Σπάραγμα από το κατά Μάρκον του 1ου αι.; / Fragment of Mark's Gospel from the 1st c.?

Σύμφωνα με δημοσιεύματα που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο σε κάλυμμα αιγυπτιακής μούμιας βρέθηκε μεταξύ άλλων και σπάραγμα από το κατά Μάρκον ευαγγέλιο, το οποίο χρονολογείται μετά από σχετικές εξετάσεις που έγιναν πριν το 90 μ.Χ. Αν αυτό είναι ακριβές, τότε πρόκειται για το αρχαιότερο χειρόγραφο ευαγγελικού κειμένου (όσα έχουμε σήμερα είναι των αρχών του 2ου αι.). Διαβάστε το σχετικό δημοσίευμα στην ηλεκτρονική σελίδα livescience όπου δίνονται κάποια στοιχεία για το εύρημα και ανακοινώνεται η δημοσίευση του κειμένου στο εγγύς μέλλον:

Mummy Mask May Reveal Oldest Known Gospel

Λκ 17,11-19 / Lk 17:11-19

ΙΒ' Κυριακή του Λουκά σήμερα και το ανάγνωσμα περιγράφει την θεραπεία των 10 λεπρών, ένας από τους οποίους ήταν Σαμαρείτης. Ο F. Bovon στο υπόμνημά του στο Κατά Λουκάν (τόμ. ΙΙΙ, 145 εξ.) θέτει τα εξής ενδιαφέροντα ερωτήματα σχετικά με το περιεχόμενο και το νόημα του θαύματος:

-  πού βρίσκεται η έμφαση; Στην θεραπεία των 10 λεπρών ή στον ένα Σαμαρείτη που είναι ευγνώμων;

- τι είναι εδώ σημαντικότερο; Η θεραπευτική δύναμη του Ιησού ή η πίστη του ανθρώπου;

- τι έχει μεγαλύτερη αξία; Η πίστη στην αρχή του θαύματος ή η ευγνωμοσύνη στο τέλος;

- έχει σημασία για την αφήγηση η αναφορά της ταυτότητας του ενός ευγνώμονος πρώην λεπρού;

- υπάρχουν διακειμενικοί υπαινιγμοί σε άλλες βιβλικές αφηγήσεις;

Μερικές παρατηρήσεις που μπορούν να βοηθήσουν στην απάντηση των παραπάνω ερωτημάτων:

Ενδοκειμενικές συνδέσεις: 7,1-10 (η θεραπεία του δούλου του εκατόνταρχου): κι εκεί η ιστορία καταλήγει με μία χρεία και ο Ιησούς επαινεί την πίστη ενός μη Ιουδαίου επικρίνοντας έμμεσα την στάση του Ισραήλ

Διακειμενικές συνδέσεις: Δ΄ Βασ 5,1-15, όπου περιγράφεται η θεραπεία του λεπρού Ναιμάν του Σύρου. Αν αυτή η σύνδεση ισχύει, δύο στοιχεία είναι σημαντικά: α) η σύγκριση του Ιησού με τον Ελισσαίο (ένα θέμα που υποφώσκει στο Λκ) και β) η πίστη ενός εθνικού, στον οποίο ο Θεός προσφέρει τη χάρη του

