Λεξικό για τις ελληνικές και ρωμαϊκές αρχαιότητες

Από το ιστολόγιο του Jona Lendering New at LacusCurtius and Livius.org πληροφορούμαστε ότι στο ιστολόγιο LacusCurtius έχει αναρτηθεί το κλασικό λεξικό του William Smith, Dictionary of Greek and Roman Antiquities. Τα άρθρα του είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα για όσους μελετούν την εποχή της Κ.Δ. Ο Jona Lendering αναφέρεται ειδικότερα στο άρθρο σχετικά με τις θύρες στο οποίο παραπέμπει (πατήστε εδώ). Η σημασία της θύρας στην αρχαιότητα είναι πολλαπλή και συχνά έχει συμβολικό περιεχόμενο.

Α.Τ.: Και στην Κ.Δ. το μοτίβο της θύρας είναι σημαντικό. Σκεφτείτε απλά πόσες φορές και σε ποιες συνάφειες η θύρα απαντά στην Κ.Δ.:

-με την κυριολεκτική σημασία (π.χ. Μκ 1,33. 2,2. 11,4. Μτ 6,6. Λκ 11,7. Ιω 10,1.2 κ.ά.)

-με μεταφορική σημασία α) δηλώνει την εγγύτητα (Πρξ 5,9), συχνά σε εσχατολογικές συνάφειες (π.χ. Μκ 13,29. Μτ 24,33. Ιακ 5,9 κ.ά.), β) ως εικόνα της προσέγγισης Θεού και ανθρώπου (π.χ. Αποκ 3,7-8. 20. Πρξ 14,27. 1 Κορ 16,9 κ.ά.), γ) η θύρα οδηγεί στην αιώνια σωτηρία (π.χ. Λκ 13,24. 13,25. Μτ 25,10), δ) συνδέεται με το πρόσωπο του Ιησού, ο οποίος είναι η θύρα των προβάτων, αυτός δηλαδή που προσφέρει τη σωτηρία (Ιω 10,7-9)

-το μοτίβο της θύρας που ανοίγει συνδέεται με αφηγήσεις απελευθέρωσης από τη φυλακή στις Πρξ (5,19.23. 12,6. 16.26). Βλ. επίσης τη σύνδεση της θύρας με το γεγονός της ανάστασης (Μκ 15,46. 16,3. Μτ 27,60).

Τιμητικός τόμος για τον καθ. E.P. Sanders

Κυκλοφορεί ο συλλογικός τόμος προς τιμήν του καθηγητή E.P. Sanders από τις εκδόσεις του Παν/μίου του Notre Dame:

Redefining first-century Jewish and Christian identities : essays in honor of Ed Parish Sanders; edited by Fabian E. Udoh, with Susannah Heschel, Mark Chancey, and Gregory Tatum, Notre Dame, Ind. : University of Notre Dame Press 2008
ISBN 10: 0-268-04453-8
$ 60,00


Περιγραφή εκδοτικού οίκου

Για περίπου 4 δεκαετίες ο E.P. Sanders ήταν ένας από τους επιστήμονες που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και στον επαναπροσανατολισμό των ακαδημαϊκών συζητήσεων σε τρία διαφορετικά αλλά συγγενή μεταξύ τους πεδία της μελέτης της Κ.Δ.: Ιουδαϊσμός του Δεύτερου Ναού, ο Ιησούς και τα ευαγγέλια, παύλειες σπουδές. Αυτός ο συλλογικός τόμος στον οποίο συμμετέχουν ένας σημαντικός αριθμός των συναδέλφων του και πρώην μαθητών του παρουσιάζει μία αξιόλογη ποικιλία μελετών που αναπτύσσουν περαιτέρω ή απομακρύνονται από την έρευνα που έχει κάνει μέχρι σήμερα ο Sanders. Τόσο υποστηρικές τους όσο και επικριτές τους συμμετέχουν σε αυτόν τον τόμο, καθώς οι συγγραφείς του συζητούν τις νεωτεριστικές θέσεις του Sanders για κεντρικά σημεία των τριών παραπάνω πεδίων.

Στο πρώτο μέρος, που είναι εισαγωγικό, περιλαμβάνεται η αυτοβιογραφία του E. P. Sanders. Στα επόμενα τρία μέρη εξετάζονται οι τρεις γνωστικές περιοχές, στις οποίες ο Sanders με το έργο του συνέβαλε ουσιαστικά. Στο δεύτερο μέρος το αντικείμενο συζήτησης είναι η ιδέα του Sanders για το λεγόμενο “common Judaism.” Στο τρίτο μέρος το θέμα είναι ο ιστορικός Ιησούς και τα ευαγγέλια. Τέλος στο τέταρτο μέρος η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την άποψη του Χριστού ότι η κοινωνία με τον Χριστό κι όχι η δικαίωση από την πίστη είναι το κεντρικό θέμα της σωτηριολογίας του Παύλου. Στο τέλος του τόμου υπάρχει πλήρης εργογραφία του E.P. Sanders.

