Ε. Stegemann: μία συλλογή μελετών του για τον Παύλο

O E. Stegemann, γνωστός καθηγητής της Κ.Δ., ασχολήθηκε σε μία σειρά από μικρότερες ή μεγαλύτερες μελέτες του με τον απόστολο Παύλο, τη θέση του μέσα στον αρχέγονο Χριστιανισμό και τη σχέση του με τον Ιουδαϊσμό. Μερικές από τις σημαντικότερές του μελέτες δημοσιεύονται σε έναν τόμο που κυκλοφόρησε με αφορμή τα 60 χρόνια του καθηγητή:

Ekkerhard Stegemann, Paulus und die Welt. Aufsätze ausgewählt und herausgegeben von Christina Tuor und Peter Wick, Theologische Verlag Zürich 2005
ISBN: 978-3290173647
22,50 ευρώ

Περιεχόμενα τόμου

• "Entscheidend ist der Dualismus". Zum apokalyptischen Verständnis des Paulus bei Ekkehard Stegemann

Paulus im Kontext vom Judentum und Neuem Testament
Antijüdische Auslegung

• Der Jude Paulus und seine antijüdische Auslegung
• Der Neue Bund im Alten. Zum Schriftverständnis des Paulus in 1 Kor 3
• Zur antijüdischen Polemik in 1 Thess 2,14-16

Frühes Christentum und Identität

• Zwischen Juden und Heiden, aber "mehr" als Juden und Heiden? Neutestamentliche Anmerkungen zur Identitätsproblematik des frühen Christentums
• Paulus und Sokrates

Apokalyptik

• "Auf Hoffnung sind wir gerettet". Heilserwartungen im frühen Christentum zwischen Apokalyptik und realisierter Eschatologie
• Mythische Dramatisierungen der Gegenwart als Endzeit im Neuen Testament

Anthropologie

• Der Leib der Menschen und die Gestalt der Gottheit. Inkarnation im Christentum versus Exkarnation im Judentum

Römerbrief und Weltdeutung
Historische Aspekte

• Die Entstehung der ersten "christlichen Gemeinde" Roms im Kontext der jüdischen Gemeinden
• Politischer Messianismus und römische "Zivilreligion" - Christlich-römische Konflikte über Religion und Politik in der frühen Kaiserzeit

Tora und Israel

• Le Sujet de l' epître aux Romains et Romains 9-11
• Israels Rolle im apokalyptischen Weltentwurf der Römerbriefes
• Israel in Barths Erwählungslehre

Die adamitische Menschheit und die Welt

• "Das ängstliche Harren der Kreatur". Zum apokalyptischen Weltentwurf des Paulus
• Das unaufhebbar Befremdliche am Menschlichen. Einige Gedanken über Humanismus und Christentum
• Antihomosexualität bei Paulus

Ausblick

• Apostel der Völker. Was interessiert die christliche Theologie an Paulus?

Colloquium Biblicum Lovaniense 2009

Από τις 29 έως 31 Ιουλίου διοργανώνεται η ετήσια συνάντηση του Colloquium Biblicum Lovaniense στο Τμήμα Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Leuven. Η διεθνής κύρους επιστημονική διοργάνωση λαμβάνει χώρα σε ετήσια βάση. Εναλλάξ κάθε χρόνο παρουσιάζονται από ακαδημαϊκούς από όλον τον κόσμο θέματα σχετικά είτε με την Παλαιά Διαθήκη είτε την Καινή Διαθήκη. Φέτος το θέμα του Colloquium είναι το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο και η θέση του μέσα στον αρχέγονο Χριστιανισμό.

The Gospel of Matthew at the Crossroads of Early Christianity

Πρόγραμμα συνεδρίου

29 Ιουλίου
09:30 Donald Senior (CTU Chicago), "Matthean Studies: the Current Landscape"
11:00 Gerd Häfner (München), "Das Matthäus-Evangelium und seine Quellen"
12:00 Camille Focant (Louvain-la-Neuve), "La christologie de Matthieu à la croisée des chemins"
16:00 Christopher Tuckett (Pembroke College, Oxford), "Matthew: The Social and Historical Context - Jewish Christian and/or Gentile?"

17:15 – 18:45 Seminars
Nederlands: Huub van de Sandt (Tilburg), "Traditie en Transformatie: Matteüs 11:25-30 in Context"

Français: Gerard Claudel (Metz), "Le personage de Joseph comme figure du lecteur modèle de l’evangile de Matthieu?"

