Το νέο τεύχος του TC

Στο νέο τεύχος του TC: A Journal of Biblical Textual Criticism 13 (2008) δημοσιεύονται τα ακόλουθα άρθρα. (Πατώντας επάνω στον τίτλο μπορείτε να βρεθείτε στο κείμενο σε μορφή pdf):

P. J. Williams, An Evaluation of the Use of the Peshitta as a Textual Witness to Romans
Ο συγγραφέας αξιολογεί τον τρόπο που παρουσιάζει η N27 την P ως μάρτυρα του κειμένου της Κ.Δ. Από τις 150 παραλλαγές, όπου οι εκδότες της Ν27 παραπέμπουν στην Ρ, ο συγγρ. συζητά τις 48, οι οποίες θεωρεί ότι είναι αμφιβόλου αξίας ή λάθος.

Gerald Donker, "Athanasius's Contribution to the Alexandrian Textual Tradition of the Pauline Epistles: An Initial Exploration"

Ο Αθανάσιος συχνά παραπέμπει στα παύλεια κείμενα στα έργα του. Ο συγγρ. εξετάζει και ταξινομεί τις αναφορές σε αυτά τα κείμενα ως κατά λέξη παραθέσεις, παραφράσεις ή έμμεσες αναφορές. Στη συνέχεια εξετάζει κατά πόσο ο Αθανάσιος παραθέτει από μνήμης ή αντιγράφει ένα γραμμένο κείμενο. Τέλος συζητά τη συμφωνία του κειμένου του Αθανασίου με τους πρωτεύοντες και δευτερεύοντες μάρτυρες του Αλεξανδρινού κειμένου καθώς κι επίσης με εκείνους του Βυζαντινού.

Peter Hill, "Matthew 16:18 in the Philoxenian Version"
Πολύ λίγα διασώζονται από τη Φιλοξένια εκδοχή του κειμένου της Κ.Δ. πέρα από μερικές παραθέσεις σε μεταγενέστερα κείμενα του ίδιου του Φιλοξέως. Ο συγγρ. προσφέρει μία επισκόπηση του προβλήματος ταύτισης των παραθεμάτων από αυτήν την εκδοχή κειμένου και στη συνέχεια προχωρά στην ανάλυση ενός στίχου, του Μτ 16,18 - όπως αυτό μαρτυρείται στο Φιλοξένιο κείμενο και στους συριακούς μάρτυρες κειμένου (Κουρετώνιο, Πεσσιτώ, Ηρακλέωνος).

Peter Head, The Gospel of Mark in Codex Sinaiticus: Textual and Reception-Historical Considerations
Το ευαγγέλιο του Μάρκου δε μαρτυρείται συχνά στους μάρτυρες κειμένου της Κ.Δ. κι επομένως η μαρτυρία του Σιναϊτικού Κώδικα για το κείμενο του κατά Μάρκου είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς προέρχεται από έναν από τους δύο αρχαιότερους πλήρεις μάρτυρες. Ο συγγρ. εξετάζει τον τρόπο που παρουσιάζεται το κατά Μάρκον στο Σιναϊτικό κώδικα, όχι μόνο το κείμενό του αλλά επίσης στοιχεία όπως παράγραφοι, διορθώσεις αντιγραφέων, το δέσιμο των φύλλων, συντομεύσεις, nomina sacra, τα τμήματα του Αμμωνίου και οι κανόνες του Ευσεβίου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το ερώτημα εάν κάποιο από τα χαρακτηριστικά του κειμένου και της παρουσίασής του επηρεάζουν τον τρόπο θεώρησης από την πλευρά του ερευνητή του τρόπου που κατανοούνταν το ευαγγέλιο κατά τους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού.

Maria Teresa Ortega-Monasterio, Textual Criticism of the Bible in the Spanish Renaissance
Η κριτική του κειμένου της εβραϊκής Βίβλου είχε αναπτυχθεί ιδιαίτερα κατά τον 16ο αι. στην Ισπανία, ιδιαίτερα σε σχέση με την ίδρυση του Παν/μιου της Alcalá και την κυκλοφορία της Κομπουλτεσιανής Πολύγλωσσης έκδοσης (Compultensian Polyglot). Οι δύο σημαντικότερες μορφές που συνδέθηκαν με αυτό το εγχείρημα ήταν οι Francisco Jiménez Cardinal de Cisneros και Benito Arias Montano.

Curt Niccum, Ms 2345: A 15th Century Ethiopian Manuscript of Acts and the Catholic Epistles

Ο συγγρ. περιγράφει το σημαντικό χειρόγραμα του 15ου αι. με αρ. 1245, το οποίο ήταν τμήμα μίας συνολικής έκδοσης της Κ.Δ. στο Ge'ez. Το χειρόγραφο αυτό περιέχει το κείμενο των Πράξεων και των Καθολικών επιστολών. Ο συγγρ. παρέχει μία αποκατάσταση κειμένου των καθολικών διαφορετική από το κριτικό κείμενο που εξέδωσαν οι Hofmann και Uhlig.

