Ποιος έκτισε τις πυραμίδες / Who built the pyramids?

Στην ηλεκτρονική εφημερίδα jweekly.com αναδημοσιεύεται ένα άρθρο της Associated Press (Katarina Kratovac) σχετικά με την επίσημη γνωστοποίηση εκ μέρους της Αιγύπτου των τάφων ανθρώπων που πιθανόν εργάστηκαν για την κατασκευή των πυραμίδων της Giza. Στους τάφους, οι οποίοι ανήκουν στην εποχή της Τέταρτης Δυναστείας (2575 π.Χ. - 2467 π.Χ.), βρέθηκαν καλά διατηρημένοι σκελετοί και αγγεία που κάποτε περιείχαν μπύρα και ψωμί. Ο γνωστός αρχαιολόγος Zahi Hawass σχολιάζοντας το εύρημα υποστήριξε ότι αποτελεί απόδειξη ότι οι εργάτες, που δούλεψαν για να κτισθούν οι γνωστές πυραμίδες, δεν ήταν δούλοι, όπως συνήθως πιστεύεται, αλλά ελεύθεροι πολίτες, οι οποίοι ανήκαν στις κατώτερες οικονομικά ομάδες. Στο ίδιο δημοσίευμα γίνεται λόγος για την συμμετοχή των Εβραίων στην κατασκευή των πυραμίδων, κάτι το οποίο δε στηρίζεται ιστορικά και αρχαιολογικά.

Ερμηνεία παραβολών του κατά Λουκάν από τον άγ. Νεόφυτο τον Έγκλειστο / Interpretation of Luke's parables by Neophytos Egkleistos

Στη σειρά Εγκλειστριωτικά Ανάλεκτα κυκλοφόρησε η μελέτη του καθηγητή της Κ.Δ. του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Α.Π.Θ. Χρήστου Οικονόμου με θέμα τη ζωή, το συγγραφικό έργο και ειδικότερα τις ερμηνευτικές συμβολές του αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου. Ο καθηγητής υπήρξε ο επικεφαλής της συντονιστικής επιτροπής για την έκδοση των σωζομένων συγγραμμάτων του αγ. Νεοφύτου, έργο το οποίο πρόσφατα ολοκληρώθηκε και τον περασμένο Δεκέμβριο βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.

Στον παρόντα τόμο ο συγγραφέας αναλύει το ερμηνευτικό έργο του αγ. Νεοφύτου, την επίδραση του προηγούμενου πατερικού έργου και κυρίως του Ιωάννου του Χρυσοστόμου σε αυτό και παρουσιάζει την ερμηνεία που δίνει ο άγιος σε δύο παραβολές του κατά Λουκάν ευαγγελίου (Τελώνου και Φαρισαίου και Ασώτου). Ένα από τα ενδιαφέροντα σημεία είναι ο τονισμός εκ μέρους του Νεοφύτου ότι το κέντρο βάρους της παραβολής του Ασώτου δε βρίσκεται τόσο στη μετάνοια του άσωτου υιού όσο στην ευσπλαχνία του Πατέρα, θεωρώντας επομένως ότι η παραβολή θα πρέπει να ονομάζεται η "παραβολή του Σπλαχνικού Πατέρα".

Χρήστου Κ. Οικονόμου, Ο άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος. Προσωπικότητα - Συγγράμματα και ερμηνευτικές προσεγγίσεις (Εγκλειστριωτικά Ανάλεκτα 2), Εκδ. Ι.Μ. Αγ. Νεοφύτου, Πάφος 2010

ISBN: 978-9963-614-12-7

Άρθρο για την Ιερουσαλήμ στην Ύστερη Εποχή του Σιδήρου / An article on Jerusalem in the Late Iron Age

Στην ιστοσελίδα του The Bible and Interpretation έχει αναρτηθεί ένα άρθρο του Juan Manuel Tebes (Universidad Católica Argentina / Universidad de Buenos Aires) με θέμα την πιθανό εμπορικό ρόλο της Ιερουσαλήμ κατά την Ύστερη Εποχή του Σιδήρου. Ο συγγραφέας υποστηρίζει τα αρχαιολογικά ευρήματα δε βεβαιώνουν μια σημαντική εμπορική δραστηριότητα της πόλης κατά την περίοδο αυτή. Δεν προκύπτει η ίδια εικόνα για τις υπόλοιπες περιοχές του Negev. Για παράδειγμα στις πόλεις του Β. Negev η ένταξη στην ασσυριακή οικονομία έφερε μαζί της την ευημερία. Από την άλλη το εμπόριο δε φαίνεται να συνέβαλε στην αύξηση της πόλης της Ιερουσαλήμ.

