Μνήμη, ταυτότητα και θρησκευτική προπαγάνδα στην ύστερη αρχαιότητα

Ένα καινούργιο ενδιαφέρον βιβλίο κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Mohr Siebeck. Θέμα του η μνήμη, η ταυτότητα και η θρησκευτική προπαγάνδα των Ιουδαίων, χριστιανών και εθνικών κατά την ύστερη αρχαιότητα:

Gregg Gardner & Kevin Osterloh (εκδ.), Antiquity in Antiquity; Jewish and Christian Pasts in the Greco-Roman World, (TSAJ 123), Tübingen 2008

ISBN 978-3-16-149411-6

€ 109.00

Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Ποιο ρόλο διαδραμάτισε η συλλογική μνήμη και η ιστορία μίας κοινότητας στην ανακάλυψη της ταυτότητάς της, στην πολιτική προπαγάνδα, στη θρησκευτική πίστη και στις θρησκευτικές πρακτικές Ιουδαίων, χριστιανών και εθνικών κατά την ύστερη αρχαιότητα (3ος - 7ος αι. μ.Χ.); Οι συγγραφείς αυτού του τόμου αναζητούν το πώς οι διάφορες θρησκευτικές ομάδες της αρχαιότητας κατανόησαν το παρόν τους.

Περιεχόμενα βιβλίου

Gregg Gardner and Kevin L. Osterloh: The Significance of Antiquity in Antiquity: An Introduction

Part One: Jewish an Pagan Antiquities from the Late Hellenistic to the Early Imperial Period

• Holger M. Zellentin: The End of Jewish Egypt: Artapanus and the Second Exodus
• Harriet I. Flower: Remembering and Forgetting Temple Destruction: The Destruction of the Temple of Jupiter Optimus Maximus in 83 BC
• Steve Mason: The Greeks and the Distant Past in Josephus's Judaean War
• Doron Mendels: How Was Antiquity Treated in Societies with a Hellenistic Heritage? And Why Did the Rabbis Avoid Writing History?

Part Two: Jewish, Papan, and Christian Antiquities in the Greco-Roman World

• Peter Schäfer: Rabbis and Priests, or: How to Do Away with the Glorious Past of the Sons of Aaron
• Annette Yoshiko Reed: "Jewish Christianity" as Counter-history?: The Apostolic Past in Eusebius' Ecclesiastical History and the Pseudo-Clementine Homilies
• Lee I. Levine: Jewish Collective Memory in Late Antiquity: Issues in the Interpretation of Jewish Art
• Elizabeth Kessler-Dimin: Tradition and Transmission: Hermes Kourotrophos in Nea Paphos, Cyprus

Part Three: Antiquities of Late Antiquitiy and Today

• Moulie Vidas: The Bavli's Discussion of Genealogy in Qiddushin IV
• Ra'anan S. Boustan: The Spoils of the Jerusalem Temple at Rome and Constantinople: Jewish Counter-Geography in a Christianizing Empire
• Yannis Papadoyannakis: A Debate about the Rebuilding of the Temple in Sixth-Century Byzantium
• G.W. Bowersock: Helena's Bridle and the Chariot of Ethiopia
• Adam H. Becker: The Ancient Near East in the Late Antique Near East: Syriac Christian Appropriation of the Biblical East

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο Religion & Theology

Στο νέο τεύχος του Religion & Theology δημοσιεύονται τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

Michele Murray, "Female corporeality, magic, and gender in the Babylonian Talmud", 199-224

