Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2008

Το νέο τεύχος του Louvain Studies

Στο νέο τεύχος του Louvain Studies 32:1/2 (2008) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Geert van Oyen, "What more should we know about Jesus than one hundred years ago?"
Καθώς οι σημαντικότερες πηγές, που διαθέτουμε, για τον ιστορικό Ιησού είναι τα συνοπτικά ευαγγέλια (ιδιαίτερα ο Μάρκος και η Q), η έρευνα για τον ιστορικό Ιησού είναι κυρίως ένα ερμηνευτικό έργο, όπου πίστη και ιστορία συναντιούνται με ένα γόνιμο τρόπο. Ο συγγραφέας παρατηρεί ότι οι ερευνητές σήμερα μοιάζουν κατά πολύ στους συνοπτικούς: και οι δύο ομάδες αποκαθιστούν την εικόνα του Ιησού μέσα από μία συγκεκριμένη κάθε φορά προοπτική επιδιώκοντας να την αποδώσουν αξιόπιστα. Η σύγχρονη έρευνα μπορεί να διδαχθεί από την έρευνα κατά το παρελθόν αποφεύγοντας τρεις κατά τον van Oyen λανθασμένες αντιπαραθέσεις: της ιστορικής έρευνας με τη θεολογία, των εσχατολογικών προσδοκιών με την ήδη παρούσα βασιλεία του Θεού, της ιστορικής συνάφειας με το κείμενο των ευαγγελίων. Ο συγγραφέας κατακλείει το άρθρο του με την παρατήρηση ότι η σύγχρονη ιστορική έρευνα πρέπει να αποδεχθεί την ύπαρξη μία ποικιλίας έγκυρων ερμηνειών του προσώπου του Ιησού.
Gilbert van Belle, "The return of John to Jesus research", 23-48
Στο άρθρο του ο συγγραφέας εξετάζει κατά πόσο το κατά Ιωάννην μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην έρευνα για τον ιστορικό Ιησού. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζει μία επισκόπηση της έρευνας από τον 19ο αι. μέχρι σήμερα, όσον αφορά στο ζήτημα της ιστορικής αξιοπιστίας του κατά Ιωάννην. Στο δεύτερο μέρος ο van Belle υποστηρίζει την ενότητα που παρουσιάζει το κείμενο του ευαγγελίου και την εξάρτησή του από τους συνοπτικούς. Η γλώσσα και το ύφος του κατά Ιωάννην είναι τόσο ομοιγενή και η ικανότητα του συγγραφέα να ενώνει τα διάφορα στοιχεία της αφήγησής του τόσο αναπτυγμένη, ώστε είναι δύσκολο σήμερα να διακριθούν οι άλλες πηγές του εκτός από τους συνοπτικούς. Ο συγγραφέας καταλήγει ότι το ερώτημα, αν το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο μπορεί να είναι ιστορική πηγή για τον Ιησού, θα πρέπει να παραμείνει ανοικτό.
Gerd Theißen, - Annette Merz, "The delay of the parousia as a test case for the criterion of coherence", 49-66
Στόχος του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει το κριτήριο της συνοχής ως αυτόνομο κριτήριο αυθεντικότητας και να εξετάσει την αξία του εφαρμόζοντάς το στο θέμα της καθυστέρησης έλευσης της παρουσίας. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι το κριτήριο αυτό θα πρέπει να εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση, που υπάρχει μία ποικιλία τάσεων και μορφών της παράδοσης, ανεξάρτητα από το εάν αυτές προέρχονται από τον Ιουδαϊσμό ή την αρχαία Εκκλησία. Το κριτήριο αυτό πρέπει να συμπληρώνεται και από εκείνο της "συναφειακής ευλογοφάνειας" (contextual plausibility) και να λαμβάνονται επίσης υπόψη οι αναλογίες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός ιστορικού γεγονότος μέσα στη συνάφειά του. Στη συνέχεια οι Theißen - Merz εφαρμόζουν τις παραπάνω θέσεις τους στην περίπτωση του θέματος της καθυστέρησης έλευσης της παρουσίας, το οποίο, επειδή θεωρήθηκε από την έρευνα ως χαρακτηριστικό παράδειγμα προσπάθειας των αρχαίων χριστιανών να αλλάξουν τα αρχικά χαρακτηριστικά αυτής της παράδοσης, αντιμετωπίζεται συνήθως ως μη αυθεντικό. Εφαρμόζοντας τις αρχές, που έθεσαν στην αρχή της μελέτης τους, οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το θέμα της καθυστέρησης μπορεί να συνδεθεί άμεσα με το πρόσωπο του Ιησού, καθώς είναι διάσπαρτο σε όλην την παράδοση.
Gregory W. Dawes, "Paradigmatic explanation : Strauss's dangerous idea", 67-80