Περιεχόμενα του τόμου

• D. Moody Smith, Professor Sanders at Duke
• Ed P. Sanders, Comparing Judaism and Christianity : an academic autobiography
• Jouette M. Bassler, The problem of self-definition : what self and whose definition?
• Shaye J. Cohen, Common Judaism in Greek and Latin authors
• Albert I. Baumgarten, Setting the outer limits : temple policy in the centuries prior to destruction
• Cynthia M. Baker, Whose "outer limits"? : historiography for an age of destruction
• Yisra'el Y. Yuval, All Israel have a portion in the world to come
• Martin Goodman, The place of the Sadducees in first-century Judaism
• Eric M. Meyers, Sanders's "common Judaism" and the common Judaism of material culture
• Jürgen Zangenberg, Common Judaism and the multidimensional character of material culture
• Seán Freyne, Jesus in Jewish Galilee
• Peter Richardson, Jewish Galilee : its Hellenization, Romanization, and commercialization
• Adele Reinhartz, Crucifying Caiaphas : Hellenism and the high priesthood in life of Jesus narratives
• Paula Fredriksen,Gospel chronologies, the scene in the temple, and the crucifixion of Jesus
• Stephen Hultgren, The incident at the temple as the occasion for Jesus' death : meeting some objections
• John P. Meier, The historical Jesus and the historical Sabbath
• Craig C. Hill, On the source of Paul's problem with Judaism
• Heikki Räisänen, A controversial Jew and his conflicting convictions : "Paul, the law, and the Jewish people" twenty years after
• Richard B. Hays, What is "real participation in Christ"? : a dialogue with E.P. Sanders on Pauline soteriology
• Stanley K. Stowers, What is "Pauline participation in Christ"?
• John M. Barclay, Grace and the transformation of agency in Christ
• Bibliography of works by E.P. Sanders

Ένας ακόμη βιβλιογραφικός κατάλογος για την Π.Δ.

Από το ιστολόγιο του Jim West πληροφορούμαστε για το θεματολογικό βιβλιογραφικό κατάλογο του Jean Louis SKA, S.J. - Pontificio Istituto Biblico με θέμα του την Π.Δ. Επιμέρους θεματικές του είναι: κανόνας και ερμηνευτική, μεθοδολογία, κριτική κειμένου, ιστορία - γεωγραφία Π.Δ., βιβλιογραφία για επιμέρους βιβλία της Π.Δ., θεολογία, ιστορία του Ισραήλ κτλ. Για να βρεθείτε στη σχετική σελίδα (στα ιταλικά και αγγλικά), πατήστε εδώ.

Πρακτικά συνεδρίου για τη Βαβυλώνια Αιχμαλωσία

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Brill ένα νέο βιβλίο με τα πρακτικά συνεδρίου της Old Testament Society of South Africa, το οποίο ελαβε χώρα στην Πραιτώρια τον Αύγουστου 2007:

Bob Becking & Dirk Human (εκδ.), Exile and Suffering A Selection of Papers Read at the 50th Anniversary Meeting of the Old Testament Society of South Africa OTWSA/OTSSA, Pretoria August 2007 (Old Testament Studies 50), Brill 2009
ISBN: 978 90 04 17104 6
€ 99.00

Περιγραφή εκδοτικού οίκου
Το συνέδριο, που οργανώθηκε στην 5οη επέτειο της Old Testament Society of South Africa, ήταν αφιερωμένο στη Βαβυλώνια Αιχμαλωσία και στη δοκιμασία. Στον τόμο περιέχονται μία σειρά από εισηγήσεις, οι οποίες διαβάστηκαν στο πλαίσιο αυτού του συνεδρίου. Ορισμένα από τα θέματα ήταν: τι γνωρίζουμε για την Αιχμαλωσία; Μέχρι ποιο σημείο έλαβαν χώρα αυτά τα δεινά; Πώς αντιμετώπισαν οι αρχαίοι Ισραηλίτες αυτήν την καταστροφή; Ήταν αρκετές οι αρχαίες παραδόσεις για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της Αιχμαλωσίας; Ή μήπως σε αυτήν την περίοδο δημιουργήθηκαν νέες μορφές "θεολογίας"; Η σπουδαιότητα της Αιχμαλωσίας ως ένα πλαίσιο για την κατανόηση των δεινών μέχρι σήμερα αποτελεί επίσης θέμα των εισηγήσεων.

Περιεχόμενα

• Dirk Human, Preface

Pentateuch

• Gerda de Villiers, Sin, Suffering, Sagacity: Genesis 2-3
• Jurie Le Roux, Suffering and Hope during the Exile
• Matthias Köckert, Suffering from Formlessness: The Ban on Images in Exilic Times

Prophets

• L. Juliana M. Claassens, Interrupting God-language: Rethinking the Image of God as Liberator in Isaiah 42
• Hendrik Bosman, Myth, Metaphor or Memory? The Allusions to Creation and Exodus in Isaiah 51: 9 – 11 as a Theological Response to Suffering during the Exile
• Eric Peels, The Assassination of Gedaliah (Jer. 40:7 - 41:18)
• Raymond de Hoop, Perspective after the Exile: The King, עבדי ‘My Servant’ in Jeremiah – Some Reflections on MT and LXX
• Gert Kwakkel, Exile in Hosea 9:3-6: Where and for What Purpose?
• Klaas Spronk, Perverse Delight: Some Observations on an Unpleasant Theme in the Old Testament
• Eep Talstra, Exile and Pain: A Chapter from the Story of God’s Emotions

Writings

• Bob Becking, Does Exile Equal Suffering? A Fresh Look at Psalm 137
• Yehoshua Gitay, The Poetics of Exile and Suffering: Memory and Perceptions a Cognitive-linguistics study of Lamentations
• Louis Jonker, The Exile as Sabbath Rest: The Chronicler’s Interpretation of the Exile

Ancient Near Eastern and Contextual Perspectives

• Frances Klopper, Lamenting the Loss of Lament, the Language for our Times
• Gerald West, Interpreting ‘the Exile’ in African Biblical Scholarship: An Ideo-theological Dilemma in Post-colonial South Africa

BNTS: πρόσκληση για συμμετοχή στο Σεμινάριο για τις Πράξεις των Αποστόλων

Στο ιστολόγιο του Kar Yom (the homilia of a budding NT scholar) έχει αναρτηθεί η πρόσκληση για συμμετοχή με εισηγήσεις του The Book of Acts Seminar στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου της British New Testament Society, το οποίο θα λάβει χώρα στις 3-5.9.2009.
Για να διαβάσετε λεπτομέρειες σχετικά με τη διοργάνωση και τη συμμετοχή, πατήστε εδώ.

