Mία νέα μελέτη που
δημοσιεύεται στη σελίδα The Bible and Interpretation, της Margreet L. Steiner, με τον χαρακτηριστικό τίτλο “The Assyrians Are Coming” θέτει ένα από τα πιο
ενδιαφέροντα ερωτήματα που απασχολούν την αρχαιολογία της Εποχής του Σιδήρου:
πώς γίνεται μια αυτοκρατορία που κυριαρχεί στην Εγγύς Ανατολή για περίπου τρεις
αιώνες (9ος–7ος αι. π.Χ.) να αφήνει τόσο «φτωχό» και δυσδιάκριτο υλικό αποτύπωμα
στο νότιο τμήμα της περιοχής;
Από τον 9ο έως τον 7ο αι. π.Χ., η Ασσυρία επεκτάθηκε
συστηματικά στην περιοχή. Ασσύριοι βασιλείς, όπως ο Ασσουρνασιρπάλ Β΄, ο
Σαλμανασάρ Γ΄ και ο Τιγλάθ-Φαλασάρ Γ΄, υπέταξαν διάφορα βασίλεια, ανάμεσά τους εκείνα
του Ισραήλ και του Ιούδα, ενώ πόλεις, όπως η Μεγιδδώ και η Σαμάρεια, έπεσαν στα
ασσυριακά χέρια. Κι όμως, σε αντίθεση με τους μεταγενέστερους Ρωμαίους, που άφησαν
ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους σε κάθε πτυχή της τοπικής ζωής — από πολεοδομία και
ναούς μέχρι κεραμική και γαστρονομία — οι Ασσύριοι σχεδόν «εξαφανίζονται» από
το αρχαιολογικό τοπίο μόλις απομακρυνθούμε γεωγραφικά από το κέντρο της ασσυριακής εξουσίας.
Ενδεικτικά, στην Παλαιστίνη έχουν ανακαλυφθεί μόλις
τέσσερις μνημειακές επιγραφές. Η αρχιτεκτονική ασσυριακού τύπου ταυτοποιείται
σε λίγες μόνο θέσεις κι ακόμη κι εκεί είναι συνήθως υβριδική — τοπική στην
ουσία, ασσυριακή μόνο σε επιμέρους στοιχεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο
ναός 650 στην Ekron: ο ναός που κτίσθηκε από τοπικό
βασιλιά, έχει ασσυριακής έμπνευσης κάτοψη, αφιερώθηκε σε άγνωστη τοπική θεότητα
και τα ευρήματά του είναι κατά κύριο λόγο τοπικής ή αιγυπτιακής προέλευσης.
Η Steiner δίνει μία πειστική
απάντηση για το λόγο που τα ίχνη της πολιτιστικής διείσδυσης των Ασσυρίων είναι
τόσο λίγα. Οι Ασσύριοι δεν ενδιαφέρονταν να εξάγουν τον πολιτισμό τους·
ενδιαφέρονταν να ενσωματώσουν τις κατακτημένες περιοχές σε ένα ενιαίο
οικονομικό σύστημα — αυτό που η αρχαιολόγος Stefania Mazzoni έχει αποκαλέσει
«ασσυριακή κοινή». Το σύστημα αυτό στηριζόταν σε τρεις άξονες: τη δικτύωση των
τοπικών οικονομιών σε διαπεριφερειακές αγορές, την καταβολή φόρου-υποτέλειας
στον ασσυριακό θρόνο (σε μέταλλα, υφάσματα, άλογα και αγροτικά προϊόντα), και
την εντατικοποίηση του εμπορίου πολυτελών αγαθών σε μεγάλες αποστάσεις.
Τα αποτελέσματα αυτής της μορφής διείσδυσης είναι
εντυπωσιακά. Η Ekron αναδείχθηκε στο
μεγαλύτερο κέντρο παραγωγής ελαιόλαδου στην αρχαία Εγγύς Ανατολή, με πάνω από
εκατό εγκαταστάσεις έκθλιψης που παρήγαγαν εκατοντάδες τόνους λαδιού ετησίως —
σαφώς μία ένδειξη εξαγωγής σε διεθνείς αγορές. Στην Ιερουσαλήμ του 7ου αι. π.Χ.