Επίσης δημοσιεύονται οι ακόλουθες βιβλιοκρισίες:

• Peter Arzt-Grabner, Ruth Elisabeth Kritzer, Amphilochios Papathomas, and Franz Winter, 1. Korinther (Thomas J. Kraus, reviewer)
• Christfried Böttrich, ed., Eschatologie und Ethik im frühen Christentum (Albert Hogeterp, reviewer)
• Brock, Sebastian, The Bible in the Syriac Tradition, 2d ed. (P.J. Williams, reviewer)
• Peter Busch, Magie in neutestamentlicher Zeit (Tobias Nicklas, reviewer)
• Linda M. Day, Esther, Abingdon Old Testament Commentaries (Marie-Theres Wacker, reviewer)
• P.W. Flint, E. Tov, and J.C. VanderKam, eds., Studies in the Hebrew Bible, Qumran, and the Septuagint Presented to Eugene Ulrich (Heinz-Josef Fabry, reviewer)
• James M.M. Francis, Adults as Children: Images of Childhood in the Ancient World and the New Testament (Reidar Aasgaard, reviewer)
• Josef Hainz, Neues Testament und Kirche: Gesammelte Aufsätze (Nicole Chibici-Revneanu, reviewer)
• James Rendel Harris, New Testament Autographs and Other Essays (Thomas J. Kraus, reviewer)
• L.W. Hurtado, ed., The Freer Biblical Manuscripts: Fresh Studies of an American Treasure Trove (Tommy Wasserman, reviewer)
• Othmar Keel and Silvia Schroer, Die Ikonographie Palästinas/Israels und der Alte Orient: Eine Religionsgeschichte in Bildern, Vol. 1: Vom ausgehenden Mesolithikum bis zur Frühbronzezeit (Thomas Hieke, reviewer)
• Ralph W. Klein, 1 Chronicles, Hermeneia (Korinna Zamfir, reviewer)
• Bart J. Koet, Dreams and Scripture in Luke-Acts: Collected Essays (Heike Braun, reviewer)
• André Lemaire, Congress Volume, Leiden 2004 (Thomas Hieke, reviewer)
• Johannes Marböck, Weisheit und Frömmigkeit: Studien zur alttestamentlichen Literatur der Spätzeit (Géza G. Xeravits, reviewer)
• Séamus O'Connell, From Most Ancient Sources: The Nature and Text-Critical Use of the Greek Old Testament Text of the Complutensian Polyglot Bible (Siegfried Kreuzer, reviewer)
• L. Painchaud and P.-H. Poirier, eds., Coptica – Gnostica – Manichaica: Mélanges offerts à Wolf-Peter Funk (Tobias Nicklas, reviewer)
• B. Palme, ed., Akten des 23. Internationalen Papyrologenkongresses, Wien 22.-28. Juli 2001 (Tobias Nicklas, reviewer)
• Hermann Josef Riedl, Anamnese und Apostolizität: Der Zweite Petrusbrief und das theologische Problem neutestamentlicher Pseudepigraphie (Tord Fornberg, reviewer)
• Gottfried Schimanowski, Juden und Nichtjuden in Alexandrien: Koexistenz und Konflikte bis zum Pogrom unter Trajan (117 n. Chr.) (Michael Tilly, reviewer)
• Tor Vegge, Paulus und das antike Schulwesen: Schule und Bildung des Paulus (Uta Poplutz, reviewer)
• Géza G. Xeravits and József Zsengellér, eds., The Book of Tobit: Text, Tradition, Theology. Papers of the First International Conference on the Deuterocanonical Books, Pápa, Hungary, 20-21 May, 2004 (Michaela Hallermayer, reviewer)
• G.G. Xeravits and J. Zsengellér, eds., The Books of the Maccabees: History, Theology, Ideology (Jan Willem van Henten, reviewer)

Για να βρεθείτε στη σελίδα του περιοδικού, όπου μπορείτε να βρείτε παλαιότερα άρθρα, πατήστε εδώ.

Πηγή: PaleoJudaica

Μία ημερίδα για τους Φιλισταίους

Από το ιστολόγιο BiblePlaces.com πληροφορούμαστε ότι ο Aren Maeir δημοσίευσε στο ιστολόγιό του περιλήψεις των εισηγήσεων που διαβάστηκαν στο πλαίσιο της ημερίδας για τους Φιλισταίους στη Beersheba. Για να διαβάσετε τη σχετική ανάρτηση του Aren Maeir, πατήστε εδώ.