Συμπόσιο προς τιμήν του Jörg Jeremias

Η συνάδελφος κ. Ευαγγελία Δάφνη, την οποία ευχαριστούμε, μας έστειλε την ακόλουθη είδηση:

Συμπόσιο προς τιμήν του Jörg Jeremias με αφορμή τα 70α γενέθλιά του.
"Die dunklen Seiten Gottes im Alten Testament"
24 και 25 Απριλίου 2009

Διοργανωτής: Institut für Altes Testament, Fachbereich Evangelische Theologie, Fakultät für Geisteswissenschaften, Universität Hamburg

Πρόγραμμα του συμποσίου

Παρασκευή 24.04.2009

• 16:30h Friedhelm Hartenstein (Universität Hamburg): "Zorn, Reue und Verborgenheit Gottes - Anstösse zum Gespräch mit Jörg Jeremias"
• 17:30h Othmar Keel (Universität Fribourg): "Problematische Erbschaften im Gotteskonzept Israels"

Σάββατο 25.04.2009

• 09:30h Hans-Christoph Schmitt (Universität Erlangen) "Die Erzählung von der Versuchung Abrahams Gen 22,1-19* und ihr literarischer und theologischer Kontext"
• 11:00h Wim A.M. Beuken (Universität Leuven): "Gib es etwa Finsternis vor Gott?"(bChag. 12b) - Auf der Suche nach dunklen Seiten im Gottesbild des Buches Jesaja"
• 14:00h Bernd Janowski (Universität Tübingen) "Der Zorn Gottes - Ein schwieriger Aspekt des alttestamentlichen Gottesbildes"
• 15:30h Thomas Krüger (Universität Zürich): "Gott im Zwielicht - Gedanken zum Buch Hiob"
• 17:00h Schlussrunde

Ένα νέο βιβλίο για το ένδυμα στον αρχαίο κόσμο

Στην ηλεκτρονική σελίδα του BMCR έχει αναρτηθεί βιβλιοκρισία ενός νέου συλλογικού τόμου με θέμα το ένδυμα στον αρχαίο κόσμο. Το θέμα παρουσιάζει ενδιαφέρον και για τον ερμηνευτή. Όσοι επιθυμούν να διαβάσουν τη βιβλιοκρισία, πρέπει να πατήσουν εδώ.

Cynthia S. Colburn, Maura K. Heyn (ed.), Reading a Dynamic Canvas: Adornment in the Ancient Mediterranean World. Newcastle: Cambridge Scholars, 2008.
ISBN 9781847184061.

Πίνακας περιεχομένων

• List of Figures
• List of Tables
• Map of the Aegean and Near East
• Introduction
• Bodily Adornment and Identity, Cynthia S. Colburn and Maura K. Heyn
• Chapter One, Exotica and the Body in the Minoan and Mycenaean Worlds Cynthia S. Colburn
• Chapter Two, The Lady of the Landscape: An Investigation of Aegean Costuming and the Xeste 3 Frescoes Anne P. Chapin
• Chapter Three, Fabric Patterns as Symbols of Status in the Near East and Early Greece Eleanor Guralnick
• Chapter Four, Grave Garb: Archaic and Classical Macedonian Funerary Costume Alexis Q.Castor
• Chapter Five, "Fashioning" Initiates: Dress at the Mysteries Laura Gawlinski
• Chapter Six, Sacerdotal Activities and Parthian Dress in Roman Palmyra Maura K. Heyn
• Chapter Seven, Appearance, Diversity, and Identity in Roman Britain Judith Rosten
• List of Contributors Index

Το νέο τεύχος του Biblical Interpretation

Στο νέο τεύχος του Biblical Interpretation 17:1-2 (2009), που είναι αφιερωμένο στο θέμα της βίας, δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:


Alex P. Jassen, "The Dead Sea Scrolls and Violence: Sectarian Formation and Eschatological Imagination", 12-44

Σε αυτό το άρθρο αναλύονται δύο αλληλένδετες αφηγήσεις βίας στα κείμενα της Νεκράς Θάλασσας με βάση κάποια πορίσματα της σύγχρονης κοινωνιολογικής ερμηνείας του φαινομένου της θρησκευτικής βίας (ιδιαίτερα η θεωρία των "ελάχιστων αγαθών") καθώς και κάποιες γενικότερες κοινωνιολογικές προσεγγίσεις για τη σέκτα. Η πρώτη αφήγηση βίας περιστρέφεται γύρω από τις απαρχές της βίαιης κοσμοθεωρίας της κοινότητας, όπως αυτή ενσωματώνεται στις αντιπαραθέσεις της με τους αντιπάλους της. Η πρώιμη γραμματεία της ομάδας αντικατοπτρίζει διαμάχες και την πολεμική της ομάδας, οι οποίες συνδέονται με την αποκλειστική κατανόηση (από μέρους της) του πραγματικού νοήματος των Γραφών, την εφαρμογή του τελετουργικού και λατρευτικού νόμου και την ταυτότητα των εκλεκτών του Θεού. Αυτά τα σημεία γίνονται τα κεντρικά ζητήματα στις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις της κοινότητας καθώς εκείνη προσπαθεί να πείσει τους "έξω" για την ορθότητα του δικού της τρόπου ζωής. Παρακολουθώντας την ανάπτυξη αυτών αντιπαραθέσεων στη γραμματεία της κοινότητας ωστόσο ο συγγραφέας καταδεικνύει πώς από αθώα σημεία διαφωνίας καταλήγουν σε κεντρικά θέματα που οδηγούν στην ανάδειξη της βίας ως το κεντρικό θέμα της κοινότητας του Κουμράν. Η θεωρία για "τα ελάχιστα αγαθά" εξηγεί γιατί αυτά ειδικά τα σημεία διαφωνίας οδηγούν στη βία. Η δεύτερη αφήγηση βίας περιλαμβάνει τη συνεχή εμφάνιση αυτών των διαφωνιών μέσα στην εσχατολογική γραμματεία της κοινότητας ως ρητορικό τέχνασμα που νομιμοποιεί τις βίαιες προσδοκίες. Αντίθετα από τις άλλες ομάδες της εποχής του Δεύτερου Ναού (π.χ. Ζηλωτές), για την κοινότητα του Κουμράν η βία έξω από το πλαίσιο της εσχατολογικής μάχης δεν είναι νομιμοποιημένη και πιθανόν δεν είναι δυνατό να υπάρξει. Με την καθυστέρηση της τιμωρίας μέχρι τα έσχατα η κοινότητα αποφορτίζει της δικής της βίαιη κοσμοθεωρία. Η ταυτόχρονη ενσωμάτωση και αποφόρτιση της βίας μπορεί να εξηγηθεί στη συνάφεια της δομής της κοινότητας (που είναι η δομή της σέκτας).

