Ποιος έγραψε την προς Εβραίους

Το θέμα απασχολεί εδώ και λίγο διάστημα το νέο ιστολόγιο Polumeros kai Polutropos το οποίο έχει ως θέμα του την προς Εβραίους. Πριν λίγο αναρτήθηκε σε αυτό το ιστολόγιο η πληροφορία ότι στο Centre for Biomedical Engineering and School of Electrical and Electronic Engineering τ0υ University of Adelaide (Αυστραλία) μία ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε αναλύσεις μέσω υπολογιστή για να διαπιστώσει την ταυτότητα του συγγραφέα διαφόρων κειμένων. Ανάμεσα στα άλλα κείμενα χρησιμοποιήθηκε και η προς Εβραίους και τρεις εκθέσεις σχετικά με τα αποτελέσματα έχουν αναρτηθεί ήδη στη σχετική σελίδα:

Statistical techniques for text classification based on word recurrence intervals, Fluctuations and Noise Letters 3 (2003)

Who wrote the Letter to the Hebrews? – Data mining for detection of text authorship

Advanced Text Authorship Detection Methods and Their Application to Biblical Texts

Σύμφωνα με το ίδιο ιστολόγιο οι δύο πρώτες μελέτες καταλήγουν ότι η προς Εβραίους παρουσιάζει ομοιότητες με τα παύλεια κείμενα. Η τρίτη καταλήγει ότι είναι απίθανο η επιστολή να είναι έργο του Παύλου, αλλά παρουσιάζει ομοιότητες με την επιστολή Βαρνάβα, την οποία θεωρεί ότι συνέταξε ο Βαρνάβας.

[Α.Τ.: είναι ενδιαφέρον πώς αξιοποιώντας τα ίδια εργαλεία μπορεί κανείς να καταλήξει σε εντελώς διαφορετικά συμπεράσματα. Ίσως τελικά η αποκλειστική χρήση τέτοιων μεθόδων δεν είναι αρκετή για να καταλήξει κανείς με ασφάλεια στην ταυτοποίηση του συγγραφέα της Επιστολής. Για να καταλήξει κανείς σε ένα τέτοιο βέβαιο, στο μέτρο πάντα του δυνατού, συμπέρασμα είναι μάλλον αναγκαίο να υπάρξει συνδυασμός ευρημάτων από διαφορετικές προσεγγίσεις (π.χ. φιλολογική /υφολογική ανάλυση, θεολογία της επιστολής, διακειμενικότητα, συγχρονική προσέγγιση, εξωτερικές μαρτυρίες κτλ.)]

Το νέο τεύχος του Apocrypha

Στο νέο τεύχος του Apocrypha 18 (2007) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:



Cambe, Michel, "La sagesse occultée et les antagonismes religieux d'après le fragment juif de "Baruch latin"", 9-85

Lequeux, Xavier, "La circulation des "Actes apocryphes des Apôtres" condamnés par Photius, jusqu'à l'époque de Nicétas le Paphlagonien", 87-108

Clivaz, Claire, "L'"Évangile du Sauveur", He 5,7 et la prière de supplication : en quête d'autres traditions sur la prière au Mont des Oliviers", 109-137

Johnston, Steve, "Les témoins latins de la correspondance apocryphe entre Paul et les Corinthiens conservés à la Bibliothèque Nationale de France", 139-166

Touati, Charlotte, "Origène, Athanase et Augustin : vrais et faux témoins de l'"Apocalypse de Paul"", 167-203

Voicu, Sever J., "Adamo, acrostico del mondo", 205-229

Carey, John, ""In Tenga Bithnua" and the days of creation", 231-246

Amir Moezzi, Mohammad A. -Kohlberg, Etan, "Remarques sur l'histoire de la rédaction du Coran : autour du "Livre des récitations coraniques" d'al-Sayyari", 247-288

Starowieyski, Marek, "Étude critique: une traduction tchèque des Apocryphes de l'Ancien et du Nouveau Testament", 289-295

Gianotto, Claudio, "Étude critique: la formation de l'Évangile selon Thomas" : à propos d'une étude récente", 297-307

VandenKerchove, Anna, "Chronique: les "Oracles Chaldaïques", cinquante ans après Hans Lewy", 309-311

Διατριβές του Divinity School του University Edimburgh στο διαδίκτυο

Από το ιστολόγιο Εν Εφέσω πληροφορούμαστε ότι το Παν/μιο του Εδιμβούργου διαθέτει προς ανάγνωση τις διατριβές της θεολογικής του σχολής. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα, πατήστε εδώ.