Νέα αποσπάσματα από το χειρόγραφο του Ευαγγελίου του Ιούδα / New fragments of the Judas manuscript (Codex Tchacos)

Την εβδομάδα που μας πέρασε η April DeConick στο ιστολόγιό της ανάρτησε την ανακοίνωση ότι έχουν διαβαστεί μερικά ακόμη αποσπάσματα από το γνωστό Ευαγγέλιο του Ιούδα. Ο καθ. Marvin Meyer, ο οποίος διάβασε τα νέα αυτά αποσπάσματα μαζί με τον καθ. G. Wurst, ανάρτησε στην επίσημη ιστοσελίδα του τα κείμενα με την προτεινόμενη ανάγνωση και μετάφραση.

Σύμφωνα με αυτήν, εκείνος που μπαίνει τελικά στο σύννεφο (p. 57,21-58,9) δεν είναι ο Ιούδας, αλλά ο Ιησούς, ο Ιούδας είναι εκείνος που βλέπει το συμβάν από τη γη και μετά από λίγο θα προδώσει τον Ιησού.

[Α.Τ.: στο συνέδριο που είχα παρακολουθήσει το Μάρτιο 2008 στο Μόναχο οι Nagel και Wurst, ειδικοί κοπτολόγοι και γνώστες του αρχέγονου Χριστιανισμού και των γνωστικών κειμένων, είχαν διατυπώσει τη θέση (ακόμη τότε δεν είχε συμπληρωθεί το κενό του κειμένου) ότι μάλλον αυτός, που μπαίνει στο σύννεφο και αναλαμβάνεται, δεν είναι ο Ιούδας, όπως ήθελε η πρώτη μετάφραση που κυκλοφόρησε το National Geographic αλλά ο Ιησούς. Το θέμα το είχε συζητήσει και η April DeConick στο βιβλίο της The Thirteenth Apostle σσ. 117-120, όπου εξετάζοντας και τις δύο εκδοχές κατέληγε ότι σε καμιά περίπτωση -ακόμη δηλ. κι αν ο Ιούδας ήταν εκείνος που εισήλθε στο σύννεφο- δεν ηρωοποιείται ο Ιούδας. Στο ίδιο σημείο η DeConick ταύτιζε το σύννεφο του απόκρυφου κειμένου με εκείνο, το οποίο σύμφωνα με τον σηθιανό μύθο, περιέβαλε τον Ιαλδαβαώθ. Με τη νέα όμως ανάγνωση αυτού του σημείου του χειρογράφου, ίσως δε μπορεί να ταυτισθεί με τον τόπο κατοικίας του Iαλδαβαώθ. Ο Ιησούς σαφώς μέσα στο κείμενο δεν έχει να κάνει με τον 13ο ουρανό και τον Ιαλδαβαώθ. Ίσως είναι επομένως μία έμμεση αναφορά στο γεγονός της ανάληψης, όπως περιγράφεται στην κανονική παράδοση της Κ.Δ., η οποία εδώ προσλαμβάνεται και εντάσσεται μέσα στο γνωστικό κείμενο].

Με τα νέα αποσπάσματα ασχολείται και το ιστολόγιο Evangelical Textual Criticism, όπου δίνονται πληροφορίες και για τα άλλα χειρόγραφα που βρέθηκαν μαζί με τον διάσημο πλέον Codex Tchacos. Τα αποσπάσματα από τα παύλεια κείμενα σε σαχιδική μετάφραση εστάλησαν στο Augsburg για να διαβαστούν. Σύμφωνα με το ιστολόγιο το κείμενό τους ομοιάζει εκείνο του κοπτικού χειρογράφου Chester Beatty Coptic Ms A (περ. 600 μ.Χ.). Τα συγκεκριμένα αποσπάσματα τοποθετούνται ωστόσο χρονικά του 4ου-5ου αιώνα (με βάση παλαιογραφικές ενδείξεις).