Kimberly B. Stratton, "The Eschatological Arena: Reinscribing Roman Violence in Fantasies of the End Times", 45-76

Οι εσχατολογικές φαντασιώσεις για τη θεία κρίση και ανταπόδοση συνιστούν ένα κοινό χαρακτηριστικό της ιερής γραμματείας και συχνά χρησιμεύουν στο να νομιμοποιήσουν τη βία, τόσο φυσικά όσο και ρητορικά, εναντίον άλλων. Στο άρθρο εξετάζονται οι έμμεσες αναφορές στα ρωμαϊκά θεάματα βίας -τα οποία χρησίμευαν μαζί με τις υπόλοιπες ιμπεριαλιστικές στρατηγικές για να καταδυναστεύουν και να εκφοβίσουν τους υποτελείς πληθυσμούς- σε περιγραφές της τελικής κρίσης. Υποστηρίζεται ότι αυτές οι αναφορές συνιστούν μορφές του αποικιοκρατικού μιμητισμού, όπου με έναν αμφίσημο τρόπο υιοθετούνται ρωμαϊκά σύμβολα εξουσίας για να εξυπηρετηθούν οι δικοί της ιδιαίτεροι σκοποί. Αυτή η διαδικασία δεν είναι ωστόσο ενιαία, αλλά εξυπηρετεί κάθε φορά διαφορετικούς σκοπούς, ακολουθεί διαφορετικές στρατηγικές και βρίσκεται μέσα σε διαφορετικές συνάφειες. Στο άρθρο αναλύονται παραδείγματα τέτοιου μιμητισμού και τίθεται το ερώτημα τι σημασία μπορεί να είχε για τα οράματα της τελικής κρίσης η επαναφορά τέτοιων μεθόδων κυριαρχίας που αυτές οι φαντασιώσεις επιθυμούν τελικά να καταργήσουν. Επιπλέον στο άρθρο εξετάζεται ο ρόλος της ηδονοβλεψίας, η οποία εμφιλοχωρεί σε δημόσιες επιβολές τιμωρίας και οι προεκτάσεις που είχαν οι φαντασιώσεις σχετικά με την εσχατολογική δικαιοσύνη ως θέαμα αίματος για τις θεολογικές αντιλήψεις σχετικά με τη θεϊκή επιτήρηση και το θεϊκό έλεγχο.

Calvin J. Roetzel, "he Language of War (2 Cor. 10:1-6) and the Language of Weakness (2 Cor. 11:21b-13:10)", 77-99

Σε αυτήν τη μελέτη ο συγγρ. ασχολείται με την ευρύτερη συζήτηση για τη θρησκευτική βία επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του στην πολεμική γλώσσα του αποστόλου Παύλου στο 2 Κορ 10,1-6. Εξετάζοντας τη στρατιωτική ρητορική σε αυτήν την περικοπή με τη βοήθεια δύο θεωρητικών μοντέλων, του πειθαρχικού και του απελευθερωτικού, ο συγγρ. θέτει το ερώτημα, εάν οι δεύτερες σκέψεις του Παύλου και η συγνώμη του για την προσβλητική γλώσσα και τις αδέξιες προσπάθειές του να βρει μια εναλλακτική λύση τον οδήγησαν σε αυτήν την εναλλακτική λύση. Υποστηρίζεται ότι η παρωδία των αντιπάλων του Παύλου για τη σωματική του παρουσία ως αδύναμη, δηλαδή γυναικεία, που υιοθετήθηκε κάποτε από τον Παύλο, παρείχε την έμπνευση για το λόγου του μωρού και ένα νέο μοντέλο ανδρικότητας, με άλλα λόγια, της δύναμης, μέσα στην αδυναμία που παρέπεμπε άμεσα στην ανάγνωση των ουλών στην πλάτη του ως την πρώτη επίθεση εναντίον της αποστολικής νομιμότητάς του και εκείνης του ευαγγελίου του. Οι απειλές και ο εκφοβισμός, που παρέμειναν, ωστόσο δείχνουν ότι ο Παύλος ούτε αποκήρυξε τον απειλητικό λόγο ούτε έκανε σκέψεις σχετικά με τις προεκτάσεις που είχε το εμπνευσμένο μοντέλο του μωρού. Αυτό το άφησε στους άλλους που κατέστησαν αυτό το μοντέλο κεντρικό στις μαρτυριολογικές παραδόσεις, οι οποίες ανέτρεψαν την κυρίαρχη ιδεολογία της ανδρικότητας.