English: Elaine Wainwright (Auckland), "Bringing out the New and the Old: Reading Matthew Ecologically in the Twenty-first Century"

30 Ioυλίου
9:00 Matthias Konradt (Bern), "Rezeption und Interpretation des Dekalogs im Matthäusevangelium"
10:00 Elian Cuvillier (Institut Protestant de Théologie, Montpellier), "La construction narrative de la mission dans le premier évangile: Un déplacement théologique et identitaire"
16:00 Amy-Jill Levine (Vanderbilt University Nashville), "Matthew's Portrayal of the Synagogue and its Leaders"
17:15 - 18:45 Seminars (Part II)

31 Ιουλίου
9:00 Wolfgang Kraus (Saarbrücken), "Zur Ekklesiologie des Mattäusevangeliums"
10:00 Daniel Marguerat (Lausanne), "Indicatif du salut et imperative éthique chez Matthieu.
Le role de l’eschatologie"
11:30 Joseph Verheyden (Leuven), "'Rock and Stumbling-Block': The Fate of Matthew's Peter"

+ Martin Hengel (1926-2009)

Εκοιμήθη χθες, Πέμπτη 2 Ιουλίου 2009 o γνωστός βιβλικός θεολόγος Martin Hengel.

Σπούδασε θεολογία στο Tübingen, όπου ανακηρύχθηκε στη συνέχεια διδάκτορας (1959) και κατέθεσε και την υφηγεσία του (1967). Το 1968 έγινε καθηγητής στο Erlangen. Από το 1972 έως το 1992 υπήρξε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τübingen στην έδρα της Καινής Διαθήκης και του αρχαίου Ιουδαϊσμού και διευθυντής του Ινστιτούτου για τον αρχαίο Ιουδαϊσμό και την ιστορία της ελληνιστικής θρησκείας. Για το μεγάλο του έργο τιμήθηκε από πολλούς φορείς και πανεπιστήμια.
Υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους βιβλικούς επιστήμονες της γενιάς του και βαθύς γνώστης της ιστορίας της εποχής της Καινής Διαθήκης. Ασχολήθηκε κυρίως με την επίδραση του ελληνισμού στον Ιουδαϊσμό της Παλαιστίνης και με τις μελέτες του διόρθωσε τις προηγούμενες υπερβολές της Θρησκειοϊστορικής Σχολής καταδεικνύοντας ότι τόσο ο Ιουδαϊσμός όσο και ο Ελληνισμός εκείνης της εποχής ήταν πολύ πιο σύνθετα φαινόμενα από ό,τι συνήθως εκτιμάται κι ότι οι δύο αυτές πραγματικότητες ήρθαν σε επαφή σε πολλά επίπεδα και ανέπτυξαν σύνθετες σχέσεις αλληλεπίδρασης.
Το συγγραφικό του έργο είναι τεράστιο κι ενδεικτικά εδώ αναφέρουμε:
- Die Zeloten. Untersuchungen zur jüdischen Freiheitsbewegung in der Zeit von Herodes I. bis 70 n. Chr., (AGJU 1), Brill 1961
- Judentum und Hellenismus. Studien zu ihrer Begegnung unter besonderer Berücksichtigung Palästinas bis zur Mitte des 2. Jh. v. Chr. , (WUNT 10), Mohr Siebeck, Tübingen 1969
- Eigentum und Reichtum in der frühen Kirche. Aspekte einer frühchristlichen Sozialgeschichte. Calwer Paperback. Calwer Verl., Stuttgart 1973
- Der Sohn Gottes. Die Entstehung der Christologie und die jüdisch-hellenistische Religionsgeschichte. Mohr, Tübingen 1975
To τελευταίο του έργο είναι Die vier Evangelien und das eine Evangelium von Jesus Christus. Studien zu ihrer Sammlung und Entstehung, (WUNT 224), Mohr Siebeck, Tübingen 2008

