Βιβλιοκρισίες στο Review of Biblical Literature 14/5/2009

Στην ηλεκτρονική έκδοση του Review of Biblical Literature έχουν αναρτηθεί μία σειρά από νέες βιβλιοκρισίες βιβλίων βιβλικού ενδιαφέροντος:

Noam Adler
A Comprehensive Collection of Oil Lamps of the Holy Land from the Adler Collection
Reviewed by Jodi Magness

Janice Capel Anderson and Stephen D. Moore, eds.
Mark and Method: New Approaches in Biblical Studies
Reviewed by Renate Viveen Hood

Roger S. Bagnall, ed.
Egypt in the Byzantine World 300-700
Reviewed by David Frankfurter

Johanna Brankaer and Hans-Gebhard Bethge, eds.
Codex Tchacos: Texte und Analysen
Reviewed by Michael Kaler

David B. Burrell
Deconstructing Theodicy: Why Job Has Nothing to Say to the Puzzle of Suffering
Reviewed by F. Rachel Magdalene

Warren Carter
John and Empire: Initial Explorations
Reviewed by Stephan Witetschek

Raymond F. Collins
The Power of Images in Paul
Reviewed by Nils Neumann

Craig A. Evans, ed.
Encyclopedia of the Historical Jesus
Reviewed by Christoph Stenschke

Susan Haber; edited by Adele Reinhartz
"They Shall Purify Themselves": Essays on Purity in Early Judaism
Reviewed by Jonathan D. Lawrence

Mika Hietanen
Paul's Argumentation in Galatians: A Pragma-Dialectical Analysis
Reviewed by Johan S. Vos

Jerome Murphy-O'Connor
St. Paul's Ephesus: Texts and Archaeology
Reviewed by Jan Van Der Watt

Marvin Sweeney
Reading the Hebrew Bible after the Shoah: Engaging Holocaust Theology
Reviewed by Jon D. Levenson

Benedict T. Viviano
Matthew and His World: The Gospel of the Open Jewish Christians Studies in Biblical Theology
Reviewed by Boris Repschinski

Το νέο τεύχος του Bibliotheca sacra

Στο νέο τεύχος του Bibliotheca sacra 166: 662 (2009) δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και τα εξής άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

• Robert B. Chisholm, "Identity crisis : assessing Samson's birth and career", 147-162
• Gordon H. Johnston, "The enigmatic genre and structure of the Song of Songs : part 2", 163-180
• James P. Tanner, "Is Daniel's seventy-weeks prophecy messianic? : part 1", 181-200
• Kirk R. MacGregor, "Is 1 Corinthians 11:2-16 a prohibition of homosexuality?", 201-216
• Ed Glasscock, "Forgiveness and cleansing according to 1 John 1:9", 217-231

Ένα νέο βιβλίο για τις χριστιανικές επιστολές σε παπύρους της Οξυρύγχου

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Harvard University Press ένα νέο βιβλίο σχετικά με τις χριστιανικές επιγραφές στους παπύρους της Οξυρύγχου:

AnneMarie Luijendijk, "Greetings in the Lord:" Early Christians and the Oxyrynchus Papyri, (Harvard Theological Studies 60), Harvard University Press, Cambridge, Mass. 2008
ISBN: 978-0674025950
22 ευρώ