Η αναφορά στην ταυτότητα του ενός λεπρού: αυτή φαίνεται να είναι σημαντική καθώς ο Ιησούς την τονίζει μέσα από την εμφαντική θέση της πληροφορίας στο τέλος του στ. 16 καθώς και τις τρεις ρητορικές ερωτήσεις της χρείας στους στ. 17εξ. Η απάντηση σε αυτά τα τρία ερωτήματα είναι προφανής και προκύπτει από την προηγούμενη αφήγηση: κι οι 10 καθαρίσθηκαν, οι 9 δεν επέστρεψαν, μόνο ο αλλογενής επιστρέφει να δοξάσει τον Θεό. Οι Σαμαρείτες ήδη χρησιμοποιούνται ως θετικό παράδειγμα στη γνωστή παραβολή (10,30-35) και το παράδειγμα του Καλού Σαμαρείτη εκεί εντάσσεται μέσα στη γενικότερη θεματική του Λκ για την συμπερίληψη στον νέο λαό του Θεού ανθρώπων που ανήκουν σε περιθωριακές ομάδες ή που δεν είναι Ισραηλίτες. Είναι ταυτόχρονα μία έμμεση αλλά σαφής κριτική για την στενόκαρδη αντίληψη περί του λαού του Θεού από μερίδα των Ισραηλιτών. Το σωτηριολογικό περιεχόμενο της συγκεκριμένης αφήγησης είναι προφανές. Η δωρεά και το έλεος του Θεού προσφέρεται σε όλους όσους τον προσεγγίζουν με πίστη ανεξάρτητα εθνικών ή άλλων διακρίσεων.

Όσον αφορά στο ερώτημα τι είναι σημαντικότερο, η πίστη των 10 λεπτών ή η ευγνωμοσύνη του ενός, είναι προφανές ότι στην περικοπή η ευγνωμοσύνη του Σαμαρείτη είναι έκφραση της πίστης του (βλ. τα ρήματα που χρησιμοποιεί ο Λκ στην περιγραφή της αντίδρασης του Σαμαρείτη: δοξάζειν, πίπτειν ἐπὶ τὸ πρόσωπον (προσκήνυσις), εὐχαριστεῖν) κι επομένως εδώ κατά κάποιον τρόπο πίστη κι ευγνωμοσύνη ταυτίζονται. Αυτό επιβεβαιώνεται από το λόγιο του Ιησού προς τον Σαμαρείτη στο στ. 19. Ενώ αυτή η φράση είναι γνωστή κι από άλλες αφηγήσεις της συνοπτικής παράδοσης, χρησιμοποιώντας την εδώ ο Λκ για να περιγράψει την αντίδραση του Ιησού στην επιστροφή του Σαμαρείτη, της δίνει μία διαφορετική ποιότητα: η πίστη δεν είναι μόνο η βεβαιότητα ότι ο Θεός μπορεί να κάνει θαύματα μέσω του Ιησού αλλά κι η ευγνώμονη αναγνώριση αυτής της δύναμης. Επιπλέον, μέσω της προσκύνησης του Ιησού είναι η αναγνώριση της θεϊκής του ιδιότητας (στην αρχαιότητα η προσκύνηση αποδίδεται μόνο σε βασιλείς της Ανατολής και σε θεότητες). Το χριστολογικό επομένως νόημα της περικοπής είναι επίσης σαφές εδώ. Ο Σαμαρείτης, τέλος, ο αλλογενής και στα μάτια των συγχρόνων του Ιησού Ιουδαίων τουλάχιστον απεχθής, γίνεται ο τύπος του ανθρώπου της Βασιλείας του Θεού που ο Ιησούς επαγγέλλεται, καθώς αποδεικνύεται άνθρωπος αληθινής πίστης  και πνευματικής ωριμότητας.

Το τρέχον τεύχος του JBR / The current issue of JBR

Journal of the Bible and its Reception 1:2 (2014)

Christina Petterson, "'Gar nicht biblisch!' [Not biblical at all!]: Ephesians, Marriage, and Radical Pietism in Eighteenth-Century Germany," 191-205 (abstract)
Jorunn Økland, "Facilitating Speech and Discourse: Biblical Interpretation and the Emergence of a Concept of Gender Equality," 209-235 (abstract)
Anthony Swindell, "Three 1930s Novels about Satan," 237-251 (abstract)
Alison Jack, "Henry James’s 'The Jolly Corner': Revisiting the Parable of the Prodigal Son (Luke 15:11–32)," 253-262
Jason M. Silverman, ''Yes We Can (Hyperbolize)! Ideals, Rhetoric, and Tradition Transmission," 263-284 (abstract)
Eric Ziolkowski, "Dispatches from EBR: A Report on Volumes 1–10 (of 30), with Special Focus on Reception-related Matters," 285-308 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του ZAC / The current issue of ZAC