[Α.Τ.: είχα την ευκαιρία να τον ακούσω σε μία από τις τελευταίες του εισηγήσεις πριν δύο χρόνια στο Μόναχο. Είχε μιλήσει τότε για τις διάφορες παραδόσεις που διασώζονται στα ευαγγέλια αλλά και για τον ιστορικό Ιησού. Είχε τότε τονίσει, ασκώντας κριτική στις θέσεις της Formgeschichte, ότι οι ευαγγελιστές δεν υπήρξαν απλοί συλλέκτες των αρχαίων χριστιανικών παραδόσεων για τον Ιησού αλλά θεολόγοι με λογοτεχνική και κριτική ικανότητα κι ότι η σύνταξη των ευαγγελίων ήταν μία σαφώς σύνθετη διαδικασία, στην οποία υπάρχει η αμοιβαία εξάρτηση και αλληλεπίδραση κοινότητας / ομάδας και συντάκτη του ευαγγελίου. Τόνισε επίσης ότι η η μεσσιανική ιδιότητα του Ιησού αποτελεί ένα από τα πρωταρχικά στοιχεία της παράδοσης γι' αυτόν κι ότι η οικειοποίηση αυτής της ιδιότητας ανάγεται στον ίδιο κι όχι σε μεταγενέστερες ερμηνείες του προσώπου του. Δε νομίζω να υπάρχει βιβλικός επιστήμονας που να μην ωφελήθηκε από το έργο του μεγάλου αυτού ερευνητή. Η συμβολή του παραμένει ουσιαστική και μεγάλη. Ο Θεός να τον αναπαύσει!]

Ένα νέο βιβλίο για την πρόσληψη του Ψαλμού 2

Από τον εκδοτικό οίκο Peeters κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο για την πρόσληψη του Ψαλμού 2 αρχαίο Ιουδαϊσμό και την αρχαία Εκκλησία:

S. Janse, "You are my Son". The Reception History of Psalm 2 in Early Judaism and the Early Church, (Contributions to Biblical Exegesis & Theology 51), Peeters 2009
ISBN: 978-90-429-2127-6
45 ευρώ

Περιγραφή εκδοτικού οίκου
Στη βραβευμένη αυτή μελέτη ο Ψαλμός 2 χαρακτηρίζεται ως μεσσιανικός-θεοκρατικός ψαλμός. Η πρώιμη ιουδαϊκή γραμματεία τονίζει τις εσχατολογικές και σοφιολογικές εφαρμογές του Ψαλμού περισσότερο από τη μεσσιανική του ερμηνεία. Ωστόσο συναντούμε τους ίδιους συνδυασμούς κειμένου αργότερα στη γραμματεία της Κ.Δ.: σίγουρα βρισκόμαστε μπροστά σε μια μακρά παράδοση.
Στη μελέτη καταδεικνύεται πώς τα σχετικά κείμενα της Κ.Δ. εστιάζουν το ενδιαφέρον τους στη μεσσιανική ερμηνεία του Ψα 2 και ειδικότερα στη φράση: "Υἱός μου εἶ σύ". Στη μεταπασχάλια περίοδο αυτή η φράση λειτουργεί ως επιχείρημα για υποστηριχθεί η θέση ότι ο σταυρωμένος Ιησούς ήταν ωστόσο ο Υιός του Θεού. Ο Λουκάς με απολογητικό τρόπο εξηγεί πώς σε αυτόν το ψαλμό ο Μεσσίας, ο οποίος νωρίς ταυτίστηκε με τον βασιλέα, αποκαλείται επίσης "Υιός μου" από τον ίδιο τον Θεό. Ο Μάρκος αναπτύσσει αυτήν την ιδέα για κατηχητικούς λόγους: ο Ιησούς ήταν ήδη ο Υιός του Θεού κατά την εποχή του βαπτίσματος και της μεταμόρφωσης. Τέλος στην προς Εβραίους ο Ψα 2 χρησιμοποιείται για να αποδειχθεί η προΰπαρξη του Ιησού.
Ο παρών τόμος αποτελεί επομένως μία ευπρόσδεκτη προσθήκη στην υπάρχουσα βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα.