Μία διατριβή για την επίδραση του Δευτερονομίου στην προς Εβραίους

Από το ιστολόγιο Polumeros kai Polutropos πληροφορούμαστε ότι στην ιστοσελίδα του Παν/μίου του Εδιμβούργου διατίθεται η διατριβή του D.M. Allen με τον τίτλο: "Deuteronomic Re-presentation in a Word of Exhortation: An Assessment of the Paraenetic Function of Deuteronomy in the Letter to the Hebrews" (2007). Ο συγγραφέας της εξετάζει πώς χρησιμοποιείται το βιβλίο του Δευτερονομίου μέσα στην προς Εβραίους τόσο στο μικρο-επίπεδο όσο και στο μακροεπίπεδο του κειμένου. Επίσης εξετάζει πώς ο συγγρ. της προς Εβραίους υιοθετεί υφολογικά στοιχεία του Δευτερονομίου και πώς ρητορικά τα δύο κείμενα θέτουν τον αναγνώστη τους μπροστά στο στόχο της σωτηρίας, ο οποίος δηλώνεται με τη γη της επαγγελίας. Πραγματεύεται το πώς η προς Εβραίους χρησιμοποιεί το θέμα της γενιάς της ερήμου ως παράδειγμα αποστασίας και πώς τα δύο κείμενα συνυφαίνουν γεγονότα του παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος. Τέλος εξετάζεται εάν η προς Εβραίους βρίσκεται στην ίδια γραμμή παράδοσης με εκείνα τα κείμενα της εποχής του Δεύτερου Ναού, που επεξεργάζονται το υλικό του Δευτερονομίου. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα του Παν/μίου και να κατεβάσετε τη διατριβή (σε pdf) πατήστε εδώ.

Η σημασία του όρου "εσχατολογία"

Στο ιστολόγιο και πάλι Apocalypsis Café ο Alan Bandy παρουσιάζει τις διάφορες σημασίες που έχουν αποδοθεί στον όρο εσχατολογία. Παραθέτει τις 7 ερμηνείες του G. B. Caird (The Language and Imagery of the Bible, 243-256) και του N.T. Wright (Jesus and the Victory of God, 208).

I. Οι 7 έννοιες της εσχατολογίας σύμφωνα με τον G.B. Caird είναι:
(1) Ατομική εσχατολογία (EschatologyI): αναφέρεται στην προσωπική προσδοκία των εσχάτων
(2) Ιστορική εσχατολογία (EschatologyH) : εξετάζει τον στόχο της ιστορίας μελετώντας την από την αρχή έως το τέλος
(3) Πραγματοποιούμενη στο εγγύς μέλλον εσχατολογία (EschatologyK - Konsequente Eschatologie): όλα τα γεγονότα που αφορούν στα έσχατα, θα πραγματοποιηθούν πολύ σύντομα
(4) Πραγματοποιηθείσα εσχατολογία (EschatologyR): στο πρόσωπο του Χριστού το έσχατον έχει πια έλθει στον κόσμο
(5) Υπαρξιακή εσχατολογία (EschatologyE): όρος που εισήχθηκε από τον Bultmann, o οποίος υποστήριξε ότι α) η εσχατολογία αναφέρεται στην υπερβατική σημασία του παρόντος και β) ήταν ο ιουδαϊκός τρόπος κατανόησης του ρόλου των Ιουδαίων μέσα στην ιστορία
(6) Αρνητική εσχατολογία (EschatologyN): αρνείται ότι ο όρος "έσχατον" (τέλος) είναι κατάλληλος για τα γεγονότα που περιγράφει η εσχατολογία
(7) Προφητική εσχατολογία (EschatologyP): λαμβάνει υπόψη της τους προφήτες, οι οποίοι πίστευαν ότι ο Θεός οδηγεί την ιστορία στο σκοπό που αυτός έχει θέσει κι έτσι τονίζει τον τελολογικό χαρακτήρα των ιστορικών γεγονότων.