Για τους ραββίνους το γυναικείο σώμα -κι ο έλεγχός του μέσω κανόνων και διατάξεων- ήταν ένα θέμα ραββινικής (σαφώς ανδρικής) ευσέβειας και για τους ραββίνους σήμαινε να ορίσουν πρώτα τι σήμαινε γι' αυτούς ιδανική ανδρικότητα. Στις περιγραφές τους για το τι συνιστούσε το "ανδρικό" και το "γυναικείο" οι ραββίνοι δημιούργησαν μία ιεραρχία στην οποία οι άνδρες -και κυρίως οι ραββίνοι άνδρες- βρίσκονταν στην κορυφή αυτής της ιεραρχίας και οι γυναίκες στη βάση. Το ενδιαφέρον του άρθρου εστιάζεται στην ραββινική ταξινομία των ανθρώπων, όπως αυτή μαρτυρείται στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, ένα πολυεπίπεδο και επεξεργασμένο σύνταγμα ιουδαϊκής γραμματείας που χρονολογείται από τον 3ο έως και τον 6ο/7ο αι. μ.Χ. Ο συγγρ. χρησιμοποιεί αυτό που ονομάζει "ταξινομικό συνεχές" ("taxonomical continuum") ως ένα ευρετικό εργαλείο και ερευνά το πώς οι ραββίνοι χρησιμοποίησαν την ετικέτα της μαγείας στις συζητήσεις τους για να δηλώσουν το φύλο. Υποστηρίζει ότι το "ανδρικό", το οποίο για τους ραββίνους ήταν η μορφή του ιδανικού ανθρώπινου όντος, ήταν στο ένα τέλος του συνεχούς. Όσο πιο μακριά από αυτόν τον πόλο βρίσκεται ένα άτομο μέσα σε αυτό το continuum, τόσο λιγότερο τέλειο και ιδανικό είναι και περισσότερο "θηλυκό" είναι. Υποστηρίζει επίσης ότι η μαγεία χρησιμοποιήθηκε για να εκφράσουν τις ραββινικές αντιλήψεις για το φύλο, αφού ο όρος "μαγεία" έχει και θετικό και αρνητικό περιεχόμενο στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ. Η δύναμη του όρου εξαρτάται από το σε ποιο σημείο του ραββινικού ταξινομικού συνεχούς βρισκόταν το άτομο που εκτελούσε αυτήν την υπερφυσική πράξη.

Trevor S. Luke, "The parousia of Paul at Iconium", 225-251

Ο συγγρ. εξετάζει το θέμα της παρουσίας κι όχι της αρένας ως τόπου για την παραγωγή θεάματος στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ειδικά σε συγκεκριμένα αποσπάσματα της αρχαίας χριστιανικής γραμματείας. Όχι μόνο οι χριστιανοί εφαρμόζουν το γνωστό θέμα της παρουσίας στην εσχατολογία τους, αλλά επίσης δημιούργησαν νέες αλήθειες για την αυτοκρατορία και τη νόμιμη εξουσία μέσω της δημιουργικής παραγωγής διάφορων θεαμάτων παρουσίας. Με τη βοήθεια αυτών των λογοτεχνικών μέσων παλιές αλήθειες για το σώμα και την εξουσία αμφισβητήθηκαν, καθώς οι χριστιανοί δημιούργησαν μία κοσμολογία για το θέαμα της παρουσίας και ταυτόχρονα μεταμόρφωσαν την παρουσία και πρόσφεραν μία νέα ερμηνευτική προσέγγιση αυτών των τελετών. Η άφιξη του Παύλου στο Ικόνιο παρουσιάστηκε ως μία νέα ερμηνεία της παρουσίας, καθώς το επίκεντρο του θεάματος δεν είναι πια ο αυτοκράτορας αλλά ένας απλός χριστιανός. Μέσω της παραγωγής και της κατανάλωσης των δικών τους θεαμάτων παρουσίας οι Χριστιανοί συμμετείχαν στην αυτοκρατορικό κόσμο των ιδεών.

Heike Omerzu, "The portrayal of Paul's outer appearance in the "Acts of Paul and Thecla" : re-considering the correspondence between body and personality in ancient literature", 252-279

Η συγγρ. υποστηρίζει ότι η περιγραφή του Παύλου στο Πράξεις Παύλου και Θέκλας 3, αν διαβαστεί λαμβάνοντας υπόψη το υπόβαθρο της ελληνορωμαϊκής φυσιογνωμίας, δηλ. της αντίληψης περί ενότητας μεταξύ της εξωτερικής εμφάνισης και των εσωτερικών χαρακτηριστικών ενός προσώπου, δεν είναι απαξιωτική αλλά συμπαθητική. Αυτή η θετική ερμηνεία της εξωτερικής εμφάνισης του Παύλου επιβεβαιώνεται κι από την ανάλυση των αντιδράσεων που προκαλεί στους συνοδούς του (Ονησίφος και Θέκλα) καθώς επίσης και στους αντιπάλους του (Θεοκλία, Θαμύρις). Καθίσταται σαφές ότι η εμφάνιση του Παύλου συμφωνεί με την αποστολική του ιδιότητα.