Άρθρο του I.Howard Marshall για τη βιβλική ιστορία

Στο ιστολόγιο BiblicalStudies.org.uk έχει αναρτηθεί σε pdf ένα παλαιότερο άρθρο του I.H. Marshall για το βιβλικό τρόπο κατανόησης της ιστορίας. Πατώντας στη συνέχεια στον τίτλο μπορείτε να βρεθείτε στο κείμενο του άρθρου:

I. Howard Marshall, "Aspects of the Biblical View of History," Faith and Thought 110.1, 2 (1983): 54-68.

Στο νέο BASP

Στο ιστολόγιο What's New in Papyrology υπάρχει η είδηση ότι το τεύχος 43 (2006) του παπυρολογικού περιοδικού Βulletin of American Society of Papyrology διατίθεται ελεύθερο προς ανάγνωση στο διαδίκτυο. Ανάμεσα στα άρθρα υπάρχουν και κάποια, κατά την εκτίμησή μου, που έχουν άμεσο ή έμμεσο βιβλικό ενδιαφέρον:

• Alain Delattre, "Un extrait du Psaume 90 en copte: Édition de P.Duk. inv. 448", 59-61
• Rachel Mairs, "O.Col. inv. 1366: A Coptic Prayer from Deir el-Bahri with a Quotation from Tobit 12:10", 63-70
• Giovanni Ruffini, "Genealogy and the Gymnasium", 71-99
• Philip Mayerson, "The Modius as a Grain Measure in Papyri from Egypt", 101-106
• Philip F. Venticinque, "What's in a Name? Greek, Egyptian and Biblical Traditions in the Cambyses Romance", 139-158

Για να βρεθείτε στο σχετικό τεύχος του BASP πατήστε εδώ.

Τα οστά του αποστόλου Παύλου (;)

Ο απόστολος Παύλος αποτέλεσε το θέμα της προηγούμενης αλλά και της παρούσας εβδομάδας και ειδικότερα ο κατά την παράδοση τάφος του, που βρίσκεται κάτω από την Αγία Τράπεζα του ναού του αγίου Παύλου extra muros. Σύμφωνα με τη δήλωση του ίδιου του Ποντίφικος τα αποτελέσματα της εξέτασης με άνθρακα 14 τμημάτων οστών που βρέθηκαν μέσα στη σαρκοφάγο δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία ότι πρόκειται για τον τάφο του αποστόλου Παύλου. Για την ακρίβεια η εξέταση έδειξε ότι τα οστά που βρίσκονται μέσα στη σαρκοφάγο είναι του 1ου ή του 2ου αι. μ.Χ. Το πόρισμα της εξέτασης ήταν γνωστό εδώ και καιρό, αλλά κρατήθηκε μυστικό μέχρι να γίνει η ανακοίνωση από τον ίδιο τον Πάπα με αφορμή την εορτή των αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

[Α.Τ.: η εξέταση με άνθρακα 14, η οποία αφήνει βέβαια περιθώρια στη χρονολόγηση, δεν πιστοποιεί το πρόσωπο αλλά την εποχή. Επομένως η τοποθέτηση των οστών στον 1ο ή 2ο αι. από μόνη της δεν αποτελεί απόδειξη ταυτοποίησης του προσώπου. Στην περιοχή που είναι κτισμένη η συγκεκριμένη βασιλική υπήρχε αρχαίο νεκροταφείο. Οπωσδήποτε η σύνδεση του συγκεκριμένου τάφου με το πρόσωπο του αποστόλου μέσα στην παράδοση μπορεί να αποτελέσει ένα επιχείρημα, όχι όμως καταλυτικό από μόνο του. Ίσως τα ευρήματα, όταν ανοιχθεί η σαρκοφάγος, να παρέχουν τις απαραίτητες αποδείξεις για την ταυτοποίηση των οστών. Επομένως είμαστε σε αναμονή για επόμενες ανακοινώσεις.]

Φωτογραφίες της υπόγειας αίθουσας στην Ιεριχώ

Με το θέμα της ανεύρεσης αυτής της υπόγειας αίθουσας (ορυχείου;) κοντά στην Ιεριχώ ασχοληθήκαμε σε παλαιότερη ανάρτηση. Από το ιστολόγιο PaleoJudaica πληροφορούμαστε ότι στην ιστοσελίδα του περιοδικού National Geographic έχουν αναρτηθεί φωτογραφίες της αίθουσας σχολιασμένες. Για να βρεθείτε στη σχετική ιστοσελίδα, πατήστε εδώ.