Περιγραφή του εκδοτικού οίκου

Πρόκειται για την πρώτη εκτενή μελέτη σχετικά με τους χριστιανούς στην αρχαία αιγυπτιακή πόλη της Οξυρύγχου, όπου έχουν έρθει στο φως πολλά από τα σημαντικότερα και αρχαιότερα χριστιανικά βιβλία.
Φέρνοντας ξανά στη ζωή τους ανθρώπους που απαντούν στα κείμενα και στις επιστολές των ξερών παπύρων το βιβλίο αποκαλύπτει πώς ζούσαν οι χριστιανοί σε αυτήν την πόλη μέσα σε διαφορετικές συνάφειες και καταστάσεις. Στο πρώτο μέρο η εικόνα της αγοράς της πόλης χρησιμοποιείται για να τεθεί το ερώτημα της χριστιανικής ταυτότητας στη δημόσια σφαίρα. Το δεύτερο μέρος παρουσιάζει έναν άνδρα, που ονομάζεται Σοτάς και είναι επίσκοπος της Οξυρύγχου κατά τον 3ο αι., οποίος δραστηριοποιείται στο να δημιουργήσει σχέσεις με άλλες χριστιανικές κοινότητες μέσα από τη διδασκαλία, την παραγωγή βιβλίων και τη διεξαγωγή εράνων. Το τρίτο μέρος επικεντρώνεται σε μαρτυρίες για το διωγμό των χριστιανών και αποκαλύπτει το πόσο δυνατή και πόσο βαθειά είχε εισχωρήσει στις κοινωνικές δομές η ρωμαϊκή γραφειοκρατία. Πληροφορούμαστε ότι οι χριστιανοί διαπραγματεύονταν την ταυτότητά τους μέσα από μικρές πράξεις αντίστασης απέναντι στα αυτοκρατορικά διατάγματα.
Οι επιστολές και τα κείμενα σε παπύρους, που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την καθημερινή ζωή των χριστιανών κατά τον 3ο αι. και τις αρχές του 4ου αι. και συμβάλλουν στην κατανόηση του χριστιανισμού αυτής της περιόδου. Είναι αυτές οι πεζές πλευρές της καθημερινής ζωής που καθιστούν αυτούς τους παπύρους τόσο συναρπαστικούς.

Νεκρολογία: Moshe Weinfeld, 1925-2009

Από το ιστολόγιο του Jim West πληροφορούμαστε την είδηση ότι απεβίωσε ο γνωστός καθηγητής της Παλαιάς Διαθήκης Moshe Weinfeld. Παραθέτουμε στη συνέχεια τη σχετική νεκρολογία που αναρτήθηκε σε διάφορα ιστολόγια πριν από λίγο.

Moshe Weinfeld, 1925-2009,

But where can wisdom be found?

Prof. Moshe Weinfeld passed away on May [sic! The actual month was April. JW] 29th, 2009, on Israel’s 61st Independence Day. Weinfeld’s wisdom was biblical in its breadth and depth, both ‘a plastered cistern, which loseth not a drop’, and a ‘welling spring’. Like the biblical ‘hakham’ his knowledge was all-encompassing, encyclopedic, ‘from the cedar in Lebanon to the hyssop that grows out of the wall’. True to his name, ‘Moshe was a very humble man’, and his modesty accompanied his approach to every man, both in his personal and in his academic dealings. In his scholarship, he ‘sought to discover useful… truthful sayings’, yet he did not present them as the only, final and definitive word, always leaving room for further discussion. His studies, while supplying vast sources – biblical and extra-biblical – on the subject at hand, erudite and stimulating, are not of the ‘oracular’ style. Often his research represents a new chapter in the book of knowledge, presenting the opening page while inviting others to step in after him and add their contributions to this wonderful field. Likewise, as a teacher he was never intimidating toward his students, but rather was always pleasant and gracious. He shared his ideas and interpretations with his students, and we felt lucky to gain access to the man whose name we knew only too well from his many written studies.

Moshe was born in 1925 in Tsanz, Poland, home to one of the important Hassidic dynasties. Up to the age of 14 he went every morning to a Polish school, after which he was taught Jewish studies until 20:00. By then he was considered an ‘illuy’ – a prodigy in Talmud and secular studies. At the beginning of the Second World War his family escaped to Russia, and was sent to Siberia, where Moshe worked in the gold mines. To keep himself awake during the long daily walks through the woods, he would recite the biblical verses he knew by heart.

In 1947 Weinfeld’s family immigrated to Israel. After the forced break in his formal education, Moshe completed his high school diploma while serving in the army (1948-1950), and began his studies at the departments of Bible and Hebrew Language at the Hebrew University of Jerusalem, with Profs. M.D. Cassuto, Yehezkel Kaufmann and Isac L. Seeligmann. The book of Deuteronomy, the Archimedean point of departure for modern theories regarding the authorship of the Bible, fascinated Weinfeld. His first book published in 1972 was ‘Deuteronomy and the Deuteronomic School’. Now a classic in the research of Deuteronomy, this book, based on his Ph.D. dissertation is a major contribution to the understanding of Deuteronomistic style and unique ideology. In 1991 he published a commentary to Deuteronomy 1-11 in the Anchor Bible series.

