Ένα νέο βιβλίο για την πρόσληψη του Ψαλμού 2

Από τον εκδοτικό οίκο Peeters κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο για την πρόσληψη του Ψαλμού 2 αρχαίο Ιουδαϊσμό και την αρχαία Εκκλησία:

S. Janse, "You are my Son". The Reception History of Psalm 2 in Early Judaism and the Early Church, (Contributions to Biblical Exegesis & Theology 51), Peeters 2009
ISBN: 978-90-429-2127-6
45 ευρώ

Περιγραφή εκδοτικού οίκου
Στη βραβευμένη αυτή μελέτη ο Ψαλμός 2 χαρακτηρίζεται ως μεσσιανικός-θεοκρατικός ψαλμός. Η πρώιμη ιουδαϊκή γραμματεία τονίζει τις εσχατολογικές και σοφιολογικές εφαρμογές του Ψαλμού περισσότερο από τη μεσσιανική του ερμηνεία. Ωστόσο συναντούμε τους ίδιους συνδυασμούς κειμένου αργότερα στη γραμματεία της Κ.Δ.: σίγουρα βρισκόμαστε μπροστά σε μια μακρά παράδοση.
Στη μελέτη καταδεικνύεται πώς τα σχετικά κείμενα της Κ.Δ. εστιάζουν το ενδιαφέρον τους στη μεσσιανική ερμηνεία του Ψα 2 και ειδικότερα στη φράση: "Υἱός μου εἶ σύ". Στη μεταπασχάλια περίοδο αυτή η φράση λειτουργεί ως επιχείρημα για υποστηριχθεί η θέση ότι ο σταυρωμένος Ιησούς ήταν ωστόσο ο Υιός του Θεού. Ο Λουκάς με απολογητικό τρόπο εξηγεί πώς σε αυτόν το ψαλμό ο Μεσσίας, ο οποίος νωρίς ταυτίστηκε με τον βασιλέα, αποκαλείται επίσης "Υιός μου" από τον ίδιο τον Θεό. Ο Μάρκος αναπτύσσει αυτήν την ιδέα για κατηχητικούς λόγους: ο Ιησούς ήταν ήδη ο Υιός του Θεού κατά την εποχή του βαπτίσματος και της μεταμόρφωσης. Τέλος στην προς Εβραίους ο Ψα 2 χρησιμοποιείται για να αποδειχθεί η προΰπαρξη του Ιησού.
Ο παρών τόμος αποτελεί επομένως μία ευπρόσδεκτη προσθήκη στην υπάρχουσα βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα.

Άρθρο του I.Howard Marshall για τη βιβλική ιστορία

Στο ιστολόγιο BiblicalStudies.org.uk έχει αναρτηθεί σε pdf ένα παλαιότερο άρθρο του I.H. Marshall για το βιβλικό τρόπο κατανόησης της ιστορίας. Πατώντας στη συνέχεια στον τίτλο μπορείτε να βρεθείτε στο κείμενο του άρθρου:

I. Howard Marshall, "Aspects of the Biblical View of History," Faith and Thought 110.1, 2 (1983): 54-68.

Στο νέο BASP

Στο ιστολόγιο What's New in Papyrology υπάρχει η είδηση ότι το τεύχος 43 (2006) του παπυρολογικού περιοδικού Βulletin of American Society of Papyrology διατίθεται ελεύθερο προς ανάγνωση στο διαδίκτυο. Ανάμεσα στα άρθρα υπάρχουν και κάποια, κατά την εκτίμησή μου, που έχουν άμεσο ή έμμεσο βιβλικό ενδιαφέρον:

• Alain Delattre, "Un extrait du Psaume 90 en copte: Édition de P.Duk. inv. 448", 59-61
• Rachel Mairs, "O.Col. inv. 1366: A Coptic Prayer from Deir el-Bahri with a Quotation from Tobit 12:10", 63-70
• Giovanni Ruffini, "Genealogy and the Gymnasium", 71-99
• Philip Mayerson, "The Modius as a Grain Measure in Papyri from Egypt", 101-106
• Philip F. Venticinque, "What's in a Name? Greek, Egyptian and Biblical Traditions in the Cambyses Romance", 139-158

Για να βρεθείτε στο σχετικό τεύχος του BASP πατήστε εδώ.