αποκαλύπτεται ένα αστικό πλέγμα τεχνιτών και εμπόρων που διακινούσαν έπιπλα από
τη Βόρεια Συρία, ελεφαντόδοντο, κρασί από Ελλάδα και Κύπρο, σκαραβαίους από
Αίγυπτο — ενώ αραβικές επιγραφές σε αγγεία μαρτυρούν εμπορικές επαφές με την
Αραβία. Στη Μωάβ, το μικρό Mudayna Thamad αναδείχθηκε σε σημαντικό κέντρο
παραγωγής εκλεπτυσμένων υφασμάτων — σε κλίμακα αδιανόητη για τα προγενέστερα
δεδομένα της περιοχής — με πλούσια ευρήματα που αντικατοπτρίζουν τη συμμετοχή
στα διεθνή εμπορικά δίκτυα.
Το άρθρο της Steiner είναι επίσης εξαιρετικά
χρήσιμο στη βιβλική έρευνα. Επιβεβαιώνει ότι η ασσυριακή παρουσία δεν αφορά
μόνο τη στρατιωτική κυριαρχία αλλά τη συνεχή διείσδυση στην καθημερινή ζωή των
υποτελών λαών. Στα βιβλικά κείμενα η Ασσυρία εμφανίζεται ως απειλή και «ράβδος»
κρίσης κι η μνήμη της συνδέεται με το φόβο, τη βία, στις εκτοπίσεις και την
πολιτική εξάρτηση. Πίσω, όμως, από τη δραματική εξάρτηση υπάρχει μία
περισσότερο «ήρεμη» αλλά πολύ δυναμική διείσδυση στις πολιτικές και οικονομικές
δομές της κοινωνίας: φόρος υποτέλειας, αναγκαστική ανακατεύθυνση πόρων, κάτι
που οι αφηγήσεις και η προφητική κριτική συχνά υπονοούν, χωρίς ωστόσο να το αναλύουν με οικονομικούς όρους.
Με άλλα λόγια: το άρθρο της Steiner υπογραμμίζει κάτι πολύ σημαντικό προκειμένου να καταλάβουμε
τι σημαίνει «έρχονται οι Ασσύριοι»· για παράδειγμα, δεν αρκεί ο εντοπισμός
ασσυριακής κεραμικής. Είναι απαραίτητο να διερευνηθεί πώς μια αυτοκρατορία
γίνεται καθημερινότητα.
Margreet L. Steiner, "The Assyrians Are Coming"
Επιπλέον βιβλιογραφία
- Farber, Z. & Wright, J.L. (επιμ.), Archaeology and History of Eighth-Century Judah (SBL Press, 2018)
- Avraham Faust, “The Interests of the Assyrian Empire in the West: Olive Oil Production as a Test-Case,” Journal of the Economic and Social History of the Orient 54/1 (2011): 62-86
- Finkelstein Ι., Gadot, Υ. & Langgut, D., “The Unique Specialised Economy of Judah under Assyrian Rule and its Impact on the Material Culture of the Kingdom,” PEQ 154 (2022): 261-279
- Gitin, S., Ortiz, S.M. & Dothan, T. (2022). Tel Miqne-Ekron Excavations: Iron Age IIC Temple Complex 650 (University Park, PA: Eisenbrauns, 2022)
- Margreet L. Steiner, “The Walls that Nehemiah Built: The Town of Jerusalem in the Persian Period”
- Margreet L.Steiner, “Archaeology, Biblical Research and Ancient Israel”
- Ephraim Stern, Archaeology of the Land of the Bible, Volume II: The Assyrian, Babylonian, and Persian Periods, 732–332 BCE (Doubleday: Anchor Bible, 2001)
--------------------------------------------------
[ENG]
A new study published on The Bible and Interpretation by Margreet L. Steiner, with the telling title “The Assyrians Are Coming,” poses one of the most intriguing questions in Iron Age archaeology: how can an empire that dominated the Near East for almost three centuries (9th–7th c. BCE) leave such a “thin,” barely visible material footprint in the southern Levant?