Weinfeld’s study of biblical reality and ideology is well represented in his books ‘Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East’ (Hebrew 1985; E.T. 1995) and ‘From Joshua to Josiah: Turning Points in the History of Israel from the Conquest of the Land until the Fall of Judah’ (Hebrew 1992). The perception of the land of Israel stood in the focus of another book, ‘The Promise of the Land – Inheritance of the Land of Canaan by the Israelites’ published in 1993. Other books that he published deal with varied subjects such as the social structure of the Qumran sect (‘Normative and Sectarian Judaism in the Second Temple Period’; 2005), and ancient Jewish liturgy.

Indeed, Weinfeld touched upon every area in biblical study. There was no subject or text which he ignored or overlooked; which he did not explore and eventually write about. His lucid articles are read by beginners and advanced scholars alike. It is rare to find a course syllabus in the Department of Bible which does not refer to his work.

Moshe may be best depicted as an Enki-Ea figure, dwelling in the seat of wisdom, having access to the sources of wisdom in the original ancient languages. He was one of the major scholars of the Bible and the ancient Near East. Law, covenant and social justice, prophecy and poetry, historiography and propaganda, myth and wisdom, those and other subjects and literary genres characterizing the literature of the ancient Near East were his specialty, and he wrote central articles about them. His interest and knowledge encompassed not only this profusion of subjects, but also extended geographically and culturally. Besides the Bible and Qumran texts, Weinfeld dealt with Mesopotamian and Egyptian sources, utilized Hittite, Ugaritic and Aramaic texts, and was well versed in the classical sources from Greece and Rome. Chronologically, his interests spanned from the beginning of history to the period of the sages in the first millennium C.E., delving into early Jewish liturgy as well. His writings included translations into Hebrew of such major creations as Enuma Elish, the curses in Esarhaddon’s vassal treaties, Hittite and Babylonian rituals, Mesopotamian prophecies and Sumerian hymns to gods. He pointed to linguistic, textual, literary, ideological, political and historical aspects of the texts he scrutinized.

His memory and intuition led him to note the possible relations between compositions in particular. Overt or covert, genealogical or typological, adoptive or polemic – he drew attention to ties and hidden connections between different literary genres within the Bible, such as the story of creation and second Isaiah, or the book of Deuteronomy and wisdom literature, and to the huge impact the literature of the ancient Near East had on the Bible. In his work he revealed many hidden layers in the text, and like a gold miner hewed out rare veins of treasure in the field of Bible studies. Our understanding of such subjects as the creator god, Deuteronomy, berit and hesed, biblical psalms and their parallels, and the Ten Commandments, has been permanently altered by his research. Moshe Weinfeld drew a picture of a People not dwelling alone, but which succeeded in taking more than a handful of the literary and intellectual wealth honed over the ages, fruit of neighboring cultures, and adapting it to its own needs and message. Like an archaeological Tel, his research accumulated to a monumental and noticeable layer in biblical research.

In 1976 Weinfeld established the Hebrew journal, Shnaton for the Study of the Bible and the Ancient Near East, which quickly became an important publication in the field in Israel and elsewhere. He edited 11 volumes before his retirement in 1993. The volumes which have been published subsequently further prove the central place of this periodical, and its role in disseminating knowledge to the initiated and the general public. Weinfeld’s achievements have been acknowledged worldwide. He was renowned as one of the greatest scholars in the Bible and the ancient Near East. Many will remember him for his wonderful personality too. In 1994 he received the highest Israeli honor, the Israel Prize. In 2003 his friends, colleagues and students presented him with a jubile volume, ‘Sefer Moshe’.