Τα οστά του αποστόλου Παύλου (;)

Ο απόστολος Παύλος αποτέλεσε το θέμα της προηγούμενης αλλά και της παρούσας εβδομάδας και ειδικότερα ο κατά την παράδοση τάφος του, που βρίσκεται κάτω από την Αγία Τράπεζα του ναού του αγίου Παύλου extra muros. Σύμφωνα με τη δήλωση του ίδιου του Ποντίφικος τα αποτελέσματα της εξέτασης με άνθρακα 14 τμημάτων οστών που βρέθηκαν μέσα στη σαρκοφάγο δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία ότι πρόκειται για τον τάφο του αποστόλου Παύλου. Για την ακρίβεια η εξέταση έδειξε ότι τα οστά που βρίσκονται μέσα στη σαρκοφάγο είναι του 1ου ή του 2ου αι. μ.Χ. Το πόρισμα της εξέτασης ήταν γνωστό εδώ και καιρό, αλλά κρατήθηκε μυστικό μέχρι να γίνει η ανακοίνωση από τον ίδιο τον Πάπα με αφορμή την εορτή των αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

[Α.Τ.: η εξέταση με άνθρακα 14, η οποία αφήνει βέβαια περιθώρια στη χρονολόγηση, δεν πιστοποιεί το πρόσωπο αλλά την εποχή. Επομένως η τοποθέτηση των οστών στον 1ο ή 2ο αι. από μόνη της δεν αποτελεί απόδειξη ταυτοποίησης του προσώπου. Στην περιοχή που είναι κτισμένη η συγκεκριμένη βασιλική υπήρχε αρχαίο νεκροταφείο. Οπωσδήποτε η σύνδεση του συγκεκριμένου τάφου με το πρόσωπο του αποστόλου μέσα στην παράδοση μπορεί να αποτελέσει ένα επιχείρημα, όχι όμως καταλυτικό από μόνο του. Ίσως τα ευρήματα, όταν ανοιχθεί η σαρκοφάγος, να παρέχουν τις απαραίτητες αποδείξεις για την ταυτοποίηση των οστών. Επομένως είμαστε σε αναμονή για επόμενες ανακοινώσεις.]

Φωτογραφίες της υπόγειας αίθουσας στην Ιεριχώ

Με το θέμα της ανεύρεσης αυτής της υπόγειας αίθουσας (ορυχείου;) κοντά στην Ιεριχώ ασχοληθήκαμε σε παλαιότερη ανάρτηση. Από το ιστολόγιο PaleoJudaica πληροφορούμαστε ότι στην ιστοσελίδα του περιοδικού National Geographic έχουν αναρτηθεί φωτογραφίες της αίθουσας σχολιασμένες. Για να βρεθείτε στη σχετική ιστοσελίδα, πατήστε εδώ.

Βρέθηκε αρχαία απεικόνιση του αποστόλου Παύλου

Τις τελευταίες μέρες σε διάφορα βιβλικά ιστολόγια έχει αναρτηθεί η είδηση της ανεύρεσης παράστασης του αποστόλου Παύλου σε κατακόμβη της Ρώμης (ευχαριστούμε επίσης τον καλό συνάδελφο επίκ. καθ. κ. Κ. Μπελέζο για την είδηση). Συγκεκριμένα το πορτραίτο το αποστόλου εντόπισαν αρχαιολόγοι σε τοίχο της κατακόμβης της αγ. Θέκλας κατά τις εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης. Η παράσταση χρονολογείται στον 4ο αι. και θεωρείται ότι είναι η αρχαιότερη παράσταση του αποστόλου, η οποία έχει βρεθεί μέχρι σήμερα. Κατά την εκτίμηση ειδικών η παράσταση του αποστόλου κοσμούσε τον τοίχο ενός τάφου κάποιου επιφανούς χριστιανού ή εκκλησιαστικού αξιωματούχου.