O David Friedrich Strauss είναι γνωστός κυρίως για τη μυθική ερμηνεία των ευαγγελίων. Υποστήριξε ότι πολλές από τις ιστορίες, που υπάρχουν σε αυτά, ήταν το αποτέλεσμα του συνδυασμού μεσσιανικών προσδοκιών και πεποιθήσεων. Ο συγγραφέας ξεκινά από αυτήν τη θέση του Strauss για να υποστηρίξει ότι οι συγγραφείς των ευαγγελίων σκέφτονταν και έγραφαν "παραδειγματικά" (paradigmatic) κι όχι ιστορικά. Η παραδειγματική εξήγηση συνταυτίζει το γεγονός, που ερμηνεύεται, με αυτό που θεωρείται πρωτοτυπική περίπτωση θείας δράσης. Διαφέρει από την ιστορική ή επιστημονική εξήγηση, διότι δεν εξηγεί τις συνθήκες κάτω από τις οποίες θα μπορούσε να εφαρμοσθεί. Είναι επομένως ένας εξαιρετικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς το παρόν με τη βοήθεια του παρελθόντος.
Sheila G. Davaney, "The outsideless life : historicism, theology and the quest for Jesus", 81-110
Το άρθρο εξετάζει την ιστορία ανόδου του ιστορικισμού στην Ευρώπη και στην Αμερική και τη σχέση του με την έρευνα για τον ιστορικό Ιησού. Στη συνέχεια συζητά τις επιπτώσεις που μπορούν να έχει στη θεολογία και στο ρόλο που διαδραματίζει το πρόσωπο του Ιησού σε αυτήν οι αρχές του ιστορικισμού.
Anthony J. Godzieba, "From "Vita Christi" to "Marginal Jew" : the life of Jesus as criterion of reform in pre-critical and post-critical quests", 111-133
Ο συγγραφέας εξετάζει κατά πόσον μπορεί να διαπιστωθεί μία συνέχεια μεταξύ της λεγόμενης πρώτης, δεύτερης και τρίτης έρευνας για τον ιστορικό Ιησού. Συγκρίνοντας μεσαιωνικές, νεώτερες και σύγχρονες βιογραφίες του Ιησού καταλήγει στο συμπέρασμα, ότι πραγματικά υπάρχει μία τέτοια συνέχεια. Το κοινό στοιχείο είναι η χρήση του ιστορικού Ιησού ως βάση της κριτικής και αναμόρφωσης. Αυτό το στοιχείο είναι παρόν σε όλην τη χριστιανική παράδοση ανεξάρτητα από τον τρόπο, που κατανοείται το "ιστορικό" κάθε φορά. Ακόμη υποστηρίζει ότι και οι περιπτώσεις βίων, των οποίων οι συγγραφείς θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν αντιεκκλησιαστικοί, είναι θεολογικές κινήσεις, διότι προϋποθέτουν μία σε βάθος χριστολογική κατανόηση της χριστιανικής πρακτικής και την κριτική της.
Bernard P. Prusak, "Reconsidering the quest boundaries in response to N.T. Wright : Schillebeeckx's 'Jesus' as dawning third quest?", 134-152
Τα κριτήρια, με τα οποία γίνεται η σύνδεση ερευνητών / θεολόγων με κάποιο συγκεκριμένο στάδιο της έρευνας για τον ιστορικό Ιησού, είναι ακόμη υπό συζήτηση. Ο συγγραφέας εξετάζει τον τρόπο που προσεγγίζουν τρεις θεολόγοι, οι Sanders, Schillebeeckx και Wright, το θέμα της θανάτωσης του Ιησού -θέμα, το οποίο κυριαρχεί στην τρίτη φάση της έρευνας για τον ιστορικό Ιησού (Third Quest)- για να καταδείξει πόσο ρευστά είναι τα σύνορα μεταξύ της νέας φάσης της έρευνας (New Quest) και της τρίτης φάσης (Third Quest).
Terrence Merrigan, "Faith in the quest : the relevance of the first and third quests to the understanding of the 'Christ-event' ", 153-163
O συγγραφέας συζητά τη θεολογική σημασία, που έχει, η προσπάθεια ανασύνθεσης της ζωής του Ιησού χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η απήχηση, που είχαν οι λόγοι, οι πράξεις και το τέλος του στους αρχαιότερους μάρτυρες. Αυτή η τάση είναι χαρακτηριστική στην πρώτη και τρίτη φάση της έρευνας για τον ιστορικό Ιησού και τις διαφοροποιεί από τη λεγόμενη νέα φάση. Η σπουδαιότητα αυτής της τελευταίας φάσης έγκειται στην προσπάθειά της να δημιουργήσει ένα χώρο, όπου η ιστορική έρευνα και η πίστη στον Χριστό μπορούν να συνυπάρχουν.
Clive Marsh, "Why the quest for Jesus can never only be historical : explorations in cultural Christology", 164-181
Τρία είναι τα βασικά σημεία αυτής της μελέτης: α) η χριστολογία είναι πολύ πιο σύνθετη από ό,τι αντιλαμβόνονται οι συστηματικοί θεολόγοι, β) οι προσπάθειες κατανόησης του προσώπου του Ιησού θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως χριστολογίες, έστω κι αν είναι διατείνονται ότι είναι καθαρά ιστορικές προσεγγίσεις και γ) αυτή η ευρύτερη κατανόηση της έννοιας της χριστολογίας είναι μία μεγάλη πρόκληση για τον τρόπο που μπορούν οι συστηματικές και δογματικές θεολογίες να προσλάβουν και να αξιολογήσουν τις πολιτισμικές ερμηνείες του προσώπου του Ιησού (π.χ. στη λογοτεχνία, κιν/φο κ.ά.)