Στο νέο τεύχος του VigChr / In the new issue of VigChr

Στο νέο τεύχος του Vigiliae Christianae 64:1 (2010) δημοσιεύονται κάποιες μελέτες, οι οποίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον για όσους μελετούν τον αρχέγονο χριστιανισμό και το γνωστικισμό αλλά και τη σχέση του με το εθνικό περιβάλλον:

Matyáš Havrda, "Some Observations on Clement of Alexandria, Stromata, Book Five", 1-30

Το άρθρο είναι μια συλλογή από σχόλια για διάφορα αποσπάσματα του 5ου βιβλίου του βιβλίου Στρωματείς του Κλήμεντος Αλεξανδρέως (1,1-2; 2,5-6; 3,2; 6,3; 8,6; 18,3; 23,2-24,2; 38,5; 71,2-3; 83,5; 90,2; 98,4; 133,7; 141,3). Σκοπός του συγγραφέα είναι να συμπληρώσει την προηγούμενη έρευνα επανεξετάζοντας τη συντακτική δομή ή τη σημασία των όρων, παρουσιάζοντας νέα παράλληλα ή προτείνοντας νέες ερμηνείες σε δύσκολα σημεία του κειμένου.

Konstantinos Spanoudakis, "Eusebius C. Hier. 6.5 on Man and Fowl: An Instance of Christian-Pagan Dialogue on a Theurgic Ritual", 31-53
Ο Ευσέβιος (Πρὸς τὰ ὑπὸ Φιλοστράτου 6.5), στηριζόμενος στον παγκόσμιο νόμο του locus proprius απορρίπτει την πρακτική εκείνων των ανθρώπων που ενεργούν ως φτερωτά όντα. Πρόκειται για μια έμμεση αναφορά σε μία χαλδαϊκή τελετουργία στην οποία οι μύστες μιμούνται τις κραυγές και άλλους ήχους των πουλιών, τα οποία σηκώνονται για πέταγμα, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ανύψωση της ψυχής. Ελληνικές και κοπτικές πηγές (Δαμάσκιο, Ερμίας και Shenoute) βοηθούν στην αποκατάσταση της τελετής. Αυτή συνδέεται με τη μορφή του Απολλωνίου του Τυανέα, του θεουργού και μάγου, αλλά μάλλον αρχικά θα πρέπει να ήταν μέρος των αντιπαραθέσεων προς την παύλεια διδασκαλία περί αναστάσεως (1 Θεσ 4,17). Ο Πορφύριος (Κατὰ Χριστιανῶν απόσπ. 35 Harn.) υιοθετεί τα ίδια επιχειρήματα, όπως και ο Ευσέβιος, για να ειρωνευθεί τη θέση του Παύλου ότι οι άνθρωποι θα συναντήσουν επάνω σε νεφέλες τον Θεό. Αντί να θεωρηθεί αυτή η αναφορά απλή σύμπτωση, φαίνεται ότι ο Ευσέβιος, ο οποίος έγραψε μία εκτενή απάντηση, η οποία σήμερα έχει χαθεί, στην πραγματεία του Πορφυρίου, πιθανόν απαντούσε στα ειρωνικά του σχόλια ειρωνευόμενος με τη σειρά του την ειδωλολατρική τελετή της πτήσης.

