Στο νέο τεύχος του JETS / In the current issue of JETS

Στο νέο τεύχος του Journal of Evangelical Theological Society 53:2 (2010) δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Gregory Goswell, "The order of the books of the New Testament", 225-241
  
• Grant R. Osborne, "Moving forward on our knees : corporate prayer in the New Testament", 243-267
  
• Benjamin J. Johnson, "What type of son is Samson? : reading Judges 13 as a biblical type-scene", 269-286
  
• Don Garlington, "'Who is the greatest?'", 287-316
  
• Andrew E. Steinmann, "Literary clues in Judges : a response to Robert Chisholm", 365-373

Αφιέρωμα στο Θεό Ύψιστο στο Γαριζίμ / Dedication to the Most High God on Mount Garizim

Στην τρέχουσα ηλεκτρονική έκδοση του Journal of Greco-Roman Christianity and Judaism 7 (2010) έχει αναρτηθεί ένα ενδιαφέρον άρθρο για μία αφιέρωση στο Θεό Ύψιστο που βρέθηκε στο όρος Γαριζίμ:

Michael Meerson, "One God Supreme: A Case Study of Religious Tolerance and Survival"
Ο συγγραφέας σχολιάζει την ελληνική επιγραφή που συνοδεύει το ηλιακό ρολόι που βρέθηκε στο όρος Γαριζίμ και φωτογραφία του οποίου δημοσιεύθηκε σε άρθρο του Qadmoniot 33 (2000) (Y. Magen, “Mount-Gerizim – A Temple City”). Πρόκειται για επιγραφή της ελληνιστικής ή πρώιμης ρωμαϊκής περιόδου και το κείμενο έχει ως εξής:

Θεῷ ὑψίστῳ / Πτολεμαῖ[ος] ὁ χρηματαγω[γὸς] / τῶν ἀπ’ Α[ἰγ]ύπτου ἁγίων δ [...]

Από την επιγραφή ο συγγραφέας συμπεραίνει ότι το ο Πτολεμαίος μετέφερε δωρεά από τη σαμαριτική κοινότητα της Αιγύπτου στο σαμαριτικό ναό στο Γαριζίμ. Ο συγγραφέας αναλύει διάφορες αρχαίες πηγές σχετικά με το ναό στο όρος Γαριζίμ και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο ίδιος ναός σε διαφορετικές εποχές αφιερώθηκε στο Θεό των Σαμαριτών, στον Ύψιστο Θεό και στο Δία Ύψιστο.

[Α.Τ.: Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα όσα σημειώνει ο συγγραφέας για τη λατρεία του Θεού Υψίστου. Ο Θεός Ύψιστος είναι μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα θεότητα των ελληνορωμαϊκών χρόνων, η προέλευση και η ταυτότητα της οποίας, έχει προκαλέσει συζητήσεις μεταξύ των ερευνητών. Ο συγγραφέας συνδυάζει στην αρχή του άρθρου του (χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει γιατί) τη λατρεία του Θεού Υψίστου με εκείνη του «ἑνὸς θεοῦ» και αμφισβητώντας τη γενική άποψη ότι εδώ πρόκειται για «ιουδαιοχριστιανικό» τίτλο, παραπέμπει στο άρθρο της L. Di Segni (SCI 13 (1994): 94-115), όπου επισημαίνονται οι ειδωλολατρικές απαρχές του. Μάλιστα μεταξύ των παραδειγμάτων που αναφέρει η Di Segni κάποια προέρχονται από τη Σαμάρεια. Στη συνέχεια παραπέμπει στον S. Mitchell, ο οποίος σχολιάζοντας τα μνημεία της λατρείας του Θεού Υψίστου υποστηρίζει ότι πίσω από αυτά κρύβεται μία ενιαία κίνηση των ανθρώπων με παρόμοιες μονοθεϊστικές πεποιθήσεις. Ο συγγραφέας ωστόσο, σωστά κατά τη γνώμη μου, υπογραμμίζει ότι σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει ένα σαφώς ειδωλολατρικό υπόβαθρο. Επίσης σωστή είναι η προσπάθειά του να αποδεσμεύσει τον «ἕνα θεό» και τον «θεὸ ὕψιστο» από το ιουδαϊκό περιβάλλον θεωρώντας τους εθνικούς το ίδιο ικανούς να συλλάβουν την ιδέα μιας ανώνυμης θεότητας. Στη συνέχεια παρουσιάζει και σχολιάζει τις επιγραφικές μαρτυρίες για τη λατρεία του Θεού Υψίστου στην ανατολική πλευρά της Μεσογείου και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι δύο παραπάνω τίτλοι είναι καθαρά ειδωλολατρικοί κι ότι ο δεύτερος (θεός ὕψιστος) παραπέμπει σαφώς στην πολυθεΐα. Ο τίτλος αυτός επικρατεί στο διάστημα 2ος αι. π.Χ. έως 2ος αι. μ.Χ. και στη συνέχεια τον διαδέχεται εκείνος του «ἑνὸς θεοῦ». Εξαιτίας της ειδωλολατρικής τους προέλευσης ο συγγραφέας θεωρεί ότι οι Ιουδαίοι τους απέφευγαν, αν και δεν απουσιάζουν και κάποιες αποκλίσεις από τον κανόνα. Εξαίρεση επίσης αποτελεί και το παράδειγμα των Σαμαρειτών που υιοθετούν αυτούς τους τίτλους.

