Το ευαγγέλιο με τους κλήρους της Μαρίας / The Gospel of the Lots of Mary

Με αφορμή την έκδοση του κειμένου ενός σχετικά πρόσφατα ανακαλυφθέντος απόκρυφου κειμένου στα κοπτικά από την Anne Marie Luijendijk (βλ. εδώ προηγούμενη ανάρτησή μας) υπάρχουν αρκετές δημοσιεύσεις για το ενδιαφέρον αυτό κείμενο της αρχαιότητας στο διαδίκτυο. Ξεχωρίζω ανάμεσά τους δύο:

α) το εκτενές σχετικά άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση του LiveScience: Newfound 'Gospel of the Lots of Mary' Discovered in Ancient Text
β) το σχετικό σχόλιο του Larry Hurtado στο ιστολόγιό του πριν από λίγο: Newly-Identified Coptic Text

Πρόκειται για έναν μικρού σχήματος κώδικα (με μέγεθος σελίδας 75x69 mm, το μέγεθος περίπου μιας παλάμης), ο οποίος περιέχει 37 χρησμούς. Ήδη οι πρώτες λέξεις του κειμένου το χαρακτηρίζουν ως "εὐαγγέλιον", ενδεικτικό για το πώς αντιλαμβάνονταν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής τα καλά νέα και τι σημασία προσέδιδαν στο γνωστό όρο. Προφανώς υπήρχε μία πιο χαλαρή χρήση του όρου από ό,τι σήμερα κι ο όρος χαρακτήριζε διαφορετικού τύπου κείμενα. Το κείμενο χρησιμοποιούνταν για τη χρησμοδότηση κι ίσως το συγκεκριμένο αντίτυπο ήταν για προσωπική χρήση, αν κρίνει κανείς από το μέγεθός του. Τα ίχνη φθοράς και τα αποτυπώματα δακτύλων στα άκρες του βεβαιώνουν ότι χρησιμοποιήθηκε πολύ κατά την αρχαιότητα. 

Χρονολογείται κατά τον 5ο/6ο αι. και προέρχεται από την Αίγυπτο. Είναι άγνωστος ο ακριβής τόπος προέλευσής του και μέχρι το 1984 ανήκε σε ιδιωτική συλλογή.

Στο τρέχον τεύχος του Revue de Qumran /In the current issue of Revue de Qumran

Revue de Qumran 26:4 (2014)

CFP: Representing the Senses in the Ancient Near East: Between Text and Image

CALL FOR PAPERS: "Representing the Senses in the Ancient Near East: Between Text and Image" (RAI Geneva/Bern 2015)

The sound of the drum, the light of the sun, the scent of the sacrifice. The ancient world was rich with sensation. Over the past two decades, the field of sensory studies has garnered increasing attention from scholars in the humanities. Sensory studies prioritize the human experience of sensation and examine how people have understood the senses differently from one culture to another and in various historical periods. This workshop will highlight the Assyriological research that is currently being conducted in this emerging field. 

We invite participants to explore how the cultures of the Ancient Near East represented sensory phenomena, not only in languages and literature, but also in art and iconography. Drawing on the evidence from textual and artistic sources, we will consider questions like: How did the people of the Ancient Near East understand their senses to operate? What types of sensory phenomena are represented in the sources and why? Can representations of the senses in art shed light on the literary evidence, or vice versa?

We seek to present a variety of approaches to this topic and welcome proposals that: take philological, literary, art historical, or other perspectives; that address the means of sense perception (e.g. vision, hearing, touch) or the objects of perception (e.g. light, noise, texture); and that examine the senses within religious, political, or social contexts.

This specific session is integrated within a general workshop on Emotion and Senses in the Ancient Near East, organized in collaboration with Sara Kipfer (Bern University). It will take place in Bern during the Rencontre Assyriologique Internationale (Thursday June 25th, 2015).

An abstract of approximately 250 words should be sent to the organizers of the workshop, with a short CV, before the March, 1st. The abstract should outline the topic, methodology, and any specific texts or images to be discussed. 