After retirement, and even after he was sick, Moshe continued to teach. When he lost his voice, he used a microphone, and stopped only when it became totally impossible. During the past five years, while he dealt with his physical illness, he was still the consummate scholar, updated in all that was happening in the field, and also with the achievements of his own students. With his death, biblical scholarship has lost a central, clear and important voice, a gifted scholar and a dear man, who found ‘favor and good opinion in the eyes of God and men’. We mourn with the family, his wife Shoshana and children Milka, Adi and Malaachi.

May his memory be blessed.

Nili Wazana, Jerusalem
May 14th, 2009

Μαγνητοφωνημένες εισηγήσεις από το Duke Conference on Archaeology, Politics, and the Media

Από το ιστολόγιο του Jim West προέρχεται η ενδιαφέρουσα πληροφορία για την ανάρτηση στο διαδίκτυο μαγνητοφωνημένων των εισηγήσεων που διαβάστηκαν κατά την 1η και 2η μέρα στο Duke Conference on Archaeology, Politics, and the Media στις 23 και 24 Απριλίου 2009. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα, πατήστε εδώ.

Συνέδριο για τον Codex Sinaiticus

Στο συνέδριο αυτό με αφορμή την ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης του Codex Sinaiticus μιλήσαμε και σε παλαιότερες αναρτήσεις.
Από το ιστολόγιο Evangelical Textual Criticism πληροφορούμαστε τον προσωρινό κατάλογο ομιλητών και θεμάτων που τον παραθέτουμε κι εδώ για ενημέρωση των ενδιαφερομένων:

• Daniel Batovici The Shepherd of Hermas in Codex Sinaiticus: textual and reception-historical
• Christfried Böttrich The history of the 'Codex Sinaiticus'
• Christopher Clarkson Book-making in the fourth century
• Archbishop Damianos The New Finds
• Eldon J. Epp Codex Sinaiticus in modern Biblical scholarship
• Harry Gamble Codex Sinaiticus and its fourth century readers
• Juan Garcés Codex Sinaiticus and the mass-digitisation of Greek manuscripts at the British Library
• Peter M. Head Some Observations on Various Features of Scribe D in the New Testament of Codex Sinaiticus
• Juan Hernández Codex Sinaiticus: the earliest Christian commentary on John’s Apocalypse?
• Dirk Jongkind Scribal habits of Codex Sinaiticus
• Father Justin The New Finds
• Rachel Kevern Transcribing Codex Sinaiticus
• Jan Krans The digitisation of Codex Boreelianus
• Ekaterina Krushelnitskaya Codex Sinaiticus Petropolitanus
• René Larsen Parchment production in the fourth century
• Scot McKendrick Codices Sinaitici
• Amy Myshrall Transcribing Codex Sinaiticus
• Panayotes Nikolopoulos The New Finds
• David Parker The fourth century New Testament text of Codex Sinaiticus
• Albert Pietersma Psalms in Codex Sinaiticus
• Peter Robinson Creating a 21st century edition of Codex Sinaiticus
• Ulrich Schmid Citations of the LXX in their New Testament versions
• Ulrich Schneider The future of Codex Sinaiticus
• Helen Shenton The conservation of Codex Sinaiticus
• Emanuel Tov The Septuagint of Codex Sinaiticus
• David Trobisch Codex Sinaiticus and the early editorial history of the Bible
• Kristin de Troyer Reading Judges for the first time
• J. Verheyden 'That awful scribe B': some observations on the text of Hermas as compared to that of the Prophets
• Klaus Wachtel The corrected New Testament of Codex Sinaiticus
• Steven Walton Codex Sinaiticus as a manuscript of the 21st century

Για όσους δεν έχουν ενημερωθεί σχετικά με το συνέδριο και επιθυμούν, μπορούν να διαβάσουν τη σχετική ανακοίνωση για το συνέδριο πατώντας εδώ.