Μολονότι ο τίτλος "θεός ύψιστος" μπορεί να παραπέμπει καταρχάς σε ένα πολυθεϊστικό σύστημα και σε μία ιεραρχία μέσα σε αυτό, οπωσδήποτε προδίδει μία "ενοθεϊστική" τάση (ο Άγγελος Χανιώτης στο βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα σχετικά με τέτοια φαινόμενα, S. Mitchell - P. van Nuffelen (εκδ.), One God. Pagan Monotheism in the Roman Empire (σσ. 112 εξ.) κάνει λόγο για "μεγαθεϊσμό"), που πρέπει να συνδυασθεί και με τα φιλοσοφικά ρεύματα της εποχής αλλά και με το θρησκευτικό πλουραλισμό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα μνημεία του Θ.Υ. είναι ανεικονικά και συχνά συνδέονται με την ιδέα του φωτός και τον ήλιο, όπως και στην περίπτωση του μνημείου από το Γαριζίμ. Από την άλλη αυτός ο θεός φαίνεται να ενδιαφέρεται για τις καθημερινές ανάγκες των πιστών του και αποδεικνύεται σωτήρας τους. Αυτός ο διπλός χαρακτήρας της θεότητας θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα κοινό στοιχείο και με το θεό των Ιουδαίων, κάτι που δημιουργούσε τις γέφυρες για να υιοθετηθεί κατά περίπτωση ο τίτλος και από αυτούς. Οπωσδήποτε είναι σωστή η παρατήρηση του Meerson ότι στην πλειοψηφία τους τα μνημεία του Θ.Υ. δε συνδέονται με Ιουδαίους. Από την άλλη ωστόσο η χρήση του τίτλου στην μετάφραση των Ο΄ και τα κάποια ιουδαϊκά παραδείγματα επιτρέπουν να δεχθούμε ότι κι εκείνοι κυρίως μέσα στο περιβάλλον της Διασποράς υιοθέτησαν τον τίτλο. Τα όρια μεταξύ ιουδαϊκών και ειδωλολατρικών αναφορών στο Θ.Υ. δεν είναι ωστόσο πάντοτε καθαρά. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου οι μαρτυρίες κινούνται στη "γκρίζα" περιοχή μεταξύ των ορίων των δυο πραγματικοτήτων κι αυτό καθιστά το Θ.Υ. μία τόσο ενδιαφέρουσα θεότητα. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το ηλιακό ρολόι του Γαριζίμ. Κλείνοντας να σημειώσουμε ότι σε κάθε περίπτωση είναι απαραίτητο το κάθε μνημείο να εξετάζεται ξεχωριστά και μέσα στην ιδιαίτερη συνάφειά του. ].

Το τέλος του κατά Μάρκον (L. Hurtado) / The ending of Mark (L. Hurtado)

Ο Larry Hurtado ανάρτησε σήμερα στο ιστολόγιό του ένα κείμενό του για το τέλος του κατά Μάρκον, στο οποίο υποστηρίζει ότι αντίθετα με την άποψη της πλειοψηφίας ερευνητών ότι ουσιαστικά η κορύφωση του κατά Μάρκον είναι η σκηνή της Σταύρωσης κι ότι το τέλος του κατά Μάρκον στο 16, 8 μάλλον κλείνει το ευαγγέλιο "άδοξα" αφήνοντας τον αναγνώστη με απορίες, η σκηνή της εμφάνισης του αγγέλου στις γυναίκες αποτελεί ουσιαστικά την κορύφωση του ευαγγελίου κι ότι ο ρόλος των γυναικών εκεί είναι ιδιαίτερα σημαντικός.