Iain Gardner / Jay Johnston, "The Liber Bartholomaei on the Ascension: Edition of Bibliothèque Nationale Copte 132 f. 37", 74-88
Το άρθρο αποτελεί την editio princeps (με αγγλική μετάφραση) ενός φύλλου κώδικα που ανήκει στο χειρόγρ. Α του Liber Bartholomaei. Το κείμενο είναι γραμμένο στη σαχιδική κοπτική, προέρχεται από το Λευκό Μοναστήρι (περ. 10ος αι.) και σήμερα φυλάσσεται στη Bibliothèque Nationale στο Παρίσι. Το φύλλο περιέχει την ανάληψη του Ιησού, όπως αυτή περιγράφεται στο απόκρυφο κι όπως την μαρτυρούν οι απόστολοι. Οι συγγραφείς του άρθρου δίνουν μία σύνοψη αυτού του τμήματος του χειρ. Α με τα ανέκδοτα κείμενα των χειρ. B-D και τα παράλληλα από το Ευαγγέλιο του Σωτήρα. Η συζήτηση, που ακολουθεί, ρίχνει φως στην ιστορία σύνταξης του Liber Bartholomaei, στη σχετική αξία των τεσσάρων γνωστών εκδοχών του (A-D) και τη δημιουργία αφηγήσεων για την ανάληψη του Ιησού στην απόκρυφη κοπτική παράδοση.

Το νέο τεύχος του JSHJ / In the recent issue of JSHJ

Στο νέο τεύχος του Journal for the Study of Historical Jesus 7:3 (2009) δημοσιεύονται τα εξής άρθρα:

Fernando Bermejo Rubio, "The Fiction of the 'Three Quests': An Argument for Dismantling a Dubious Historiographical Paradigm", 211-253

Είναι διαδεδομένος ο χωρισμός της ιστορίας της έρευνας για τον ιστορικό Ιησού σε τρεις περιόδους έρευνας (Quests) ("Παλαιά Έρευνα", "Νέα Έρευνα" και "Τρίτη Έρευνα"). Πολλές φορές μάλιστα θεωρείται δεδομένος μεταξύ των ερμηνευτών. Κατά τα τελευταία χρόνια ωστόσο έχει ασκηθεί πειστική κριτική. Υπάρχουν ωστόσο κι εκείνοι που διατηρούν ζωντανό αυτόν τον τρόπο κατανόησης της μέχρι σήμερα έρευνας. Ο συγγραφέας ξανασυζητά αυτή την τριμερή διαίρεση με σκοπό να αναδείξει την παραδειγματική της αξία. Υποστηρίζει ωστόσο ότι καμιά από τις θέσεις αυτής της τυπολογίας (και οι αξιολογήσεις που κάνει) δεν αντέχει στην κριτική, διότι όλες στηρίζονται σε τεχνητά επιχειρήματα και παρατηρεί τέλος ότι αυτό το ιστοριογραφικό κατασκεύασμα εξυπηρετεί συγκεκριμένες ιδεολογικές (και ειδικότερα θεολογικά) σκοπιμότητες.

Daniel Frayer-Griggs, "'Everyone Will Be Baptized in Fire': Mark 9.49, Q 3.16, and the Baptism of the Coming One", 254-285
Το Mκ 9,49, με την παράδοξη αντιπαράθεση των εικόνων του άλατος και της φωτιάς, είναι ένα γνωστό δύσκολο κείμενο, το οποίο προβλημάτισε πολλούς ερμηνευτές και έδωσε αφορμή για πολλές αντικρουόμενες μεταξύ τους ερμηνείες. Σε ένα άρθρο, στο οποίο δυστυχώς δε δόθηκε η απαραίτητη προσοχή, ο TJ. Baarda πρότεινε ότι η αρχική μορφή του λογίου ήταν "διότι όλοι θα βαπτισθούν στη φωτιά". Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι η θέση του Baarda είναι πολύ πιθανή, αν λάβουμε την αντιστοιχία του με το κήρυγμα του Ιωάννη του Βαπτιστή και άλλες πτυχές της παράδοσης του Ιησού. Επίσης στο παρόν άρθρο ο συγγραφέας συζητά τη δυνατότητα που δίνει η αποκατάσταση του Baarda να δοθούν απαντήσεις σε ερωτήματα, τα οποία είχαν απασχολήσει για χρόνια τους ερευνητές σχετικά με την εξαγγελία του Βαπτιστή ότι θα έρθει κάποιος ο οποίος θα βαφτίσει εν αγίω Πνεύματι και πυρί (Q 3,16).