P. Harland: μαγνητοφωνημένη διάλεξη για το ευαγγέλιο του Φιλίππου - τελετουργία και σωτηρία

O P. Harland έχει αναρτήσει στο ιστολόγιό του το δεύτερο μέρος της σειράς μαγνητοφωνημένων διαλέξεων με θέμα το Ευαγγέλιο του Φιλίππου. Θέμα της συγκεκριμένης διάλεξης είναι το πώς συγκεκριμένες τελετουργικές πράξεις συγκεκριμενοποιούν τις αντιλήψεις περί σωτηρίας που υπάρχουν μέσα στο συγκεκριμένο κείμενο. Για να βρεθείτε στη συγκεκριμένη διάλεξη, πατήστε εδώ.

Αφιέρωμα στην ιδέα της Κόλασης στο νέο τεύχος του Numen

Στο νέο τεύχος του Numen 56: 2-3 (2009) έχει ως θέμα του την ιδέα της κόλασης σε αρχαίους πολιτισμούς της Μεσογείου και στο Χριστιανισμό αλλά και σε σύγχρονα θρησκεύματα. Παρουσιάζουμε στη συνέχεια εκείνα που εκτιμούμε ότι παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον βιβλικό επιστήμονα:

Walter Burkert, "Pleading for Hell: Postulates, Fantasies, and the Senselessness of Punishment", 141-160

Aν το ιδανικό της δικαιοσύνης συμπεριλαμβάνει και την αποτελεσματική τιμωρία κάθε παραβάτη, τότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι η εφαρμογή αυτής της ιδέας θα μπορούσε να επεκταθεί μέχρι και στη μετά θάνατον ζωή. Αυτό ωστόσο συμπεριλαμβάνει όλες εκείνες τις αμφιλεγόμενες και παράδοξες πλευρές, οι οποίες καθιστούν δύσκολη κάθε λογική επιχειρηματολογία. Μία ιστορική έρευνα των αρχαίων λαϊκών αντιλήψεων για την κόλαση αναδεικνύει διάφορα ενδιαφέροντα σημεία. Στους Σουμέριους υπάρχει μόνο ένα μικρό σπέρμα αυτών των αντιλήψεων. Όταν η φωτιά της Κολάσεως παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Αίγυπτο, συνοδεύεται από το φόβο για τη μαγεία των νεκρών. Ο Ζοροαστρισμός και ο Ιουδαϊσμός την συνέδεσαν με τα φατριαστικά ενδιαφέροντά τους και την όρισαν ως τόπο τιμωρίας των μελών αντίπαλων ομάδων. Στην Ελλάδα απαντούμε διάφορα ηθικά και ποιητικά μοτίβα, από τις ισχυρές αλλά αινιγματικές μορφές στην Οδύσσεια μέχρι σε γενικές δηλώσεις για τιμωρίες στον Ύμνο προς τη Δήμητρα. Οι πιο τρομακτικές περιγραφές για κάτι που ομοιάζει στην Κόλαση απαντούν στην Πλάτωνα, του οποίου οι πηγές -εκτός από τον Όμηρο- μπορούμε να υποθέσουμε, αλλά όχι να ταυτοποιήσουμε με βεβαιότητα.

N. Wyatt, "The Concept and Purpose of Hell: Its Nature and Development in West Semitic Though", 161-184

Το άρθρο επιχειρεί να παρουσιάσει και να συνδέσει μεταξύ τους μία σειρά από ρεύματα ιδεών, τα οποία υπήρχαν στην περιοχή τις Εγγύς Ανατολή και τα οποία σταδιακά συνενώθηκαν σε μία ιουδαιοχριστιανική αντίληψη για την "Κόλαση". Οι αρχαιότερες ιδέες, που μπορούν να εντοπισθούν, περιλαμβάνουν αντιλήψεις για μία ασώματη, υποχθόνια ύπαρξη των συνηθισμένων νεκρών ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις για πλήρη εξαφάνιση. Οι νεκροί βασιλείς αποθεώνονται και συνεχίζουν να ασχολούνται με τις υποθέσεις των ζωντανών, όπως φαίνεται από το ουγαριτικό ταφικό κείμενο kispum KTU 1.161. Αυτή την αντίληψη παρωδεί το Ησ 14, το οποίο υποδηλώνει επίσης ότι μια τέτοια δοξασία ήταν διαδεδομένη στον Ισραήλ-Ιούδα. Το θέμα της κοσμικής επανάστασης, το οποίο εσφαλμένα συνδέθηκε με το κείμενο KTU 1.6 i 43-67 στην πραγματικότητα εμφανίζεται σε κείμενα όπως τα Ησ 14, Ιεζ 28 και μεταβιβλικά παράγωγα κείμενα. Η αλαζονική βασιλική μορφή ενώθηκε με την εξελισσόμενη μορφή του Σατανά. Η παράδοση της θυσίας παιδιών στον Ισραήλ και Ιούδα, η οποία λάμβανε χώρα κατά το tophet στην Κοιλάδα Hinnon, επίσης συνέβαλε στη γεωγραφία της κόλασης στην ελληνική της μορφή ως γέεννα.