[Α.Τ.: Μολονότι, όπως παρατηρεί ο ίδιος ο Hurtado, η θέση αυτή δεν είναι ευρέως αποδεκτή από την ακαδημαϊκή κοινότητα, θεωρώ ότι δίνει μία καλή λύση στο γνωστό πρόβλημα του τέλους του κατά Μάρκον. Το "ανοικτό" του τέλος, το οποίο αποδόθηκε σε πολλούς λόγους και γρήγορα συμπληρώθηκε στη χειρόγραφη παράδοση (βλ. το κριτικό υπόμνημα της 27ης έκδοσης της Nestle-Aland) μπορεί ουσιαστικά να οδηγεί σε μία κλιμάκωση της ευαγγελικής διήγησης, αφήνοντας όμως στον αναγνώστη την απόφαση, εάν θα αποδεχθεί ή όχι το γεγονός της ανάστασης στηριζόμενος στη μαρτυρία των γυναικών για τον άδειο τάφο και τη δήλωση του νεανία ότι ο Ιησούς ηγέρθη. ]

Για να πάτε στη σχετική σελίδα του ιστολογίο του Hurtado, όπου θα βρείτε και κάποιες άλλες δημοσιεύσεις του, πατήστε εδώ.

Κομμάτι πινακίδας με σφηνοειδή γραφή βρέθηκε στην Ιερουσαλήμ / Cuneiform tablet found in Jerusalem

Ήδη η είδηση έχει αναρτηθεί σε πολλά βιβλικά ιστολόγια σήμερα ότι σε ανασκαφή που διενέργησε το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο (υπεύθυνος Eilat Mazar) στην Ιερουσαλήμ (περιοχή Ophel) βρέθηκε θραύσμα πήλινης πινακίδας με σφηνοειδή γραφή. Το θραύσμα είναι πολύ μικρό (2 εκ x 2,8 εκ.) και περιέχει μερικές μόνο λέξεις. Σύμφωνα με τους ειδικούς χρονολογείται στον 14ο αι. και προέρχεται από το χέρι έμπειρου τεχνίτη. Παρά τον αποσπασματικό χαρακτήρα του διασωζόμενου κειμένου οι ίδιοι συμπεραίνουν ότι συνδέεται με το βασιλικό οίκο και ίσως πρόκειται για αλληλογραφία του βασιλιά της Ιερουσαλήμ με τον φαραώ της Αιγύπτου. Τέλος πρόκειται για το αρχαιότερο γραπτό κείμενο που βρέθηκε στην Ιερουσαλήμ (το αμέσως επόμενο είναι 600 χρόνια νεότερο).

Για να διαβάσετε το σχετικό δημοσίευμα στην ηλεκτρονική έκδοση της Jerusalem Post, όπου αρχικά δημοσιεύθηκε η είδηση, πατήστε εδώ.

D.-A. Koch: Ευχαριστία και Διδαχή / D.-A. Koch, Eucharist and Didache

Στο τρέχον τεύχος του Studia Theologia - Nordic Journal of Theology 64:1 (2010) δημοσιεύεται μεταξύ άλλων και το εξής άρθρο:

Dietrich-Alex Koch, "Eucharistic meal and eucharistic prayers in Didache 9 and 10", 77-96
Γενικά αμφισβητείται κατά πόσο οι ευχαριστήριες προσευχές στα Διδαχή 9 και 10 συνδέονται με αυτό καθαυτό το λατρευτικό (ευχαριστιακό) δείπνο. Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι το δείπνο στα Διδ. 9 και 10 θα πρέπει να κατανοηθεί τόσο ως λατρευτικό όσο και ως πραγματικό δείπνο. Η πρόσκληση στο Διδ. 10,6c: ("αν κάποιος είναι άγιος, ας έλθει. Όποιος δεν είναι, ας μετανοήσει) δεν παραπέμπει στο δεύτερο μέρος της λειτουργίας που απουσιάζει τώρα από τη Διδαδή. Αντίθετα είναι μία πρόσκληση σε όσους συμμετέχουν στο δείπνο (τουλάχιστον στους "αγίους" μεταξύ τους) να προσθέσουν τις ευχαριστήριες προσευχές του στο τέλος του λατρευτικού δείπνου της κοινότητας.