Richard S. Ascough, "Bringing chaos to order : historical memory and the manipulation of history", 280-303

Στις σύγχρονες προσεγγίσεις των βιβλικών και κλασικών σπουδών τα επιστημονικά μοντέλα του διαφωτισμού έχουν κυριαρχήσει στην ιστορική έρευνα. Μέσα σε αυτά οι μνήμες και οι παραδόσεις παρουσιάζονται ως αντιπροσωπευτικές μίας γραμμικής προοπτικής της ιστορίας, με επιμέρους περιπτώσεις αλλαγής. Οι σύγχρονες επιστήμες ωστόσο έχουν μετακινηθεί πέρα από τη νευτώνεια αντίληψη της μηχανικής, η οποία υποστήριζε θεωρητικά μία τέτοια αντίληψη κι εργάζεται με μοντέλα του χάους και της πολυπλοκότητας. Οι επιστήμονες των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών ακολουθούν και τώρα μόλις άρχισαν να αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχουν αυτές οι εξελίξεις για τις επιστήμες τους. Το άρθρο είναι μία ακόμη φωνή που συντάσσεται με τη μικρή αλλά όλο αυξανόμενη ομάδα εκείνων που υποστηρίζουν μία μη γραμμική αντίληψη της ιστοριογραφίας και παρουσιάζει τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει αυτή η νέα αντίληψη για την εκ νέου περιγραφή της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας.

Βιβλιοπαρουσιάσεις στο Review of Biblical Literature 15/1/2009

Κυκλοφόρησε η ηλεκτρονική έκδοση του Review of Biblical Literature 15/1/2009 με τις παρακάτω βιβλιοκρισίες:

James W. Aageson, Paul, the Pastoral Epistles, and the Early Church
Reviewed by David J. Downs

Reinhard Achenbach, Martin Arneth, Eckart Otto, Tora in der Hebräischen Bibel: Studien zur Redaktionsgeschichte und synchronen Logik diachroner Transformationen
Reviewed by Kent Reynolds

Bruce Chilton, ed., The Cambridge Companion to the Bible
Reviewed by Douglas Estes

Naomi G. Cohen, Philo's Scriptures: Citations from the Prophets and Writings: Evidence for a Haftarah Cycle in Second Temple Judaism
Reviewed by Torrey Seland

James D. G. Dunn, The New Perspective on Paul
Reviewed by J. R. Daniel Kirk

Paul Rhodes Eddy & Gregory A. Boyd, The Jesus Legend: A Case for the Historical Reliability of the Synoptic Jesus Tradition
Reviewed by Ken Olson

Robert C. Hill, translation with introduction and commentary; Greek text revised by John F. Petruccione, Theodoret of Cyrus: The Questions of the Octateuch, Volume 1: On Genesis and Exodus
Reviewed by Randall L. McKinion

Robert C. Hill, translation with introduction and commentary; Greek text revised by John F. Petruccione, Theodoret of Cyrus: The Questions on the Octateuch, Volume 2: On Levitcus, Numbers, Deuteronomy, Joshua, Judges, and Ruth
Reviewed by Randall L. Mckinion

Tryggve N. D. Mettinger, The Eden Narrative: A Literary and Religio-historical Study of Genesis 2-3
Reviewed by Howard N. Wallace

Jerome Murphy-O'Connor, St. Paul's Ephesus: Texts and Archaeology
Reviewed by Jonathan L. Reed

Kuo-Wei Peng, Hate the Evil, Hold Fast to the Good: Structuring Romans 12.1-15.1
Reviewed by Carl N. Toney

Emerson B. Powery, Brian K. Blount, Cain Hope Felder, & Clarice J. Martin, eds., True to Our Native Land: An African American New Testament Commentary
Reviewed by Gosnell Yorke

Ulrich Schmidt, "Nicht vergeblich empfangen"! Eine Untersuchung zum Zweiten Korintherbrief als Beitrag zur Frage nach der paulinischen Einschätzung des Handelns
Reviewed by Gόnter Röhser

Leonard J. Swidler, Jesus Was a Feminist: What the Gospels Reveal about His Revolutionary Perspective
Reviewed by Eve-Marie Becker
Reviewed by Kathleen E. Corley

Anthony C. Thiselton, Hermeneutics of Doctrine
Reviewed by Dirk J. Smit

Η θρησκεία στη ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη

Σήμερα έφτασε στα χέριά μου ένα νέο βιβλίο για τις θρησκείες της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης, ένα θέμα ιδιαίτερα αγαπητό, αφού η ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη ήταν αντικείμενο της διατριβής μου. Στις επόμενες μέρες θα παρουσιάσουμε ορισμένες θέσεις του βιβλίου, ιδιαίτερα εκείνες που μπορούν να έχουν κάποιο ενδιαφέρον όσον αφορά στο θρησκειοϊστορικό περιβάλλον των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων της πόλης και θα τις σχολιάσουμε με τη βοήθεια και των πρόσφατων επιγραφικών κυρίως ευρημάτων:

Christopher Steimle, Religion im römischen Thessaloniki, (Studien u. Texte zu Antike und Christentum 47), Mohr Siebeck, Tübingen 2008

ISBN 978-3-16-149410-9

59,00€

IOSOT 2010

Από το ιστολόγιο Targuman πληροφορούμαστε ότι έχει αναρτηθεί η ιστοσελίδα του 20ου συνεδρίου της IOSOT , το οποίο θα λάβει χώρα στις 1-6 Αυγούστου στο Ελσίνκι. Η πρόσκληση για υποβολή θεμάτων για τις ομιλίες θα γίνει μέσω του περιοδικού Vetus Testamentum το φθινόπωρο 2009.