Ανεύρεση της σαρκοφάγου του γιου ενός αρχιερέα

Η είδηση έχει ήδη αναρτηθεί σε διάφορα ιστολόγια (Jim West, Antonio Lombatti). Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισραηλινού πρακτορείου ειδήσεων Arutz Sheva αρχαιολόγοι βρήκαν στην Ιερουσαλήμ θραύσμα σαρκοφάγου που φέρει τμήμα επιγραφής. Το τμήμα που διασώζεται διαβάστηκε από τους αρχαιολόγους ως "Ben HaCohen HaGadol", το οποίο μπορεί να μεταφραστεί σύμφωνα με το δημοσίευμα ως "ο υιός του αρχιερέως". Δυστυχώς δεν σώζεται ούτε το όνομα του υιού ούτε και του ίδιου του αρχιερέα. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι το μνημείο μπορεί να χρονολογηθεί μεταξύ του 30 και 7ο μ.Χ. (Μας είναι γνωστά αρκετά ονόματα αρχιερέων από αυτήν την περίοδο όπως του Καϊάφα, Άννα, Θεόφιλου κ.ά.). Σύμφωνα με άλλο δημοσίευμα, της yahoo news, η πέτρα βρέθηκε σε δεύτερη χρήση Β. της Ιερουσαλήμ.

Το άρωμα στην αρχαιότητα

Το άρωμα, η χρήση του και κατ' επέκταση η αρχαιολογία του αποτελούν το θέμα δυο διαφορετικών αρχαιολογικών εκθέσεων.