Organizers: Ainsley Hawthorn (Yale University) ainsley.hawthorn@gmail.com & 

Anne-Caroline Rendu Loisel (University of Geneva) anne-caroline.rendu@unige.ch 

Το τρέχον τεύχος του Henoch /In the current issue of Henoch

Henoch 36:2 (2014)

CONTENTS / SOMMARIO
Editorial / Editoriale (Maria Luisa Russo)................................................... 163

THEME SECTION / SEZIONE MONOGRAFICA
Archives of the Orient. Selected Papers from the International Conference on
Paul Ernst Kahle (Turin, April 10-11, 2014)
Bruno Chiesa, Paul Kahle and the Hebrew Bible.......................................... 167
Geoffrey Khan, Paul Kahle and the Cairo Genizah Manuscripts................ 177
Corrado Martone, Forgotten Legacy. A Reassessment of Paul Kahle’s
views on the Dead Sea Scrolls.......................................................................... 188
Andrea Ravasco, Paul Kahle as a Septuagint Scholar................................. 198
Alessandro Mengozzi, “Das zur Zeit Jesu in Palästina gesprochene
Aramäisch” by Paul Kahle. Research on Aramaic, Then and Today............... 208
Elvira Martín-Contreras, Building Research Projects. The Correspondence
between Paul E. Kahle and Federico Pérez Castro kept at the Consejo
Superior de Investigaciones Científicas (csic)................................................. 222
Bruno Chiesa, Paul Kahle and Some of His Jewish Pupils........................... 231
Thomas Beck er - Wilhelm Bleek, Paul Kahle and the University of Bonn. 238
Hyder Abbas, Scholar and Collector. Paul Kahle and Chester Beatty in the
Chester Beatty Library Archives...................................................................... 248
Fabrizio A. Pennacchietti, La missione a Düsseldorf nella primavera del
1966 per espletare le pratiche relative all’acquisto della Biblioteca Kahle.... 270
Maria Luisa Russo, The Rearrangement and Preservation of the Documentary
Heritage of Paul Ernst Kahle..................................................................... 273

Articles / Articoli
Helen R. Jacobus, Noah’s Flood Calendar (Gen 7:10-8:19) in the Septuagint.... 283
Paolo Sacchi, Il Patto di Gesù (Mc 14,22-24), Reimarus e l’origine del
cristianesimo.................................................................................................... 297
Giuseppe Veltri - Gianfranco Miletto, “... per esser buon Catolico Cristian,
è necessario esser perfettamente Ebreo”. Difesa inedita del senatore
veneziano Loredan in favore degli ebrei nel 1659/60, basata sul “Discorso”
di Simone Luzzatto........................................................................................... 307

NEWS / NOTIZIARIO.................................................................................... 328
Séminaire Qumrân de Paris 2013-2014 “Questions actuelles sur les manuscrits de
Qumrân et les littératures connexes” [Christophe Batsch], p. 328

Το τρέχον τεύχος του BTB / The current issue of BTB

Biblical Theology Bulletin 45:1 (2015)

• Pekka Pitkänen, "Reading Genesis–Joshua as a Unified Document from an Early Date: A Settler Colonial Perspective," 3-31 (abstract)
• David J. Zucker and Moshe Reiss, "Subverting Sexuality: Manly Women; Womanly Men in Judges 4–5," 32-37 (abstract)
• Philip F. Esler, "Intergroup Conflict and Matthew 23: Towards Responsible Historical Interpretation of a Challenging Text," 38-59 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του VT / The current issue of VT

Vetus Testamentum 65:1 (2015)