Το νέο τεύχος του Vox Reformata

Το νέο τεύχος του περιοδικού Vox Reformata (επιστημονικού οργάνου του Reformed Theological College) είναι αφιερωμένο στην προς Εβραίους επιστολή:

• Alastair MacEwen, "Old Testament background to Hebrews", 4-21
• Stephen Voorwinde, "How Hebrews works : theme, structure and purpose", 22-39
• Murray Capill, "Hebrews as a sermon : learning from its preaching style", 40-53
• Keith Weeks, "What is the role of the warning passages in Hebrews?", 54-59
• Stephen Voorwinde, "Hebrews' use of the Old Testament", 60-82

Το νέο τεύχος του Etudes théologiques et religieuses

Στο νέο τεύχος του Etudes théologiques et religieuses δημοσιεύονται τα εξής άρθρα του Gerd Theissen:

• Gerd Theißen, , "Franchir les frontières de façon paradoxale : propositions pour une psychologie religieuse du christianisme primitif", 481-505
• Gerd Theißen, "La conversion de Paul et celle de Nasir Khusraw : une rencontre au musée imaginaire de l'histoire", 507-527
• Gerd Theißen, "La nouvelle perspective sur Paul et ses limites : quelques réflexions psychologiques", 529-551
• Gerd Theißen, "Église ou secte? : unité et conflit dans le christianisme primitif", 553-574
• Gerd Theißen, "Du Jésus de l'histoire au fils de Dieu du kérygme : l'apport de l'analyse sociologique des rôles à la compréhension de la christologie du Nouveau Testament", 575-604

Jesus Seminar vs. Jesus Project - η παρέμβαση του Joseph Hoffmann

Το θέμα του ιστορικού Ιησού είναι ένα από τα κύρια θέματα της δυτικής κυρίως βιβλικής έρευνας. Η πορεία έρευνας έχει γνωρίσει διάφορες φάσεις (γνωστές και ως Quests), οι οποίες φέρουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και μαρτυρούν τις επιρροές των ιδιαίτερων φιλοσοφικών και μεθοδολογικών τάσεων της εκάστοτε εποχής μέσα στις οποίες τοποθετούνται χρονολογικά. Για μία αναλυτική και μεθοδική παρουσίαση του θέματος παραπέμπουμε στο έργο των G. Theißen / A. Merz, Der historische Jesus. Ein Lehrbuch, 3. Auflage, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001 (ISBN: 3525521987).

Μία νέα προσπάθεια διερεύνησης του προβλήματος του ιστορικού Ιησού, η οποία χαιρετίσθηκε από τα ΜΜΕ ως μία νέα φάση της έρευνας, στον αντίποδα μάλιστα του γνωστού Jesus Seminar, είναι το λεγόμενο Jesus Project, στο οποίο αναφερθήκαμε σε προηγούμενες αναρτήσεις. Μάλιστα σε ανάρτησή μας στις 10/1/2009 (πατήστε εδώ για να τη διαβάσετε) είχαμε παρουσιάσει το άρθρο-κριτική των δύο αυτών ερευνητικών προγραμμάτων (Jesus Seminar & Jesus Project) του Bruce Chilton, που είχε αναρτηθεί στην ιστοσελίδα The Bible and Interpretation.

Στην ίδια σελίδα σήμερα έχει αναρτηθεί η απάντηση (και μάλιστα εφ' όλης της ύλης) του Joseph Hoffmann, συνδιευθύνoντος του Jesus Project, στο άρθρο του Chilton, όπου παρουσιάζεται η κριτική του στον τρόπο προσέγγισης των πηγών από τα μέλη του Jesus Seminar και στο ρόλο της αρχαιολογίας στην "ανακάλυψη" του ιστορικού Ιησού, γίνεται μία πολύ σύντομη αναδρομή στη μέχρι σήμερα έρευνα του ιστορικού Ιησού και τέλος παρουσιάζονται οι τάσεις του νέου προγράμματος με το όνομα Jesus Project.

O Ηoffmann παρουσιάζεται πολύ κριτικός απέναντι σε αυτό που ονομάζει Platonic Fallacy και το οποίο θεωρεί ότι χαρακτηρίζει ιδιαίτερα την έρευνα μέχρι σήμερα του ιστορικού Ιησού και ειδικότερα τον τρόπο προσέγγισης των πηγών από το Jesus Seminar. Πρόκειται για την πεποίθηση ότι είναι αναγκαίο και δυνατό με τη χρήση διαφόρων μεθοδολογικών εργαλείων να ανακαλύψουμε τον ιστορικό πυρήνα ενός ιστορικού Ιησού που κρύβεται κάτω από το κείμενο των πηγών που έχουμε στη διάθεσή μας. Αυτό πρακτικά σύμφωνα με τον Hoffmann σήμαινε μέχρι σήμερα:

"...dismantle the canon, factor and multiply the sources of the Gospels, marginalize the orthodox settlement as one among dozens of possible outcomes affecting the growth of the church, incorporate all the materials the church fathers sent to the bin or caused to be hidden away."