Nannó Marinatos, "The So-called Hell and Sinners in the Odyssey and Homeric Cosmology", 185-197

Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι ο Οδυσσέας δεν κατέβηκε στον Άδη έστω κι αν γίνεται μάρτυρας της τιμωρίας συγκεκριμένων αμαρτωλών κι ότι οι τελευταίοι ενατενίζονται στον ουρανό ως αστερισμοί. Αυτή η υπόθεση μπορεί να εξηγήσει τη φράση "λειβάδι με τους ασφοδέλους. Επίσης υποστηρίζεται ότι η απαρχές αυτής της κοσμολογίας είναι αιγυπτιακές. Ο ομηρικός κόσμος χωρίζεται στον κόσμο της ημέρας και στον κόσμο της νύχτας: τον κόσμο που κατοικούν οι άνθρωποι και εκείνον που βρίσκεται πέρα από την τροχιά του ηλίου και κατοικείται από ήρωες και νεκρούς.

Michael Paschalis, "The Afterlife of Emperor Claudius in Seneca's Apocolocyntosis", 198-216

Το έργο του Σενέκα Apocolocyntosis, το αρχαιότερο διασωζόμενο παράδειγμα της αρχαίας μενίππειας σάτιρας, κάνει λόγο για το θάνατο του αυτοκράτορα Κλαυδίου και την άνοδό του στον ουρανό -όπου το αίτημά του για αποθέωση απορρίπτεται από το συμβούλιο των θεών - και για την κάθοδό του στη συνέχεια στον Κάτω Κόσμο, όπου καταδικάζεται για τη μαζική δολοφονία Ρωμαίων αριστοκρατών. Ο Κλαύδιος δεν είναι παρατηρητής πραγμάτων στον ουρανό και τον Κάτω Κόσμο ή ένας χαρακτήρας που εμπλέκεται σε μία αναζήτηση της γνώσης και της αλήθειας, αλλά ένας νεκρός χαρακτήρας που κρίνεται. Είναι επίσης ένας χαρακτήρας που συμπεριφέρεται σα να ήταν ζωντανός. Ο Σενέκας υπαινίσσεται ότι η μετά θάνατον ζωή του Κλαυδίου είναι μία απλή συνέχιση της επίγειας ζωής του και αντίστροφα, καθώς ζούσε πάντοτε σε έναν απομονωμένο και "φανταστικό" κόσμο. Η Apocolocyntosis παρωδεί τις επικές καθόδους και ιστοριογραφικούς κοινούς τόπους καθώς επίσης το μυθικό άλλο κόσμο της τιμωρίας και της επιβράβευσης, ιδέες για τη μετά θάνατον ζωή και για την αυτοκρατορική αποθέωση.