Στο νέο τεύχος του JQR / In the current issue of JQR

Στο τρέχον τεύχος του Jewish Quarterly Review 100:2 (2010) δημοσιεύονται μεταξύ των άλλων και τα εξής άρθρα:

• Natalie B. Dohrmann, "100 years of JQR and Rabbinic Judaism" , 193-196
  
• Eyal Regev, "Herod's Jewish Ideology Facing Romanization: On Intermarriage, Ritual Baths, and Speeches", 197-222
  
• Tzvi Novick, "Tradition and Truth: The Ethics of Lawmaking in Tannaitic Literature", 223-243
  
• Michael L. Satlow, "'Fruit and the Fruit of Fruit': Charity and Piety among Jews in Late Antique Palestine", 244-277
  
• Jonathan Klawans, "Josephus, the Rabbis, and Responses to Catastrophes Ancient and Modern", 278-309
  
• Shai Secunda, "Reading the Bavli in Iran", 310-342

Στο νέο ThR/ In the current issue of ThR

Στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Theologische Rundschau 75:3 (2010) δημοσιεύεται μεταξύ άλλων και το πρώτο μέρος ενός άρθρου του Udo Schnelle σχετικά με την πορεία έρευνας του κατά Ιωάννην ευαγγελίου. Το πρώτο μέρος είναι αφιερωμένο στα υπομνήματα στο τέταρτο ευαγγέλιο που εκδόθηκαν κατά τα τελευταία χρόνια (από το 1993 κι εξής). Μεταξύ των υπομνημάτων που συζητά είναι εκείνα των Chr. Dietzfelbinger, F.J. Moloney, L. Schenke, U. Schnelle, W.G. Stibbe, M. Theobald, H. Thyen, S. van Tilborg, K. Wengst, U. Wilckens:

Udo Schnelle, "Aus der Literatur zum Johannesevangelium 1994 – 2010. Erster Teil : Die Kommentare als Seismographen der Forschung" , 265-303

Όπως παρατηρεί ο συγγραφέας μέχρι τη δεκαετία του '70 στην ιωάννεια έρευνα κυριαρχούσε το έργο του R. Bultmann. Κατά τα τελευταία 30 χρόνια παρατηρείται μία στροφή και οι θέσεις του Bultmann δέχονται κριτική. Η αλλαγή αυτή αφορά όλους τους επιμέρους τομείς της έρευνας του κατά Ιωάννην (σχέση με τον γνωστικισμό, θεολογία της ενσάρκωσης, εσχατολογία, μυστήρια, πνευματολογία, σχέση με τους συνοπτικούς, πηγές του ευαγγελίου κτλ). Σεισμογράφο της αλλαγής αυτής στον τρόπο προσέγγισης του ευαγγελίου χαρακτηρίζει ο Schnelle τα υπομνήματα που κυκλοφόρησαν κατά τα τελευταία χρόνια, από το 1993/4 κι εξής.

[Α.Τ. Ας σημειώσουμε επίσης, αν και θα κάνουμε και τη σχετική ανακοίνωση σύντομα, ότι η φετινή συνάντηση της Εταιρείας Ορθόδοξων Βιβλικών Θεολόγων το Σεπτέμβρη στις Σέρρες, θα έχει ως θέμα της το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο.]

Στο τρέχον τεύχος του BTB / In the current issue of BTB

Στο τρέχον τεύχος του Biblical Theology Bulletin 40:3 (2010) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Michał Czajkowski, "Does God Thirst for Human Blood", 123-126

Ο συγγραφέας προσπαθεί να εξηγήσει τις βίαιες εκδηλώσεις του Θεού της Βίβλου τοποθετώντας τον μέσα στη συνάφεια των σχετικών περικοπών και θεωρώντας στη συνέχεια αυτές τις περικοπές μέσα στα διάφορα σύγχρονα προς εκείνες πολιτισμικά πλαίσια.

Jakob Wöhrle, "Joel and the Formation of the Book of the Twelve", 127-137
Το βιβλίο του Ιωήλ είναι μείζονος σημασία για την κατανόηση του τρόπου συγκρότησης του Βιβλίου των Δώδεκα. Μετά από μία σύντομη αναδρομή στη μέχρι σήμερα έρευνα και κάποιες μεθοδολογικής φύσεως παρατηρήσεις, ο συγγραφέας προσπαθεί να αποδείξει ότι το βιβλίο του Ιωήλ εντάχθηκε μέσα στο βιβλίο των Δώδεκα ήδη σε ένα πολύ πρώιμο στάδιο. Μαζί με τα βιβλία των Αμώς, Μιχαία και Σοφονία αυτό το βιβλίο ήταν μέρος μίας μικρής συλλογής των τεσσάρων προφητικών βιβλίων. Αυτή η συλλογή μπορεί να χρονολογηθεί στην περσική περίοδο και μπορεί να κατανοηθεί ως μία λογοτεχνική αντίδραση στην καταστροφική πολιτική και οικονομική κατάσταση της εποχής. Στο τελευταίο μέρος του άρθρο ο συγγραφέας συζητά σύντομα την περαιτέρω εξέλιξη του Βιβλίου των Δώδεκα.