II. O Wright στηρίζεται στις παραπάνω κατηγορίες και διατυπώνει τις δικές του 7:
(1) Η εσχατολογία ως το τέλος του κόσμου, το τέλος του χωροχρόνου.
(2) Η εσχατολογία ως η κλιμάκωση της ιστορίας του Ισραήλ, περιλαμβάνει και το τέλος του χωροχρόνου.
(3) Η εσχατολογία ως η κλιμάκωση της ιστορίας του Ισραήλ που οδηγεί σε μία νέα φάση μέσα στο χωροχρόνο.
(4) Η εσχατολογία ως μία σειρά από γεγονότα μείζονος σημασίας, τα οποία όμως δε λαμβάνουν χώρα κλιμακωτά μέσα σε μία συγκεκριμένη ιστορία και στα οποία εκφράσεις που σχετίζονται με το τέλος λειτουργούν ως μεταφορές.
(5) Η εσχατολογία ως "οριζόντια" γλώσσα (δηλώνοντας δηλ. την πορεία μέσα στο χρόνο), όπου όμως υπάρχει η δυνατότητα για την πνευματική πορεία προς "τα άνω", σε ένα νέο επίπεδο ύπαρξης
(6) Η εσχατολογία ως κριτική της ισχύουσας τάξης πραγμάτων - ίσως και πρόταση μίας νέας τάξης
(7) Η εσχατολογία ως κριτική της παρούσας κοινωνικοπολιτικής κατάστασης - ίσως και πρόταση για διορθωτικές κινήσεις

Για να διαβάσετε την αρχική ανάρτηση, πατήστε εδώ.

BMCR βιβλιοκρισία: Greek Religion and Culture, the Bible, and the Ancient Near East

Στη σελίδα του ηλεκτρονικού περιοδικού BMCR έχει αναρτηθεί μία βιβλιοκρισία του βιβλίου του

΄
Jan N. Bremmer, Greek Religion and Culture, the Bible, and the Ancient Near East, (Jerusalem Studies in Religion and Culture, v. 8), Leiden/Boston: Brill, 2008.
ISBN 9789004164734.
$148.00

Για να διαβάσετε τη βιβλιοκρισία, πατήστε εδώ.

7 προτάσεις για την ερμηνεία των συμβόλων της Αποκάλυψης

Ο Alan Bandy ανάρτησε χθες στο ιστολόγιό του Apocalypsis Café 7 υποδείξεις για την ερμηνεία των συμβόλων στην Αποκάλυψη:

(1) Αναγνώριση των συμβολικών εικόνων που συνδέονται με την περιγραφή ανθρώπων και όντων γενικότερα, με χρώματα, αριθμούς, θεσμούς, τόπους και γεγονότα.

"Think of the Book of Revelation as an impressionistic painting instead of a video recording of the future world. John paints verbal pictures depicting the contents of his vision replete with symbolic hues and shades. His descriptions are intended to evoke a sense of wonder, awe, and worship as well as communicate prophetic eschatological expectations. "

(2) Αναζήτηση ερμηνείας αυτών των συμβόλων μέσα στο ίδιο το όραμα

Ο Αlan Bandy αναφέρει μία στερεότυπη διατύπωση, με την οποία μέσα στο όραμα δίνεται η ερμηνεία του συμβόλου:

"These are fairly easy to identify because of the formula: symbol + “is this” “these are” “which are” = identification."

(3) Αναζήτηση της πιθανής προέλευσης του συμβόλου από την Π.Δ.

"After the allusion is verified, the interpreter should seek to understand the meaning of the OT passage in its context. Next, one needs to compare carefully the similarities and differences between the OT and its allusion in Revelation. Once the texts are compared one may see how John ascribes a particular meaning to the OT language and imagery by using and reworking it into the account of his vision."