Σχολιάζοντας τον τρόπο που εργάστηκε το Jesus Seminar με βάση την παραπάνω λογική παρατηρεί:

"The Seminar was happy with a miracle-free Jesus, a fictional resurrection, a Jesus whose sayings were as remarkable as “And how are you today, Mrs. Jones?” It used and disused standard forms of biblical criticism selectively and often inexplicably to offer readers a “Jesus they never knew,” a Galilean peasant, a cynic, a de-eschatologized prophet, a craftsman whose dad was a day-laborer in nearby Sepphoris (never mind the Nazareth issue, or the Joseph issue)."

Με αφορμή τα παραπάνω και κυρίως την εισαγωγή νέων πηγών στη συζήτηση για τον ιστορικό Ιησού ο Hoffmann παρατηρεί ότι ένας κύριος λόγος για αυτήν την τάση ήταν η "κόπωση" που παρατηρήθηκε στην έρευνα ("Jesus- fatigue").

Στο τέλος εξηγεί ότι ως απάντηση στο μέχρι σήμερα αδιέξοδο της έρευνας γεννήθηκε το Jesus Project, το οποίος δεν έχει ως στόχο του να αποδείξει τη μη ύπαρξη του Ιησού, όπως εσφαλμένα παρουσιάσθηκε στα ΜΜΕ, αλλά να θέσει ερωτήματα αξιοποιώντας τις πηγές. Καταλήγει:

"What I personally hope the Project will achieve is to eschew breaking rocks, and instead learning to train our lens in the right direction. Part of that process is to respond to Droge’s challenge: Why is this important? And I have the sense that in trying to answer that question, we will be answering bigger questions as well."

Με αφορμή τα παραπάνω αναφέρουμε εδώ το νέο βιβλίο, του Pieter Craffert [The Life of a Galilean Shaman; Jesus of Nazareth in Anthropolocial-Historical Perspective, (Matrix: The Bible in Mediterranean Context), 2008 ] σχετικά με την έρευνα του ιστορικού Ιησού, το οποίο κινείται στο χώρο της πολιτισμικής ανθρωπολογίας και όπου στα πρώτα κεφάλαια υπάρχει μία πολύ ενδιαφέρουσα μεθοδολογική συζήτηση σχετικά με την ιστορικότητα και τον τρόπο προσέγγισης του θέματος του ιστορικού Ιησού με βάση τα νεότερα πορίσματα σχετικά με την ιστορικότητα και την ιστορική αλήθεια. Με το συγκεκριμένο βιβλίο θα ασχοληθούμε σε επόμενες αναρτήσεις. Για μία πρώτη ωστόσο αντίδραση σε αυτό βλ. το άρθρο του van Aarde στο τεύχος του 2008 του HTS, περίληψη του οποίου παρουσιάσαμε σε παλαιότερη ανάρτηση. Για να διαβάσετε τώρα ολόκληρο το άρθρο του van Aarde, πατήστε εδώ.

Για να διαβάσετε το άρθρο του J. Hoffmann στο Bible and Interpretation πατήστε εδώ.

Το φρούριο της Masada, ο Ιώσηπος και τα αρχαιολογικά ευρήματα

Στο ιστολόγιο ASOR blog έχει αναρτηθεί ένα σχόλιο της καθηγήτριας για τον Αρχαίο Ιουδαϊσμό του Παν/μιου North Carolina at Chapel Hill, Jodi Magness, σχετικά με τη μαρτυρία του Ιωσήπου για την Masada και τα αρχαιολογικά ευρήματα.

Το φρούριο της Masada χρησιμοποιήθηκε κατά τα τελευταία χρόνια μέσα στα πλαίσια μίας συγκεκριμένης πολιτικής στο Ισραήλ ως σύμβολο της ιουδαϊκής αντίστασης και του ιουδαϊκού πατριωτισμού. Αιτία γι' αυτό είναι η μαρτυρία του Ιωσήπου ότι 960 περίπου επαναστάτες Ιουδαίοι κατά τον πρώτο Ιουδαϊκό Πόλεμο προτίμησαν να αυτοκτονήσουν παρά να παραδοθούν στους Ρωμαίους που πολιόρκησαν το φρούριο. Αρχηγός τους αναφέρεται Eleazar ben Yair.