Η πρώτη με τον τίτλο "Parfums de l’AntiquitéLa rose et l’encens en Méditerranée" λαμβάνει χώρα στο Musée Royal de Mariemont της πόλης Morlanwelz στο Βέλγιο από 7 Ιουνίου 2007 έως και 30 Νοεμβρίου 2008. Η έκθεση ασχολείται με τα είδη αρωμάτων, τα συστατικά τους, τη χρήση τους, την αποθήκευσή τους και το εμπόριό τους. Εκτίθενται αντικείμενα από τον 7ο αι. π.Χ. έως και την Ύστερη Αρχαιότητα, που βρέθηκαν σε διάφορα σημεία της αρχαίας Ανατολικής Μεσογείου. Πατώντας παραπάνω στο όνομα του μουσείου θα βρεθείτε στη σελίδα της εκθέσεως.


Η δεύτερη λειτουργεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης ήδη από 5 Σεπτεμβρίου και θα διαρκέσει μέχρι και τις 31 Οκτωβρίου 2008. Θέμα της είναι τα αρωματοδοχεία από τα μυκηναϊκά έως και τα ελληνιστικά χρόνια και πραγματοποιείται στο πλαίσιο μίας σειράς εκθέσεων με τίτλο "Αποθήκες στο φως". Τα αρωματοδοχεία, τα οποία ο επισκέπτης μπορεί να δει στο χώρο υποδοχής του Μουσείου, αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα αρωματοδοχείων από τα μυκηναϊκά έως και τα ελληνιστικά χρόνια.
(Φωτ. : αλαβάστρινο βάζο - αρωματοδοχείο)

Βιβλιοκρισία του βιβλίου του M. Goodman, Rome and Jerusalem

Από το ιστολόγιο του D. Meadows πληροφορούμαστε για την ανάρτηση βιβλιοκρισίας του ενδιαφέροντος βιβλίου του Martin Goodman, Rome and Jerusalem: The Clash of Ancient Civilizations, London: Penguin Books 2007 (ISBN-13: 978-0140291278, 13,99 ευρώ) στη σελίδα του Institute for Global Jewish Affairs.
Ο Goodman αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου του στη μελέτη των ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ Ιουδαίων και Ρωμαίων σε θέματα τρόπου ζωής, αξιών, θεσμών και πεποιθήσεων. Τονίζει επίσης το σημαντικό ρόλο που έπαιξε ο ελληνισμός σε Ρωμαίους και Ιουδαίους, τον οποίο αντιλαμβάνεται ως την αρχαία εκδοχή της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης. Ο υπότιτλος του έργου του προδίδει τη συμπάθειά του προς τη θεωρία του Huntington για τη σύγκρουση των πολιτισμών. Μάλιστα αντιμετωπίζει τον Ιουδαϊσμό ως ένα ιδιαίτερο και μοναδικό πολιτισμό, κάτι που είχε αμφισβητηθεί κατά τα τελευταία χρόνια στην ιστοριογραφία. Στο δεύτερο μέρος ασχολείται με την Ιουδαϊκή επανάσταση στα 66 μ.Χ. και τις συνέπειες που είχε στις μετέπειτα σχέσεις Ιουδαίων και Ρωμαίων.


Βιβλιοκρισίες του βιβλίου αυτού έχει δημοσιεύσει επίσης η εφημερίδα Guardian, η εφημερίδα Independent και το περιοδικό JLARC.

Κυριακή 5 Οκτωβρίου 2008

Η δευτερονομιστική αναθεώρηση των βιβλίων των Βασιλειών

Η Society of Biblical Literature έχει αναρτήσει τις εισηγήσεις που διαβάστηκαν στις συναντήσεις της ομάδας εργασίας "Deuteronomistic History: Redaction of the Book of Kings" το 2007.
Για να διαβάσετε όποιο από τα κείμενα σας ενδιαφέρει, πατήστε επάνω στον τίτλο.

Άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος στο νέο τεύχος του Journal of Latin American Hermeneutics

Στο νέο τεύχος της ηλεκτρονικής έκδοσης του Journal of Latin American Hermeneutics 3 (2007), δημοσιεύονται τα εξής δύο άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος (πατώντας στον τίτλο θα βρεθείτε στο κείμενο του άρθρου):

Ο πολύχρωμος χιτώνας του Ιωσήφ

Η ιστορία του Ιωσήφ και των αδελφών του ασκεί μια ιδιαίτερη γοητεία και υπήρξε πηγή έμπνευσης για πολλά έργα τέχνης. Ανάμεσα στα περιστατικά της ζωής του αυτό που φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αγαπητό, είναι εκείνο της πώλησης του Ιησού και της περιπέτειάς του στην Αίγυπτο. Από τον 4ο αι. κι εξής η ιστορία αυτή αποτελεί αγαπημένο θέμα στην υφαντική τέχνη της Αιγύπτου, ίσως γιατί εκτυλίσσεται στη χώρα αυτή. Στο Bode-Museum (Μουσείο Βυζαντινής Τέχνης) στο Βερολίνο λειτουργεί έκθεση μέχρι τις 31/3/2009 με θέμα τα υφαντά από την Αίγυπτο, που έχουν ως θέμα τους τον Ιωσήφ και την περιπέτειά του στην Αίγυπτο ("Ein buntes Kleid für Josef. Biblische Geschichten auf ägyptischen Wirkereien"). Στην έκθεση ο επισκέπτης μπορεί να δει και άλλα αντικείμενα με σκηνές από τη ζωή του Ιωσήφ καθώς και υφαντά με άλλα βιβλικά θέματα. Για όσους δε μπορούν να επισκεφτούν την έκθεση, υπάρχει η δυνατότητα να πάρουν μια γεύση από τον κατάλογο που κυκλοφορεί και τον οποίο μπορούν να παραγγείλουν μέσω διαδικτύου (τιμάται 9 ευρώ).

Σάββατο 4 Οκτωβρίου 2008

Αυθεντία και συνοδικότητα: δύο άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες ο τόμος με τα πρακτικά του συμποσίου που διοργανώθηκε στο Καθολικό Παν/μιο του Eichstätt (Γερμανία) με θέμα την αυθεντία και τη συνοδικότητα στην Εκκλησία. Ανάμεσα στις ενδιαφέρουσες εισηγήσεις δύο παρουσιάζουν βιβλικό ενδιαφέρον, καθώς ασχολούνται με το θέμα της αυθεντίας και της συνοδικότητας στην Κ.Δ. και στον αρχέγονο χριστιανισμό:

Lothar Wehr, "Das Verhältnis von Leitungs- und Gemeindeautorität in den heidenchristlichen Gemeinden des Paulus und in der judenchristlich geprägten Gemeinde des Matthäus-Evangelisten", 169-190

Ο συγγραφέας ξεκινά από τη διαπίστωση μίας πολυμορφίας μέσα στην Κ.Δ. όσον αφορά στο θέμα της αυθεντίας και της πνευματικής καθοδήγησης, την οποία αποδίδει α) στις διαφορετικές ιστορικές συγκυρίες που ισχύουν για κάθε κοινότητα και β) στην ταυτότητα των μελών της κοινότητας (εξ εθνών ή εξ Ιουδαίων χριστιανοί). Στη συνέχεια εξετάζει δύο τέτοιες περιπτώσεις: τις κοινότητες του Παύλου και την κοινότητα του κατά Ματθαίον. Από τη σύγκρισή τους προκύπτουν αρκετές διαφορές αλλά και ενδιαφέρουσες ομοιότητες: α) οι κοινότητες είναι υπεύθυνες για τη συνεπή τήρηση των αρχών που τις διέπουν και για την διατήρηση της καθαρότητας της διδασκαλίας τους, β) στις κοινότητες λειτουργούν σύνοδοι και γ) στις κοινότητες σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν αυθεντίες, οι οποίες συχνά συγκαλούν τις συνόδους, καλούν στη διατήρηση της καθαρότητας της διδασκαλίας και θέτουν αρχές και κριτήρια.