(4) Σύγκριση με άλλα αποκαλυπτικά κείμενα με σκοπό τη διαπίστωση εάν το συγκεκριμένο σύμβολο έχει μία κατά κάποιον τρόπο σταθερή σημασία μέσα στην αποκαλυπτική παράδοση

Ο Alan Bandy ωστόσο υπογραμμίζει τρία ενδιαφέροντα σημεία εδώ:

"First, any existing parallels between Revelation and these writings do not necessitate, demand, or imply any form of literary dependence on the part of the author of the Book of Revelation (Bauckham, Climax of Prophecy, 88-91). What it does indicate is that the authors of these writings all had access to certain traditions circulating independently of the apocalypses existing in either oral or written form. Second, these are not exact parallels in that they rarely share identical wording. When examining a potential apocalyptic parallel it is very important to observe carefully the distinctions and understand how the variations affect the symbols meaning in the text. Third, the date of a given writing deserves serious consideration because the symbolic parallel may derive from the Book of Revelation if the work appeared later."

(5) Αναζήτηση πιθανής σύνδεσης του συμβόλου με το ιστορικο-πολιτισμικό περιβάλλον

"Some of the confusion regarding the imagery of the Apocalypse derives directly from the fact that John wrote to people that all shared a common understanding of their surrounding culture within the Roman Empire. ... To the readers of John’s vision in Asia Minor, however, they would have picked up on the cultural connotations associated with these images. A historically informed reading of the text will often clear up the haze of certain symbols."

(6) Αναζήτηση της ερμηνείας του συμβόλου σε προηγούμενα υπομνήματα και άλλα έργα

[Α.Τ.: είναι πραγματικά πολύ βοηθητικό να δει κανείς τη Rezeptionsgeschichte των συγκεκριμένων συμβόλων στην ερμηνευτική παράδοση από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα αλλά και σε έργα τέχνης (ζωγραφικής, λογοτεχνίας κτλ.)]

(7) Διατήρηση χαμηλών τόνων κατά την ερμηνεία των συμβόλων της Αποκάλυψης

"Once you have completely studied the text avoid thinking that you have now unlocked all the mysteries of the Apocalypse. Continue to research."

Για να διαβάσετε ολόκληρη την ανάρτηση, πατήστε εδώ.

Επαναλειτουργία δύο πολύ χρήσιμων ιστοσελίδων

Οι δύο πολύ χρήσιμες ιστοσελίδες του Peter Kirby, Early Christian Writings και Early Jewish Writing είναι και πάλι διαθέσιμες στο διαδίκτυο. Η πρώτη περιέχει μεταφρασμένες στα αγγλικά και δίνει πληροφορίες για όλα τα χριστιανικά κείμενα των 3 περίπου πρώτων χριστιανικών αιώνων, ενώ η δεύτερη μεταφράσεις και πληροφορίες για ιουδαϊκά κείμενα, όπως Π.Δ., ψευδεπίγραφα, Φίλωνα, Ιώσηπο κτλ. Πρόσθεσα τις δύο ιστοσελίδες στο μενού δεξιά "Ενδιαφέροντες ιστότοποι".
Για να βρεθείτε στις ιστοσελίδες του Peter Kirby πατήστε επάνω στους τίτλους τους παρακάτω:
Early Christian Writings
Early Jewish Writings

Klauck: Die apokryphe Bibel (8)

Άνθρωποι και άλλα ζώα στις απόκρυφες Πράξεις των Αποστόλων (A΄ μέρος)