Glancy, Jennifer A., "Violence as Sign in the Fourth Gospel", 100-117

Το κατά Ιωάννην συνδυάζει την ιστορία του σώματος του Ιησού με την ιστορία του Ναού. Σύμφωνα με το λόγο του Ιωάννη τομές αυτών των δύο βίαιων ιστοριών υπάρχουν πολλές. Στο τέταρτο ευαγγέλιο η βία που στρέφεται εναντίον του σώματος του Ιησού και ξεδιπλώνεται στην αφήγηση του Πάθους καταλύεται (σε αφηγηματικό επίπεδο) στη βία που ο ίδιος ο Ιησούς εκδηλώνει στον χώρο του ναού. Η πράξη του Ιησού στο Ναό, η χρήση του φραγγελλίου για να εκδιώξει τους συμπατριώτες του Ιουδαίους, είναι ένα είδος συμβολικής επικοινωνίας. Η εμφάνιση του Ιησού στο Ναό με το μαστίγιο στο χέρι λειτουργεί ως μία βίαιη επιφάνεια, μία στιγμή αυτο-αποκάλυψης που ομοιάζει με την αυτοαποκάλυψη στην Κανά. Η κατανόηση του περιστατικού στο Ναό ως σημείο μας οδηγεί στο να αναρωτηθούμε τι ακριβώς αποκαλύπει ο Ιησούς για τον εαυτό του, όταν σηκώνει το μαστίγιο για να καθαρίσει το χώρο που ονομάζει οικία του πατέρα του από ανθρώπους και αγαθά. Όπως υποστηρίζουν οι Roger Friedland και Richard D. Hecht "Η βία είναι μια μορφή επικοινωνίας ... Η συμβολική βία, η βεβήλωση, χρησιμοποιείται από μέλη μίας κοινότητας ... με σκοπό να θέσουν σε κίνηση τις δικές τους κοινότητες, για να καταστήσουν το δικό τους ορισμό της πραγματικότητας ως τον κυρίαρχο ... Βεβηλώνοντας τον ιερό χώρο των άλλων βεβηλώνει κανείς και τους άλλους, τον καθιστά ξένο χωρίς αξιώσεις σε αυτόν τον χώρο". Αποκωδικοποιώντας τη βία και χαρακτηρίζοντάς την ως σημείο το κατά Ιωάννην δεν καταγράφει μόνο την ιστορία της βίας αλλά καθίσταται ένα επεισόδιο σε αυτήν την ιστορία.

Shelly Matthews, "Clemency as Cruelty: Forgiveness and Force in the Dying Prayers of Jesus and Stephen", 118-146

Στο άρθρο διευκρινίζεται η σημασία της συγχώρησης την ώρα της επιθανάτιας προσευχής του Ιησού και του Στεφάνου συγκρίνοντάς τες με ανάλογα κείμενα σε βιβλικές και εξωβιλικές αφηγήσεις διωκόμενων προφητών και δικαίων που ταλαιπωρούνται, στη γραμματεία για τους Μακκαβαίους, στις ηθικές επιταγές για την αγάπη προς του εχθρούς, στη μη ανταπόδοση στις ομιλίες επί του Όρους και Τόπου Πεδινού και στις ρωμαϊκές πραγματείες για την επιείκεια. Αντίθετα προς τη θέση μίας ομάδας σύγχρονων ερμηνευτών, οι οποίοι προσπαθούν να εντάξουν αυτές τις προσευχές μέσα στο πλαίσιο των ιουδαϊκών βιβλικών παραδόσεων με σκοπό να υποστηρίξουν ότι το κατά Λουκάν και οι Πράξεις δεν είναι αντιιουδαϊκές, στο άρθρο υποστηρίζεται ότι οι προσευχές έχουν ως σκοπό να λειτουργήσουν ως ένα σημείο διαφοροποίησης των Ιουδαίων από τους Χριστιανούς. Η συγνώμη σε αυτές τις προσευχές είναι για το Λουκά χαρακτηριστικό των χριστιανών. Είναι εν δυνάμει πιο ριζοσπαστικές από την ηθική διδασκαλία του Ιησού για την αγάπη προς τους εχθρούς και τη μη ανταπόδοση, αφού οι πρώτες αποτελούν πρόκληση για το πλαίσιο της ανταποδοτικής δικαιοσύνης, ενώ η δεύτερη δεν είναι υποχρεωτικό να σημαίνει κάτι τέτοιο. Η απειλή, που εκφράζουν αυτές οι προσευχές για το εκδικητικό πλαίσιο της παγκόσμιας δικαιοσύνης, οδήγησε στο μετριασμό κι ίσως και στην αποσιώπησή τους σε κάποιες περιπτώσεις. Εκείνοι που αποδέχθηκαν αυτές τις προσευχές χωρίς να τις μετριάσουν, όπως ο ίδιος ο Λουκάς, φαίνεται να τις κατανοούσαν αμετάβατα ως μία εξιδανίκευση του ήρωα που κάνει μια τέτοια προσευχή, αλλά χωρίς να έχει επιπτώσεις στα αντικείμενα της προσευχής. Το άρθρο καταλήγει με μία συζήτηση σχετικά με τις ρωμαϊκές πραγματείες περί επιείκειας, η οποία λειτουργεί με ανάλογο τρόπο. Η συνειδητοποίηση της σκληρότητας που εννοείται μέσα στη ρωμαϊκή επιείκεια συμβάλλει στο να κατανοήσει κανείς τα πιθανά βίαια αποτελέσματα της επανάληψης συγκεκριμένων προσευχών συγχώρησης, όπως αυτές που διασώζονται στο κατά Λουκάν και στις Πράξεις.