Mark Allan Powell, "Was Jesus a Friend of Unrepentant Sinners? A Fresh Appraisal of Sanders's Controversial Proposal", 286-310
H πρόταση του E.P. Sanders ότι ο Ιησούς ήταν φίλος των αμαρτωλών και τους υποσχέθηκε την βασιλεία χωρίς να απαιτεί από εκείνους να μετανοήσουν έχει απορριφθεί εκ προοιμίου από πολλούς ερμηνευτές, αλλά ποτέ δεν έγινε αντικείμενο συστηματικής ανάλυσης. Ο συγγραφέας ασκεί κριτική σε 6 σημεία της θέσης του Sanders και κάνει τη διάκριση μεταξύ σημείων που δεν αντέχουν μία εις βάθος εξέταση, σημεία που απλά συμφωνούν με το γενικό πλαίσιο της θέσης του Sanders χωρίς ωστόσο αναγκαστικά να οδηγούν στα συμπεράσματά του και σημεία, τα οποία πραγματικά αποδεικνύουν τη θέση και στα οποία δεν έχει δοθεί μέχρι σήμερα η δέουσα προσοχή. Καταλήγει με μία επαναδιατύπωση των επιχειρημάτων της αρχικής θέσης του Sanders. Aυτή η επαναδιατύπωση μπορεί να γίνει περισσότερο αποδεκτή από πολλούς ερμηνευτές και σε κάθε περίπτωση καθορίζει τα σημεία, στα οποία εκείνοι που απορρίπτουν τη θέση του Sanders θα πρέπει να στρέψουν την κριτική τους.

Στο νέο τεύχος του HTR / In the recent issue of HTR

Στο νέο τεύχος του Harvard Theological Review 103:1 (2010) δημοσιεύονται μεταξύ άλλων και δύο άρθρα που έχουν ενδιαφέρον για όσους ασχολούνται με τη μελέτη της Αγίας Γραφής και της αρχαίας Εκκλησίας:

• Caroline Johnson Hodge, "Married to an Unbeliever: Households, Hierarchies, and Holiness in 1 Corinthians 7:12–16", 1-25
• David Frankfurter, "Where the Spirits Dwell: Possession, Christianization, and Saints' Shrines in Late Antiquity", 26-27

Τιμητικός τόμος για τον καθ. Bustenay Oded / Festschrift for Prof. Bustenay Oded

Κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Brill ένας συλλογικός τόμος προς τιμήν του καθ. Bustenay Oded:

Gershon Galil, Mark Geller & Alan Millard, Homeland and Exile Biblical and Ancient Near Eastern Studies in Honour of Bustenay Oded, (Vetus Testamentum Suppl. 130), Brill 2009
ISBN: 978 90 04 17889 2
€ 177.00

Πίνακας περιεχομένων

• Bob Becking, "Exile and forced labour in Bêt Har'oš : remarks on a recently discovered Moabite inscription", 3-12


• Mordechai Cogan, "Literary-critical issues in the Hebrew Bible from an Assyriological perspective : literary-ideological alterations", 13-27


• Muchammed A. Dandamaev, "Ardiya, an Eanna temple prebendary", 30-34


• Manfried Dietrich, "Trumpet snails and purple snails as an indication of the transfer of religion and technology in the eastern-Mediterranean region", 35-57


• Betina Faist, "An Elamite deportee", 59-69


• Frederick M. Fales, "The Assyrian words for '(foot) soldier'", 71-94


• Gershon Galil, "Appropriation of land by officials in the Neo-Assyrian period", 95-119


• Victor A. Hurowitz, "A monument to imperial control : literary observations on the Thompson Prism of Esarhaddon (Nineveh A)", 121-165


• André Lemaire, "Tribute or looting in Samaria and Jerusalem : Shoshenq in Jerusalem?", 167-177


• Sarah C. Melville, "A new look at the end of the Assyrian Empire", 179-201


• Alan R. Millard, "Assyria, Aramaeans and Aramaic", 203-214


• Jamie R. Novotny - Greta van Buylaere, "Sîn-Sarru-Iškun and Ezida in Caleh", 215-243


• Nili Shupak, "Positive and negative human types in the Egyptian wisdom literature", 245-260


• David B. Weisberg, "A 'dinner at the palace' during Nebuchadnezzar's reign", 261-268


• Rainer Albertz, "A possible terminus ad quem for the Deuteronomistic legislation : a fresh look at Deut 17:16", 271-296