Για να βρεθείτε στη σελίδα του νέου συνεδρίου της IOSOT, πατήστε εδώ.

Ένα άρθρο για τη σύνταξη της Γένεσης

Στην ηλεκτρονική σελίδα The Bible and Interpretation έχει αναρτηθεί ένα άρθρο του Bill T. Arnold. καθ. της ερμηνείας της Π.Δ. στο Asbury Theological Seminary με τον τίτλο: "Reflections on the Composition of Genesis". Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, πατήστε εδώ.

Αλληλεπίδραση των πολιτισμών της Εγγύς Ανατολής και της Μεσογείου

Από το ιστολόγιο του Antonio Lombatti έχει αναρτηθεί η πληροφορία για ένα άρθρο στην ηλεκτρονική έκδοση του περιοδικού Archaeology, το οποίο έχει ως θέμα του την αλληλεπίδραση των πολιτισμών της Εγγύς Ανατολής και Μεσογείου. Το άρθρο γράφηκε με αφορμή την έκθεση με τίτλο Beyond Babylon: Art, Trade, and Diplomacy in the Second Millennium B.C., στο The Metropolitan Museum of Art της New York.

Για να διαβάσετε το άρθρο, πατήστε εδώ.

Ένα άρθρο για το λεγόμενο "Πρωτοδευτερονόμιο"

Στην ιστοσελίδα του ηλεκτρονικού περιοδικού HIPHIL έχει αναρτηθεί ένα άρθρο με τον εξής τίτλο (πατήστε στον τίτλο για να βρεθείτε στο κείμενο):

The So-called 'Ur-Deuteronomium' – Some Reflections on Its Content, Size and Age

Κείμενα του Geerhardus Vos για την προς Εβραίους

Στο ιστολόγιο του Brian Small Polumeros kai polutropos αναρτήθηκαν σήμερα οι διευθύνσεις δύο άρθρων και δύο κηρυγμάτων του Geerhardus Vos, καθηγητή της βιβλικής θεολογίας στο Princeton Theological Seminary κατά τα έτη 1892-1932:

• The Priesthood of Christ in the Epistle to the Hebrews, Part 1
• The Priesthood of Christ in the Epistle to the Hebrews, Part 2
• Hebrews, the Epistle of the Diatheke, Part 1
• Hebrews, the Epistle of the Diateke, Part 2
• A Sermon on Hebrews 12:1-3
• A Sermon on Hebrews 13:8

Klauck: Die apokryphe Bibel (9)

Άνθρωποι και άλλα ζώα στις απόκρυφες Πράξεις των Αποστόλων (Β΄μέρος)

ΙΙ. Οι Πράξεις του Παύλου
Στα 1900 ήταν γνωστά τρία επιμέρους τμήματα των Πράξεων του Παύλου, που παραδίδονται το ένα ξεχωριστά από το άλλο: οι Πράξεις της Θέκλας, η Γ΄ Κορινθίους και το Μαρτύριο του Παύλου. Μόνο μετά την εύρεση ενός κοπτικού παπύρου στην Heidelberg κι ενός ελληνικού από το Hamburg έγινε γνωστό το σύνολο αυτού του βιβλίου.