Beth A. Berkowitz, "Reconsidering the Book and the Sword: A Rhetoric of Passivity in Rabbinic Hermeneutics", 147-176

Το μοτίβο του "βιβλίου και του σπαθιού", όπως αυτό εμφανίζεται στις αφηγήσεις για το μαρτύριο στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ υπαινίσσεται ότι η Τορά και η βία αποκλείουν η μία την άλλη. Στο άρθρο εξετάζεται με ποιους τρόπους το βιβλίο και το σπαθί έχουν μία περιπλοκότερη σχέση μέσα στο Βαβυλωνιακό Ταλμούδ και στις πηγές του από ό,τι αφήνει να εννοηθεί αυτή η αφήγηση. Το ενδιαφέρον του άρθρου επικεντρώνεται στη στάση ερμηνευτικής παθητικότητας, την οποία υιοθετούν οι ραββίνοι νομοθέτες μέσα σε μία ποικιλία νομικών συναφειών, όπου διακυβεύεται η φυσική και κοινωνική ευτυχία του ακροατηρίου τους, συμπεριλαμβανομένων της εκτέλεσης εγκληματιών και των διεκδικήσεων των γυναικών επί των ανδρών τους. Στη μελέτη αντιπαρατίθεται η παρουσίαση του ραββίνου που θρηνεί "Τι να κάνω; Ιδού η Τορά λεει..." με τη δημιουργική ερμηνευτική την οποία στην πραγματικότητα εφαρμόζει. Υποστηρίζεται ότι αυτό το ιδιάζον ύφος το οποίο εμφανίζεται σε διάφορα τανναϊτικά κείμενα και στη συνέχεια περνά και στα Βαβυλωνιακά ταλμουδικά κείμενα, είναι ασυνήθιστο στην αρχαιότητα, καθώς εκφράζει σαφώς την αδυναμία μπροστά στον κανόνα της Γραφής. Προτείνεται ότι μέσα από τη στερεότυπη παρουσίαση των αρχαίων ραββίνων ως ερμηνευτικά παθητικών από τους εκδότες του Βαβυλωνιακού Ταλμούδ τους επιτρέπει να τονίσουν τη δική του εξηγητική και νομική ενεργητικότητας, καθώς μεταμορφώνουν πηγές που έχουν κληρονομήσει. Επίσης εξετάζεται τι μπορεί να αποκαλύψει αυτή η παρουσίαση των ραββίνων κριτών ως ερμηνευτικά παθητικών για τη σύνθετη σχέση μεταξύ της νομικής ερμηνείας, της νομικής εξουσίας και της βίας μέσα στη ραββινική γραμματεία από τα πρώιμα χρόνια μέχρι τα ύστερα κι από την Παλαιστίνη μέχρι τη Βαβυλώνα.

Margaret M. Mitchell, "Christian Martyrdom and the "Dialect of the Holy Scriptures": The Literal, the Allegorical, the Martyrological", 177-206

Στο άρθρο εξετάζεται ένας σεβαστός ακαδημαϊκός και δημοφιλής κοινός τόπος: ότι η ιδεολογία του θρησκευτικού μαρτυρίου στηρίζεται και αντικατοπτρίζει την κατά λέξη και υπερβολικά κατά λέξη ερμηνεία των Γραφών. Μέσα από δύο παραδείγματα από την ύστερη αρχαία χριστιανική γραμματεία, από το έργο Scorpiace του Τερτυλλιανού και την Exhortatio ad martyrium του Ωριγένη η συγγραφέας προσπαθεί να καταδείξει την αδυναμία της διχοτομίας γραμματειακής και αλληγορικής ερμηνείας να συμπεριλάβει και να κατανοήσει τους πολύπλοκους και επινοητικούς τρόπους με τους οποίους "η διάλεκτος των Αγίων Γραφών" (η φράση είναι του Ωριγένη) παρουσιάζεται να μιλά με σαφήνεια και να προτρέπει τους χριστιανούς να αποδεχθούν το μαρτύριο στην περίοδο των διωγμών με την ομολογία τους. Ο αυτοχαρακτηρισμός ή εκείνος των άλλων με τις ετικέτες "κατά γράμμα" και "αλληγορικές" αναγνώσεις είναι πολλές σε αυτά τα κείμενα, δεν περιορίζονται όμως στη μία ή στην άλλη πλευρά. Μέσω τέτοιων "πολεμικών λέξεων", το λεξικό των ερμηνευτικών διεκδικήσεων πιστότηας ή αποστασίας από τις Γραφές επιστρατεύονται από τον Τερτυλλιανό στην Καρχηδόνα και τον Ωριγένη στην Καισάρεια, κατασκευάζονται προσεκτικά απολογητικά και προτρεπτικά επιχειρήματα που υποστηρίζουν τη θέση ότι για τους χριστιανούς "είναι προτιμότερος ένας θρησκευτικός θάνατος παρά μία άθρησκη ζωή".

Boustan, Ra'anan S., "Immolating Emperors: Spectacles of Imperial Suffering and the Making of a Jewish Minority Culture in Late Antiquity", 207-238

Στο άρθρο εντοπίζεται η ιστορική ανάπτυξη της ιδέας της βίαιης ανταπόδοσης μέσα στον ιουδαϊκό πολιτισμό κατά τη διάρκεια της ύστερης αρχαιότητας. Υποστηρίζει ότι μολονότι οι Ιουδαίοι για πολλά χρόνια χρησιμοποίησαν την αντι-ρωμαϊκή ρητορική, τα αντιρωμαϊκά συναισθήματα εντάθηκαν κατά τον 5ο μέχρι και τον 7ο αι. Αυτό ο υψηλό επίπεδο αντιπάθειας απέναντι στο ρωμαϊκό κράτος καθίσταται σαφές σε μια σειρά από κείμενα που παρέχουν τη γραφική παράσταση της βίας εναντίον του Ρωμαίου αυτοκράτορα. Αυτές οι φαντασιώσεις εκδίκησης επαναχρησιμοποίησαν και αντέστρεψαν ιδιαίτερα στοιχεία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορικής ιδεολογίας και πρακτικής, ενώ την ίδια στιγμή ενσωμάτωσαν το κυρίαρχο στερεότυπο των Ιουδαίων στις χριστιανικές πηγές του 6ου και κυρίως του 7ου αι. ως βίαιων ταραχοποιών. Ο συγγρ. υποστηρίζει ότι προσπαθώντας να ελέγξουν κατά κάποιον τρόπο τα "συμβολικά όπλα" της θρησκευτικής βίας που υπάρχει στην κοινωνία τους, οι Ιουδαίοι δημιουργοί αυτής της έντονης ανάπτυξης της ανταποδοτικής δικαιοσύνης συνωμότησαν με τους Χριστιανούς "συναδέλφους" τους στην κατασκευή της εικόνας του Ιουδαίου ως μέλους μιας αντιστασιακής και μάλιστα επικίνδυνης θρησκευτικής μειονότητας.