Zeitschrift für antikes Christentum 18:2 (2014)

• Maarten Taveirne, "Das Martyrium als imitatio Christi: Die literarische Gestaltung der spätantiken Märtyrerakten und -passionen nach der Passion Christi," 167-203 (abstract)
• Petr Kitzler, "Tertullian and Ancient Embryology in De carne Christi 4,1 and 19,3−4," 204-209 (abstract)
• Josep Vilella, "The Pseudo-Iliberritan Canon Texts," 201-259 (abstract)
• Konrad F. Zawadzki, "Neue griechische Fragmente des Cyrill von Alexandrien, (Pseudo-) Athanasius, Philoxenos, Severus von Antiochien und Ammonios: patristische Auslegungen zum 1. Korintherbrief (ediert aus dem Codex Pantokratoros 28)," 260-282 (abstract)
• Geoffrey D. Dunn, "Why care for the poor? The role of almsgiving in Jerome’s asceticism," 283-301 (abstract)
• Maarten Wisse / Anthony Dupont, "Nostis qui in schola Christi eruditi estis, Iacob ipsum esse Israel: Sermo 122, In Iohannis euangelium tractatus 7 and the Donatist and Pelagian Controversies," 302-325 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του ZNW / The current issue of ZNW

Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft 106:1 (2015)

• Walter T. Wilson, "Works of Wisdom (Matt 9,9–17; 11,16–19)," 1-20 (abstract)
• Kylie Crabbe, "Being found fighting against God: Luke’s Gamaliel and Josephus on human responses to divine providence," 21-39 (abstract)
• Nils Neumann, "Die πανοπλία Gottes. Eph 6,11–17 als Reflexion der Belagerung einer Stadt," 40-64 (abstract)
• Michael Theobald, "Vom Werden des Rechts in der Kirche. Beobachtungen zur Sprachform von Weisungen im Corpus Pastorale und bei Paulus,"65-95 (abstract)
• Ole Jakob Filtvedt / Martin Wessbrandt, "Exploring the High Priesthood of Jesus in Early Christian Sources," 96-114 (abstract)
• Gerhard Ringshausen, "Das Rätsel der Ἡρῳδιανοί im Markusevangelium. Für Eckhard Plümacher," 115-125 (abstract)
• Jason Staples, "Alte red Because of Transgressions? The ‘Law of Deeds’ in Gal 3,19a," 126-135 (abstract)
• Garrick V. Allen, "Textual Pluriformity and Allusion in the Book of Revelation. The Text of Zechariah 4 in the Apocalypse," 136-145 (abstract)

Στο τρέχον τεύχος του VigChr / In the current issue of VigChr

Vigiliae Christianae 69:1 (2015)

Jordan Daniel Wood, "Origen’s Polemics in Princ 4.2.4: Scriptural Literalism as a Christo-Metaphysical Error," 30-69 (abstract)

Matthew R. Crawford, "Reading the Diatessaron with Ephrem: The Word and the Light, the Voice and the Star," 70-95 (abstract)

Το τρέχον τεύχος του JAJ/ The current issue of JAJ

Journal of Ancient Judaism 5:3 (2014)