1. Η Θέκλα και οι φώκιες
Σε όλο το κείμενο των Πράξεων της Θέκλας απαντούμε μεταφορές και παρομοιώσεις που σχετίζονται με τον κόσμο των ζώων. Ο Κ. αναφέρει διάφορα τέτοια παραδείγματα. Στη σκηνή στην αρένα της Αντιόχειας η Θέκλα αντιμετωπίζει διάφορα θηρία και τελικά πηδά μέσα σε μια πισίνα με φώκιες λέγοντας τα λόγια: «βαπτίζομαι στο όνομα του Ιησού Χριστού την τελευταία μέρα της ζωής μου». Οι φώκιες πεθαίνουν και η Θέκλα μετά από αρκετές δοκιμασίες απελευθερώνεται. Οι φώκιες θεωρούνταν στην αρχαιότητα επικίνδυνα ζώα και συχνά χρησιμοποιούνταν σε ρωμαϊκές θηριομαχίες. Μία λαϊκή παράδοση τις θεωρούσε κήτη, που προέρχονταν από την άβυσσο της θάλασσας (βλ. ακόμη Οδύσσεια 15,480-481). Επίσης μία άλλη λαϊκή αντίληψη θεωρούσε ότι το δέρμα της φώκιας προστάτευε από τους κεραυνούς. Αναφέρεται ότι ο Αύγουστος, ο οποίος φοβόταν τους κεραυνούς δεν έβγαινε έξω ποτέ χωρίς να φορά ένα τέτοιο δέρμα (Σουετώνιου, Divus Augustus 90). Όλα τα παραπάνω καθιστούν σε ένα αφηγηματικό επίπεδο τη συγκεκριμένη αφήγηση από τις Πράξεις της Θέκλας πιστευτή.
[Α.Τ.: το περιστατικό με τις φώκιες πέρα από την όποια αφηγηματική αξία, ίσως έχει κι ένα βαθύτερο περιεχόμενο καθώς συνδέει αυτά τα θηρία με το βάπτισμα. Το βάπτισμα είναι αυτό που μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να νικήσει κάθε κακό και κάθε σκοτεινή κίνηση μέσα του].

2. Ο Παύλος και τα λιοντάρια
Το δεύτερο παράδειγμα είναι ένα επεισόδιο που έλαβε χώρα στην αρένα της Εφέσου. Είναι γνωστό στον Ιερώνυμο, ο οποίος το σατιρίζει (De viris illustribus 7), ο Ιππόλυτος το παραβάλλει με τη βιβλική αφήγηση για τον Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων (Commentarium in Danielem III 29,3) κι ο Κομμοδιανός αναφέρεται έμμεσα σε αυτό σε ένα ποίημά του (Carmen apologeticum 627-628). Το περιστατικό περιγράφεται στις πρώτες 5 σελίδες του ελληνικού παπύρου του Hamburg και στον πάπυρο LXI της συλλογής Bodmer. O Παύλος αφηγείται στο σπίτι του Ακύλα και της Πρίσκιλλας πώς στο δρόμο για την Ιεριχώ λίγο μετά τη μεταστροφή του κι ενώ προσευχόταν παρουσιάστηκε μπροστά του ένα λιοντάρι και με ανθρώπινη φωνή του ζήτησε να βαπτισθεί. Ο απόστολος εκπλήρωσε την επιθυμία του. Στο κείμενο μάλιστα αναφέρεται ότι στη συνέχεια το λιοντάρι ακολούθησε την αγαμία. Ο Κ. θεωρεί ότι αυτό είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα της σύνδεσης που έκανε η συριακή Εκκλησίας μεταξύ του βαπτίσματος και της αγαμίας. Αργότερα ο Παύλος καταδικάστηκε να θηριομαχήσει σε μια κατάμεστη αρένα. Το λιοντάρι όμως αντί να τον κατασπαράξει, κάθισε σαν ήμερο αρνί στα πόδιά του. Ήταν το λιοντάρι που είχε βαπτίσει. Στη συνέχεια ο απόστολος απελευθερώνεται και το λιοντάρι αποσύρεται στα όρη.

Ο Κ. αρχικά συζητά τη θηριομαχία στην Έφεσο και εκτιμά ότι ίσως είναι μια προσπάθεια να συμπληρωθεί αφηγηματικά η πληροφορία που υπάρχει στο 1 Κορ 15,32 (πρβλ. επίσης 2 Τιμ 4,17). Στη συνέχεια εντοπίζει στον τρόπο που εκτυλίσσεται το περιστατικό στοιχεία από τη γνωστή στα ρωμαϊκά χρόνια ιστορία του Ανδροκλή και του λιονταριού. Τέλος ο Κ. αναζητά το πιθανό βαθύτερο νόημα της ιστορίας. Το λιοντάρι είναι το σύμβολο για εκείνο το τμήμα της ψυχής, το οποίο σύμφωνα με την πλατωνική ορολογία ονομάζεται «θυμός» (βλ. επίσης το λόγιον 7 του Ευαγγελίου του Θωμά). Επομένως και στην ιστορία εδώ συμβολίζει τη σεξουαλικότητα και τις ορμές, οι οποίες δε μπορούν να βοηθήσουν τον άνθρωπο να υπερβεί το θάνατο. Μπορεί να σωθεί μόνο με το βάπτισμα.