Jan Willem van Henten, "Martyrdom, Jesus' Passion and Barbarism", 239-264

Κείμενα σχετικά με το μαρτύριο διαφωτίζουν τα πολύπλοκα δίκτυα σχέσεων εξουσίας στα οποία συνεισφέρουν τόσο οι μάρτυρες όσο και οι καταπιεστές τους. Στο άρθρο εξετάξεται μία άποψη του συμπλέγματος μαρτύριο-εξουσία που είναι σημαντική για την ανάλυση του φαινομένου των βασανιστηρίων: η αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ του μάρτυρα και του καταπιεστή. Ο συγγρ. εφαρμόζει την ιδέα του βαρβαρισμού στις αρχαίες και σύγχρονες παραστάσεις του μαρτυρίου (2 Μακκ 7 και την ταινία Paradise Now) καθώς επίσης και σε αφηγήσεις τις Κ.Δ. για το Πάθος. Ο βαρβαρισμός εμπεριέχει μία διπλή ένταση: φέρει την επίμονη διχοτομική λογική και συντηρεί τις υπάρχουσες σχέσεις εξουστίας. Από την άλλη ο βαρβαρισμός διαταράσσει τις σχέσεις εξουσίας καθώς προϋποθέτει πράξεις παρανοήσης, σύγχυσης, δυσκολίας στην έκφραση κι επομένως καταγράφει και παράγει διαδικασίες που χαρακτηρίζονται ως "discursive slippage, the repetitions and doublings, that the articulation of binaries can never completely close up" (Neilson 1999). Στο άρθρο το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο κυρίαρχο στοιχείο των διαλόγων στις αφηγήσεις μαρτυρίων και του Πάθους, οι οποίοι την ίδια στιγμή είναι μη-διάλογοι. Ο καταπιεστής αποτυγχάνει στο να μεταδώσει τους στόχους του, σαρκάζει τα θύματά του και ασκεί υπερβολική βία. Οι μάρτυρες περιφρονούν τους διώκτες τους, αρνούνται να τους μιλήσουν και τους εξυβρίζουν, απευθύνονται στους διώκτες τους σε μία ξένη γλώσσα και κάποιες φορές τους ανακοινώνουν ότι τους περιμένει φοβερή τιμωρία. Τα βασανιστήρια είναι ένα σημαντικό εργαλείο για τους διώκτες στο παιχνίδι της εξουσίας με τα θύματά τους, αλλά η υπομονή, που δείχνει ο μάρτυρας σε αυτά, φαίνεται να αντιστρέφει τη σχέση εξουσίας μεταξύ τους. Τέλος, η μορφή του μάρτυρα μπορεί να θεωρηθεί βαρβαρική, επειδή το να μνημονεύεται κανείς ως μάρτυρας, αυτό νομιμοποιεί τις πράξεις του ως πρωταγωνιστή και τον /την ανάγει σε ένα επίπεδο, στο οποίο δε μπορεί να δεχθεί κριτική.

Συγχρονικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις (2)

Παρουσιάζουμε σήμερα τη συνέχεια του άρθρου του G. Röhser, “Von der Welt hinter dem Text zur Welt vor dem Text“, ThZ 64:3 (2008), 271-293. Στο πρώτο μέρος της ανάρτησης δίνουμε τις υπόλοιπες τέσσερις βασικές συγχρονικές ερμηνευτικές τάσεις και στο δεύτερο μέρος την πρόταση του συγγραφέα για το αν και πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν μαζί οι διαχρονικές και συγχρονικές ερμηνευτικές μέθοδοι.

ε) Ανάλυση της πρόσληψης (reader’s response criticism). Αντικείμενό της είναι η πρόσληψη του κειμένου, από τον εννοούμενο αναγνώστη (implied reader) και η σχέση του με τον πραγματικό αναγνώστη στην αρχαιότητα και στο παρόν. Κινείται καταρχήν στο συγχρονικό επίπεδο. Όταν όμως αρχίζει να αναζητά τον πραγματικό αναγνώστη, τότε περνά στο διαχρονικό-ιστορικό επίπεδο. Σύμφωνα με αυτήν τη μέθοδο είναι άλλοι για παράδειγμα οι εννοούμενοι αναγνώστες της Α΄ Κορ (αυτοί δηλαδή που είχε ο Παύλος στο νου του, όταν έγραφε την επιστολή) κι άλλοι εκείνοι, οι οποίοι την διάβασαν τελικά. Για να προσδιορίσει όμως κανείς τους λεγόμενους «αρχικούς αναγνώστες» χρειάζεται όλα τα μέσα που παρέχει η ιστορική έρευνα.

στ) Με αυτήν την αναζήτηση συνδέονται δυο επιμέρους τάσεις: 1) Η «ρητορική κριτική» (rhetorical criticism), όπου αναζητούνται οι ρητορικές στρατηγικές μέσω των οποίων ο συγγραφέας απευθύνεται στους αναγνώστες του και 2) α) ο ερμηνευτής θέτει το ερώτημα για την επίδραση που είχε ένα κείμενο και την πρόσληψή του τόσο στην αρχή όσο και στη συνέχεια σε ολόκληρη της ιστορία της εκκλησίας (Wirkungsgeschichte) και β) ο ερμηνευτής αναζητά το ρόλο του αναγνώστη στην πορεία ερμηνείας. Εδώ το βάρος πέφτει στη δράση του ίδιου του αναγνώστη. Σύμφωνα με τον R.:

«καθήκον και λειτουργία των αποδεκτών του κειμένου δεν είναι πια να συμπληρώσουν τα κενά του κειμένου αλλά να δημιουργήσουν για τον εαυτό τους το κείμενο και το νόημά του».