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου του ο Κ. ασχολείται με το ρόλο που διαδραματίζουν διάφορα ζώα στις αφηγήσεις των απόκρυφων Πράξεων. Ξεκινά με μία παρατήρηση του Richard Adalbert Lipsius, καθηγητή της Θεολογίας στο Παν/μιο της Jena, ο οποίος στον πρώτο τόμο του έργου του Die apokryphen Apostelgeschichten und Apostellegenden (1883) παρατήρησε την ιδιαίτερη θέση που φαίνεται να έχουν διάφορα ζώα στην αφήγηση αυτών των κειμένων. Ζώα που μιλούν, εξημερωμένα ζώα και φίδια που εκτελούν εντολές, απαντούν συχνά στις απόκρυφες Πράξεις και είναι θέμα που απαντά συχνά στα μυθιστορήματα της αυτοκρατορικής περιόδου. Ο Κ. ωστόσο εκτιμά ότι προκειμένου να εκτιμηθεί η πραγματική αξία αυτών των αφηγηματικών μοτίβων μέσα στα απόκρυφα κείμενα θα πρέπει να προσεγγισθούν διαθεματικά. Επιλεκτικτά θα παρουσιάσει μία σειρά από τέτοια παραδείγματα από τις απόκρυφες Πράξεις.

Πράξεις του Ιωάννη (150-160 μ.Χ.)
Ο Κ. (ο οποίος, όπως δηλώνει στην υποσημείωση 8, σ. 96, θα στηριχθεί σε όσα θα παρουσιάσει σε αυτό το κεφάλαιο στην αδημοσίευτη ακόμη διατριβή της Janet E. Spittler, Wild Kingdom: Animals in the Apocryphal Acts, Ph.D. thesis, The University of Chicago 2007) αναφέρει δύο παραδείγματα από τις Πράξεις του Ιωάννη; α) η πέρδικα και β) οι κοριοί.

α) Το παράδειγμα της πέρδικας
Το αρχαίο κείμενο των Πράξεων του Ιωάννη παραδίδεται σε αρκετά κακή κατάσταση. Η πρώτη αποκατάστασή του έγινε από τον Maximilian Bonnet. Στην αρίθμηση του Bonnet οι παράγραφοι 56-57 περιέχουν μια σύντομη αφήγηση, η οποία παραδίδεται σε ένα χειρόγραφο των μεταγενέστερων Πράξεων του Ιωάννη του Ψ-Πρόχορου. Πρόκειται για το επεισόδιο με την πέρδικα. Ο απόστολος Ιωάννης παρατηρούσε με θαυμασμό μία πέρδικα πώς καθαριζόταν μέσα στο χώμα. Ένας ιερέας σκανδαλισμένος λέει στον απόστολο ότι η πέρδικα που πλένεται στο χώμα δεν είναι θέαμα για τον απόστολο. Ο απόστολος με τη σειρά του απαντά πως η πέρδικα είναι ένα παράδειγμα προς μίμηση, καθώς δεν επιθυμεί να είναι λερωμένη, αλλά φροντίζει να αποβάλει με κάθε τρόπο τη βρωμιά από πάνω της. Ο απόστολος θεωρεί ότι η πέρδικα είναι επίσης παράδειγμα της ανθρώπινης ψυχής και της ανάγκης για μετάνοια. Ο ιερέας, που έχει αμαρτήσει, αντιλαμβάνεται τον έμμεσο έλεγχο και μετανοεί.
Ο Κ. αναρωτιέται αρχικά γιατί η πέρδικα που κυλιέται στο χώμα είναι ένα κακό θέαμα. Παραπέμπει στον Αριστοτέλη (Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν), όπου όμως το πτηνό παρουσιάζεται με αρνητικό τρόπο, επειδή χαρακτηρίζεται από μία έντονη ερωτική συμπεριφορά. Επιπλέον στα κείμενα αναφέρεται και η χρήση της ως δόλωμα για τα υπόλοιπα μέλη του είδους της (Βάβριος 138). Στο έργο του Αθηναίου, Δειπνοσοφισταί (9 [389α]) είναι παράδειγμα κραιπάλης και της σαρκικής επιθυμίας. Τέλος ο Αρτεμίδωρος στο Ὀνειροκριτικόν (2,26) αναφέρει ότι η πέρδικα είναι το μόνο πτηνό που χαρακτηρίζεται από ασέβεια προς τους θεούς. Στο Ιερ 17,11 παρουσιάζεται και πάλι αρνητικά ως παράδειγμα αδικίας. Τέλος στον Φυσιολόγο (18) η συμπεριφορά της πέρδικας παραλληλίζεται με εκείνη του Σατανά.
Με τη βοήθεια των παραπάνω δεδομένων ο Κ. προσεγγίζει ερμηνευτικά το συγκεκριμένο παράδειγμα: ο ιερέας προφανώς ήταν ένοχος κραιπάλης και κατά κάποιον τρόπο «κυλιέται» μέσα στην αμαρτία. Με παιδαγωγικό τρόπο ο απόστολος χρησιμοποιεί το παράδειγμα της πέρδικας για να τον καλέσει σε μετάνοια. Τα παραδείγματα από το πολιτισμικό περιβάλλον της απόκρυφης ιστορίας βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση του αρχικού σκανδαλισμού του ιερέα. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η παρατήρηση ότι η συγκεκριμένη αφήγηση, αποκομμένη όμως από τη συνάφειά της στο απόκρυφο κείμενο και με άλλο συμβολικό περιεχόμενο απαντά και σε άλλα χριστιανικά κείμενα (ο Κ. αναφέρει το παράδειγμα του Ιωάννη Κασσιανού).