Konstantinos Nikolakopoulos, "Neutestamentliche Wurzeln der Synodalität", 237-251

Ο συγγραφέας ξεκινά από τη διαπίστωση ότι η συνοδικότητα ως έκφραση της ενότητας και της κοινωνίας των πιστών αποτελεί βασική αρχή της Εκκλησίας από την αρχαία εποχή μέχρι και σήμερα. Ίχνη αυτής της συνοδικότητας εντοπίζονται ήδη μέσα στην Κ.Δ. Οι μαρτυρίες, που έχουμε από τα κείμενα της Κ.Δ. (ο συγγρ. εξετάζει τις μαρτυρίες από την Α΄ Κορ και από τις Πρξ), οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η έννοια της συνοδικότητας είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Στο δεύτερο μέρος της εισήγησής του ο συγγραφέας εξετάζει διεξοδικά την περιγραφή της Αποστολικής Συνόδου στο Πρξ 15, η οποία υπήρξε πρότυπο για όλες τις συνόδους που ακολούθησαν, και καταλήγει στα εξής συμπεράσματα: α) στη σύνοδο είναι παρούσα η εκκλησία στο σύνολό της, β) θέμα της είναι ένα ζήτημα, το οποίο αφορά στην πίστη και στη ζωή της κοινότητας, γ) το αποτέλεσμα της συνόδου μετά από συζήτηση, στην οποία ακούγονται διάφορες γνώμες, έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για όλα τα μέλη της εκκλησίας.


Ο τίτλος του συλλογικού τόμου είναι ο εξής:
Chr. Böttigheimer - J. Hofmann (εκδ.), Autorität und Synodalität. Eine interdisziplinäre und interkonfessionelle Umschau nach ökumenischen Chancen und ekklesiologischen Desiseraten, Frankfurt a. Main: Lembeck. 2008
ISBN: 9783874765701

Nέο άρθρο στο JGRChrJ 5 (2008)

Το περιοδικό Journal of Greco-Roman Christianity and Judaism ανάρτησε ένα νέο άρθρο, το οποίο περιλαμβάνεται στον τόμο του 2008. Το περιοδικό είναι ετήσιο και τα άρθρα του τρέχοντος έτους είναι διαθέσιμα σε ηλεκτρονική μορφή στη σελίδα του περιοδικού. Στη συνέχεια κυκλοφορεί ο τόμος του περιοδικού από τις εκδόσεις του Παν/μίου Sheffield. Για να βρεθείτε στο άρθρο, πατήστε στον τίτλο του.

Hans Forster, "The Celebration of the Baptism of Christ by the Basilideans and the Origin of Epiphany: Is the Seemingly Obvious Correct? ", 120-124

Έκθεση για αρχαίες χριστιανικές βιβλιοθήκες της Αιγύπτου


Στην Österreichische Nationalbibliothek (Βιέννη) λειτουργεί από 18.04.2008 έως 14.11.2008 έκθεση με τον τίτλο "Spätantike Bibliotheken: Leben und Lesen in ägyptischen Klöstern" (Βιβλιοθήκες της Ύστερης Αρχαιότητας: Ζωή και Ανάγνωση στα αιγυπτιακά μοναστήρια).Στην κεντρική σελίδα της έκθεσης μπορεί κανείς να βρει πληροφορίες για το θέμα της έκθεσης και για τη χρήση του βιβλίου στην αρχαία Εκκλησία.

Η έκθεση κινείται γύρω από τα εξής θέματα: πώς λειτουργούσαν αυτές οι βιβλιοθήκες της αρχαίας Εκκλησίας, ποια βιβλία περιείχαν, ποιος αντέγραφε τα κείμενα και τέλος ποιος είχε το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει αυτά τα βιβλία.

Στη σελίδα της έκθεσης μπορεί κανείς επίσης να δει ορισμένες φωτογραφίες εκθεμάτων (στο παράθυρο Gallerie).

Για να βρεθείτε στη σελίδα της έκθεσης, πατήστε εδώ.