• Mark A. Awabdy, "Teaching Children in the Instruction of Amenemope and Deuteronomy," 1-8 (abstract)
• Noga Ayali-Darshan, "The Seventy Bulls Sacrificed at Sukkot (Num 29:12-34) in Light of a Ritual Text from Emar (Emar 6, 373)," 9-19 (abstract)
• Raanan Eichler, "When God Abandoned the Garden of Eden: A Forgotten Reading of Genesis 3:24," 20-32 (abstract)
• Daniel A. Frese, "A Land of Gates: Covenant Communities in the Book of Deuteronomy," 33-52 (abstract)
• Rainer Kessler, "Debt and the Decalogue: The Tenth Commandment," 53-61 (abstract)
• Mark Leuchter, "The Exegesis of Jeremiah in and beyond Ezra 9-10," 62-80 (abstract)
• Elvira Martín-Contreras, "The Marginal Nun in the Masora of the Cairo Codex of the Prophets: Use and Function," 81-90 (abstract)
• Matthew Michael, "Secret Talk and Eavesdropping Scenes: Its Literary Effects and Significance in Biblical Narrative," 91-113 (abstract)
• Adam E. Miglio, "Imagery and Analogy in Psalm 58:4-9," 114-135 (abstract)
• Adina Moshavi, "Between Dialectic and Rhetoric:Rhetorical Questions Expressing Premises in Biblical Prose Argumentation," 136-151 (abstract)
• Aren Wilson-Wright, "From Persepolis to Jerusalem: A Reevaluation of Old Persian-Hebrew Contact in the Achaemenid Period," 152-167 (abstract)

Τα θαύματα στη συνοπτική παράδοση (V): Αναστάσεις

Οι αναστάσεις συνδέονται με τα θαύματα θεραπείας, καθώς α) συνήθως έχει προηγηθεί η ασθένεια του προσώπου που ο Ιησούς ανασταίνει (βλ. για παράδειγμα την περίπτωση της κόρης του Ιαείρου στη συνοπτική παράδοση και εκείνη του Λαζάρου στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο) και β) ο θάνατος θεωρείται η έσχατη και μη αναστρέψιμη μορφή ασθένειας. 

Στα ευαγγέλια διασώζονται τρεις αφηγήσεις θαυμάτων ανάστασης που επιτέλεσε ο Ιησούς (δύο στα συνοπτικά και μία στο κατά Ιωάννην): 

(1) η ανάσταση της κόρης του Ιαείρου (Μκ 5,22-24.35-43 / Μτ 9,18-26 /Λκ 8,40-56)

(2) η ανάσταση του γιου της χήρας της Ναΐν (Λκ 7,11-17) και 

(3) η ανάσταση του Λαζάρου (Ιω 11,1-44)

Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν δύο ακόμη αφηγήσεις θαυμάτων ανάστασης που απαντούν στις Πράξεις των Αποστόλων:

(1) η ανάσταση της Ταβιθά / Δορκάδος από τον Πέτρο (9, 36-41)

(2) η ανάσταση του Ευτύχου στην Τρωάδα από τον Παύλο (28, 3-6)

Φυσικά το κατεξοχήν θαύμα ανάστασης είναι η ίδια η ανάσταση του Ιησού, η οποία αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της πίστης της αρχαίας Εκκλησίας και του πρωτοχριστιανικού κηρύγματος.

Ιστορία της έρευνας των θαυμάτων ανάστασης

Οι ευαγγελικές αφηγήσεις των θαυμάτων ανάστασης που επιτέλεσε ο Ιησούς αντιμετωπίσθηκαν διαφορετικά στις διάφορες φάσεις της έρευνας (γι’ αυτές βλ. σσ. 4-6).

• Η λογοκρατική προσέγγιση των θαυμάτων (19ος αι.) υποστήριξε ότι δεν πρόκειται για πραγματικές αναστάσεις, αλλά για νεκροφάνειες, φαινόμενο γνωστό στον αρχαίο κόσμο και παρέπεμπαν σε ανάλογες αφηγήσεις από τον αρχαίο κόσμο. Μια τέτοια ανάγνωση όμως φαίνεται να παραβλέπει το βαθύτερο θεολογικό νόημα των θαυμάτων και τη θέση τους μέσα στο θεολογικό πρόγραμμα των ευαγγελίων.

