γνωστή και στην αρχαία εκκλησία (Ωριγένης, Ιππόλυτος), β) τα κείμενά του παρουσιάζουν ομοιότητες με την Q (o Κ. παρατηρεί ωστόσο ότι με μία προσεκτικότερη εξέταση προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι ομοιότητες δεν είναι και τόσο μεγάλες), γ) τμήματά του ήταν ήδη γνωστά από ελληνικούς παπύρους της Οξυρύγχου (POxy1, 654, 655). Ο αρχαιότερος από αυτούς (POxy 1) χρονολογείται περίπου στα 200 μ.Χ., κάτι που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το ευαγγέλιο γράφηκε μεταξύ στα 120 και 140 μ.Χ. Ωστόσο το θέμα της χρονολόγησης του ευαγγελίου παραμένει ακόμη ανοικτό. Ο Κ. αναφέρει τρεις πρόσφατες εργασίες, όπου προτείνονται τρεις διαφορετικές χρονολογήσεις: α) N. Perrin (2002): 175-190 μ.Χ., β) E.E. Popkes (2007): β΄ μ. 2ου αι., γ) A. DeConick (2005): η πρώτη συλλογή των λογίων 30-50 μ.Χ. στην Ιερουσαλήμ. Στη σύνοψη στο τέλος του κεφαλαίου ο K. προτείνει το α΄ μ. του 2ου αι. ως πιθανή εποχή σύνταξης του EvThom.