Dimitris J. Kyrtatas, "The Origins of Christian Hel", 282-297

Στο άρθρο επανεξετάζονται οι μαρτυρίες που αφορούν στις αρχαίες χριστιανικές αντιλήψεις για την τιμωρία των αμαρτωλών στην άλλη ζωή. Ξεκινά με την Καινή Διαθήκη και τις ιδέες που αποδίδονται στον Ιησού και συνεχίζει με την απόκρυφη Αποκάλυψη του Πέτρου, η οποία συντάχθηκε μία γενιά αργότερα και η οποία γνώρισε μεγάλης αποδοχής σε διάφορους αρχαίους χριστιανικούς κύκλους και συζητήθηκε σοβαρά για το εάν θα έπρεπε να συμπεριληφθεί στον κανόνα της Κ.Δ. Ο συγγρ. υποστηρίζει ότι στη σημερινή της μορφή η Apoc.Pet. προβάλλει ιδέες για την κόλαση που έρχονται σε αντίθεση προς εκείνες που παρουσιάζονται στην Καινή Διαθήκη. Για να λύσει αυτόν το γρίφο ο συγγρ. υποστηρίζει ότι η Apoc. Pet., όπως διασώθηκε σήμερα, αναπροσαρμόσθηκε σε μία πολύ μεταγενέστερη φάση για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αναπτυσσόμενης Εκκλησίας. Το αρχικό της νόημα μεταποιήθηκετότε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να είναι σήμερα αδύνατο να εντοπισθεί η αρχική μορφή της. Στα αρχαιότερα στρώματά του αυτό το αρχαίο κείμενο φαίνεται ότι πραγματευόταν, όπως κι η Κ.Δ., τη σωτηρία κι όχι με την αιώνια τιμωρία.

Jan N. Bremmer, "Christian Hell: From the Apocalypse of Peter to the Apocalypse of Paul", 298-325

Μολονότι η Αποκάλυψη του Παύλου είναι μία ακόμη περιγραφή της κόλασης, την οποία δημιούργησε ο αρχέγονος Χριστιανισμός, είναι το πιο σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση εκείνη που γνώρισε το απώγειό της στον Δάντη. Είναι επίσης προϊόν ενός συγκεκριμένου τόπου και χρόνου, το οποίο προήλθε από συγκεκριμένες ανάγκες μολονότι δεν είναι δυνατόν πλέον να τις ανιχνεύσουμε επακριβώς. Στο άρθρο του ο συγγραφέας εξετάζει αρχικά τον τόπο και χρόνο γέννησης αυτού του κειμένου, πιθανόν ένα μοναστικό περιβάλλον στην Αίγυπτο γύρω στα 400 μ.Χ. Στη συνέχεια μελετά τις αμαρτίες στην Αποκάλυψη του Παύλου και σημειώνει ότι ο συγγραφέας της επικεντρώθηκε σε θρησκευτικά ζητήματα, ενώ στην Αποκάλυψη του Πέτρου, γενικά ηθικά προβλήματα, όπως για παράδειγμα ο φόνος ή η ψευδομαρτυρία, εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο. Επιπλέον δεν υπάρχει πια η γραμμή διαχωρισμού από τους εθνικούς έξω από την Εκκλησία, αλλά από εκείνους που δεν ασπάζονται το ορθόδοξο δόγμα. Τέλος συζητά το ερώτημα μέχρι ποιο βαθμό οι τιμωρίες στο κείμενο έχουν ως έμπνευσή του τις ποινές και τα βασανιστήρια που υπέστησαν οι μάρτυρες. Είχαν ως έμπνευσή τους τη λογοτεχνική παράδοση ή την ιστορική πραγματικότητα;