Βρέθηκε αρχαία απεικόνιση του αποστόλου Παύλου

Τις τελευταίες μέρες σε διάφορα βιβλικά ιστολόγια έχει αναρτηθεί η είδηση της ανεύρεσης παράστασης του αποστόλου Παύλου σε κατακόμβη της Ρώμης (ευχαριστούμε επίσης τον καλό συνάδελφο επίκ. καθ. κ. Κ. Μπελέζο για την είδηση). Συγκεκριμένα το πορτραίτο το αποστόλου εντόπισαν αρχαιολόγοι σε τοίχο της κατακόμβης της αγ. Θέκλας κατά τις εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης. Η παράσταση χρονολογείται στον 4ο αι. και θεωρείται ότι είναι η αρχαιότερη παράσταση του αποστόλου, η οποία έχει βρεθεί μέχρι σήμερα. Κατά την εκτίμηση ειδικών η παράσταση του αποστόλου κοσμούσε τον τοίχο ενός τάφου κάποιου επιφανούς χριστιανού ή εκκλησιαστικού αξιωματούχου.

Για να διαβάσετε το δημοσίευμα των Times πατήστε εδώ.

Η μετάφραση των Ο΄ και η πρόσληψή της

Κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Brill ένας νέος συλλογικός τόμος με θέμα τη μετάφραση των Ο΄ και την πρόσληψή της όχι μόνο από τα κείμενα της Κ.Δ. αλλά και από άλλους συγγραφείς (π.χ. Ιώσηπο) ή μέσα σε μη λόγια κείμενα, όπως για παράδειγμα σε μαγικούς παπύρους ή σε αρχαίες μεταφράσεις.

Johann Cook, Septuagint and Reception. Essays prepared for the Association for the Study of the Septuagint in South Africa, (Vetus Testamentum Suppl. 127), Brill 2009
ISBN: 978 90 04 17725 3
€ 135.00

Όπως σημειώνεται και στον πρόλογο οι μελέτες του συλλογικού αυτού τόμου είναι το αποτέλεσμα των εργασιών μίας νέας εταιρείας με την επωνυμία Association for the Study of the Septuagint in South Africa (ASSSA) και μάλιστα στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε τον Αύγουστο του 2008 στο Stellenbosch.

Περιεχόμενα του τόμου

• Jan Joosten, "The Prayer of Azariah (DanLXX 3): Sources and Origin", 5-16
• Johann Cook, "On the Role of External Traditions in the Septuagint", 17-36
• Peter Arzt-Grabner, "Psalms as Magic? P. Vindob. G 39205 Revisited", 37-44
• Randall X. Gauthier, "Examining the 'Pluses' in the Greek Psalter: A Study of the Septuagint Translation Qua Communication", 45-76
• Gideon Kotzé, "The Greek Translation of Lamentations: Towards a More Nuanced View of its 'Literal' Character", 77-100
• Wolfgang Kraus, "Hab 2:3-4 in the Hebrew Tradition and in the Septuagint, with its Reception in the New Testament", 101-118
• Gert G. Steyn, "Quotations from the Minor Prophets in Hebrews", 119-140
• Annette Evans, "Ancient Egyptian Elements in Hebrews 1?", 141-158
• Ronald H. van der Bergh, "Differences Between the MT and the LXX Contexts of Old Testament Quotations in the New Testament: Isaiah 45:18-25 as a Case Study", 159-178
• Lawrence Ronald Lincoln, "The Use of Names as Evidence of the Septuagint as a Source for Josephus' Antiquities in Books 1 to 5", 179-194
• Johan c. Thom, "Wisdom in the Wisdom of Solomon and Cleanthes' Hymn to Zeus", 195-208
• William Loader, "The Reception of the Susanna Narrative (Dan XIII) in early Christianity", 229-244
• Annemaré Kotzé, "Augustine, Jerome and the Septuagint", 245-262
• Harry F. van Rooy, "The Testament of Hapax Legomena in MT Ezekiel, in the LXX Ezekiel and Peshitta: A Comparative Study", 263-280
• Jacobus A. Naudé, "The Role of Metatexts in the Translations of Sacred Texts: The Case of the Book of Aristeas and the Septuagint", 281-298
• Jonathan More, "Kingship Ideology: A Neglected Element in Aristeas' Charter Myth for Alexandrian Judaism", 299-320
• Sakkie Cornelius, "'Eunuchs'? The Ancient Background of Eunouchos in the Septuagint", 321-334
• Pierre Johan Jordaan, "Reading Judith as Therapeutic Narrative", 335-346
• Eugene Coetzer, "Performing Susanna: Speech Acts and Other Performative Elements in Susanna", 347-360
• Dichk M. Kanonge, "Reading Narratives in the Septuagint: A Discourse on Method", 361-382