From the ninth to the seventh century BCE, Assyria expanded systematically across the region. Assyrian kings such as Ashurnasirpal II, Shalmaneser III, and Tiglath-pileser III subdued a number of kingdoms, including those of Israel and Judah, while cities such as Megiddo and Samaria fell into Assyrian hands. And yet, unlike the later Romans—who left an indelible mark on virtually every aspect of local life, from urban planning and temples to pottery and even cuisine—the Assyrians almost “disappear” from the archaeological landscape once we move away from the geographic heartland of Assyrian power.
Indicatively, in Palestine only four monumental inscriptions have been discovered. Assyrian-style architecture has been identified at only a handful of sites, and even there it is usually hybrid—essentially local in character, Assyrian only in certain features. A characteristic example is Temple 650 at Ekron: built by a local king, it has a ground plan inspired by Assyrian models, was dedicated to an unknown local deity, and its finds are largely of local or Egyptian origin.
Steiner offers a persuasive explanation for why the traces of Assyrian cultural penetration are so few. The Assyrians were not primarily interested in exporting their culture; they were interested in integrating conquered regions into a single economic system—what the archaeologist Stefania Mazzoni has called an “Assyrian koine.” This system rested on three axes: the networking of local economies into interregional markets; the payment of tribute to the Assyrian throne (in metals, textiles, horses, and agricultural products); and the intensification of long-distance trade in luxury goods.
The results of this form of penetration are striking. Ekron emerged as the largest center of olive-oil production in the ancient Near East, with more than one hundred pressing installations producing five hundred tons of oil annually—clear evidence of export to international markets. In seventh-century BCE Jerusalem, an urban web of artisans and merchants comes into view, trading furniture from northern Syria, ivory, wine from Greece and Cyprus, and scarabs from Egypt—while Arabic inscriptions on vessels attest commercial contacts with Arabia. In Moab, the small site of Mudayna Thamad developed into a major center for the production of refined textiles—on a scale unimaginable for earlier periods in the region—along with rich finds that reflect participation in international trade networks.
Steiner’s article is also exceptionally useful for biblical research. It confirms that Assyrian presence was not limited to military domination but involved a sustained infiltration into the everyday life of subject peoples. In biblical texts, Assyria appears as a threat and as a “rod” of judgment, and its memory is linked to fear, violence, deportations, and political dependence. Yet behind this dramatic subjugation lies a quieter—but highly dynamic—penetration of social and economic structures: tribute, vassalage, the forced redirection of resources—realities that narratives and prophetic critique often imply, even if they do not analyze them in explicitly economic terms.
In other words, Steiner’s article underscores something crucial for understanding what it means to say “the Assyrians are coming”: for example, the identification of Assyrian pottery is not enough. We also need to investigate how an empire becomes everyday reality.
Further reading
- Farber, Z. & Wright, J.L. (επιμ.), Archaeology and History of Eighth-Century Judah (SBL Press, 2018)
- Avraham Faust, “The Interests of the Assyrian Empire in the West: Olive Oil Production as a Test-Case,” Journal of the Economic and Social History of the Orient 54/1 (2011): 62-86
- Finkelstein Ι., Gadot, Υ. & Langgut, D., “The Unique Specialised Economy of Judah under Assyrian Rule and its Impact on the Material Culture of the Kingdom,” PEQ 154 (2022): 261-279
- Gitin, S., Ortiz, S.M. & Dothan, T. (2022). Tel Miqne-Ekron Excavations: Iron Age IIC Temple Complex 650 (University Park, PA: Eisenbrauns, 2022)
- Margreet L. Steiner, “The Walls that Nehemiah Built: The Town of Jerusalem in the Persian Period”
- Margreet L.Steiner, “Archaeology, Biblical Research and Ancient Israel”
- Ephraim Stern, Archaeology of the Land of the Bible, Volume II: The Assyrian, Babylonian, and Persian Periods, 732–332 BCE (Doubleday: Anchor Bible, 2001)