Οι ανασκαφές που διενήργησε στον αρχαιολογικό χώρο του φρουρίου ο αρχαιολόγος Yigael Yadin κατά τα έτη δεν επιβεβαίωσαν απόλυτα τη μαρτυρία του Ιωσήπου. Σύμφωνα με την Magness τα αρχαιολογικά ευρήματα μπορούν να ερμηνευτούν με έναν τέτοιο τρόπο που είτε να επιβεβαιώνουν είτε να καταρρίπτουν την ιστορία του Ιωσήπου. Αναφέρει για παράδειγμα το εύρημα οστράκων επάνω στα οποία είναι γραμμένα ονόματα, ανάμεσά του κι εκείνο του "ben Yair". Η μία ερμηνεία είναι ότι πρόκειται για κλήρους που τράβηξαν οι επαναστάτες, πριν αυτοκτονήσουν, η άλλη ότι πρόκειται για κουπόνια τροφίμων. Το πιο πιθανό είναι ότι κάποιοι επαναστάτες αυτοκτόνησαν, κάποιοι σκοτώθηκαν και κάποιοι αιχμαλωτίσθηκαν από τους Ρωμαίους.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα μας πληροφορούν ότι η πολιορκία της Masada κατά το χειμώνα άνοιξη του 72/73 ή 73/74 κράτησε περίπου 2-3 μήνες . Τα ίχνη του ρωμαϊκού στρατοπέδου έχουν εντοπισθεί. Στη συνέχεια η Jodi Magness δίνει πληροφορίες για τα ευρήματα των ανασκαφών στο στρατόπεδο F, ΒΔ του φρουρίου στις οποίες συμμετείχε κι η ίδια.

Καταλήγει με μία ιδιαίτερα ιδιαίτερα νηφάλια και επιστημονική προσέγγιση όσον αφορά τους τρόπους χρήσης της αρχαιολογίας από επιστήμονες και μη:

"For me archaeology is not a means of validating (or negating) personal faith and beliefs. Instead it is a means of recovering and understanding the past, often one potsherd at a time, as in the case of Masada. These potsherds are pieces of a puzzle which enable us to reconstruct part of a picture that was otherwise lost."

Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, πατήστε εδώ.

Klauck: Die apokryphe Bibel (11)

Άνθρωποι και άλλα ζώα στις απόκρυφες Πράξεις των Αποστόλων (Δ΄μέρος)

IV. Οι Πράξεις του Θωμά
Το μόνο κείμενο των αρχαίων απόκρυφων Πράξεων που διασώζεται σήμερα ολόκληρο είναι εκείνων των Πράξεων του Θωμά. Μάλλον συντάχθηκε αρχικά στα συριακά και μεταφράστηκε αμέσως μετά στα ελληνικά. Το συριακό κείμενο που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας είναι μεταγενέστερο της ελληνικής μετάφρασης. Σε αυτό υπάρχουν ίχνη επεξεργασίας με σκοπό το κείμενο να προσαρμοστεί στη διδασκαλία της επίσημης Εκκλησίας. Το κείμενο χωρίζεται σε 13 πράξεις και το μαρτύριο του αποστόλου.
Η ιστορία λαμβάνει χώρα στις Ινδίες. Στις επιμέρους αφηγήσεις εμφανίζονται διάφορα ζώα. Ο Κ. αναφέρει δύο επιμέρους παραδείγματα.

1. Το ερωτευμένο φίδι
Στην πρώτη ιστορία ο Θωμάς προκαλεί την ανάσταση ενός νεαρού, τον οποίο σκότωσε ένα φίδι από ζήλεια, επειδή ήταν ερωτευμένο με την κοπέλα που αγαπούσε ο νέος. Το φίδι ομολογεί την πράξη του, δηλώνει ότι κατάγεται από τον άρχοντα αυτού του κόσμου, είναι συγγενής με το κοσμικό φίδι που δαγκάνει την ουρά του και περιβάλλει τον κόσμο (Α.Τ.: ο ουροβόρος, αρχαίο θρησκευτικό σύμβολο), είναι αυτό που κρύβεται πίσω από την αποπλάνηση της Εύας και του Αδάμ, την αδελφοκτονία του Κάιν, την πτώση των αγγέλων και την προδοσία του Ιούδα (Α.Τ.: βλ. ακόμη τις γνωστικές ομάδες στην Αίγυπτο και Συρία στις αρχ. του 2ου αι. μ.Χ., γνωστές με το όνομα «Οφιανοί» που λάτρευαν το φίδι στην ιστορία της Γενέσεως. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Στρωματείς VII 17.108 τους αναφέρει μαζί με τους Καϊνίτες, γνωστική ομάδα που λάτρευε τον Κάιν). Το φίδι θανατώνεται από τον απόστολο. Η ιστορία του απόκρυφου κειμένου έχει συμβολικό χαρακτήρα, κάτι που φανερώνει και ο λόγος του ίδιου του αποστόλου. Ήδη στη Βίβλο το φίδι συνδέεται με το διάβολο, κάτι που στην ιστορία μας επιβεβαιώνεται και από τον τρόπο που αυτοσυστήνεται και από το μαύρο χρώμα του. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι η ιστορία διαδραματίζεται στην Ινδία, για την οποία υπήρχε στα αρχαία χρόνια η αντίληψη ότι είχε μεγάλα φίδια με μαγικές ιδιότητες. Ταυτόχρονα ο Κ. βρίσκει ομοιότητες με ανάλογες ιστορίες ερωτευμένων φιδιών στην αρχαία γραμματεία και παραπέμπει σε ένα περιστατικό που διηγείται ο Πλούταρχος (972Ε-F). Ο συγγραφέας των αποκρύφων Πράξεων είχε γνώση τέτοιων περιστατικών, στα οποία όμως προσδίδει ένα θεολογικό περιεχόμενο και συμπληρώνει την αφήγηση σε μοτίβα όπως προσευχές, κατηχήσεις, επικλήσεις κτλ. Καθώς στην ιουδαϊκή και χριστιανική παράδοση το φίδι της Γενέσεως συνδέεται και με την αρχή της σεξουαλικότητας, ο Κ. υποθέτει ότι εδώ υπάρχει ένας τονισμός της ασκητικής ζωής και καθαρότητας, ένα θέμα που επαναλαμβάνεται και στο επόμενο περιστατικό.