• Οι εκφραστές της μυθολογικής ερμηνείας θεώρησαν όλες τις αφηγήσεις αναστάσεων ως μη ιστορικά κατασκευάσματα της χριστιανικής κοινότητας, τα οποία διαμορφώθηκαν μετά την Ανάσταση και με βάση ανάλογες αφηγήσεις της Π.Δ. και του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Η βασική ένσταση σε αυτή την θέση είναι α) το γεγονός ότι το θεολογικό κέντρο βάρους στα θαύματα της Κ.Δ. είναι αλλού, από ό,τι στα άλλα παραδείγματα και β) η αναφορά ονομάτων συγκεκριμένων προσώπων (π.χ. Ιάειρος) ή τοπωνυμίων (π.χ. Ναΐν) οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για αρχαίες παραδόσεις που ανάγονται σε πραγματικά γεγονότα.

• Η Θρησκειολογική Σχολή αναζήτησε ανάλογα παραδείγματα στο εθνικό περιβάλλον της Καινής Διαθήκης. Δύο είναι οι σημαντικότερες αφηγήσεις από μη χριστιανικά κείμενα, οι οποίες αναφέρονται ως παράλληλες: η ανάσταση νεκρού από τον Ασκληπιάδη της Προύσας (Απουλήιος, 19,92-96) και η ανάσταση που επιτελεί ο Απολλώνιος ο Τυαννεύς (Φιλοστράτου, Απολλώνιος 4,45). Όσον αφορά στο πρώτο περιστατικό, οι διαφορές με τις ευαγγελικές εμφανίσεις είναι σημαντικές ώστε μία εξάρτησή τους από αυτήν ή  από παρόμοιες αφηγήσεις να μην μπορεί να υποστηριχθεί ούτε το περιστατικό να μπορεί να θεωρηθεί θαύμα ανάστασης με τη σημασία που έχει στα ευαγγέλια (ο νεκρός στην περίπτωση του Ασκληπιάδη έχει ακόμη ίχνη ζωής μέσα του, επανέρχεται στη ζωή με τη βοήθεια φαρμάκων, το ενδιαφέρον του Ασκληπιάδη φαίνεται να είναι καθαρά επιστημονικό, η ανάσταση του νεκρού δυσαρεστεί τους συγγενείς, η αφήγηση αφήνει να εννοηθεί ότι πρόκειται για νεκροφάνεια). Η αφήγηση του Φιλοστράτου όμως είναι πολύ μεταγενέστερη των ευαγγελικών, οπότε είναι πιθανό να είναι η εθνική απάντηση στις χριστιανικές αφηγήσεις για αναστάσεις που επιτέλεσε ο Ιησούς.

• Οι εκπρόσωποι της ψυχολογικής ερμηνείας σύνδεσαν τις αναστάσεις με τη νεκροφάνεια ή με διάφορα ψυχολογικά φαινόμενα. Πρόκειται για ερμηνεία που  σήμερα έχει εγκαταλειφθεί. 

Θεολογικό περιεχόμενο των θαυμάτων ανάστασης στη συνοπτική παράδοση

Οι διηγήσεις αναστάσεων επιτελούν ένα διπλό θεολογικό σκοπό μέσα στην ευαγγελική αφήγηση: α) τονίζουν την εξουσία του Ιησού επί του θανάτου, ως ένα ακόμη σημείο της Βασιλείας την οποία αυτός εγκαινιάζει με την έλευσή του και β) προτυπώνουν την δική του Ανάσταση. 

Μέσα από διακειμενικές αναφορές σε ανάλογα θαύματα της Παλαιάς Διαθήκης ο Ιησούς παραλληλίζεται με τον Ηλία και τον Ελισσαίο, για τους οποίους αναφέρεται ότι επιτέλεσαν αναστάσεις (1 Βασ 17,17-23 και 2 Βασ 4,8-37). Όμως ο Ιησούς δεν συγκρίνεται ή ταυτίζεται απλά με αυτούς, αλλά αποδεικνύεται κατά πολύ ανώτερός τους καθώς επιτελεί τα θαύματά του με εξουσία και χωρίς να επικαλεστεί τη δύναμη κάποιας ανώτερης από αυτόν θεότητας. 