Yitzhaq Feder, "The Wilderness Camp Paradigm in the Holiness Source and the Temple Scroll: From Purity Laws to Cult Politics," 290-310
This paper explores the socio-historical implications of the levitical purity laws as they are understood in the Holiness Source (H) and the Temple Scroll (TS). Though these sources show a similarity in rhetoric, closer examination reveals fundamental differences between them. In particular, I focus on the manner in which these sources understand the wilderness camp model, which serves as the primary framework for the application of the biblical purity laws. In H, we find a repeated emphasis on the danger of polluting the Tabernacle (e. g., Lev 15:31; Num 5:4; 19:13, 20). From a strict philological analysis of these sources, it becomes clear that these statements focus on the purity of the centralized sanctuary. Interestingly, this attitude finds echoes in the rabbinic view, which restricted the application of the purity laws almost exclusively to Jerusalem. In comparison, the interpretation of these verses in TS construes them as requiring purity in other cities throughout the land. The comparison of these sources and the relationship between purity and the cult establishment implied by them can serve as a basis for contextualizing them historically. This analysis can enable us to trace the development of attitudes towards purity in Israel in the periods before and after cult centralization. 

Walter Houston, "Between Salem and Mount Gerizim: The Context of the Formation of the Torah Reconsidered," 311 - 334

Building on recent suggestions, I argue that the final composition of the Pentateuch in the Persian period was the result of common enterprise or compromise between the province of Samaria and Jerusalem. This is based on an examination of the historical circumstances as well as on the contents and text of the Pentateuch. Contrary to the picture painted in Ezra-Nehemiah, there were good relationships and contacts between the upper classes of the two provinces throughout the period, and it is probable that the priestly staff of the temple of Argarizim, which recent evidence shows was established in the mid fifth century, was closely related to that of Jerusalem. The identities of both holy places are hinted at in the text. The likely original text of Deut 27:2–8 ordains sacrifice to be made and the Torah to be inscribed on Mount Gerizim (v. 4), not on Mount Ebal as in the MT. This either suggested the establishment of the sanctuary there (Kartveit), or was suggested by it (Nihan). On the other hand, Gen 14:18 refers to Jerusalem under the name of Salem. The Torah contains material of northern origin, and some of it, especially the story of Joseph, originated relatively late. The Tabernacle and ritual texts in P do not, as often thought, represent the Jerusalem temple, but an ideal sanctuary, and they are available to reform the practice of both temples. The MT, like the Samaritan Pentateuch, contains revisions away from the common inheritance.

Molly Zahn, "Prophecy Rewritten: Use of Scriptural Traditions in 4QPseudo-Ezekiel," 335-367

Despite the amount of attention and study given to “rewritten scripture” and related phenomena in recent years, a number of texts that appear to employ rewriting have not been fully analyzed from this perspective, including 4QPseudo-Ezekiel. This study provides a detailed examination of the ways 4QPseudo-Ezekiel interacts with known versions of scripture and integrates the results of that examination into the larger conversation surrounding the various forms and purposes of rewriting in Second Temple Judaism. The evidence suggests that the goals and functions of scriptural reuse in 4QPseudo-Ezekiel closely resemble those of “rewritten scripture” texts like the Temple Scroll and Jubilees. At the same time, connections between the text and ideology of 4QPseudo-Ezekiel and that of versions of what became the biblical book of Ezekiel highlight the importance of joining study of “rewritten scripture” with study of the textual development of books of the Hebrew Bible. 

Matthew Gordley, "Creating Meaning in the Present by Reviewing the Past: Communal Memory in the Psalms of Solomon," 368-392

This article examines Psalms of Solomon with an eye toward how these compositions may have functioned within the setting of a first-century B. C. E. Jewish community in Jerusalem. Several of these psalms should be understood as didactic hymns providing instruction to their audience through the medium of psalmody. Attention to the temporal register of Pss. Sol. 8, 9, and 17 shows how the poet’s use of historical review and historical allusion contributed to a vision of present reality and future hope, which the audience was invited to embrace. Issues relating to the place of these psalms in the tradition of Solomonic discourse are also addressed insofar as they contribute to the didactic function of this psalm collection.