2. Το πουλάρι και οι άγριοι γάιδαροι
Στο πρώτο περιστατικό ένας πώλος όνου υπηρετεί ως υποζύγιο τον απόστολο Θωμά και με ανθρώπινη φωνή τον αναγνωρίζει ως το δίδυμο αδελφό του Κυρίου. Εδώ οι έμμεσες αναφορές στον όνο του Βαλαάμ και το υποζύγιο, στη ράχη του οποίου εισήλθε ο Ιησούς στην Ιερουσαλήμ, είναι προφανείς. Το πουλάρι χαρακτηρίζεται σε ένα πρώτο επίπεδο ως «ξένο σώμα» που υπηρετώντας τον απόστολο τον ξεκουράζει. Σε ένα δεύτερο όμως επίπεδο η φράση «ξένο σώμα» δηλώνει το ανθρώπινο σώμα που μεταφέρει την αθάνατη ψυχή στον κόσμο και το ταξίδι επάνω στο ονάριο συμβολίζει το ταξίδι της ανθρώπινης ζωής.
Στη συνέχεια άγριοι όναγροι υπηρετούν ως υποζύγια στην άμαξα που μεταφέρει τον απόστολο στην οικία ενός αξιωματούχου, την οποία έχουν καταλάβει οι δαίμονες. Ο ισχυρότερος από αυτούς τους όναγρους στη συνέχεια λειτουργεί ως απόστολος του αποστόλου και με ανθρώπινη φωνή ελέγχει τους δαίμονες και καλεί τον απόστολο να αναλάβει δράση. Σύμφωνα με τον Αιλιανό ο όναγρος της Ινδίας είναι ένα σχεδόν μυθικό πλάσμα με μεγάλη δύναμη (De natura animalium 4.52). Στο έργο Φυσιολόγος είναι παράδειγμα εγκράτειας και ασκητικής ζωής.

V. Οι Πράξεις Φιλίππου
Ο Φίλιππος είναι ένας από τους λιγότερο γνωστούς αποστόλους και συχνά ταυτίζεται στην αρχαία παράδοση με τον ομώνυμο διάκονο των Πράξεων των Αποστόλων. Οι Πράξεις Φιλίππου συντάχθηκαν γύρω στα 400 μ.Χ. στη Μ. Ασία. Αρχικά ήταν γνωστά μόνο αποσπάσματα αυτού του κειμένου. Στα 1974 όμως ο F. Bovon ανακάλυψε στη Μονή Ξενοφώντος του Αγ. Όρους ένα χειρόγραφο, όπου διασώζεται σχεδόν ολόκληρο το κείμενο (Xenofontos 32). Ο Κ. παρουσιάζει και πάλι δύο περιστατικά από αυτό το κείμενο.

1. Η λεοπάρδαλη και το ερίφιο
Οι απόστολοι Φίλιππος, Μαριάμμη και Βαρθολομαίος συναντούν μία λεοπάρδαλη κι ένα κατσικάκι τους ακολουθούν (εδώ ο Κ. διακρίνει μία αναφορά στην εσχατολογική ειρήνη μεταξύ των ζώων, Ησ 11,6-9). Μαζί νικούν δράκους και φίδια που συναντούν στο δρόμο και στη συνέχεια τα δύο ζώα βαπτίζονται.