Ως προάγγελοι αυτής της τάσης θεωρούνται η ιδέα της διακειμενικότητας (J. Kristeva, R. Barthes) και η θεωρία του «ανοικτού έργου» (“open work” – U. Eco), οι οποίες επικεντρώθηκαν στο παιχνίδι κειμένου και συνειρμών.

ζ) Παρόμοιες τάσεις εντοπίζουμε και στο χώρο της ερμηνευτικής της ιστορίας και της θεωρίας της ιστορίας. Ειδικότερα στο επίκεντρο -και στην περίπτωση της βιβλικής ερμηνείας σε σχέση με το ζήτημα του ιστορικού Ιησού- βρίσκεται η σχέση της ιστορικότητας και της διήγησης, των γεγονότων και της επεξεργασίας τους στη συνέχεια μέσα ένα ιστοριογραφικό / αφηγηματικό κείμενο [Α.Τ.: στο θέμα είχαμε αναφερθεί και σε παλαιότερη ανάρτηση και θα επανέλθουμε στο μέλλον]. Μέσα σε αυτήν την προβληματική ο αναγνώστης - αποδέκτης του κειμένου παραμένει στο επίκεντρο της διαδικασίας.

η) Ο μεταμοντέρνος πλουραλισμός που κυριαρχεί στην ερμηνευτική επιτρέπει να συνυπάρξουν και πολλές παλαιότερες τάσεις προσέγγισης της Βίβλου.

Η πρόταση του Röhser
Στην ερμηνευτική θα μπορούσε να γίνει διάκριση μεταξύ α) του κόσμου πίσω από το κείμενο, β) του κόσμου μέσα στο ίδιο το κείμενο και γ) του κόσμου μπροστά από το κείμενο. Αυτοί οι τρεις «κόσμοι» αντιστοιχούν σε τρία επίπεδα του φιλολογικού κειμένου: α) το ιστορικό επίπεδο, β) το κειμενικό επίπεδο και γ) το επικοινωνιακό επίπεδο. Οι διάφορες ερμηνευτικές μέθοδοι που εφαρμόζονται στο βιβλικό κείμενο αναφέρονται η καθεμιά σε ένα από αυτά τα επίπεδα. Οι διαχρονικές μέθοδοι αναφέρονται στον κόσμο πίσω από το κείμενο, οι συγχρονικές σε αυτόν μπροστά από αυτό. Και οι δύο μαζί αναφέρονται στον κόσμο μέσα στο κείμενο. Μπορούν επομένως να συμπληρώσουν η μία την άλλη. Ο R. παραθέτει επίσης ένα κείμενο του W.R. Tate (Biblical Interpretation. An Integrated Approach, 1997, XXV), το οποίο τονίζει αυτήν την ισορροπία μεταξύ κειμένου και αναγνώστη:

“...Meaning resides in the conversation between the text and reader with the world behind the text informing the conversation. Interpretation is impaired when any world is given preeminence at the expense of neglecting the other two.”

Επομένως σύμφωνα με τον R. είναι αναγκαίες και αλληλοσυμπληρούμενες οι μέθοδοι που κινούνται στα τρία αυτά επίπεδα του κειμένου. Τονίζει επίσης ότι ο κόσμος του συγγραφέα του κειμένου εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο και ουσιαστικό τμήμα του διαλόγου μεταξύ κειμένου και αναγνώστη. Ο R. προτείνει επομένως ότι η λύση, όσον αφορά στο ζήτημα της ερμηνευτικής προσέγγισης του βιβλικού κειμένου, βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δυο ακραίες θέσεις, από τη μια εκείνης, όπου ο συγγραφέας έχει την απόλυτη εξουσία επί του κειμένου (κι επομένως αναζητά κανείς το αρχικό «νόημα» του κειμένου και μόνο αυτό) και από την άλλη εκείνης, όπου ο αναγνώστης είναι εκείνος που αποκλειστικά ορίζει το νόημα του κειμένου. Ένας σταθερός πυρήνας νοήματος του κειμένου δεν αποκλείει σε καμιά περίπτωση τις περισσότερες από μία δυνατότητες νοήματος και προσλήψεις του κειμένου.

Δύο ενδιαφέροντα άρθρα στο νέο GRBS

Στο νέο τεύχος του Greek Roman and Byzantine Studies 48:4 (2008) δημοσιεύονται δύο άρθρα, τα οποία παρουσιάζουν ενδιαφέρον από απόψεως ιστορίας χρόνων της Κ.Δ. και ιστορίας του αρχαίου Ιουδαϊσμού:

Rachel Bryant Davies, "Reading Ezekiel's Exagoge: Tragedy, Sacrificial Ritual, and the Midrashic Tradition," 393-415

Το κείμενο της Εξαγωγής εσκεμμένα απομακρύνεται από τις συνηθισμένες τεχνικές της τραγικής τέχνης για να δραματοποιήσει, πιθανόν μέσα στη λατρευτική συνάφεια της συναγωγής, την ιστορία της Εξόδου εισάγοντας με αυτόν τον τρόπο στη θέση του θυσιαστικού τυπικού ένα άλλο είδος λειτουργικής επιτέλεσης.

Arjan Zuiderhoek, "On the Political Sociology of the Imperial Greek City," 417-44

Στην πόλη των ρωμαϊκών χρόνων συνυπήρχαν στοιχεία της ολιγαρχίας, δημοκρατίας και ιεραρχίας. Η επιβίωση του δημοκρατικού στοιχείου ίσως αντικατοπτρίζει την άνθηση της τάξης των μικρών επιχειρηματιών, η οποία είχε τα δικά της πολιτικά ενδιαφέροντα.