Για να διαβάσετε το δημοσίευμα των Times πατήστε εδώ.

Η μετάφραση των Ο΄ και η πρόσληψή της

Κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Brill ένας νέος συλλογικός τόμος με θέμα τη μετάφραση των Ο΄ και την πρόσληψή της όχι μόνο από τα κείμενα της Κ.Δ. αλλά και από άλλους συγγραφείς (π.χ. Ιώσηπο) ή μέσα σε μη λόγια κείμενα, όπως για παράδειγμα σε μαγικούς παπύρους ή σε αρχαίες μεταφράσεις.

Johann Cook, Septuagint and Reception. Essays prepared for the Association for the Study of the Septuagint in South Africa, (Vetus Testamentum Suppl. 127), Brill 2009
ISBN: 978 90 04 17725 3
€ 135.00

Όπως σημειώνεται και στον πρόλογο οι μελέτες του συλλογικού αυτού τόμου είναι το αποτέλεσμα των εργασιών μίας νέας εταιρείας με την επωνυμία Association for the Study of the Septuagint in South Africa (ASSSA) και μάλιστα στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε τον Αύγουστο του 2008 στο Stellenbosch.

Περιεχόμενα του τόμου

• Jan Joosten, "The Prayer of Azariah (DanLXX 3): Sources and Origin", 5-16
• Johann Cook, "On the Role of External Traditions in the Septuagint", 17-36
• Peter Arzt-Grabner, "Psalms as Magic? P. Vindob. G 39205 Revisited", 37-44
• Randall X. Gauthier, "Examining the 'Pluses' in the Greek Psalter: A Study of the Septuagint Translation Qua Communication", 45-76
• Gideon Kotzé, "The Greek Translation of Lamentations: Towards a More Nuanced View of its 'Literal' Character", 77-100
• Wolfgang Kraus, "Hab 2:3-4 in the Hebrew Tradition and in the Septuagint, with its Reception in the New Testament", 101-118
• Gert G. Steyn, "Quotations from the Minor Prophets in Hebrews", 119-140
• Annette Evans, "Ancient Egyptian Elements in Hebrews 1?", 141-158
• Ronald H. van der Bergh, "Differences Between the MT and the LXX Contexts of Old Testament Quotations in the New Testament: Isaiah 45:18-25 as a Case Study", 159-178
• Lawrence Ronald Lincoln, "The Use of Names as Evidence of the Septuagint as a Source for Josephus' Antiquities in Books 1 to 5", 179-194
• Johan c. Thom, "Wisdom in the Wisdom of Solomon and Cleanthes' Hymn to Zeus", 195-208
• William Loader, "The Reception of the Susanna Narrative (Dan XIII) in early Christianity", 229-244
• Annemaré Kotzé, "Augustine, Jerome and the Septuagint", 245-262
• Harry F. van Rooy, "The Testament of Hapax Legomena in MT Ezekiel, in the LXX Ezekiel and Peshitta: A Comparative Study", 263-280
• Jacobus A. Naudé, "The Role of Metatexts in the Translations of Sacred Texts: The Case of the Book of Aristeas and the Septuagint", 281-298
• Jonathan More, "Kingship Ideology: A Neglected Element in Aristeas' Charter Myth for Alexandrian Judaism", 299-320
• Sakkie Cornelius, "'Eunuchs'? The Ancient Background of Eunouchos in the Septuagint", 321-334
• Pierre Johan Jordaan, "Reading Judith as Therapeutic Narrative", 335-346
• Eugene Coetzer, "Performing Susanna: Speech Acts and Other Performative Elements in Susanna", 347-360
• Dichk M. Kanonge, "Reading Narratives in the Septuagint: A Discourse on Method", 361-382