2. Στην πόλη της μητέρας των φιδιών
Οι απόστολοι φτάνουν στην πόλη, όπου λατρεύεται η μητέρα των φιδιών και με τη βοήθεια των φαρμάκων που τους είχε δώσει ο Ιησούς στη Γαλιλαία θεραπεύουν τον ιερέα της μητέρας των φιδιών και τη γυναίκα του επάρχου, που έχουν πέσει θύματα των φιδιών. Τελικά στη θέση του ναού των φιδιών κτίζεται μία εκκλησία, όπου παραμένουν η λεοπάρδαλη και το κατσικάκι.
Η ιστορία φαντάζει παράδοξη και προφανώς κακόγουστή, όμως ο Κ. διακρίνει έναν ενδιαφέροντα συμβολικό συσχετισμό. Συνδέει το κείμενο με την περιοχή της Φρυγίας, όπου γνωρίζουμε τη δράση διαφόρων ασκητικών ομάδων, όπως π.χ. των Μοντανιστών. Ίσως το κείμενο λοιπόν να προέρχεται από τέτοια ομάδα. Στην περιοχή της Φρυγίας επίσης γνωρίζουμε ότι επιχωρίαζε η λατρεία της Κυβέλης, θεά, η οποία είχε για σύμβολό της τη λεοπάρδαλη, ενώ ο σύντροφός της Άττις είχε ως σύμβολο το ερίφιο. Τα φίδια επίσης συχνά στη χριστιανική παράδοση συνδέονταν με την ειδωλολατρεία. Η μητέρα των φιδιών λοιπόν στην ιστορία μας σύμφωνα με τον Κ. είναι η Κυβέλη. Ο Χριστιανισμός τη νίκησε, όπως δηλώνει το βάπτισμα των δύο ζώων που συνδέονται με τη λατρεία της. Ο Απόλλων πάλι, ο οποίος είχε ένα γνωστό ιερό στην περιοχή της Ιεραπόλεως της Φρυγίας και ο οποίος συνδέεται με τα φίδια, κατατροπώνεται από τους αποστόλους. Τέλος ο Κ. αναφέρει και την αρχαιολογική μαρτυρία της ύπαρξης ενός Οκταγώνου έξω από την Ιεράπολη το οποίο ήταν αφιερωμένο στον απόστολο Φίλιππο.
Ο Κ. κλείνει την παρουσίαση των απόκρυφων Πράξεων με ορισμένες παρατηρήσεις. Τα περιστατικά με τα ζώα που παρουσιάστηκαν οπωσδήποτε φαντάζουν στο σημερινό αναγνώστη παράδοξα και από θεολογικής απόψεως ανόητα. Ο Κ. επισημαίνει όμως το συμβολικό τους χαρακτήρα και παραπέμπει στα παράλληλα από την αρχαία φιλοσοφία, μυθολογία και γραμματεία. Επίσης τονίζει ότι ο χαρακτήρας αυτών των ιστοριών είναι αλληγορικός και τονίζει το ρόλο που διαδραμάτισε η αλληγορία στην παραγωγή αρχικά και στην ερμηνεία κειμένων κατά την αρχαιότητα. Θεωρεί λοιπόν ότι είναι αναγκαίο, προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα αυτήν την εποχή, να τα λάβουμε όλα αυτά υπόψη και να προσεγγίσουμε τα κείμενα όχι τόσο με αισθητικά όσο με ιστορικοκριτικά κριτήρια.

Η χρήση της Π.Δ. στην Αποκάλυψη

Ο Alan Bandy ανάρτησε στο ιστολόγιό του έναν ακόμη ενδιαφέροντα πίνακα με τα χωρία και τα θέματα της Παλαιάς Διαθήκης, τα οποία εμφανίζονται στην Αποκάλυψη. (Για να διαβάσετε την ανάρτηση, πατήστε εδώ).

Το θέμα της χρήσης της Π.Δ. στην Αποκάλυψη έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον το ερμηνευτών (βλ. για παράδειγμα J. Fekkes, Isaiah and Prophetic Traditions in the Books of Revelation, Sheffield 1994, J.P. Ruiz, Ezekiel in the Apocalypse: The Transformation of Prophetic Language in Rev 16,17-19, Frankfurt 1989, S. Moyise, "Intertextuality and the Use of Scripture in the Books of Revelation, Scriptura 84 [2003] 391-401 κ.ά.). Η εκτενής χρήση της Π.Δ. σε έμμεσες κυρίως αναφορές (allusions) είναι αδιαμφισβήτη, αυτό όμως που απασχολεί σήμερα την έρευνα είναι α) ποια κείμενα της Π.Δ. λειτουργούν ως προκείμενο του κειμένου της Αποκάλυψης, β) με ποιον τρόπο αξιοποιούνται αυτά τα παλαιοδιαθηκικά κείμενα από το συγγρ. της Αποκ και γ) ποια σημασία έχει αυτή η χρήση της Π.Δ. για την κατανόηση του μηνύματος του κειμένου.

Παραπέμπω στο πρώτο μέρος της μελέτης του Ian Paul, "The Use of Old Testament in Revelation 12", στο: S. Moyise, The Old Testament in the New Testament. Essays in Honour of J.L. North, Sheffield 2000, σσ. 256 εξ., όπου γίνεται αναφορά σε αυτά τα ζητήματα. Ταυτόχρονα ο τρόπος χρήσης της Π.Δ. από τους συγγραφείς της Κ.Δ. και η ερμηνεία της με αυτόν τον τρόπο καταδεικνύει μία δυναμική και σύνθετη σχέση μεταξύ Παλαιάς Διαθήκης και Καινής Διαθήκης, η οποία δεν εξαντλείται απλά στο σχήμα υπόσχεση - εκπλήρωση.