Danuta Shanzer, "Voices and Bodies: The Afterlife of the Unborn", 326-365

Θέμα του άρθρου είναι η τύχη μίας ιδιαίτερης κατηγορίας παιδιών, των αγέννητων, στην άλλη ζωή καθώς και η σταδιακή ποινικοποίηση της έκτρωσης κατά την αρχαιότητα. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται σε μία πιθανή απαγόρευση της έκτρωσης στον Ορφισμό που ίσως να βρίσκεται πίσω από τη νέκυια στα P. Bon. 4 και Βιργιλίου, Αινειάδα 6. Στη συνέχεια παρουσιάζονται εμφανίσεις των εκτρωμάτων στην Αποκάλυψη του Πέτρου και σε διαδόχους αυτού του κειμένου κατά την Ύστερη Αρχαιότητα για να καταδειχθεί πώς ένα έμβρυο αποκτά σταδιακά σώμα και φωνή. Ταυτόχρονα η θεολογία του συναισθήματος επινοεί λύσεις για να αμβλύνει το πρόβλημα της ύπαρξης αθώων στην κόλαση. Η μοίρα των εμβρύων χωρίς σώμα στην Αποκάλυψη έγινε μήλο της έριδος κατά τις αρχές του 5ου αι. Οι σκωπτικές ερωτήσεις προς στους χριστιανούς για την ανάσταση των αγέννητων πρέπει να τέθηκαν για πρώτη φορά από τον Πορφύριο. Το ενδιαφέρον του για το έμβρυο και την εμψύχωσή του στο έργο του Πρὸς Γαῦρον θεωρούνται συνήθως απόδειξη γι' αυτό. Προσοχή επίσης δίνεται στις αμφιβολίες του Αυγουστίνου σχετικά με τη θέση και τη μοίρα του ανθρώπινου εμβρύου και δίνονται κάποιες εξηγήσεις γιατί δίστασε να υιοθετήσει μία σαφή θέση του τύπου "άνθρωπος από τη στιγμή της σύλληψης". Κατά τον 5ο αι., μετά την πελαγιανή έριδα, το ενδιαφέρον άρχισε να μετακινείται από το αγέννητο προς το αβάπτιστο, το οποίο κυριαρχεί στη νέκυια του Μεσαίωνα. Η λατρεία του Mizuko kuyō στην Ιαπωνία παρουσιάζει εντυπωσιακή παράλληλα προς αυτό που συνέβη κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Α. Χανιώτης: η παρουσία των γυναικών στις αναθηματικές επιγραφές

Στο ιστολόγιο Current Epigraphy έχει αναρτηθεί περίληψη εισήγησης του Άγγελου Χανιώτη, που διαβάστηκε στο πλαίσιο της εαρινής συνάντησης της British Epigraphy Society με τον τίτλο: "From Woman to Woman: Female Voices in Dedicatory Inscriptions". Σύμφωνα με την περίληψη της ομιλίας θέμα ήταν η γυναικεία λατρευτική συμπεριφορά, όπως αυτή αποτυπώνεται σε διάφορα επιγραφικά κείμενα της αρχαιότητας. Ο ομιλητής παρουσίασε δύο case studies: αναθηματικές επιγραφές από το Ιερό της Μητέρας Θεών στη Λευκόπετρα της Μακεδονίας και από το ιερό της Δήμητρας στην Κνίδο. Και στις δύο περιπτώσεις σύγκρινε κείμενα και εντόπισε στερεότυπες εκφράσεις αλλά και εκφράσεις, οι οποίες αποκλίνουν από τους συνηθισμένους τρόπους διατύπωσης. Για να διαβάσετε την περίληψη της εισήγησης, πατήστε εδώ.

Ένα ελληνικό χειρόγραφο της Κ.Δ. στο διαδίκτυο

Από το ιστολόγιο Evangelical Textual Criticism πληροφορούμαστε για τη δυνατότητα που έχουν, όσοι επιθυμούν, να δουν στο διαδίκτυο το χειρόγραφο Ostromir Gospel, το οποίο φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ρωσίας μαζί με άλλα περίπου 525 ελληνικά χειρόγραφα της Κ.Δ. Το χειρόγραφο εκτίθεται στο διαδίκτυο στο πλαίσιο μίας διαδικτυακής έκθεσης που διοργανώνει η Βιβλιοθήκη με αφορμή τα 950 χρόνια ζωής του συγκεκριμένου χειρογράφου. Τίτλος της έκθεσης είναι "The Ostromir Gospel and the Manuscript Tradition of the New Testament Texts," (πατώντας τον τίτλο θα βρεθείτε στην έκθεση). Στη διαδικτυακή αυτή έκθεση μπορεί ο ενδιαφερόμενος επισκέπτης να δει κι άλλα ελληνικά χειρόγραφα 6ου-13ου αι., τα οποία το ιστολόγιο αναφέρει με βάση τον αριθμό καταλόγου που έχουν στον κατάλογο Greg.-Aland (πατήστε εδώ).