Βιβλιοκρισίες στο RBL 30/06/2009

Στη νέα έκδοση του ηλεκτρονικού περιοδικού Review of Biblical Literature έχουν αναρτηθεί οι εξής νέες βιβλιοκρισίες:

Richard Bauckham
Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony
Reviewed by Stephen J. Patterson

Michaela Bauks and Christophe Nihan, eds.
Manuel d'exégêse de l'Ancien Testament
Reviewed by Uwe Becker

Per Jarle Bekken
The Word Is Near You: A Study of Deuteronomy 30:12-14 in Paul's Letter to the Romans in a Jewish Context
Reviewed by J. R. Daniel Kirk

Eric Cline
From Eden to Exile: Unraveling Mysteries of the Bible
Reviewed by Chad Spigel

Yehudah B. Cohn
Tangled Up in Text: Tefillin and the Ancient World
Reviewed by Joshua Schwartz

John Dominic Crossan and Jonathan L. Reed
In Search of Paul: How Jesus' Apostle Opposed Rome's Empire with God's Kingdom
Reviewed by Elliott Maloney

Walter Dietrich; Joachim Vette, trans.
The Early Monarchy in Israel: The Tenth Century B.C.E.
Reviewed by Jeremy Hutton

Lee M. Fields
Hebrew for the Rest of Us: Using Hebrew Tools without Mastering Biblical Hebrew
Reviewed by Francis Dalrymple-Hamilton

Mary Healy
The Gospel of Mark
Reviewed by Francis J. Moloney

Jennifer L. Koosed
(Per)Mutations of Qohelet: Reading the Body in the Book
Reviewed by Harold C. Washington

Judith M. Lieu
I, II, and III John: A Commentary
Reviewed by John Painter

Gonzalo Rubio, Steven Garfinkle, Gary Beckman, and Daniel Snell; Mark Chavalas, ed.
Current Issues and the Study of the Ancient Near East
Reviewed by Aren Maeir

J. Verheyden, G. Van Belle, and J. G. van der Watt, eds.
Miracles and Imagery in Luke and John: Festschrift Ulrich Busse
Reviewed by Peter J. Judge

Money, money...