David Kahan, "Bystander Theology and the Desire to End a Hermeneutic Hegemony", 138-147
Η παραβολή του πονηρού οικονόμου στο Λκ 16, 1-8 μπορεί να κατέχει κεντρική θέση στον τρόπο που αντιλαμβάνεται ο Ιησούς την ταυτότητα και την αποστολή του κι όχι κάτι το αδύνατο ή το προβληματικό, όπως πολλοί ερμηνευτές πιστεύουν. Η μέχρι τώρα ερμηνευτική προσπάθεια δεν κατόρθωσε να βρει την κατάλληλη ερμηνευτική προσέγγιση που θα αποκωδικοποιήσει τον κόσμο των συγχρόνων του Ιησού. Ο συγγραφέας προσεγγίζει εκ νέου το κείμενο από την οπτική της θεολογίας του παρατηρητή, η οποία ενδιαφέρεται για τα αισθητικά στοιχεία του κειμένου, τις καλές τέχνες και σκοπό έχει να αναπτύξει εξηγητικές και θεολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την πυκνότητα, την υφή και το βάθος, τα οποία μπορούν να συμβάλουν στον τρόπο κατανόησης των βιβλικών προσώπων.

Alicia J. Batten, "Clothing and Adornment", 148-159
Το παρόν άρθρο είναι ένας οδηγός που εισάγει τους αναγνώστες στις πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές σχετικά με την ενδυμασία και τα κοσμήματα της αρχαιότητας και καλύπτει την περίοδο από την αρχαιότητα μέχρι τον πρώιμο Χριστιανισμό. Ιδιαίτερα εξετάζεται ο κοινωνικός ρόλος αυτών των φαινομένων, όπως για παράδειγμα το πώς αυτά λειτουργούν ως σύμβολα εξουσίας, κοινωνικής θέσης και τιμής. Επίσης παρουσιάζονται θέματα κοινωνικού φύλου καθώς το γυναικείο ένδυμα αντιμετωπίζεται με όλο μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τους άνδρες ερευνητές.

H ιουδαϊκή τέχνη στη συναγωγή της Dura-Europos / The Jewish art of the synagogue in Dura-Europos

Από το ιστολόγιο του Jim Davila πληροφορούμαστε για τη δημοσίευση ενός άρθρου σε δύο μέρη στην ηλεκτρονική εφημερίδα Jewish Press σχετικά με την ιουδαϊκή τέχνη στη συναγωγή της Dura-Europos. Για να διαβάσετε το σχετικό κείμενο πατήστε εδώ (πρώτο μέρος) κι εδώ (δεύτερο μέρος).

Συμπόσιο για την ηθική στην Κ.Δ. / Symposium on NT ethics

Την Παρασκευή 16 Ιουλίου 2010 και με αφορμή τα 60 χρόνια του καθηγητή της Κ.Δ. στο Παν/μιο της Bonn, Michael Wolter, θα λάβει χώρα ένα συμπόσιο με τον τίτλο

"Theologie und Ethos im Neuen Testament.
Symposium zum 60. Geburtstag von Prof. Dr. Michael Wolter"

Πρόγραμμα συνεδρίου
Frank Schumann (Birnbach/Ww.), "Ethos und Identität für die Gemeinde. Vom Nutzen der wissenschaftlichen Exegese für die theologischen Fragestellungen einer Westerwälder Landgemeinde"

Prof. Dr. Matthias Konradt (Heidelberg), "'Wer sich erniedrigen wird wie dieses Kind …'(Mt 18,4). Beobachtungen zur ethischen Unterweisung in Mt 18 und zu ihrer Einbettung in die mt Jesusgeschichte"

Dr. Young-Mi Lee (Landau), "Ethos der Mission im frühen Christentum. Kritische Anmerkungen zu Paulus aus interkultureller Sicht"

Prof. Dr. Christine Gerber (Hamburg), "'Ich wünsche, alle Menschen wären wie ich.' Ethos und Geschlecht im paulinischen Christentum"

Dr. Athanasios Despotis (Bonn), "Rechtfertigung und Wiedergeburt. Die Rezeption zweier zentraler Schwerpunkte der paulinischen Theologie in Eph 2,8-10 und ihre patristische Interpretation"

Pfarrer Sven Waske, MSt (Hannover), "Περιτομή und Zirkumzision. Vom Ethos im Neuen Testament zur ethischen Herausforderung in der pastoralen Praxis"