β) Οι υπάκουοι κοριοί
Στις παραγρ. 60-61 υπάρχει μία μικρή ιστορία, η οποία χαρακτηρίζεται ως "παίγνιον". Οι συνοδοί του Ιωάννη σε ένα ταξίδι του από τη Λαοδίκεια προς την Έφεσο υπήρξαν μάρτυρες του πώς ο απόστολος δάμασε ένα πλήθος κοριών που τον ενοχλούσαν στον ύπνο του. Ο Κ. παρατηρεί ότι παρόμοιες ιστορίες απαντούν και σε μη χριστιανικά κείμενα (π.χ τριζόνια και βάτραχοι, μύγες κτλ.). Με αυτόν τον τρόπο ο Ιωάννης εδώ παραλληλίζεται με ήρωες, όπως τον Ηρακλή ή τον Περσέα ή με φιλοσόφους, όπως τον Πυθαγόρα.
Οι κοριοί γενικά συνδέονται στην αρχαία γραμματεία με άλλα παράσιτα, όπως ψείρες και ψύλλους. Συχνά συμβολίζουν τις ανθρώπινες έγνοιες και αγωνίες (βλ. Αρτεμιδώρου, Ὀνειροκριτικόν 3,8). Στην ιστορία μας οι κοριοί με διαταγή του αποστόλου ησυχάζουν (περιμένουν υπομονετικά όλο το βράδυ μακριά από το κρεβάτι του αποστόλου). Το ρ. που χρησιμοποιείται εδώ είναι το «ἡσυχάζειν», ρήμα που συνδέεται και με την ασκητική χριστιανική πολιτεία. Ίσως πάλι υπάρχει και κάποιο σεξουαλικό υπονοούμενο εδώ, καθώς ο Κ. βλέπει μία σχέση μεταξύ της λ. «κόρη» και «κόρις» (η αρχαία λ. για τον κοριό). Το κείμενο λοιπόν εδώ ίσως υπονοεί την ασκητική ζωή του αποστόλου, κάτι που αντικατοπτρίζει την αρχαία χριστιανική παράδοση για τον άγαμο βίο του Ιωάννη.
Ο Κ. καταλήγει ότι η σύνδεση των δύο περιστατικών τόσο με τη γενικότερη συνάφεια του κειμένου όσο και με το ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόησή τους.

Άρθρα για τον αρχέγονο χριστιανισμό στο νέο JECS

Στο νέο τεύχος του Journal of Early Christian Studies 16:4 (2008) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα που πραγματεύονται ζητήματα σχετικά με τον αρχέγονο χριστιανισμό:

• Gregory A. Smith, "How Thin Is a Demon?", 479-512
• Andrea Nicolotti, "A Cure for Rabies or a Remedy for Concupiscence?: A Baptism of the Elchasaites", 513-534

Και δύο άρθρα για το μυστικό κατά Μάρκον ευαγγέλιο και τον Morton Smith:

• Scott G. Brown, "The Letter to Theodore: Stephen Carlson's Case against Clement's Authorship", 535-572
• Jeff Jay, "A New Look at the Epistolary Framework of the Secret Gospel of Mark", 573-597