Αυτός ο παραλληλισμός του Ιησούς με τους μεγάλους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης (ιδιαίτερα στην περίπτωση του θαύματος της ανάστασης του γιου της χήρας της Ναΐν) τον αναδεικνύει ως ένα ισχυρό προφήτη, αλλά παραπέμπει ταυτόχρονα στη νέα εποχή (μεσσιανική) που αυτός εγκαινιάζει. Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι οι Ιουδαίοι της εποχής του Ιησού ανέμεναν την έλευση του Ηλία, ο οποίος θα εγκαινιάσει τη μεσσιανική εποχή. Μέσα από τους συνειρμούς που δημιουργούνται στους αναγνώστες των ευαγγελικών αφηγήσεων με τη βοήθεια διακειμενικών αναφορών ο Ιησούς ταυτίζεται με το Μεσσία και η Βασιλεία του Θεού, που εξαγγέλλει, είναι στην πραγματικότητα ο νέος κόσμος των μεσσιανικών προσδοκιών. Ταυτόχρονα τα θαύματα ανάστασης υποδηλώνουν τη θεϊκή ιδιότητα του Ιησού, κάτι το οποίο αποκαλύπτεται στο τέλος του κάθε ευαγγελίου με την αφήγηση της δική του ανάστασης. 

Τέλος, σε ένα προσωπικό και υπαρξιακό επίπεδο όλες αυτές οι αναστάσεις αποτελούν παραδείγματα, πρόγευση και προ-οδοποίηση (Θεοφάνης Κεραμεύς) της ανάστασης των νεκρών στα έσχατα, στοιχείο επίσης βασικό της πρωτοχριστιανικής πίστης (βλ. Α΄ Θεσ 4, 13-18).

To τρέχον τεύχος του JSPs / The current issue of JSPs

Journal for the Study of Pseudepigrapha 24:2 (2014)

• Thomas P. Dixon, "Knowledge and Deeds in the Two Spirits Treatise," 71-95 (abstract)
• Tyson L. Putthoff, "Aseneth's Gastronomical Vision: Mystical Theophagy and the New Creation in Joseph and Aseneth," 96-117 (abstract)
• Lawrence M. Wills, "Wisdom and Word among the Hellenistic Saviors: The Function of Literacy," 118-148 (abstract)

Ένα νέο βιβλίο για το κατά Μάρκον / An new book on Mark

Από τις εκδόσεις Fortress Press κυκλοφόρησε ένα ενδιαφέρον βιβλίο σχετικά με την πρόσληψη του κατά Μάρκον ευαγγελίου κατά τον 2ο αι. μ.Χ.:

Michael J. Kok, The Gospel on the Margins: The Reception of Mark in the Second Century, Fortress Press 2015

ISBN-13: 978-1451490220

400 σελίδες

36,48$ (pb)

Περιγραφή / Description 

Scholars of the Gospel of Mark usually discuss the merits of patristic references to the Gospel’s origin and Mark’s identity as the “interpreter” of Peter. But while the question of the Gospel’s historical origins draws attention, no one has asked why, despite virtually unanimous patristic association of the Gospel with Peter, one of the most prestigious apostolic founding figures in Christian memory, Mark’s Gospel was mostly neglected by those same writers. Not only is the text of Mark the least represented of the canonical Gospels in patristic citations, commentaries, and manuscripts, but the explicit comments about the Evangelist reveal ambivalence about Mark’s literary or theological value.

Michael J. Kok surveys the second-century reception of Mark, from Papias of Hierapolis to Clement of Alexandria, and finds that the patristic writers were hesitant to embrace Mark because they perceived it to be too easily adapted to rival Christian factions. Kok describes the story of Mark’s Petrine origins as a second-century move to assert ownership of the Gospel on the part of the emerging Orthodox Church.

Βιβλιοκρισία του Forbidden Oracles / Book Review of Forbidden Oracles

Διαβάστε στη σελίδα Biblical and Early Christian Studies τη βιβλιοκρισία της Sarah Parkhouse για το νέο βιβλίο του AnneMarie Luijendijk, Forbidden Oracles? The Gospel of the Lots of Mary, Mohr Siebeck, Tübingen 2014:

Forbidden Oracles? The Gospel of the Lots of Mary