• Ya'îra Amit, "The book of Judges : dating and meaning", 297-322


• Adele Berlin, "Did the Jews worship idols in Babylonia?", 323-333


• John Day, "Cain and the Kenites", 335-346


• Devorah Dimant, "Tobit in Galilee", 347-359


• Joseph Fleishman, "To stop Nehemiah from building the Jerusalem wall : Jewish aristocrats triggered an economic crisis", 361-390


• Moshe Garsiel, "The Valley of Elah battle and the duel of David with Goliath : between history and artistic theological historiography", 391-426


• Richard S. Hess, "David and Abishag : the purpose of 1 Kings 1:1-4", 427-438


• Dan'el Kahn, "The historical setting of Zephaniah's oracles against the nations (Zeph 2:4-15)", 439-453


• Zecharia Kallai, "Biblical narrative and historical method", 455-467


• Peter Machinist, "The road not taken: Wellhausen and Assyriology", 469-531


• Eugene H. Merrill, "Rameses II and the Exodus : a case of mistaken identity", 533-545


• Eckart Otto, "Anti-Achaemenid propaganda in Deuteronomy", 547-558


• Hartmut N. Rösel, "The book of Joshua and the existence of a Hexateuch", 559-570


• Jack M. Sasson, "Ethically cultured interpretations : the case of Eglon's murder (Judges 3)",


• 571-595


• Semû'el Vargon, "The prayer for the restoration of the Israelite kingdom in the book of Micah : literary analysis and historical background", 597-618

Διεθνής συνάντηση για τα χριστιανικά απόκρυφα και την εβραϊκή Βίβλο / Colloquium on the Christian apocrypha and the Jewish Bible

Στο Στρασβούργο διοργανώνεται κατά τις επόμενες μέρες (13.1 - 16.1)η τρίτη συνάντηση της ομάδας Christian Apocryphal Literature με θέμα τη σχέση των χριστιανικών αποκρύφων και της εβραϊκής Βίβλου:

La littérature apocryphe chrétienne et les Écritures juives
(9 place de l'Université / BP 90020 F-67084 Strasbourg Cedex)

Το πρόγραμμα είναι ιδιαίτερα πλούσιο και καλύπτει διάφορες πτυχές της απόκρυφης χριστιανικής γραμματείας. Για να το διαβάσετε σε μορφή pdf, πατήστε εδώ (στο πρόγραμμα συμπεριλαμβάνονται και πολλές βιβλιογραφικές πληροφορίες για εκδόσεις αποκρύφων κειμένων κυρίως γαλλικών πανεπιστημίων και εκδοτικών οίκων).

ASP: Πρόσκληση ενδιαφέροντος για συνέδριο σχετικά με την Αίγυπτο / ASP: call of papers for conference on Egypt (ancient, Greco-Roman, Byzantine)

Παραθέτουμε την πρόσκληση ενδιαφέροντος για συνέδριο που θα οργανωθεί το 2011 στο San Antonio από την American Society of Papyrologists:

Call for Papers for the January 2011 Meeting in San Antonio, TX

The American Society of Papyrologists invites proposals for papers for a panel on “Culture and Society in Greek, Roman, and Early Byzantine Egypt” for the 2011 APA January 6-9 in San Antonio, Texas. Submissions for this panel must meet at least one of the following criteria:

(a) they must make use of evidence for ancient cultures and literatures preserved in papyri, ostraca, or wooden tablets (in Greek, Latin, Coptic, Demotic, Arabic, or other appropriate languages);

(b) they must investigate aspects of the history, cultures, textual productions, or material culture of Egypt from the Hellenistic to the early Arab period. Submissions from scholars at both junior and senior levels are welcome. Prospective speakers must be members in good standing of the APA.

Please send abstracts to Raffaella Cribiore, rc119@NYU.edu by February 15, 2009. Abstracts should not exceed 600 words (one single-spaced page) and should not include the author’s name to ensure anonymous referral. If sent by regular mail, abstracts should be postmarked by February 15, 2009 and addressed to: Raffaella Cribiore, New York University, Department of Classics, 100 Washington Square East, Silver Center, room 503L, New York, N.Y. 10003.