Η χρήση του χρήματος κατά τον 1ο αι. μ.Χ. ήταν πολύ διαφορετική από ό,τι σήμερα. Όπως και τώρα τον έλεγχό του είχε μία μικρή ελίτ.Ο πλούτος (μαμμωνάς στα αραμαϊκά) ήταν η αποθήκευση αγαθών που χρησίμευε στη δημιουργία, διατήρηση, επίδειξη ή ανάδειξη της δημόσιας φήμης (τιμής) και στην προστασία της οικονομικής ακεραιότητας της οικογένειας και του οίκου γενικότερα.
Σε παλαιότερη ανάρτηση αναφέραμε το νομισματικό σύστημα των τριών μετάλλων (χρυσός - άργυρος και χαλκός). Νομίσματα σε χρυσό και ασήμι χρησιμοποιούνταν για την αποταμίευση του πλούτου και συνδέονταν άμεσα με την τιμή και την αισχύνη, δύο βασικές αξίες των αρχαίων μεσογειακών λαών. Ο αποταμιευτικός χαρακτήρας τέτοιων νομισμάτων φαίνεται και από την ανεύρεση πολυάριθμων αρχαίων "θησαυρών" αργυρών νομισμάτων.
Από τους ευαγγελιστές μόνο ο Ματθαίος κάνει λόγο για τον χρυσό ως μέσο αποταμίευσης πλούτου (2,11 και 10,9). Είναι ενδιαφέρον ότι στο παράλληλο του 10,9 στο Μάρκο (6,8) οι μαθητές δε θα πρέπει να πάρουν μαζί τους "χαλκό" (χάλκινα νομίσματα). Ο Λουκάς και ο Ματθαίος, οι οποίο απηχούν την Q, απαγορεύουν τη λήψη άργυρου (Λκ 9,3). Μόνο ο Μτ (10,9) αναφέρει και τα τρία μέταλλα. Σύμφωνα με τους Hanson-Oakman (Palestine in the Time of Jesus 2008, 115) ίσως αυτές οι διαφοροποιήσεις να απηγούν τοπικές και κοινωνικές διαφορές: ο Μάρκος γράφει από την οπτική γωνία μίας ομάδας που δεν ανήκει στην ελίτ, ο Ματθαίος αντικατοπτρίζει μία κοινότητα εξοικειωμένη με το τραπεζικό σύστημα και η Q διασώζει τις απόψεις των γραμματέων, οι οποίοι συχνά διαχειρίζονταν ασημένια νομίσματα.
Στα ευαγγέλια βρίσκουμε επίσης την εκτίμηση διαφόρων αγαθών, π.χ. του ψωμιού και των αρωμάτων με δηνάρια (Μκ 6,37. 14,5). Ωστόσο λιγότερο συχνά εμφανίζεται το χρήμα ως μέσο αγοράς αγαθών (Λκ 10,35. 12,6. Μτ 13,45. 27,10). Οπωσδήποτε μόνο μία μικρή ομάδα είχε στη διάθεσή της μεγάλα αποθέματα χρήματος τα οποία μπορούσε να διαθέσει για πληρωμές και αγορές προϊόντων.
Μία από τις βασικές λειτουργίες του χρήματος ήταν αυτή του μέσου πληρωμής. Με χρήμα πληρώνονταν οι φόροι (π.χ. καταβολή του φόρου στους Ρωμαίους, Μκ 12,15 ή η καταβολή του φόρου για το Ναό σε shekel). Πρόστιμα και χρέη επίσης υπολογίζονταν με το χρήμα (Λκ 7,41 και Μτ 18,28). Ενώ το δηνάριο συνδεόταν με την πληρωμή εργατών σε μεγάλα αγροκτήματα (Μτ 20,9-10), τα φτωχότερα στρώματα μάλλον είχαν πρόσβαση στα μικρότερης αξίας νομίσματα.
Σε επόμενη ανάρτηση θα ασχοληθούμε με το νομισματικό σύστημα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Το νέο τεύχος του Revue biblique

Στο νέο τεύχος του Revue biblique 116:2 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Στο πρώτο μέρος του τεύχους δημοσιεύονται εισηγήσεις που διαβάστηκαν στο συμπόσιο με τον τόν τίτλο: "Nommer Dieu dans le Bible":

• O.Th. Venard, "Présentation. De la Bible à la philosophie et retour", 161-162
• S. Bustan, "Apologia or Phenomenologia. On J.-L. Marion's Sixth Chapter of In Excess (2001) and on his Theory in General", 163-173
• K. Sonek, "The Divine Name in Exodus 3.14. As a Saturated Phenomenon", 174-183
• O.Th. Venard, "Τὴν ἀρχὴν ὅ τι καὶ λαλῶ ὑμῖν (John 8,24f.) De-nominating God in the Gospel", 184-198

Στο δεύτερο μέρος δημοσιεύονται διάφορα άρθρα βιβλικού ενδιαφέροντος:

G. Charloux, "Régionalismes céramiques en Jordanie à l'âge du Bronze ancien", 202-231

Συνεχίζοντας το έργο του π. R. de Vaux για την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Ν. τμήμα της Ανατολικής Μεσογείου ο συγγραφέας προτείνει τη μελέτη διαφόρων απόψεων του τοπικισμού και των κοινωνικοικονομικών αλλαγών στην περιοχή του Ιορδάνη από το δεύτερο μισό της 4ης χιλιετίας μέχρι την 3η χιλιετία π.Χ. μέσω της εξέτασης πέντε ιδιαίτερων ομάδων κεραμικών.