Σε αυτό το σημείο μία παρατήρηση του I. Paul στην παραπάνω μελέτη είναι νομίζω πολύ ενδιαφέρουσα και επιτυχής:

"It should be noted that intertextuality, as an approach, does not provide a method for interpretation, so much as highlighting the importance of considering the relation between the new context and the old in interpreting allusion and citation. In each case, only study of the texts in question can show the way in which the contexts interrelate." (σ. 259).

Αναζητώντας το πιθανό κείμενο της Π.Δ., που λειτουργεί ως προκείμενο του Αποκ 15,3-4, ο Steve Moyise στο πρόσφατο βιβλίο του Evoking Scripture. Seeing the Old Testament in the New, London 2008) σχολιάζει αυτήν τη σύνθετη σχέση μεταξύ προκειμένου - διακειμένου - αναγνώστη:

"... the literary phenomenon is not captured by terms such as 'exegesis' or 'interpretation'. Narrative theory offers insights into how readers may experience the text but as Ben-Porat points out, allusions are elusive. They do not 'pester' (pesher?) the reader into particulart interpretations but allow 'space' for creative involvement." (σ. 124)

Η χρήση της Π.Δ. από τον Παύλο

Ένα νέο βιβλίο κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Brill σχετικά με τη χρήση της Π.Δ. από τον Παύλο:

Stanley E. Porter & Christopher D. Stanley (εκδ.), As It Is Written; Studying Paul's Use of Scripture (SBL Symposium 50), Brill 2008
ISBN: 978 90 04 15749 1
€ 125.00

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Eίναι γενικά αποδεκτό ότι οι Γραφές διαδραματίζουν έναν κεντρικό ρόλο στη θεολογία και τη ρητορική του αποστόλου Παύλου. Υπάρχει όμως διαφωνία όσον αφορά τον τρόπο, με τον οποίο μπορούν να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι άμεσες και έμμεσες αναφορές στις Γραφές, οι οποίες διατρέχουν όλα τα κείμενά του. Το βιβλίο αυτό έχει ως στόχο του να μεταφέρει τη συζήτηση στην εξέταση των αιτίων εκείνων που οδηγούν στην ακαδημαϊκή αυτή ασυμφωνία. Κοινό σημείο των μελετών που δημοσιεύονται εδώ είναι η προσπάθεια να καταδειχθεί πώς οι γνώμες των ερευνητών επηρεάστηκαν από την εφαρμογή διαφορετικών μεταξύ τους μεθόδων και αντίθετων μεταξύ τους προϋποθέσεων όσον αφορά στον Παύλο, το ακροατήριό του και το ρόλο των βιβλικών αναφορών στις επιστολές του. Επιπλέον το βιβλίο εξετάζει τα όρια της συζήτησης εφαρμόζοντας τα συμπεράσματα του αποδομισμού, της μεταποικιακής θεωρίας, της φεμινιστικής κριτικής στη μελέτη της χρήσης της Π.Δ. από τον Παύλο. Οι μελέτες αυτές αποτελούν ένα καλό παράδειγμα του τι μπορεί να επιτύχουν οι ερευνητές όταν συζητήσουν τις διαφορές τους και προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν νέες προσεγγίσεις σε παλαιότερα προβλήματα.

Ιστορικές αναφορές στα Αποκ 2-3

Ο Alan Bandy ανάρτησε στο ιστολόγιό του, Apocalypsis Café, έναν πίνακα, όπου συγκεντρώνει όλες τις πιθανές έμμεσες αναφορές στην ιστορική πραγματικότητα που ίσχυε στις πόλεις - παραλήπτες των επιστολών των κεφ. 2-3 της Αποκάλυψης. Σύμφωνα με τη σημείωσή του στηρίζεται στις προηγούμενες μελέτες των Ian Boxall, Revelation: Vision and Insight (London: SPCK, 2002), 54, Colin J. Hemer, The Letters to the Seven Churches of Asia In their Local Setting, The Biblical Resource Series (Grand Rapids: Eerdmans, 2001), Ramsay, The Letters to the Seven Churches, 269.

Για μια κριτική ωστόσο της αξιοποίησης των αρχαιολογικών ευρημάτων από τυος Hemer και Ramsay βλ. Steven J. Friesen, "Revelation, Realia and Religion: Archaeology in the Interpretation of the Apocalypse", HTR 88 (1995) 291-314

Για να δείτε τον πίνακα του Alan Bandy, πατήστε εδώ.