William A. Tooman, "The Hermeneutics of Scribal Rewriting in Targum Jonathan Ezek 1," 393-414

This paper examines a number of expansions and rewordings in Tg. J. Ezek 1 that alter or elaborate upon the description of the celestial creatures. The object is threefold: to identify textual cues within the Targum’s Vorlage that sparked expansions or rewordings, to explain the exegetical choices reflected in those expansions and rewordings, and to deduce something about the hermeneutical assumptions under which those choices were made. Along the way, I explain several features of the Targum in new ways, but the principal objects of my inquiry are the scribes responsible for Targum Jonathan and the various ways that they interacted with their Hebrew Vorlage. I propose that the expansions and rewordings never reflect exuberance or whimsy on the part of the targumic scribes. Rather, they represent a disciplined effort to produce an accurate reading of their Hebrew text, undertaken according to certain hermeneutical assumptions, assumptions that are co-extensive with their assumptions about the nature of their source texts as scripture. 

Οι ταλαιπωρίες ενός χειρογράφου / The troubles of a manuscript

Στο γνωστό ιστολόγιο της Βρετανικής Βιβλιοθήκης Medieval manuscripts blog παρουσιάζονται οι ταλαιπωρίες που υπέστη ένα πρόσφατα ψηφιοποιημένο χειρόγραφο της Βιβλιοθήκης, το Egerton MS 3046, ένα ελληνικό ευαγγελιστάριο του 11ου/12ου αι. στα χέρια του συλλέκτη του John Ruskin, αλλά και άλλων αναγνωστών του κατά το παρελθόν. 

Annotated, Misbound, Mutilated: John Ruskin’s Gospel Lectionary

Selfies της αρχαιότητας / Selfies of antiquity

Ένα έξυπνο κι ενδιαφέρον άρθρο της Karen Stern για τις selfies της αρχαίας Εγγύς Ανατολής, τα graffiti, δημοσιεύεται στη σελιδα των φίλων της ASOR:

Graffiti—the ‘Selfies’ of the Ancient Near East?

Ο Ωριγένης και η Αγία Γραφή / Origen and the Bible

Στη σειρά των αναρτήσεων για την πρόσληψη της Αγίας Γραφής θα αφιερώσουμε κάποιες από αυτές στον Ωριγένη.

Ο Ωριγένης μιλά για την ερμηνεία των βιβλικών κειμένων στο 4ο βιβλίο του έργου του Περὶ ἀρχῶν, όπου δίνει και τις θεολογικές αρχές της εξήγησής του. 

Βασική θέση του είναι βέβαια ο θείος χαρακτήρας της Βίβλου, αφού περιέχει θείες διδασκαλίες και μπορεί, επομένως, να μεταμορφώνει τη ζωή των ανθρώπων. Αυτές οι διδασκαλίες αποκαλύπτονται στην Καινή Διαθήκη από τον Ιησού Χριστό ο οποίος προφητεύθηκε στην Παλαιά. Επομένως, οι δύο διαθήκες παρά την πολυμορφία των κειμένων έχουν ενότητα. 

Αυτή η ενότητα καθίσταται σαφής σε τρία σημεία: α) στην υπόθεσή τους, δηλαδή στο κοινό μήνυμα Παλαιάς και Καινής, β) στην οικονομία, δηλ. στο θεϊκό σχέδιο, το οποίο αποκαλύπτεται σε αυτές και γ) στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, που είναι το κεντρικό πρόσωπο (ἀνακεφαλαίωσις) και στις δύο.

Μολονότι ο Ωριγένης προϋποθέτει τις τρεις παραπάνω αρχές, γνωστές κι από άλλους εκκλησιαστικούς συγγραφείς της εποχής, ακολουθεί διαφορετική πορεία εξήγησης στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη. Στην ΠΔ η εμπειρία του Λόγου γίνεται μέσω τρίτων, ενώ στην Καινή Διαθήκη είναι άμεση. Και στις δύο όμως περιπτώσεις η εξηγητική πορεία είναι ανάλογη, καθώς ο τελικός στόχος είναι η γνώση του Λόγου. 