T. Forti, "Two Cases of Secondary Interpolation of Fauna Images in Wisdom Literature", 232-245
Στο άρθρο εξετάζονται δύο μορφές πανίδας οι οποίες θεωρούνται ότι είναι δευτερογενείς προσθήκες. Το πρώτο παράδειγμα χρησιμοποιείται μέσα στο πλαίσιο μίας παραίνεσης (Παρ 1,10-19), μία σκηνή κυνηγιού ως εργαλείο συγκεκριμενοποίησης της τελικής αποτυχίας του πονηρού. Το δεύτερο παράδειγμα προέρχεται από τους Ψαλμούς (32,9), όπου με τη βοήθεια μίας παρομοίωσης από τον κόσμο των οικιακών ζώων διατυπώνεται μία νουθεσία.

I. Kalimi, "The Story about the Murder of the Prophet Zechariah in the Gospels and its Relation to Chronicles", 246-261
H ιστορία της δολοφονίας του προφήτη Ζαχαρία στα Μτ 23,24-25 //Λκ 11,50-51 διαφέρει από εκείνη στο 2 Χρον 24,20-22. Στο άρθρο εξετάζεται κατά πόσο η εκδοχή των ευαγγελίων αναφέρεται σε εκείνη της Π.Δ. Η έκφραση "από τον Άβελ μέχρι τον Ζαχαρία" στα ευαγγέλια πιθανόν δηλώνει τα όρια της συλλογής κειμένων της εβραϊκής Βίβλου (Γένεσις μέχρι Χρονικά) και επιβεβαιώνει τον τριμερή κανόνα του 1ου αι. μ.Χ. Μολονότι δε μπορεί να εξακριβωθεί το ακριβές περιεχόμενο των Ketuvim, τα βιβλία των Χρονικών συμπεριλήφθηκαν και τοποθετήθηκαν στο τέλος αυτής της συλλογής. Η διαφορά μεταξύ των Χρονικών και των ευαγγελίων, όσον αφορά στο όνομα του πατέρα του Ζαχαρία, οφείλεται στο ότι (α) ο ευαγγελιστής εσφαλμένα άλλαξε το όνομα ή (β) το άλλαξε σκόπιμα με σκοπό να ταυτίσει το γνωστό Ζαχαρία της εποχής του Πρώτου Ναού με το γνωστό Ζαχαρία της πρώιμης εποχής του Δεύτερου Ναού. Στη μελέτη επίσης ερμηνεύεται η διαφοροποίηση μεταξύ του Ματθαίου και των Χρονικών όσον αφορά στην τοποθεσία της δολοφονίας. Πιθανόν το Μτ 23,33-37 συνδέεται επίσης με το 2 Χρον 36,15-16. Αυτό συνυφαίνεται με την κριτική των οπαδών του Ιησού εναντίον των Ιουδαίων που απέρριψαν τον Ιησού ως Μεσσία και με το διωγμό από τους Ισραηλίτες των προφητών, το οποίο συχνά τονίζεται μέσα στην Κ.Δ. εξαιτίας της σταύρωσης του Ιησού. Μολονότι ο Άβελ θανατώθηκε πολύ πριν την ύπαρξη των Ιουδαίων, εντούτοις αυτοί χρεώνονται το θάνατό του και θα τιμωρηθούν.

C. Rico, "L' adresse de epître aux Philippiens (Ph. 1,1)", 262-271
Mία σύγκριση των κύριων αγγλικών και γαλλικών μεταφράσεων του Φιλ 1,1 καταδεικνύει τη δυσκολία που αντιμετωπίζεται κατά την απόπειρα απόδοσης του νοήματος και της ιδέας που εμπεριέχουν οι λέξεις της Κ.Δ. "ἐπίσκοπος" και "διάκονος", όταν εφαρμόζονται στους υπεύθυνους της εκκλησίας.

Νotes bibliographiques
Adrian Schenker, "Est-ce que la technique de traduction suffit pour expliquer le texte prope de la Bible grecque en 3 Règnes?", 272-276