Φυσικά ο Ωριγένης προϋποθέτει επίσης την θεοπνευστία του βιβλικού κειμένου, την οποία κατανοεί ως ενέργεια τόσο του Λόγου όσο και του Πνεύματος. Η θεοπνευστία συνίσταται σε δύο στοιχεία: α) στο σκοπό της Βίβλου, που είναι η "παιδεία" της ψυχής και β) στο περιεχόμενό της, που δεν είναι άλλο από το βαθύτερο πνευματικό νόημα που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια. Σκοπός της εξήγησης είναι, επομένως, να αναδείξει αυτό το νόημα, ώστε οι ακροατές να οδηγηθούν στην τελειότητα. Αυτό όμως δεν είναι μια απλή υπόθεση. Ο ερμηνευτής / αναγνώστης θα συναντήσει "λίθους προσκόμματος" και παράδοξα σημεία μέσα στο κείμενο (π.χ. ανθρωπομορφισμούς, γραμματικά και συντακτικά λάθη, προβληματικά σημεία από πλευράς ηθικής κ.ά.). Θα πρέπει να συνδέσει, λοιπόν, όλα τα στοιχεία για να μπορέσει να φτάσει σε ένα μήνυμα που θα έχει συνοχή και να ανακαλύψει την "ἀκολουθία" του κειμένου (Περὶ ἀρχῶν 4.3.3). 

Αυτό οδηγεί στην ιδέα της διπλής φύσης της Βίβλου, η οποία προκύπτει επίσης από την αναλογία την οποία βλέπει ο Ωριγένης κι άλλοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς μεταξύ της ενσάρκωσης του Λόγου και του λόγου του Θεού που έγινε γραπτό κείμενο. Για την ακρίβεια η σάρκωση του Λόγου οδηγεί και στην καταγραφή του λόγου. Έτσι η Γραφή είναι η εκδήλωση των πνευματικών αληθειών, στις οποίες τώρα οι άνθρωποι έχουν πρόσβαση. 

Μολονότι στο έργο του Περὶ ἀρχῶν ὁ Ωριγένης μιλά για τριμερή διάκριση του κειμένου: σώμα, ψυχή και πνεύμα (4.2.11), αυτή η διαίρεση δεν απαντά αλλού στο έργο του. Στα περισσότερα κείμενά του κάνει λόγο για δύο επίπεδα του κειμένου. Είναι πιθανον η τριμερής διάκριση να αναφέρεται στα τρία διακριτά στάδια της πορείας προς την τελείωση (K.J. Torjesen, Hermeneutical Procedur and Theological Method in Origen's Exegesis, 1986: 41). Aυτά τα τρία στάδια αντιστοιχούν και σε τρεις διαφορετικές ομάδες μέσα στην χριστιανική κοινότητα: τους αρχάριους, τους προχωρημένους και τους τέλειους. Έργο του εξηγητή είναι, επομένως, να απευθυνθεί και στις τρεις αυτές ομάδες με τέτοιον τρόπο ώστε το βιβλικό μήνυμα να γίνει κατανοητό από όλους. 

Μολονότι ο τελικός στόχος είναι το πνευματικό μήνυμα του κειμένου, το γράμμα είναι εξίσου σημαντικό κι ο εξηγητής αναπτύσσει διάφορες μεθόδους για να το προσεγγίσει. Πνευματικό μήνυμα και γράμμα του κειμένου είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους. Το γράμμα του βιβλικού κειμένου είναι σημαντικό, γιατί αναφέρεται στην βιβλική ιστορία, είναι χρήσιμο για τα απλά μέλη της κοινότητας κι έχει επίσης απολογητική αξία. Από την άλλη δεν επαρκεί η γραμματική ή η ιστορική μελέτη του. Το βιβλικό κείμενο έχει βαθύτερο νόημα που απευθύνεται στους ώριμους και πρέπει αντληθεί.